De Stichting tegen Kanker heeft een brochure uitgebracht over voedingsproblemen bij kankerpatiënten. Ik citeer uit deze brochure:

"Het Wereld Kanker Onderzoeksfonds (WKO) raadt momenteel aan om niet op voedingssupplementen te vertrouwen die niet door een arts zijn voorgeschreven. Het WKO acht de kankerbescherming ervan onvoldoende bewezen, en waarschuwt dat ze soms zelf ongewenste effecten veroorzaken. Zo wezen bepaalde studies ondermeer op een verminderd effect van de behandeling bij hoge dosissen (multi)vitaminesupplementen ... ".

Ook ik heb in mijn boek "Omgaan met borstkanker" gewezen op de gevaren van het gebruik vitaminesupplementen bij borstkankerpatiënten:  "Vitaminesupplementen zijn niet nodig als u goed gevarieerd eet met voldoende groenten en fruit. Vergeet niet dat kankers ook vitaminen nodig hebben. In dierexperimenten heeft men tumorgroei gestimuleerd met hoge dosissen vitamine C. Methotrexaat, een kankerbestrijdend middel dat veel gebruikt wordt bij borstkanker, is een antivitamine. Het werd ontwikkeld nadat een arts opgemerkt had dat leukemie bij kinderen sneller evolueerde wanneer vitaminen (foliumzuur) gegeven werden".

Wees dus voorzichtig met vitaminesupplementen.

Dr. A. Clarysse (7/6/2012).

De Amerikaanse biofarmaceutische industrie (PhRMA) test momenteel 981 medicamenten en vaccins tegen kanker; hieronder zijn er 111 tegen borstkanker. De belangrijke vooruitgang die de laatste jaren geboekt werd in het ontraffelen van de genetische code van borstkankers en het identificeren van mutaties die het borstkankerproces op gang brengen stemt hoopvol voor de toekomst.
Dr. A. Clarysse. 2/3/2012.

Het is de periode van het jaar dat de mensen elkaar beste wensen toesturen. Als geneesheer ontvangen wij er van dankbare patiënten. Een dame die ik in 1986 (precies 25 jaar geleden) intensief behandeld heb voor een borstkanker met talrijke uitzaaiingen in de longen stuurt me: "Tevens druk ik m'n erkentelijkheid en welgemeende dank uit voor uw jarenlange diepe bezorgdheid en goede verzorging voor mij. In 1986 startte ik bij U een zware chemotherapie. Na zovele jaren voel ik me heel gezond! In alle hartelijkheid". xx.

Het mag duidelijk zijn dat we niet bij iedere dame met uitgezaaide borstkanker dergelijk resultaat bekomen, maar ik heb er toch genoeg dat ik altijd kon zeggen aan patiëntes in dezelfde situatie, "U weet maar nooit dat u de volgende bent".

Dr. A. Clarysse. (22/12/2011).

Op een nieuwe blog  "borstkankers"  hier op seniorennet heb ik mijn bijdragen op een meer systematische wijze geklasseerd. Volgende onderwerpen zijn er terug te vinden:

Opsporing

            Zelfonderzoek

            Screening - bevolkingsonderzoek

            Enkele ervaringen met bevolkingsonderzoek

Goedaardige borstafwijkingen          

            Borstpijnen en knobbelige borsten

            Borstcysten

            Fibroadenomen

            Tepelverlies

Oorzaken van borstkanker

            Gekende oorzaken

            Verdriet?

            Hormonen na de menopause

            'de pil'?

Symptomen van borstkanker

            Verdachte veranderingen in de borsten

Wie consulteren voor borstafwijkingen, borstkanker

            Borstkankercentra

Borstonderzoeken

            Hoe wordt een borstafwijking onderzocht?

            De vele soorten borstkanker

            In situ carcinoom

            Intervalkankers: kankers die ontstaan tussen de screening

Borstkankerbehandeling

            De verschillende fasen in de behandeling

            Soorten borstkankeroperaties

            Overlevingskansen

            Vechters doen het beter?

            Wat kan er nog gebeuren na een behandeling voor borstkanker?

            Dikke arm na behandeling voor borstkanker

            Weer gaan werken na een behandeling voor borstkanker

            Borstreconstructie

 
Dr. A. Clarysse 10/8/2011

Er zijn al heel wat pagina's gespendeerd aan de discussie over het nut van bevolkingsonderzoek voor borstkanker: er zijn de enthousiasten en er zijn de twijfelaars aan het nut ervan. Een studie in de Britisch Medical Journal (B.M.J.) eind juli 2011 beweert dat de daling van de sterfte aan borstkanker in de laatste jaren te wijten is aan een verbetering in de medicamenteuse behandeling (o.a. Arimidex, Femara, Herceptin, Taxotere...) en een betere organisatie van de gezondheidszorg en niet aan het bevolkingsonderzoek.

De waarheid ligt waarschijnlijk niet in de extreme opinies. Mijn ervaring en gut-gevoel houdt het bij de opinie dat beide, betere behandeling en screening hebben bijgedragen aan de vermindering van de sterfte aan borstkanker.

Screening ontdekt bij een aantal vrouwen een borstkanker maar screening ontdekt ook precancereuse letsels (in situ carcinomen - zie onze bijdrage van 14/12/2010). Sommige specialisten gaan er van uit dat bij sommige vrouwen die precancereuse letsels zich niet zouden ontwikkelen tot een manifeste borstkanker. Die vrouwen zouden dus nutteloos behandeld worden. Maar geen enkel canceroloog is in staat te voorspellen welk precanceus letsel zich wel en welk zich niet zal ontwikkelen tot een volslagen kanker.
Screening kan kankers vroeger ontdekken dan zelfonderzoek. Vroeger ontdekt betekent meer kans op genezing, minder zware nabehandeling en minder verminking.

Mijn houding weerspiegelt zich in wat ik mijn echtgenote (59j) aanbeveel: ze ondergaat om de 2-3 jaar een mammografie en ze weet dat ik aandring dat ze maandelijks zelfonderzoek zou doen. Bovendien heeft ze het voordeel dat ze een senoloog in huis heeft die haar geregeld onderzoekt.

Commentatoren van de studie in de B.M.J. merken op dat de meeste borstkankers nog steeds door de vrouwen zelf ontdekt worden. Ik ben het daar mee eens en daarom heb ik ook meerdere malen in deze blog erop aangedrongen dat vrouwen zichzelf geregeld zouden onderzoeken. Ik verwijs nogmaals naar mijn bijdrage van 16/10/2010 en mijn diareeks over het zelfonderzoek: http://www.bsmo.be/faq/inhoud.pdf .Dr. A. Clarysse 4/8/2011.

Vanaf 29/9/2011 tot 26/2/2012 zal in Brugge een tentoonstelling lopen over de geneeskunde in Brugge in de 16e en de 17e eeuw. Ik ben bij de voorbereiding van die tentoonstelling betrokken. In voorbereidend onderzoek viel ik op volgend gegeven, nml. dat er in Brugge in het Sint-Janshospitaal gedurende de periode van 1600 tot 1700 slechts 2 borstamputaties uitgevoerd werden voor borstkanker. Ter vergelijking in de laatste 15 jaar van mijn praktijk (1996 - 2001) had ik er gemiddeld 2 per week (t.o.v. 2 in 100 jaar). Hoe is dit enorme verschil in voorkomen van borstkanker te verklaren?

Groot-Brugge heeft nu 117.000 inwoners, d.i. bijna 4 maal meer dan in de 16-17e eeuw (32.000). Nu zijn er dus 3-4 maal meer vrouwen.Vrouwen in studieperiode (1600-1700) leefden veel minder lang, veel minder vrouwen bereikten de menopauze (2/3 borstkankers komen voor bij vrouwen na de menopauze), bovendien hadden ze toen hun kinderen op jongere leeftijd, hadden ze veel meer kinderen en gaven ze veel langer borstvoeding. Ze gebruikten geen 'pil' en ze namen geen hormonen na de menopauze. Dit zijn al factoren die een zekere bescherming bieden tegen borstkanker.
Er was geen mammografie en er werd geen bevolkingsonderzoek uitgevoerd. Er zullen dus wel veel borstkankers niet ontdekt geweest zijn. Bovendien werden de meeste borstkankers niet geopereerd en operaties op de welgestelden gebeurden niet in het Sint-Janshospitaal maar aan huis, trouwens zonder verdoving. Dr. A. Clarysse. 4/8/2011.

Ik heb de 100.000 bezoekers bereikt. Bedankt voor het vertrouwen. Deze blog heeft niet de bedoeling om diepgaand uit te weiden over borstproblemen. Ik heb dit gedaan met twee boeken (1992 en 1996) over borstkanker. Die zijn nu niet meer volledig actueel, vooral niet naar de behandeling toe. Die bijwerken zou een enorme opdracht zijn. Ik heb gewerkt tot aan mijn 70 en de tijd die me nu nog rest houd ik voor mezelf. In die blog wil ik wel van tijd tot tijd nog een bedenking maken of een tip geven.

Dr. A. Clarysse, 27/7/2011

U hebt het misschien gehoord op de nieuwsberichten:  een huisarts stelt telefonisch een diagnose bij een zwangere vrouw die klaagt van acute pijn in de buik en de rug. Hij stuurt zijn medisch-ongeschoolde vriendin om een pijnspuit toe te dienen omdat hij zich niet goed voelt. Persoonlijk kan ik mij niet voorstellen dat ik in dit geval een diagnose zou stellen over de telefoon zonder die dame te ondervragen en zelf te onderzoeken.

Ik heb wel meerdere malen een diagnose gesteld van borstkanker over de telefoon. Als een oudere dame (ik bedoel na de menopauze) me opbelde voor een afspraak omdat ze een verharding voelde in de borst, een gezwel dat ze nooit eerder gevoeld had,  en als ik dan ook vernam dat er wat intrekking was van de huid of de tepel, dan kon ik met een heel hoge graad van waarschijnlijkheid besluiten dat het ging om een borstkanker. Binnen de 1 – 2 werkdagen kreeg ze een afspraak.  Zelfs zonder de intrekking van de huid of tepel  is een verharding in de borst,  die voor het eerst gevoeld wordt in een gemenopauzeerde vrouw,  zeer verdacht. Dr. A. Clarysse (senoloog - oncoloog op pensioen). 10-6-2011

Ik heb het andermaal (zie 19/3/2010) meegemaakt: een mannelijk familielid belt me op, trillend op zijn benen, omdat zijn echtgenote het resultaat ontvangen heeft van een mammografisch onderzoek . Er wordt rond de pot gedraaid door de radioloog in verband met een kleine asymetrische opaciteit in de linkerborst. Hij stelde een bijkomend IMR onderzoek voor om met meer zekerheid een kanker te kunnen uitsluiten. Ik laat hen onmiddellijk komen met de verdachte (?) mammo. Ik voel niets in de borsten en ik kan hen geruststellen dat ik niets verdachts zie op de mammografie. Ter geruststelling stel ik voor een nieuwe echografie te laten maken 6 maanden later. Na enkele dagen bleek ze toch niet volledig gerustgesteld, ze had nu pijn in de linkerborst. Uiteindelijk bekomt ze van haar gynaecologe een nieuwe aanvraag voor een mammografie en echografie, nauwelijks een paar weken na de eerste. Ditmaal zorg ik ervoor dat dit nieuw onderzoek uitgevoerd wordt bij een top-radioloog waarmee ik vele jaren gewerkt heb en die mijn volle vertrouwen geniet. De conclusie van zijn onderzoek bevestigt mijn persoonlijke evaluatie dat er niets verdachts aan de hand was. Ze lijkt nu gerustgesteld.

Wat was hier het probleem? Sommige radiologen willen zich indijken tegen het risico dat ze iets over het hoofd zouden gezien hebben en later aangeklaagd worden. Ze draaien rond de pot en stellen bijkomend onderzoek voor in plaats van hun verantwoordelijkheid op te nemen en zich duidelijk uit te spreken. Ondertussen jagen ze de betrokken vrouw op stang en worden nutteloos kostelijke onderzoeken herhaald op kosten van de ziekteverzekering, t.t.z. van ons allen. Dr. A. Clarysse, senoloog – oncoloog (op pensioen). (7-6-2011).

De dame van 91 jaar, waarover ik het had op 13/5/2011, werd zonder probleem geopereerd (24/5/2011). Ik heb ze vandaag nog bezocht, ze was reeds ontslagen uit het ziekenhuis en volop hersteld van de borstamputatie.

Ik heb reeds meermals gewezen op het nut van het zelfonderzoek van de borsten. Zelfs bij vrouwen die regelmatig deelnemen aan opsporingsonderzoeken (mammografie om de 2 jaar voor vrouwen tussen 50 – 69 jaar) is het nog aanbevolen. Immers, tussen twee screeningonderzoeken in, kan zich een borstkanker ontwikkelen. Men noemt dit een intervalkanker. Nu blijkt uit een onderzoek, gepubliceerd in de Journal of the National Cancer Institute van 3 mei 2011, dat die intervalkankers aggressiever zijn. Bovendien is er dubbel zoveel kans dat ze hormoonrecepter negatief zijn, waardoor ze moeilijker te behandelen zijn.

Op de foto ziet u de mammografie van een dame, 65 j oud, die op 24/4/1998 geen afwijkingen toonde in de linker borst. Zes maanden later (27/10/1998) voelde ik tijdens een routine controle (ze werd immers gevolgd na behandeling van een kanker in de rechter borst) een verharding van 3 cm. De nieuwe mammografie toonde een kanker die 6 maand eerder helemaal niet te zien was. Dit geval illustreert dat borstkankers soms zeer snel kunnen ontwikkelen en dat het zelfonderzoek nuttig kan zijn, ook voor vrouwen die geregeld deelnemen aan opsporingsonderzoeken. Klik op de foto voor een vergroting.
Dr. Albert Clarysse (oncoloog - senoloog op pensioen) 13-5-2011

Volgende week laat ik een dame van 91 jaar opereren voor een borstkanker.
Ze was in 2006 in consultatie gezien door een gynaecologe omwille van een gezwel van 4 x 5 cm in de linker borst met aantasting van de huid. De mammografie en een naaldbiopsie bevestigden de aanwezigheid van een borstkanker. De gynaecologe stelde een amputatie voor maar de dame weigerde op dit, voor haar bruske voorstel, in te gaan. Pas daarna vroeg ze mijn advies (ze bleek immers een heel ver familielid te zijn).
Eerst en vooral moet ik erop wijzen dat die kanker daar niet op een paar maanden gekomen is. Op die leeftijd ontwikkelt borstkanker zich veelal langzaam, soms over vele jaren, wat hier wellicht het geval was. Vermits ze bleef volharden in haar weigering voor amputatie en de kanker hormoogevoelig was, heb ik Nolvadex (tamoxifen) voorgeschreven. De tumor nam geleidelijk af in volume tot een 2-tal cm. In 2008 werd hij terug groter en er werd dan overgeschakeld naar Arimidex. Na een periode van stabilizatie wordt de tumor nu terug groter. De behandeling moet dus weer aangepast worden. Die dame is nog, voor haar leeftijd, in goeie conditie en mentaal gaaf. Het lijkt alsof ze best 100 jaar kan worden. Precies daarom is het de moeite om nog in te grijpen. Ofwel met bestraling of liever nog amputatie. Zonder een van die ingrepen zou de tumor alleen maar groter worden, openbreken, bloeden en veel verzorging vergen en nog veel ellende veroorzaken. Ik heb de voorkeur gegeven aan een vlotte operatie en ze is daar nu zonder aarzeling op in gegaan.
Dr. A. Clarysse (oncoloog – senoloog op pensioen) 13-5-2011.

In de Basilica di Santa Maria Maggiore  in Ravenna, Italië,  wordt Santa Maria dei tumori vereerd. Daar komen kankerpatiënten, voor wie elke strohalm kan helpen, steun zoeken.
Klik op de foto voor een grotere afbeelding. Dr. A. Clarysse 22/2/2011

Een buurvrouw gaf me een tijdschriftknipsel met het bericht dat Jane Fonda goed hersteld van een kankeroperatie. Ze is 100% kankervrij verklaard en zal geen chemo- of bestralingstherapie nodig hebben. Veel vrouwen, die voor borstkanker behandeld werden, zullen zich misschien afvragen waarom zij wel en J.Fonda geen nabehandeling nodig hadden. Het zal toch niet zijn omdat zij een filmster is?
Neen, het is omdat ze er zeer vroeg bij was en een kanker had in een, wat we zouden kunnen noemen, voorstadium. Medisch noemt dit een “in situ” of “niet invasieve” kanker. Dit is een borstkanker waarbij de kankercellen zich in de melkgangen ontwikkelen maar nog niet buiten de melkgang gedrongen zijn (niet-invasief). Borstkankercellen worden een ernstige bedreiging eens ze buiten de melkgangen dringen (invasief). Dan kunnen ze zich gemakkelijk verspreiden in het borstweefsel, de lymfe- en de bloedvaten en uitzaaien naar de lymfeklieren en andere organen. De meeste borstkankers zijn reeds invasief wanneer de diagnose gesteld wordt.
Voor kleine “in situ” borstkankers kan het volstaan het gezwel breed te verwijderen, al of niet gevolgd door bestraling; voor grotere in situ kankers kan een amputatie aangewezen zijn. Chemotherapie is niet nodig voor dit voorstadium.
Ik heb reeds meerdere malen laten blijken, dat ik, na vele jaren ervaring met borstkanker, voorzichtig ben met die 100% . Geen enkele eerlijke chirurg kan met 100% zekerheid een vrouw kankervrij verklaren na operatie. Ik zou het veiligheidshalve eerder hebben over 95%.
Jane Fonda mag een voorbeeld zijn van de voordelen van een vroegtijdige opsporing.

Van verdriet kreeg ik borstkanker. Dit was de titel van een recent artikel uit het Brugs Handelsblad.  Wetenschappers houden zich reeds vele jaren bezig met de vraag of stress, tegenslag, verdriet, depressie … borstkanker of kanker in het algemeen veroorzaakt. De resultaten van vele studies tonen geen verband of spreken elkaar tegen. Globaal gesproken gaan cancerologen er van uit dat er geen aanwijzingen zijn dat borstkanker veroorzaakt wordt door stress. Andere factoren zoals de familiegeschiedenis, hormonale invloeden, leefwijze zijn veel belangrijker.

Geconfronteerd met deze vraag, heb ik dikwijls aan mijn patiëntes gezegd: “moest je borstkanker krijgen van stress dan zouden we nog veel meer borstkankers zien dan nu het geval is”. Vroeg of laat wordt iedere familie geconfronteerd met ziekte, sterfgevallen, financiële problemen, relatieproblemen, echtscheiding, werkeloosheid, dementerende senioren, rebelerende teenagers… . Zei men vroeger niet “ieder huis heeft zijn kruisje”? Aan lezeressen die geconfronteerd worden met stress, tegenslag kan ik geruststellend zeggen, dat dit niet aanzien wordt als een oorzaak van borstkanker.  Dr. A. Clarysse (oncoloog – senoloog 18-11-2010)

Als jouw borst je dierbaar is, zorg er dan voor. Onderzoek regelmatig jouw borst en laat ze op tijd onderzoeken. De rechterborst van deze vrouw werd meer dan 15 jaar geleden behandeld voor borstkanker (operatie en bestraling). Dit prachtig resultaat was mogelijk omdat ze er vroeg bij was.

Borstkanker is iets waar veel over gesproken en geschreven wordt. Het is een onderwerp dat veel vrouwen schrik aanjaagt. Vrouwen worden er geregeld aan herinnerd dat ze 1 kans op 9 hebben om met die kanker geconfronteerd te worden. Het is dan ook goed behoedzaam te zijn.

Vrouwen tussen de 50 en de 69 jaar worden om de twee jaar opgeroepen om een mammografie onderzoek te laten uitvoeren.  Maar wat met de vrouwen buiten die leeftijdsgroep? Zijn die aan hun lot overgelaten? Of krijgen die misschien geen borstkanker? Spijtig genoeg is dit niet het geval. Men is nooit te jong of te oud. Ik heb vrouwen gezien van 21 jaar en van 90 jaar met die kanker.  Als men de opsporing beperkt tot de groep 50 tot 69 jaar is dit omdat de mammografie op die leeftijd het meest betrouwbaar is en het meest kost-effectief.  Ik raad zeker aan dat vrouwen ingaan op dit verzoek, liefst in een centrum dat veel ervaring heeft met het onderzoek van de borsten (mammografie, echografie, MRI, biopsies… ).

Wat kan je als vrouw doen buiten de leeftijdsgroep 50-69 jaar? Twee zaken: zelf geregeld jouw borsten onderzoeken en je laten onderzoeken door een geneesheer, liefst ook door een arts die veel ervaring heeft. Die zal dan, indien nodig, verder onderzoek voorstellen. Bij vrouwen met een verhoogd risico op borstkanker (b.v. een belangrijke familiegeschiedenis van borstkanker) of met moeilijke borsten zal men op jongere leeftijd beginnen met mammografie en echografie.

Het onderzoek van de borsten kan moeilijk zijn. Vooral vóór de menopauze omdat er nog veel klierweefsel aanwezig is in de borst. In dit klierweefsel komen geregeld afwijkingen voor, meestal goedaardige cysten of knobbelvorming, die de interpretatie van het onderzoek moeilijk maken. Zelfs voor geneesheren is het onderzoek van die redelijk stevige, knobbelige borsten niet gemakkelijk. Borstkankers zijn dus bij jongere vrouwen moeilijker vast te stellen en ze ontwikkelen zich veelal sneller. Ook de mammografie is hier minder betrouwbaar. Het stevige klierweefsel kan een kanker maskeren. Bij de diagnose van borstkanker worden er nogal eens fouten gemaakt!

Met de menopauze verdwijnt het meeste klierweefsel (tenminste als je geen hormonen neemt). De borsten worden veel soepeler. Het wordt nu veel gemakkelijker voor de vrouw om zelf haar borsten te onderzoeken. Aangezien er na de menopauze nog maar weinig klierweefsel is, komen goedaardige afwijkingen nog relatief zelden voor. Men kan stellen dat, als een vrouw na de menopauze voor het eerst een verharding voelt in de borst, de kans vrij groot is dat het gaat om kanker. Die zijn meestal hard en dus gemakkelijk voelbaar bij zelfonderzoek. Twee derde van alle borstkankers komen voor na de menopauze en de meeste worden nog altijd door de vrouwen zelf ontdekt.

Het borstzelfonderzoek moet geen aanleiding zijn tot meer diagnostische operaties. Een ervaren borstteam kan vandaag de dag, zonder heelkundige ingreep, meestal vrij vlot uitmaken of een letsel al dan niet kwaadaardig is.

Zelfs bij vrouwen die om de 2 jaar een mammografie laten uitvoeren, zoals het bevolkingsonderzoek aanbeveelt, is het zelfonderzoek nog nuttig: in die 2 jaar heeft een kanker soms ruim de tijd om tot ontwikkeling te komen. Die kunnen enkel door de vrouw zelf ontdekt worden, tenzij haar borsten toevallig door geneesheer worden onderzocht.

Als een vrouw zich aanbiedt met een klein gezwel heeft ze minder kans om haar borst te verliezen, de nabehandeling zal minder zwaar zijn en haar genezingskansen zullen duidelijk beter zijn dan wanneer ze afkomt met een groot gezwel in haar borst.

In mijn lange carrière heb ik veel te veel vrouwen gezien die te laat komen met gezwellen die ze duidelijk vroeger zouden ontdekt hebben als ze zichzelf hadden onderzocht. Ik heb ook vrouwen gezien met kleine kankertjes, soms minder dan 1 cm die ze zelf ontdekt hadden bij het aftasten en bekijken van hun borsten.

Klik op http://www.bsmo.be/faq/inhoud.pdf   een diapresentatie over het borstzelfonderzoek en de verschillende technische onderzoeken van de borsten.

Dr. Albert Clarysse, Senoloog – oncoloog ( (3/2007)op pensioen) (3/3/2007)

Mw Morel deelt mede in een artikel in het Nieuwsblad dat ze kiest voor een alternatieve behandeling voor haar uitgezaaide kanker. http://www.nieuwsblad.be/article/detail.aspx?articleid=G4L2TJ0PA
Haar behandelende arts heeft haar gezegd dat “ze nog hooguit zes maanden heeft” en hij “haar geen hoop mee geeft” en “ hij niets meer voor haar kan doen”. Met dergelijke ongenuanceerde uitspraken is het begrijpelijk dat een jonge vrouw met een uitgezaaide kanker zich daar niet wil bij neerleggen en elders hulp gaat zoeken. Persoonlijk vind ik die uitspraken verkeerd. In een vorige bijdrage (2/8/2010) heb ik erop gewezen dat het gevaarlijk, om niet te zeggen onmogelijk is, om een preciese levensverwachting te voorspellen, 6 maanden en geen 7. Als geneesheer is het ook verkeerd geen greintje hoop te laten en zonder meer te beweren dat men niets meer kan doen. Dit is de patiënt(e) laten vallen precies wanneer het echt moeilijk wordt.
Wat alternatieve geneeswijzen en kanker betreft heb ik mijn mening uiteengezet in een bijdrage van 3/1/2010. Ik herhaal dat er geen enkele reden is waarom ik zelf geen alternatieve geneeswijzen zou gebruiken, moesten ze maar doeltreffend zijn.
Mw. Morel hoopt op een mirakel. Die gebeuren soms in cancerologie. In een medeling van 22/12/2009 bespreek ik een vrouw die ik voor het eerst zag eind 1979 met een uitgezaaide borstkanker. Ze werd gedurende twee jaar behandeld met chemotherapie. Een maand geleden ontmoette ik haar nog, springlevend, bij mijn kapper. Dr. A. Clarysse. (1/9/2010).

Reeds vele jaren vragen cancerologen zich af of bepaalde persoonlijkheden, bepaalde karaktereigenschappen iemand voorbeschikken om kanker te krijgen. Kanker van kankeren? Studies terzake hebben dusver tegenstrijdige resultaten opgeleverd.
In de American Journal of Epidemiology van 15/8/2010 wordt verslag uitgebracht over de grootste studie ooit over dit onderwerp (studie van de Danish Cancer Society). Conclusie is dat er geen aanwijzingen zijn dat iemands karakter invloed heeft op de kansen om kanker te krijgen en evenmin invloed heeft op het verloop van de ziekte als men kanker gekregen heeft. Dit is in tegenstelling tot sommige oudere studies die aangetoond hebben dat b.v. “vechters” het beter doen dan mensen die eerder passief hun ziekte ondergaan.
In een vorige bijdrage (2/8/2010) heb ik gezegd dat “ik altijd de indruk gehad heb dat “vechters” het beter lijken te doen dan “opgevers”. Ik onderstreep indruk en lijken omdat het inderdaad niet wetenschappelijk bewezen is. Waarschijnlijk krijgen we de indruk dat vechters het beter doen omdat die patiënten wellicht minder zullen klagen over ongemakken veroorzaakt door hun ziekte. Zo lijken ze het beter te doen.
Het moet een geruststelling zijn te vernemen dat als we kanker hebben, het niet te wijten is aan onze karaktertrekken. Bovendien moeten kankerpatiënten die niet de moed en strijdlust aan de dag leggen van b.v. een Mw. Morel, geen schuldgevoelens hebben, en denken dat ze daardoor minder kansen op genezing hebben. Dr. A. Clarysse 31/8/2010.

Marie-Rose Morel maakt kenbaar dat ze hervallen is. Ik was reeds geneigd om te reageren toen ze, een aantal maanden terug meldde dat ze, na het einde van haar behandeling, “genezen” verklaard werd. In een bijdrage van 14/1/2010 werd uitgelegd dat men, wat borstkanker betreft, jaren (5, 10, 15…) moet wachten alvorens men een vrouw genezen kan verklaren. Ik ben altijd voorzichtig geweest. Ik gaf een raming, bv. 70% kans op genezing. Dit percentage steeg naarmate een vrouw langer kankervrij bleef. Na 10 jaar kankervrij wordt het 90%., na 20 jaar 99%.

Nu werd haar gezegd dat ze “nog 6 maanden te leven heeft”. Ook dit soort voorspelling heb ik nooit gemaakt. Sommige lezers zullen zich nog herinneren hoe de Lockerbie bommer in aug 2009 vrijgelaten werd uit de gevangenis omdat hij terminale prostaatkanker had en nog “6 maanden te leven had”. Die 6 maanden zijn er ondertussen reeds 12 geworden en hij is er nog altijd. Het is dus verkeerd om een welbepaalde levensduur te voorspellen, b.v. 6 maanden en geen 7. Hoewel de behandelende arts dikwijls een redelijk idee heeft over de levensverwachting van een gevorderde kanker, is en blijft het een raming. Artsen hebben de gave van de voorzienigheid niet. Ik gaf de zieke, die nog zaken moest regelen vóór het overlijden, wel een idee van haar levensduur onder de slechtste omstandigheden “moest de behandeling helemaal niet aanpakken…” , maar anderzijds kon ik dikwijls er aan toevoegen dat ik patiënten gezien had, in gelijkaardige situaties, die nog zoveel maanden, soms jaren langer geleefd hadden. Zo kreeg de patiënte een idee van wat er haar te wachten stond onder de slechtste en onder de beste omstandigheden. Dit liet ook nog wat mogelijkheid tot hopen i.p.v. iedere dag af te tellen.
Iedereen bewondert de moed van Mw. Morel. Ik heb altijd de indruk gehad dat “vechters” het beter lijken te doen dan “opgevers”. Spijtig genoeg is moed alleen niet genoeg in het overwinnen van een uitgezaaide kanker, maar het helpt. We wensen Mw. Morel alvast verder veel moed en good luck. Dr. A. Clarysse. 1/8/2010.

Ik wil u het volgende voorval niet onthouden. Een familielid, dat ik al jaren volg en wiens borstsituatie ik dus goed ken, werd opgeroepen voor haar tweejaarlijkse screening mammografie. Eigen aan die vrouw haar borsten is het feit dat ze sedert vele jaren altijd wat meer klierweefsel heeft in de rechter borst dan in de linker. Dit verschil kan ik voelen en is ook duidelijk op de mammografie. Een verschil in de distributie van het klierweefsel tussen de twee borsten kan bij de interpretatie van de mammografie soms voor ongerustheid zorgen. Normaal is de distributie van het klierweefsel in beide borsten symmetrisch, zodat de mammografische beelden van de rechter en van de linker borst mekaars spiegelbeeld zijn. Dit is niet het geval als het klierweefsel over beide borsten onregelmatig verdeeld is. Een asymmetrie in de distributie van het klierweefsel kan soms geïnterpreteerd worden als verdacht, vooral als er geen klinisch onderzoek komt bij de mammografie. Die vrouv ging vroeger altijd voor haar mammografies naar de dienst Radiologie van het AZ. St-Jan te Brugge waar ik vele jaren gewerkt heb als oncoloog-senoloog. Het is een vrij goeie dienst die zeker mijn vertrouwen wegdraagt.
Nu kreeg dit familielid van de organisatie die de screening in West-Vlaanderen regelt een afspraak voor haar screening mammografie in een ander ziekenhuis, dichter bij de plaats waar ze woont. Omdat ik voorzag dat haar mammografie zou kunnen uitdraaien op een probleemgeval in een ander ziekenhuis waar men haar niet kende, drong ik aan om toch maar naar Brugge te komen. Advies dat ze niet gevolgd heeft.
Een zestal weken na de screening-mammografie krijgt ze van de huisarts te horen dat ze zich voor verder onderzoek moest aanbieden. Het verslag, met rode stift onderlijnt, las “waarschijnlijk kwaadaardig” met de afwijking in de rechter borst. Ik kan me best voorstellen welk een angstsituatie dergelijk resultaat bij een vrouw zal teweegbrengen. Dit familielid had het voordeel dat ze onmiddellijk bij mij terechtkwam (ik herhaal nogmaals dat ik geen praktijk meer heb, ik ben zelfs uitgeschreven uit de Orde van Geneesheren en mag wettelijk geen geneeskunde meer beoefenen). Ik onderzoek haar borsten. DIe zijn ongewijzigd in vergelijking met vorige onderzoeken, zoals altijd wat meer klierweefsel voelbaar rechts maar niets dat zou wijzen op de aanwezigheid van een borstkanker. Ik bekijk haar (verdachte?) mammos en vergelijk ze met vorige en kan haar onmiddellijk geruststellen dat ik niets zie of voel dat me ongerust maakt. Met het verslag “waarschijnlijk kwaadaardig en verder onderzoek aanbevolen” is men natuurlijk verplicht een bijkomende echo aan te vragen. Deze bevestigt de ongelijkmatige distributie van het klierweefsel tussen beide borsten maar toont verder niets verdachts. Om zichzelf in te dekken tegenover het “verdachte screeningonderzoek” vindt de radioloog het aangewezen om een bijkomend MRI onderzoek van de borsten aan te vragen. Dit bijkomend onderzoek was volledig normaal, geen tekenen van kanker.
Dit geval illustreert, wat mij betreft, dat de borstscreening in België niet onder ideale omstandigheden gebeurt. In plaats van een groot aantal radiologen te betrekken bij die screening, (“iedereen moet aan de kost komen” is belangrijker dan de kwaliteit) zou het veel beter zijn dat die screening gebeurt in een beperkt aantal ervaren borstklinieken, waar vrouwen eerst klinisch onderzocht worden, en waar, als de daaropvolgende mammografie iets verdachts toont, onmiddellijk (niet vele weken later) overlegd wordt tussen senoloog en radioloog over de te volgen stappen. Ook gebeurt het screeningonderzoek steeds in dezelfde kliniek waar men de vorige mammografies, ter onmiddellijke vergelijking, bijhoudt. De senologen maken een tekening van hun bevindingen vergezeld van een klinische beschrijving van de borsten. Ik denk dat men zelfs verpleegsters zou kunnen opleiden om die borstonderzoeken te doen. Mijn echtgenote, die vele jaren in mijn priveconsultatie gewerkt heeft, was mettertijd zeker in staat een betrouwbare evaluatie te maken van de borsten. Dit systeem zou ook resulteren in minder bijkomende onderzoeken en zou uiteindelijk minder duur uitvallen. Het verwijt wordt nogal eens gemaakt dat de screening leidt tot teveel bijkomende onderzoeken (en de daarbijhorende angst voor de vrouw). Had die vrouw mijn advies gevolgd dan zou ze nooit een MRI onderzoek gehad hebben. Vermits het “ideale niet van deze wereld is” verwacht ik niet dat het systeem zal veranderen, maar ik wenste toch mijn opinie even te uiten. Sommige lezeressen zullen zich wellicht in dit verhaal terugvinden. (Dr. A. Clarysse 19/3/2010).
Mijn notas uit 1981 (figuur) tonen reeds een duidelijk verschil in de hoeveelheid klierweefsel en dat is al die jaren het geval geweest.

http://www.tegenkanker.net/10_februari_2010_-_dreigende_sluiting_borstklinieken_overlevingskansen_pati%C3%ABnt_primeren

Veel jonge vrouwen hebben knobbelige borsten, vooral tussen de 35 – 50 jaar, of beter gezegd tot aan de menopauze. Die knobbeligheid wordt veroorzaakt door de aanwezigheid van veel klierweefsel. In dit klierweefsel komen nogal eens verhardingen, knobbels of cysten voor. Die afwijkingen voelen hard aan en kunnen pijnlijk zijn. Nogal wat vrouwen zijn daar ongerust over. Na de menopauze verdwijnt dit klierweefsel geleidelijk. De borst wordt soepeler en de verhardingen nemen geleidelijk af.
Ik heb heel wat vrouwen met dit probleem gezien. Om die goed te volgen vind ik dat het noodzakelijk is om bij ieder bezoek een tekening te maken van de borsten met de afwijkingen. Dit lijkt me de enige manier om veranderingen in vergelijking met vorige bezoeken klinisch vast te stellen. Sommige vrouwen zijn zo ongerust dat ze regelmatig willen op consultatie komen. Men kan bij jonge vrouwen niet om de haverklap mammografies uitvoeren. Echografies zijn beter in dit geval en vergen geen straling maar ook hier kan overconsumptie leiden tot uit de hand lopende zorgkosten.
Het is duidelijk dat vrouwen met dit probleem best steeds door dezelfde geneesheer gevolgd worden.
De figuur toont als voorbeeld een collage van mijn opeenvolgende bevindingen bij Mevrouw X. Klik op de foto voor een grote afbeelding. Bij deze figuren hoort in mijn dossier tevens een beschrijving zoals: goed ontwikkelde borsten met meerdere dysplastische zones vnml in de bovenste helft en lateraal, licht gevoelig bij palpatie, geen klinisch verdachte letsels.
Meer uitleg over knobbelig borsten in vorige blogs en op http://www.bsmo.be/faq/inhoud.pdf . Dr. A. Clarysse (4/3/2010).

Op de nieuwsrubriek van Knack, 4/2/2010, lees ik  “Uit een onderzoek van de Stichting tegen Kanker blijkt dat Belgen onvoldoende op de hoogte zijn van de belangrijkste alarmsignalen voor kanker”. “Ook wanneer de alarmsignalen moesten herkend worden uit een lijst van symptomen, bleek de kennis van de respondenten volgens de Stichting "ondermaats". Dat bleek zelfs bij de meest bekende vormen van kanker, zoals borstkanker, het geval te zijn. Zo beschouwen amper zes op de tien ondervraagden een wijziging aan de borst als een mogelijk alarmsignaal”.  Verder publiceert het artikel de 10 alarmsignalen voor kanker. Wat betreft borstkanker luidt het:

- Een knobbeltje of zwelling in een borst
- Een onvoorziene wijziging aan de borst: intrekking, uitstroming, roodheid,...

Dit laatste lijkt me nogal vaag. Door uitstroming bedoelt men: vochtverlies uit de tepel. Eens een borstkanker roodheid veroorzaakt zal het al geen vroegtijdig teken meer zijn. Al bij al zeggen deze alarmsignalen niet zoveel. Ik durf beweren dat een vrouw veel beter zal in staat zijn om een verandering in de borst te beoordelen als ze vertrouwd is met de informatie die ze vindt op: http://www.bsmo.be/faq/inhoud.pdf.

Dr. A. Clarysse, senoloog – oncoloog (op pensioen).  4/2/2010

Tepelvochtverlies

Tepelvochtverlies kan een volstrekt normaal verschijnsel zijn of een teken van een onderliggend letsel dat zowel goed- als kwaadaardig kan zijn. Tepelvochtverlies is zelden een teken van kanker, maar het kan.

Om de oorzaak van het vochtverlies te achterhalen, is het nuttig om een aantal vragen te beantwoorden. Komt het vocht wel degelijk uit de melkgangen die in de tepel uitmonden of wordt het verward met vochtverlies als gevolg van een oppervlakkig letsel van de tepel, zoals eczeem of een ingetrokken tepel waarin zich wat zweet en vocht heeft opgehoopt? Komt er vocht uit beide tepels of slechts uit één? Komt het vocht steeds uit één bepaalde melkgang of uit verschillende? Gebeurt het vochtverlies spontaan of enkel door de tepel te melken. Bij spontaan verlies zal er een vlekje te zien zijn op de beha of op het nachtkleed. Geforceerd vochtverlies is zelden een reden tot ongerustheid. Voelt u een gezwel in de tepel of in de borst? In dat geval zal het verdere onderzoek uitgevoerd worden zoals voor een borstgezwel. Hoe ziet het vocht eruit? Is het bloederig? Welke kleur heeft het? Tepelvocht kan allerlei kleuren aannemen: kleurloos waterig, geel, bruin, groen of zwart. Het uitzicht van het vocht helpt niet zoveel in het achterhalen van de oorzaak. Een bloederig vocht kan even goed veroorzaakt worden door een goedaardig als door een kwaadaardig letsel.  Kan het vochtverlies uitgelokt worden door op een bepaalde plaats in de tepelhof of de borst te drukken.

Vochtverlies uit beide tepels kan hormonaal zijn. Het komt wel vaker voor rond de puberteit, na het stopzetten van borstvoeding of rond de menopauze. Het kan ook veroorzaakt worden door de inname van bepaalde geneesmiddelen of door aandoeningen van de schildklier, van de bijnieren of van de hypofyse (bijvoorbeeld een prolactine-adenoom). Deze laatste aandoening veroorzaakt veelal ook het uitblijven van de maandstonden. 

Spontaan vochtverlies uit één bepaalde melkgang wijst op een plaatselijke aandoening van dit melkkanaaltje. De voornaamste oorzaken zijn melkgangpoliepjes, uitzetting van een melkgang, een borstkanker of een voorstadium van kanker.

Verder onderzoek dringt zich dan op bij een ervaren radioloog – echografist. Er kan ook wat

vocht getest worden op de aanwezigheid van abnormale cellen en van bloed. Vóór de komst van de echografie werd een galactografie uitgevoerd: een foto van de melkgang waaruit het vocht komt. De radioloog brengt daartoe, met behulp van een vergrootglas, een fijn buisje in de zieke melkgang in. Er wordt een kleurstof ingespoten en een mammografie gemaakt. Zo kan de structuur van de melkgangetjes worden bestudeerd en het letsel worden opgespoord dat het abnormale vochtverlies veroorzaakt.

Foto 1: voorbeeld van vochtverlies, was in dit geval veroorzaakt door een goedaardige poliep.
Foto 2: bloederig tepelverlies veroorzaakt door een borstkanker

Klik op www.bsmo.be/borstonderzoek.html voor een diapresentatie over het borstzelfonderzoek en de verschillende technische onderzoeken van de borsten,  U ziet er o.a. enkele voorbeelden van tepelverlies.  

 Dr. A. Clarysse Senoloog - Oncoloog (4/2007)

Op de site http://www.bsmo.be/faq/inhoud.pdf staat een diapresentatie met talrijke afbeeldingen die het onderzoek van de borsten verduidelijken. (3/2007)

(1) Voorbeeld amputatie
(2) Voorbeeld van borstsparende operatie en bestraling (rechter borst)
(3) Voorbeeld van borstkankerbehandeling met properatoire chemotherapie en radiotherapie zonder operatie (de rechter borst van deze vrouw werd behandeld in 1990 en is nog steeds kankervrij)
(4) Harpoennaald geplaatst voor de operatie
(5) De punt van die fijne naald bevindt zich bij de verdachte plaats op de mammografie
(6) Voorbeeld van een reconstructie met eigen weefsel (nieuwe linkerborst met buikweefsel)
Voor uitleg over de vriescoupe of harpoen zie de rubriek weefselonderzoek op:  http://www.bsmo.be/faq/inhoud.pdf   Foto's copyright Dr. A. Clarysse  (4/2007).

Ik lees in een krant het verhaal van een man bij wie 7 maanden geleden een longkanker werd vastgesteld. Nu reeds kreeg hij blijkbaar te horen dat hij genezen is. Overgelukkig doet hij zijn verhaal onder de titel “Genezen van kanker!”.  Ik wil die man niet ontmoedigen. Wellicht zal hij dit nooit lezen. Wel wil ik er op duiden dat niemand zo kort na de behandeling van een kankerpatiënt kan bevestigen dat hij/zij genezen is. Het kan zijn dat die man genezen is maar men kan dit niet zwart op wit bevestigen. Als alle onderzoeken normaal uitvallen kan gezegd worden dat er geen aanwijzingen van kanker zijn.  Die testen kunnen evenwel niet uitsluiten dat er nog microscopisch kankercellen aanwezig zijn die in de toekomst herval zullen veroorzaken. Als die man in de eerste 5 jaar niet hervalt kan men beginnen denken aan genezing. Voor borstkanker moet men zelfs langer wachten. Ervaring leert dat borstkanker soms vele jaren na de oorspronkelijke behandeling nog hervalt. Als een vrouw 5 jaar na de behandeling tumorvrij blijft heeft ze 80% kans dat ze genezen is. Tien jaar tumorvrij betekent 90% kans op genezing; 20 jaar tumorvrij geeft 99% kans op genezing. Dr. A. Clarysse. (4/2008)

Vrouwen die een amputatie moeten ondergaan, omdat een borstsparende operatie niet mogelijk of niet veilig is, kunnen een nieuwe borst laten maken. De laatste jaren wordt daarvoor steeds meer eigen weefsel gebruikt; meestal het vetweefsel van de buik: de z.g.n. TRAM-operatie. Onlangs werd daarvoor een terugbetaling voorzien. Die operatie kan ofwel onmiddellijk uitgevoerd worden, dus terzelfdertijd met de amputatie, ofwel op een later tijdstip. Ik adviseerde de uitgestelde operatie om de aanvang van de nabehandeling (chemotherapie en / of radiothearpie) niet te lang te moeten uitstellen. Een TRAM-reconstructie is een zware operatie, die een paar maanden recuperatie vergt en meerdere ingrepen vereist, als er geen verwikkelingen zijn. Alvorens deze operatie aan te gaan moet u vooral nagaan hoeveel ervaring de chirurg heeft en hoeveel de operatie zal kosten. Hou er ook rekening mee dat het in elk geval minder mooi zal zijn dan het origineel en dat de operatie ook nieuwe littekens meebrengt.

De foto (klik erop voor groter formaat) illustreert de verschillende etapes bij een goed-ontwikkelde vrouw. De reconstructie werd uitgevoerd 2 jaar na de amputatie (foto 1). In een eerste stap werd een nieuw borstvolume gemaakt van het buikvet (2). Het litteken op de onderbuik is niet te onderschatten (3). Bij deze vrouw (52j) werd vervolgens de linkerborst aangepast aan de nieuwe (4). In een laatste fase werden tepels nagebootst (5).
Dr. A. Clarysse (4/2008)

 Het arm-oedeem

Vandaag krijg ik de brochure Vlaanderen in Actie in de bus. Daarin staat een grafiek met de Belangrijkste doodsoorzaak per leeftijdscategorie, mannen en vrouwen, Vlaams Gewest, 2006.  Voor vrouwen tussen de 40 en de 69 jaar is borstkanker dé belangrijkste doodsoorzaak!

Het spijtige is dat borstkanker een van de kankers is die het gemakkelijkst kan worden opgespoord (veel gemakkelijker dan de inwendige kankers, zoals maag, darmen, nieren, hersenen, longen …) en waar de behandeling dikwijls genezing tot gevolg heeft, tenminste als we er vroeg bij zijn. Toch is het dé voornaamste doodsoorzaak. Het vraagt nog geen 5 minuten moed om eenmaal per maand zelf uw borsten te onderzoeken. Als u daarbij om de 2 jaar een mammografie, al of niet met echografie, laat uitvoeren, is de kans groot dat, als u  met de ziekte geconfronteerd wordt, er tenminste vroeg zal bijzijn. De leeftijd waarop men begint met mammografies en/of echografies wordt medebepaald door het soort borsten dat u hebt en uw familiegeschiedenis.  Zie verder. Dr. A. Clarysse

Velen vragen zich wellicht af wat een Senoloog – Oncoloog is. De term  Senoloog komt in Nederlandstalig België en Nederland niet veel voor; eerder in de Angelsaksische landen en vooral in de Franssprekende.  In senoloog vindt je trouwens sein (borst in het Frans) terug. Een senoloog is dus een geneesheer die alles zou moeten kennen over de borsten: het klinisch onderzoek, de interpretatie van de mammografie, echografie en MRI van de borsten, en het microscopisch onderzoek van het borstweefsel. Hij (zij)  is het die het onderscheidt maakt tussen een goedaardig letsel van de borst en een borstkanker. Hij (zij) kent best ook zoveel mogelijk over de evolutie en de behandelingsmogelijkheden van een borstkanker.  Nogal wat gynaecologen oordelen van zichzelf dat ze senoloog zijn. Sommigen hebben inderdaad de nodige kennis en ervaring, anderen heel wat minder. Iedereen in België kan zich senoloog noemen, het is geen beschermde titel en er bestaan geen kwalificatievereisten voor.

Een Oncoloog is een canceroloog, dus iemand die kankers diagnosticeert, behandelt en opvolgt. Veel dokters houden zich bezig met een of ander aspect van de diagnose en / of de behandeling van kankers, o.a. radiotherapeuten, medisch-oncologen, chirurgen en orgaanspecialisten. Ook hier is er weer ruimte voor fantasie en bestaan er geen voldoende criteria waaraan een arts moet voldoen om de titel van oncoloog te kunnen gebruiken. Enkel die artsen die zich voor het grootste gedeelte van hun activiteit met kankerpatiënten bezighouden en die bovendien een speciale opleiding in cancerologie genoten hebben verdienen de titel bijtitel oncoloog. Bovendien moeten ze zo georganiseerd zijn dat ze geregeld overleggen met  andere kankerspecialisten en orgaanspecialisten (multidisciplinair overleg) en zich geregeld bijscholen.  Pas sedert mei 2006 stelt een Ministerieel Besluit de criteria vast voor de erkenning van artsen-specialisten in de medische oncologie. Medisch-oncologen hebben een opleiding genoten als internist en hebben zich bovendien nog 2-3 jaar gespecialiseerd in de cancerologie, vooral de behandeling met medicamenten.  

Of de lezer veel wijzer zal geworden zijn weet ik niet. Feit is dat het veld voor de leek ongetwijfeld onoverzichtelijk zal zijn. Wat zij / hij wil weten is waar naartoe, in welke geneesheer kan men zijn vertrouwen stellen. Of zoals ik zo dikwijls gehoord heb “dokter, moest ik u vrouw zijn, wat zou u doen?”.  Ik zal in een volgende aflevering pogen een beetje de tip van de sluier op te lichten.

Dr. A. Clarysse, Senoloog-Medisch oncoloog (op pensioen). 16/7/2009.

Terecht wijst Testaankoop op de problemen i.v.m. medische informatie op het Internet. Het kan voor niet-medici moeilijk zijn betrouwbare informatie te onderscheiden van onbetrouwbare. Niet zolang geleden las ik op een Nederlandse website: “Dr. Moerman vond opereren, bestralen en chemotherapie niet de aangewezen weg om een tumor te bestrijden. …”. Dergelijke uitspraken zijn, voor wat betreft borstkanker, nog min nog meer crimineel. De enige manier om van borstkanker te genezen is een operatie, al of niet gecombineerd met chemotherapie, hormoontherapie, en/of bestraling. In mijn lange carrière heb ik enkele vrouwen gezien die zich door dergelijke boodschappen hebben laten misleiden, die zich niet klassiek hebben laten behandelen. Ik durf de foto’s met het resultaat niet op deze site plaatsen, ze zijn te afschrikwekkend. Ik weet beter dan wie ook dat kankerbehandelingen niet prettig zijn. Daarom zou ik de eerste zijn om alternatieve, zachte behandelingen te gebruiken, moesten ze maar effectief zijn.  Maar dat zijn ze niet. Er zijn niet zoveel alternatieve genezers meer die nog beweren dat ze kanker kunnen genezen met een of ander middel. In de jaren ’80 hadden we daar veel meer last van. Alternatieve genezers zijn verstandiger geworden. Nu leggen ze eerder de nadruk op het vermeerderen van de weerstand. Ik werd ook dikwijls door vrouwen gepolst, “Dokter het kan toch geen kwaad als ik rode bietensap drink, paardenmelk …”.  Daarmee had ik geen probleem, zolang patiënte ook maar mijn therapie volgde. Het ligt al wat moeilijker met z.g. voedingssupplementen, vitamines…. Die heb ik niet aanbevolen, vergeet niet dat een tumor ook vitamines kan gebruiken! In een normale, gevarieerde Westerse voeding zitten al de vitamines die we nodig hebben en zijn supplementen niet nodig. Dr. A. Clarysse.

In VISIE, het weekblad van de CM van 24 oct 2008 getuigt een verpleegster, die behandeld werd voor borstkanker, dat weer aan de slag kunnen echt een stuk van haar benezingsproces was.

Vele jaren ervaring met het behandelen van borstkanker hebben mij geleerd dat het goed is dat de patiënten zo vlug mogelijk hun leven van voorheen trachten te hervatten. In de eerste maanden na het beëindigen van de chemotherapie en / of radiotherapie is het normaal om onderhevig te zijn aan een moeheidsgevoel. Bij sommige vrouwen duurt dit maar enkele maanden, bij andere een paar jaar. Toch heb ik zoveel mogelijk vrouwen aangemoedig om hun werk te hernemen, in het begin meestal parttime, zodra ik de indruk had dat het moest mogelijk zijn. Een aanmoediging van de behandelende arts dat het mag en kan is soms nodig in het begin, evenals wat begrip van de werkgever en eventuele medewerk(st)ers. Eens ze het aangedurfd hebben de stap te zetten ervaren veel vrouwen dat het effectief beter is voor hun moraal en hun levenskwaliteit. Er is minder tijd om te piekeren en depressief te zijn. Vele vrouwen nemen, na de confrontatie met borstkanker, het leven en het werk meer filosofisch op, relativeren en maken zich minder druk over banaliteiten.

Dr. A. Clarysse (canceroloog met pensioen) (10/2008)

Vandaag had ik toevallig een ontmoeting die me veel plezier gaf.  Ik liep een vrouw tegen het lijf waarbij ik dec. 1979 een behandeling gestart heb voor een borstkanker met uitzaaiingen in de okselklieren en in het beenderstelsel. Dus een uitgezaaide borstkanker.  Ze was 40 jaar oud. Ik heb ze toen gedurende twee jaar zware chemotherapie toegediend. Na die chemo waren er geen sporen meer van tumoraktiviteit. Ze was zoals we in medische termen zeggen in volledige remissie. Ze heeft dan nog een aantal jaren een hormonale behandelingen gekregen met Nolvadex (tamoxifen – dagelijks 1 pil). Dertig jaar later ontmoet ik haar dus weer, kerngezond, volop genietend van het leven.

Ik zal er onmiddellijk bijvoegen dat dit een uitzonderlijk geval is. Maar het illustreert toch dat we bij de behandeling van borstkanker goeie resultaten kunnen bekomen. Veel vrouwen met borstkanker genezen, des te meer naarmate ze vroeger behandeld worden.  Maar ook bij  uitgezaaide borstkankers kan men soms verrassend goede resultaten bekomen. Cancerologen weten nooit op voorhand hoe het zal aflopen in een individueel geval. Ik heb altijd met een zeker enthousiasme de behandeling begonnen, bij lokale borstkankers met de ambitie om genezing te bekomen, bij uitgezaaide om een lange tumorcontrole (levensverlenging liefst van goede kwaliteit) te bekomen. Het is de eerste behandeling die de cancereloog instelt die de beste kans geeft op een goed en duurzaam resultaat. Vooral waar genezing nog mogelijk is moet de behandeling intens genoeg zijn om de tumorresten na de operatie volledig uit te roeien.  Ik heb destijds collegas (meestal geen medisch oncologen) gezien die, omdat ze vreesden dat mevrouw teveel haar zou verliezen of ziek zou zijn, de dosering van de chemo verminderden. Een lichte vermindering van de hoeveelheid chemo heeft vlug nefaste gevolgen voor het eindresultaat. De kans vergroot vlug dat de tumor niet volledig uitgeroeid wordt en later terugkeert (recidiveert). Na een recidief wordt het al heel wat moeilijker om nog genezing te bekomen. Liever zwaar behandelen de eerste keer in de hoop dat het dan amen en uit is, dat de kanker nooit meer terugkeert.

Dit geval heeft me destijds in conflict gebracht met de Orde van Geneesheren van W-Vl. maar daar vertel ik in een volgende aflevering meer over (zie 22/12/2009).

Dr. A. Clarysse (oncoloog – senoloog op pensioen).

In 1992 heb ik een eerste boek bepubliceerd over borstkanker. J. Van Rompaey vroeg mij het boek voor te stellen in zijn VRT programma “Zeker Weten”.  Om het programma te illustreren werd ik verzocht enkele patiënten als getuigen mee te brengen.  Ik maakte van de gelegenheid gebruik om enkele aspecten van het borstkankerprobleem  te verduidelijken voor het lekenpubliek.

Het 1^e geval was de vrouw die ik zojuist beschreven heb. In 1992 stond ze 13 jaar na het begin van mijn behandeling in goede gezondheid op het podium van Zeker Weten. Met dit geval wilde ik duidelijk maken dat we over goede behandelingsmogelijkheden beschikken die het kunnen toelaten een langdurige palliatie te verwezenlijken… het laat aan patiënten met uitgezaaide borstkanker toe te hopen, dat ook zij misschien uitzonderlijk goed zullen reageren, dat het de moeite is om te proberen … hoop doet leven.  Ik moet er op wijzen dat er ondertussen, sedert 1979, heel wat nieuwe en nog meer doeltreffende antikanker-medicamenten bijgekomen zijn en dat de resultaten die we hedentendage bekomen zeker nog beter zijn.

Het 2^de geval  was een dame van 63 jaar die zelf een verharding gevoeld had in de borst. Haar huisartse verzekerde haar dat ze niet moest ongerust zijn.  Op een mammografie werd ook geen kanker gezien en een punctie toonde evenmin kankercellen. Die dame was toch niet gerust en kwam op mijn consultatie terecht. Wat ik voelde stond mij niet aan en ik heb die dame doen opereren hoewel mammografie en punctie zogezegd normaal waren. Dit geval illustreerde het feit dat de technische onderzoeken niet altijd betrouwbaar zijn. Vandaag de dag zijn de technische onderzoeken ook een stuk beter dan in 1992 maar vooral bij jonge vrouwen met harde, knobbelige borsten kan een borstkanker nog miskend worden.

De derde vrouw, 50j, had ook zelf een verharding gevoeld in linker borst. Haar gynaecoloog stelde haar gerust: “verkalkte melkklier”. Drie maanden later kreeg ze pijn in de linker oksel en arm. Ze consulteerde terug haar gynaecoloog. Groot alarm: een gezwel van meer dan 5 cm in de borst en gezwollen okselklieren. Hij stelde onmiddellijke amputatie voor. Ze stond daar zeer huiverig tegenover en consulteerde een plastisch chirurg die haar naar mij verwees (oct 1990). In samenwerking met het Instituut Bordet te Brussel was ik in 1985  gestart met een nieuwe borstkankerbehandeling.  Bij grote gezwellen werd eerst chemotherapie toegediend, dus nog vóór de operatie, om de kanker kleiner te maken. Op deze wijze konden we dikwijls een borstsparende operatie mogelijk maken in plaats van een amputatie. Na 4 maanden chemotherapie was bij deze vrouw de tumor bijna volledig verdwenen. Er werd dan een borstsparende operatie uitgevoerd waarbij nog nauwelijks enkele kankercellen gevonden werden. Ook de okselklieren werden verwijderd. Na de operatie kreeg ze nog 5 kuren chemotherapie en tenslotte bestraling van het resterende borstklierweefsel.  Deze dame was dus een voorbeeld van het nut van een nieuwe kankerbehandeling die op dit ogenblik enkel in het Instituut Bordet en op mijn dienst in het AZ Sint-Jan te Brugge toegepast werd, een methode die in veel gevallen toeliet een borstsparende operatie uit te voeren in plaats van een amputatie.

Volgens de gedragscode van de Orde der Geneesheren mag een arts geen reclame maken. Ik heb dan ook mijn uiterste best gedaan om tijdens de TV uitzending nergens te vermelden in welk ziekenhuis ik werkzaam was. Het was zeker niet mijn bedoeling reclame te maken voor mijn eigen dienst. Ik had trouwens geen behoefte aan reclame. Ik ben jarenlang verplicht geweest vrouwen op mijn consultatie te weigeren wegens teveel werk.  

Een collega gynaecoloog, werkzaam in een universiteit in Antwerpen, jaloers dat niet hij een boek geschreven had, vond  het nodig mij (naamloos en  achterbaks) aan te klagen bij de Orde der geneesheren van W.Vlaanderen wegens maken van reclame. Door de Orde der Geneesheren werd ik veroordeeld (hoewel slechts 1/10 leden de uitzending gezien had).  Ik moet bekennen dat ik die veroordeling nooit verteerd heb. Al mijn voordrachten, publicaties, studies, boeken, videos en CD’s hadden steeds enkel als doel gehad het lot van borstkankerpatiënten te verbeteren.

Dr. A. Clarysse (senoloog – oncoloog op pensioen).
Foto 1: drie patiënten in 1992 op Zeker Weten. Ze zijn tot op heden nog steeds kankervrij.
Foto 2: De borsten van het 2de geval: door chemotherapie te geven vóór de operatie hebben we een borstsparende operatie mogelijk gemaakt ipv een amputatie. Resultaat na chemo, operatie en radiotherapie op de linkerborst.

Er bestaan twee soorten boeken over borstkanker. De meeste zijn geschreven door vrouwen die zelf de ziekte meegemaakt hebben. Ze beschrijven er hun eigen ervaringen. Lotgenoten kunnen er zichzelf eventueel in terugvinden en steun zoeken. De geneeskundige informatie is meestal beperkt en niet altijd wetenschappelijk correct, soms zelfs onjuist en niet betrouwbaar. Minder talrijk zijn boeken geschreven door kankerspecialisten. Ik heb het eerste geschreven in 1992. Borstkanker, een canceroloog geeft een antwoord op uw vragen. Uitgeverij String. Dit boek was gericht tot geneesheren, verpleegsters en vrouwen. Vermits het voor deze laatste soms wellicht wat moeilijk was heb ik het in 1996 herwerkt: Omgaan met borstkanker. Uitgeverij Lannoo / Terra. Veel informatie in deze boeken is nog steeds van toepassing. Wel is de behandeling, vooral met chemotherapie, achterhaald. Meerdere nieuwe medicamenten en behandelingen komen er niet in voor.

Op http://www.borstkanker.net/hoofdframe.html?boeken.html&2 vind je een beschrijving van een ganse reeks boeken over borstkanker. Dr. A. Clarysse, senoloog-oncoloog (op pensioen).

Als canceroloog ben ik gedurende 40 jaar praktijk nooit gevraagd geweest door een patiënt(e) om een spuitje (versta euthanasie) toe te dienen. Ik verduidelijk dat ik hier hoofdzakelijk spreek over vrouwen met borstkanker.

Soms had ik een dame die zei “dokter als het slecht gaat, zal je me een spuitje geven?”. Ik antwoordde daarop steeds “Ik zal zorgen, moest het zover komen, dat je niet zal afzien”.  Als het zover was heeft nooit meer een van die vrouwen om het spuitje gevraagd. Ik heb nooit euthanasie toegediend en werd er nooit effectief om gevraagd. Als een geneesheer er voor zorgt dat de patiënt(e) niet afziet, als hij voldoende pijnstilling geeft, en ook geen zinloze therapieën (acharnement thérapeutique) toedient eens het duidelijk wordt dat de situatie hopeloos,  eens er geen zinvolle levensverwachting meer is, zal hij niet veel met de vraag voor euthanasie geconfronteerd worden. Als een patiënt(e) euthanasie vraagt is het wellicht veelal te wijten aan de zorgverstrekkers die niet voor voldoende palliatie zorgen. Het kan best zijn dat door mijn pijnstilling het einde wat vroeger gekomen is, maar dat is iets anders dan doelbewust een spuit toedienen opdat het binnen de zoveel minuten zou gedaan zijn. Dr. A. Clarysse (oncoloog – senoloog, op pensioen) (12/12/2009)

De laatste week is er heel wat discussie ontstaan in de V.S. over borstkankerscreening.

De meeste Amerikaanse openbare instanties en kankerverenigingen raadden vrouwen aan om jaarlijks een screening mammografie te ondergaan vanaf de leeftijd van 40 jaar tot  hun 75 jaar. Op basis van een onderzoek van vele screening studies heeft de US Preventive Services Task Force nu de screening aanbevelingen als volgt gewijzigd: van 50 tot 75 jaar een mammografie om de 2 jaar. Dit is wat in de meeste landen in Europa aanbevolen wordt, wel meestal niet langer dan tot de leeftijd van 70 jaar.

De grootste verwarring bestaat nu voor de groep 40 – 50 jaar:  geen screening mammografie meer, nadat ze jarenlang aangespoord werden om dit onderzoek te laten uitvoeren. Ik heb er al meerdere malen opgewezen dat dit een moeilijke groep is. Op die leeftijd komen redelijk veel goedaardige afwijkingen voor (b.v. cysten, knobbelige borsten, borstpijnen … ). Anderzijds is de mammografie minder betrouwbaar bij vrouwen vóór de menopauze, omdat er nog veel klierweefsel aanwezig is in de borst. Dit klierweefsel komt als witte beelden voor op de fotos en goedaardige afwijkingen en kankers geven ook witte beelden: wit op wit is uiteraard moeilijk om te onderscheiden.  Het is bij jonge vrouwen dat de meeste fouten gemaakt worden op mammografie.

Een andere reden waarom de screening mammografie bij vrouwen onder de 50 afgeraden wordt is dat er bijna even veel nadelen zijn als voordeel (vermindering van de sterfte door borstkanker). Als voornaamste nadeel worden aangehaald vals positieve resultaten. Dit betekent dat de mammografie iets verdachts of twijfelachtig toont. Dit nieuws veroorzaakt veel angst bij de vrouw en leidt tot bijkomende onderzoeken die uiteindelijk geen kanker aantonen. Het lijkt alsof de angst en de onderzoeken nutteloos waren. Ik moet erop wijzen dat er inderdaad teveel onderzoeken uitgevoerd worden, zeker in de V.S. waar de geneesheren heilige schrik hebben om met een proces geconfronteerd te worden omdat ze een kanker gemist hebben. Het is belangrijk dat je in een ervaren centrum terechtkomt voor uw borstonderzoeken. Die zijn niet gemakkelijk, vergen veel ervaring en zijn het werk van specialisten die durven hun verantwoordelijkheid nemen.

Dit debat brengt me ook op nut van het zelfonderzoek van de borsten.  Sedert vele jaren wordt er onder specialisten gedebatteerd of dit onderzoek nuttig is.  Er zijn studies die aantonen dat borstkankers vroeger ontdekt worden bij vrouwen die zelfonderzoek doen en dat er minder sterven of dat ze langer overleven; andere studies vinden dit gunstig resultaat niet. Het zou me te ver brengen om verder in te gaan op dit debat en die verschillende studies. Zoals ik reeds meerdere malen heb duidelijk gemaakt ben ik, na vele jaren ervaring met borstletsels, overtuigd dat het nuttig is dat vrouwen zelf een oogje in het zeil houden. Ik verwijs naar mijn bijdrage gedateerd 25/10/2009.  Nu screening mammografie niet meer aangeraden wordt bij vrouwen onder de 50, blijft het borstzelfonderzoek het voornaamste middel om een borstkanker nog enigszins vroegtijdig te ontdekken,liever 1 cm dan 4 cm groot. Men kan zich ook laten onderzoeken door een geneesheer-specialist (zie 16/7/2009) maar hoeveel jonge, gezonde vrouwen doen dit in de praktijk?

Sommige artsen en kankerorganisaties, die niet bepaald het borstzelfonderzoek aanbevelen, hebben het nu over “breast awareness”, in het Vlaams vrij vertaald bedoelen ze dat een vrouw moet leren haar borsten kennen en veranderingen vaststellen. Ik vraag me alleen af hoe een vrouw haar borsten kan leren kennen zonder ze zelf te onderzoeken?

In gans dit debat wordt geen rekening gehouden met het individuele borstkankerrisico dat een vrouw heeft. Om te bepalen vanaf welke leeftijd en hoe frequent en met welke onderzoeken een vrouw moet onderzocht worden moet men rekening houden met de aanwezigheid van risicofactoren (zie 23/1/2009), met het soort borsten. Bij sommige vrouwen die erfelijk belast zijn zal men b.v. reeds beginnen op 25 jaar.

http://www.bsmo.be/faq/inhoud.pdf.

Dr. A. Clarysse, senoloog-oncoloog (op pensioen), 23/11/2009.

Door gezond te leven kan men de kans om kanker te krijgen verminderen (maar niet uitsluiten). De voornaamste aspecten van een gezonde leefwijze zijn:

-  Vermijd overgewicht, beperk calorieën, vetten en zout.

      -  Eet gevarieerd met veel groenten, fruit en vezels.

-  Zorg voor de nodige lichaamsbeweging en sport.

-  Rook niet en wees matig met alcohol (1 drank/d voor vrouwen 2/d voor mannen).

Ik wil wat dieper ingaan op het probleem van overgewicht. Vandaag hoor ik van een studie waarbij 1 vrouw op 2 vindt dat ze te zwaar is. Borstkanker komt meer voor bij vrouwen die na de menopauze zwaarlijvig zijn.

In mijn praktijk destijds werd er nogal eens gepraat over het gewicht. Ik spoorde zwaarlijvige vrouwen aan om er iets aan te doen. Ik hoorde dan geregeld van die vrouwen dat ze eigenlijk “niet zoveel aten”, dat ze “al van alles geprobeerd hadden, dat het in hun genen zat… “.  Sommige individuen stapelen gemakkelijker vet op dan andere maar uiteindelijk passeert alles langs de mond! Ik vind daar een bewijs voor op de foto’s van de concentratiekampen. De politieke gevangenen kregen weinig te eten en we zien alleen maar skeletten op de foto’s van Buchenwald … .  Er zullen daar nochtans ook individuen geweest zijn die bij opname veel te zwaar waren, slechte genen hadden. Weinig eten = vermageren. Uiteraard is ook de activiteit belangrijk. Mensen die zwaar werk verrichten hebben meer calorieën nodig dan mensen die de ganse dag zittend doorbrengen.  Om te vermageren komt het erop aan minder calorieën in te nemen in verhouding tot wat men verbruikt.

Vermits ik nogal eens predikte over het gezond leven moest ik wel het voorbeeld geven. Ik heb dit ook altijd gedaan (ik heb alleen gezondigd met teveel werken en teveel stress, maar gelukkig was ik nogal stressbestendig). Mijn BMI = 24.7 (normaal is minder dan 25). Voor iemand van mijn leeftijd valt dit dus best mee.  Het is evident dat de neiging om te verzwaren duidelijk toeneemt vanaf de leeftijd 35 – 40 jaar, de z.g. blokjaren.

Ik moet bekennen dat als mijn gewicht toeneemt ik goed weet waarom (teveel tussendoortjes: koekjes, chocolade, kaas, roomijs …).  Anderzijds kan ik gewicht verliezen als ik wil.  De laatste jaren laat ik tijdens de vastenperiode (komt na de zware kerst- en nieuwjaarsdagen) radicaal alle tussendoortjes. Ik moet het radicaal doen, anders lukt het niet. Iedere vasten verlies ik een goeie 3 kg op 40 dagen.  De eerste twee weken van september ben ik op reis geweest in Italië (Rome, Napels, Pompei, Herculaneum). Ik had mezelf een extra zwaar programma opgelegd. Ik heb allerlei sites bezocht, vele kilometers gestapt, het was vrij warm (dagelijks +/- 30°), zo had ik minder honger en heb enorm veel gedronken. Resultaat: op 2 weken was ik 4 kg. kwijt. Persoonlijk ben ik ervan overtuigd dat we ons gewicht grotelijks in eigen handen hebben. Er is wel een groot stuk discipline mee gemoeid.  Dr. A. Clarysse. 7 okt 2009.