HET ANCIAUVISME           

Enkele verzuurde middenstanders uit de horeca maakten twee zomers geleden heisa rond de zogenaamde lawaaihinder naar aanleiding van het Brugse Cactusfestival, eervoorgaande editie dan nog wel (het schaap was al verjaard). Het was weer zo’n typisch voorbeeld van wat zich de laatste tijd aan het manifesteren is: verzuring. Heeft dit enge denken te maken met hoe de bevolkingspiramide alhier er momenteel uitziet? Met de vergrijzing? Vroeger al, onder andere een stuk door de schuld van de tv, kregen we met verkleutering te maken. Dat is al net zo erg als verzuring. Verkleutering: het versimpelen van alles, iedereen beroemd, weg niveau, leve den bompa, de lat gelijk, VT4, miss Asperge, Sam Gooris, populisme alom, den Pfaff en den Planckaert hebben het gezeid, dus ’t is waar. Het Stevaertisme, geschraagd door het Anciauvisme, is er de politieke vertaling van. Stunt of gestuntel. Laten we lachen. Verzuring: saaiheid troef, Vlaanderen beeft, laat vooral niks gebeuren, er kome ernst, vroeg in bed, leve het grijs, en wit is ook altijd schoon, fusioneren, fusilleren. Verboden te lachen. Wie is de meest kleurloze politicus met de hoogste zuurtegraad? Keuze te over. We beleven ons kleuterkwartiertje en onze zuurpruimentijd tegelijkertijd. Het is natuurlijk ook een gouden tijd voor advocaten; kleuters en zuurpruimen hebben vaak ruzie en sommigen wenen ook vlug. Andere zuurpruimen moeten dat dan oplossen. Laten we wel wezen: het Anciauvisme en het Stevaertisme werken de verzuring niet in de hand. Ze hebben alleen bepaalde zaken verkleuterd. Het ziet er soms allemaal te simpel uit, 1 plus 1 is 3 bijvoorbeeld, terwijl de wereld momenteel toch vierkant in het rond draait, nietwaar. Toppunt van de internationale verkleutering wellicht was de Iraakse minister van Informatie. Hij ontkende de nederlaag terwijl de bommen op zijn kop vielen. Hij maakte er als het ware een speelgoedoorlogje van. Gevolgen: drukbezochte websites ter ontspanning van de Amerikanen en diverse gadgets. De Iraakse lolbroek werd de meest bezochte man ter wereld; hij vond de humor opnieuw uit in levende lijve. Maar ook de Amerikanen speelden toen met kaarten, waarop de foto’s van hun bekendste vijanden (BV’s) prijkten. Zoek de schoppenboer and kick him in the ass! Terug naar ons eigen kleine speelgoedlandje. Wordt dit druilerige driehoekje gered door het Stevaertisme-Anciauvisme? De Steve is al omhooggevallen. Die moet nu zwijgen en stoppen met stunten. Den Bert maakt het verder bont. Zal Zijne Vergrijzende Goedlachsheid de cultuur, vooral de literatuur en het theater en de film, volledig naar de knoppen helpen? Het ziet er naar uit. Worst, Bert, worst. Laten we weer eensgezind worst vreten, opeengepakt als anjovissen. Maar blijf met je fikken van de boeken.

DICHTER IN DARLINGEN                

Twintig dagen lang had het geweigerd om te regenen. Op de laatste vrijdag van de maand toog ik naar een van de gezelligste plekken ter wereld, en zie, voorwaar: het regende eindelijk eens. Sprokkelende vrouwtjes met zwarte halsdoeken om sloegen een kruis; landbouwers voerden een rondedans uit. Wat een verkwikking. Huiverend van genoegen bleef ik een kwartier lang rechtop staan in de regen, op het brugje boven de kolkende Heulebeek die Heule-Watermolen in tweeën splijt. Daarna ging ik een portie mosselen eten in ’t Brugske bij Jempi, ten voordele van de Watermolenkermis. Het waren voortreffelijke mosselen; ik at er 48 en zwoer bij mezelf daar volgend jaar terug te keren. Net toen ik aan een gedicht over cholesterol en caloriebommen wou beginnen, kwam een Schepen van Iets binnen. (Jammer genoeg is dat Kortrijks schip ook bevoegd voor onze randgemeentes Heule en Heule-Watermolen. We hadden liever zelf onze boontjes gedopt, want wat we zelf doen, doen we beter. In 1977, rampjaar van de fusies, zeg maar: fusillades, stopte het Gouden Tijdperk van de Menselijkheid). Tja, waar een of meer mensen in naam der mosselen verenigd zijn, daar is een schepen in hun midden. ‘Ha, de dichter’, sprak deze schepen stemmig. ‘Ah, eh … ‘, wedervoer ik. Ik heb altijd moeite met het aanspreken van politici: is dat nu wel een beroep? (‘Dag politicus’. ‘Hoi politieker’. ‘Ach … ‘). ‘Ge gaat er moeten over schrijven hé, over de mosselen’, zei de Schepen van Iets. ‘Ik moet altijd over alles iets schrijven, als ze mijn kop zien’. ‘Maar ge zijt dan ook dichter hé’. ‘Ja: dichter in Darlingen’. ‘Darlingen?’ ‘De naam die Conscience aan Kortrijk gaf in zijn boek De Burgers van Darlingen’. ‘Ah. Niet gelezen. Eh … Dichter in Darlingen: een … hoe noemen ze dat ook weer?’ opperde de schepen. ‘Een ramp?’ stelde ik voor. ‘Neenee, ik bedoel: D … D … tweemaal. Zoals bij Suske en Wiske hé, allez, zoals in De Natte Navajo’. ‘Jaja, het regent hier vaak en een dichter in Kortrijk voelt zich inderdaad als een indiaan tussen cowboys. ’t Is hier de streek van de zwiepende lasso’s en de elektriciteit van koeienstaarten hé’. ‘Ja, het is echt een stad vol gedichten hé, met die volgeschreven vuilniszakken … ‘, glunderde de man. ‘Jaja, we zijn daar zeer gelukkig mee. Vooral de dichters uit Darlingen zelf, meneer de Schepen van Iets. Wat doet godgenageld een gedicht van een Antwerpenaar op Kortrijkse vuilniszakken? Moeten we nu nog voor u stemmen of hoe zit dat?’. Plotseling kreeg de Schepen van Iets iemand anders in het vizier. Ook een belangrijk persoon. Hij mompelde nog vlug een alliteratie en ging deze persoon enige malen op de schouder kloppen. Ik schrapte mijn poging om een gedicht over cholesterol te schrijven en verving die door adrenaline.

WIJS & GRIJS        

Hebben nieuwslezers benen? Voorwaar ik zeg u: in dit land hebben nieuwslezers geen benen. Niemand weet dat. Het is een vereiste. Toen ontdekt werd dat Bavo Claes benen had, werd hij bijna ontslagen via de tussenstap van het laatavondjournaal. Nu heeft hij het zelf ‘bekeken’. Regelt de koning de verkeerslichten? Beschikt hij over de Grote Verkeersknop in Brussel? Dan moet hij dringend zijn mobiliteitsplan bijstellen. Ook al is hij al jaren koning. Er zijn nog wel meer gekke dingen aan de hand in dit gekke land. Om de vergrijzing van de bevolking niet te duur te laten zijn, nou, om dus niet zo veel pensioenen te moeten betalen dus, raadt de regering de vijftigplussers aan om langer aan de slag te blijven en er niet uit te stappen. Ondertussen echter dankte een bekende regeringspartij in een klap drie van haar oudere ministers af, o.a. iemand van zelfs amper 45. Van schoolvoorbeelden gesproken. Of paradoxen. Geen consequenties voor excellenties! De premier wou tweehonderdduizend nieuwe jobs veroorzaken. Karel Vinck, de man met de handen in de zakken, naar voren geschoven door de regering om de problemen met het spoor op te lossen, wou tienduizend jobs schrappen én de tickets duurder maken én stations afschaffen. (Schouppe deed het anders; hij kuiste zijn schup af en ging mee blaten in de politieke kudde, volledig ontspoord. Een vergeet-mij-nietje voor het leven: ‘Schouppe! Kent gij dan Schouppe niet, madam? Die van ’t spoor?!’ ‘Ah, dié Schouppe! Maar dat was nen slechten!’ Einde citaat). Van schoolvoorbeelden gesproken. Of paradoxen. Alles en iedereen moest de laatste tien jaren dringend gaan afslanken en fusioneren en rationaliseren, maar nog nooit hadden we omgekeerd zo veel regerinkjes en presidentjes en ministertjes. Nog veel meer dan voor de gemeentelijke fusies medio jaren ‘70. Wat ze zeggen en dicteren, deze dames en heren, zijn of doen ze zelf niet. Geen consequenties voor excellenties! En zullen we het even over de cumuls van bepaalde politici hebben? En wat ze daarover allemaal te leuteren hebben? Neen. We zwijgen over de mensen met twee, drie functies. Anders sneuvelt er weer een job. De mijne. Treurigheid troef. Toch dit: er was er zelfs eentje bij dat het bestond bij voorbaat te beweren dat je als parlementariër te weinig werk hebt, zodat later het niemand hem kwalijk kon nemen dat hij ook partijvoorzitterschap en burgemeesterschap en ministerschap ambieerde. Een ware wegbereider, voorwaar, voor zichzelf. Als ik nieuwslezer zou zijn (maar ik heb daar de juiste grimas niet voor en ik zie er ook te middeleeuws uit), zou ik bij het uitspreken van die namen voortdurend onder tafel met mijn benen zitten schoppen, ware het niet dat ik dan geen benen zou hebben. Ik zou alleszins zitten knarsetanden. Net zo wijs en grijs als Bavo Claes. Zonder benen dus.

BEELD & WOORD        

Onlangs gehoord op de radio, uit de mond van een platenbaas: ‘Als je als muzikant of groep geen videoclip hebt, mag je het vergeten’. Onlangs beseft, naar aanleiding daarvan: ‘Als je als schrijver met je kop niet op tv komt, kun je ’t wel schudden met je boek’. Ik zie al jarenlang alsmaar dezelfde schrijversgezichten op tv en in de bladen. Ze zijn alomtegenwoordig. Ik probeer al net zo lang hun boeken te lezen en ik ben vaker zwaar ontgoocheld dan opgetogen. Die zijn saai, slecht, soms nodeloos balorig, en daarenboven lezen de schrijvers hun teksten nog belabberd voor ook. Opgeblazen door de media, jawel. Op de schouder geklopt door ‘ons kent ons’. En er gaat geen programma voorbij of een van die ‘ons kent ons’ moet wel ergens een mening over iets ventileren. Er zit een veelschrijver bij die kutboeken zonder verhaal schrijft. Bij een tweede is alles maar armetierig doodgewoontjes. Om de aandacht daarvan af te leiden probeert hij af en toe wat aan politiek te doen, zonder succes, en op tafels te springen. Een derde is om te huilen. Zelfs dagboekmatig; we zullen het allemaal geweten hebben. Ik vraag me af, en velen doen dat met mij: vanwaar dan al die media-aandacht voor immer dezelfde smoeltjes? Die drukte? Die wind? Waarom krijgen betere schrijvers niet meer aandacht? En moet het nu echt altijd over bekende gezichten gaan die bekend geworden zijn door hun bekendheid dank zij de tv? Is ‘gezien op tv’ en ‘gelezen en gezien in de blaadjes’ dan een argument of criterium voor kwaliteit geworden misschien? Tja, dan zijn we ver heen. Dan worden we een dom volk, dat de dictatuur van het beeld aanvaardt en ondergaat. In de nabije toekomst, namelijk het heden, zullen er dus behoorlijk wat kunstenaars uit de boot vallen omdat ze niet aan de juiste toog hangen, geen lange arm hebben, te ver van Antwerpen of Brussel wonen, hetero of homo of allebei of niemendal of krokodil zijn, nooit in dwaze programma’s op het scherm van afgrijzen verschijnen, bijgenaamd de tv, geen hielen likken, pluimen strijken. De literatuur en de kunst zijn ingepalmd door de platte commerçe. Middenstanders hebben zelfverklaarde bestsellertjes de markt opgestuurd. Dichters van ergens anders schrijven inheemse vuilniszakken vol. Alles moet weg, mijn voeten! Gooi alle televisietoestellen buiten, en er schiet geen van die succesnummertjes over. Zo, voilà, nu ga ik weer Tsjechov lezen, Nabokov, Gontsjarov. Van die drie niet-hogervermelde opgeklopte Vlaamse pennenridders zal ik maar niets meer ter hand nemen. Ze zijn al in allerlei blaadjes en bladen zo uitvoerig uitgesmeerd, dat ik ze niet meer hoef. Trop is te veel.

FLATER              

Missen is menselijk. Men zegt het zelfs graag nog anders, omgekeerder. Tristan Peirsman, ooit doelbewaker van Anderlecht, een vrij bekende voetbalploeg, liet zich eens een bal ontglippen. De sportpers watertandde. Perfectie is immers saai. Men ziet liever onvolkomenheden, fiasco’s, mislukkingen. Bij Club Brugge, ook een befaamde voetbalploeg, viel niet zoveel meer te beleven. Ze werden landskampioen. Saai! Het gaat dus redelijk goed. De sportpersers trokken toen ook liever richting Anderlecht, op zoek naar de onfortuinlijke doelwachter, dan naar Brugge. Nu kan het even verkeren, maar … wacht maar! Het was vroeger ook altijd leuker kijken naar John McEnroe dan naar Björn Borg. De ontvlambare versus de onkreukbare. De onvoorspelbare versus de saaie piet. Zweet tegen Zweed. Er viel altijd wel wat te beleven aan de ene kant van dat net. Een schoonheidsfoutje is sympa. Een flater is mega. Het publiek snoept wekenlang van een blunder. Koppen moeten rollen. Koppen snellen, koppen die rollen: wat zich vroeger rond de guillotines afspeelde, gebeurt nog altijd massaal. Nu vervullen de kranten de rol van de guillotines. Wat onthoudt men van renners? Wespen. Wat onthoudt men van presentatoren? Valpartijen. Ook de schepping vertoont flaters. God wil immers ook af en toe wat plezier in zijn eenzame zevende hemel. Zo is elke man eigenlijk een niet-vrouw. Een vergissing dus. ‘Even proberen met een komma tussen de benen,’ moet God gedacht hebben, ‘en hop maar, vooruit met de bok, die pik achterna!’ En Hij kijkt grinnikend toe, de olijkerd, samenzwerend met alle vrouwen. De eendagsvlieg is een vergissing. Vliegende vissen zijn dat ook. En de wandelende tak is niet zo gelukkig met zijn verschijningsvorm. Hij weet nog altijd niet goed wat hij is. Sommige automerken, BV’s (nou: TV’s eigenlijk, alleen maar bekend omdat ze op den teevee komen), politici en televisieprogramma’s mogen ook in het grote boek van gigantische blunders of flaters. Maar ach, laten we het niet altijd over mensen hebben. Anno 2005 ontploften al minstens twee voetballen op het veld, in België en Nederland. Er zijn geen zekerheden meer. De bal is niet altijd meer rond.

DE BRABANÇONNETTES       

Handje in handje staan ze al een braaf klasje beste kameraadjes op één lijn. Ze playbacken dapper de nationale hymne. Ze dragen hetzelfde rode T-shirt. Af en toe is er een nieuweling. Maar dan moet er een ander naar het strafbankje. Ze maken nooit ruzie, tot je in de magazines en de kranten tussen de regels de wrevel leest. Er is en er was altijd wat met die verwende rotkereltjes. Ze liggen meer op massagetafels en aan stranden dan ze op velden staan, terwijl rond hen miljoenendansen worden uitgevoerd en viersterrenkoks zich uit de naad werken. Is dat nu zo moeilijk om die rotbal van de middenstip naar de vijandelijke kooi te brengen en die erin te trappen? Ze zijn toch met z’n elven? ‘Ne goei foetbeller,’ zegt zo’n coach dan over eender wie in eender welk interview. ‘Em speelt op kerekter en em ken efzien.’ (Soms varieert het dialect van zo’n coach.) Het klasje Brabançonnettes bestaat altijd uit ‘tien goei foetbellers’ plus een wereldkeeper. En toch krijg je de indruk dat je met een kleuterklasje te maken hebt. Groen veld, rode shirts: geef ze nog een gele puntmuts en ze kunnen zo de Vlaamse showbiz in. Hun lijflied: ‘De Rode Duivels gaan naar Blankenberge/Tien om te zien/Eén die zweeft/De rest die beeft/De tribune leert afzien//’ De Brabançonnettes zouden eens weer tot mensenmaat herleid moeten worden. Ze zijn net als alle andere mensen opgetrokken uit vlees, bloed, merg, been, zweet, pis en nog wat hersenen. Ook het Belgisch volkslied moet aangepast worden. Het is lelijk en het heeft te veel noten. De voetbalvelden mogen ook wat kleiner zijn. We leven toch al in een klein koninkrijkje, dat vanzelf al verkaveld is in stukken en brokken. En het zogenaamde ‘voetbalspel’ zelf mag met twee ballen worden gespeeld, om het eens wat spannender te maken. De ploegen moeten gehalveerd worden. Dan lopen de spelers elkaar minder voor de voeten en komt er minder ruzie van. Het nationale elftal mag nog uit vijf spelers plus een doelwachter bestaan. En twee ballen dus. Dat is ook handig voor de wasserij. Pas bij het verlaten van het stadion betalen de toeschouwers een uitgangsticket: 2,5 euro per doelpunt. We kijken dus met hooggespannen verwachtingen uit naar brilscores. Het grote voorbeeld moet daarbij van onze nationale Brabançonnettes komen. Het moet ook gedaan zijn met business-seats. Wie honger heeft, gaat maar op restaurant. Daar kun je nog het best van al niét naar voetbal kijken. Er is dan maar één probleem: niemand die het ziet. Ik bedoel: niemand die het ziet dat je niet naar … Ach, de bal ligt in uw kamp.

MIRAKEL               

Een mirakel, bestaat dat? Welzeker. Een ouderwets mirakel? Alle mirakels zijn ouderwets. Er zijn er geen nieuwe. Want dan zijn ze uitgevonden. Een voorbeeld moet u voorzeker overtuigen. Laten we even teruggaan in de tijd, die dommekracht waardoor we ouder menen te moeten worden. Londen, Joseph Haydn. In zijn tijd was Joseph Haydn al heel erg beroemd in Europa. Het was een tijd waar men nog echt verwonderd kon zijn over een mens van vlees en bloed. Zo gebeurde het ook die avond in Londen. Joseph Haydn kwam er musiceren, dirigeren. Er was een afgeladen, eivolle zaal. Nieuwsgierig volk wou van dichtbij de beroemde man aan het werk zien. Men stroomde toe onder een gigantische luchter die uiteraard pal midden in de zaal hing, boven al die hoofden. Het duurde niet lang of iedereen verliet zijn plaats. Men wou van zo dicht mogelijk meester Haydn kunnen bekijken. De toeschouwers begaven zich kuddegewijs naar voren en troepten allen samen voor het podium. Even later kukelde achter hun rug die kroonluchter – op dat ogenblik een dodelijk wapen – met hels gekraak en gesplinter in de lege zaal neer. Niemand werd gewond. Deze nederdaling gebeurde tijdens de 96^e symfonie van Joseph Haydn. Die symfonie kreeg daardoor de bijnaam: Het Mirakel. Ja, muziek verricht mirakels. Muziek doet wonderen. Muziek verzacht de zeden. Een tweede voorbeeld zal u voorzeker nog veel meer overtuigen. Het is wel van een geheel andere orde. Toch is het ook echt gebeurd. Eens keerde ik ’s nachts huiswaarts, toen een gevaarlijke bruine beer met gesperde muil en uitgestrekte klauwen op me afkwam. Ik was ongewapend, maar ik beschikte toevallig wel over twee vuurstenen. Ik graaide die vlug uit mijn jaszak en mikte er een van recht in de muil van de beer. De beer schrok zich rot, liet zich weer op zijn vier poten zakken en draaide zich daarbij met zijn kont naar mij. Ik nam mijn tweede vuursteen en gooide die met alle kracht die ik in mijn jonge lijf kon verzamelen recht in de kont van de verbijsterde beer. De twee vuurstenen ontmoetten elkaar aldus in het midden van de beer, de zg. ‘maag’. Daar veroorzaakten ze door botsing een geweldige ontploffing, waardoor de beer sneuvelde. Niet ik. Ik was gered van een wisse dood, door een mirakel dat ik eigenlijk zelf had verricht. Sedert die ontmoeting bij nacht en ontij heb ik altijd twee vuurstenen bij me.

VOOR DE ZIEL VAN HET KIND               

De hautaine betweters, bedillerige kwezels en betuttelende blauwkousen die de laatste jaren oordelen over de Vlaamse jeugdliteratuur via tijdschriften en jury’s en commissies enzovoort, hebben Pietje Bell en Pippi Langkous vermoord. Ze hebben het ook met Marc De Bel geprobeerd. Tevergeefs. Ze hebben hun ziel verkocht aan een bloeiende Nederlandse uitgeverij en kwijlen als hondjes, nou: teefjes, bij het horen van die naam alleen al. Al de rest is verdacht, overbodig, Vlaams, ongevraagd, ongewenst, niet via henzelf gepasseerd of gesignaleerd, dus niet goedgekeurd. Deze Vlaamse, nou: Antwerpse, kwezels plegen vaandelvlucht en collaboreren met zg. ‘grote namen’, gemakshalve, veiligheidshalve, voorspelbaar, en eigenlijk doen ze ook de moeite niet nog andere boeken diezelfde aandacht te gunnen. Het blijft altijd bij dezelfde namen. Door deze permanente namedropping hopen ze zelf in beeld te komen en mee van de koek te eten en in het zonnetje te staan. Je weet maar nooit dat ze ooit gevraagd worden zelf eens een boekje te plegen. Bij die ‘grote’ Nederlandse uitgeverij natuurlijk. Ze propageren ondertussen onverdroten veilig en voorspelbaar de namen van de zg. ‘betere’ auteurs. Zeg maar: ‘saaie’. Die zijn ondertussen zelfs zo saai geworden dat ze alleen nog gelezen worden door diezelfde hogervermelde kwezels van 30-plus, jury’s en enkele collega-schrijvers. Deze propagandisten van het ‘betere’ boek jongleren graag met woordjes als ‘diepgang’ en ‘psychologie’ en verfoeien fantasie en avontuur. Ze hebben dus Pietje en Pippi vermoord. Ze hebben met hun diepgang de leuke jeugdliteratuur ondermijnd en de avonturenboeken ondergraven. Bij hen zou een manuscript van Astrid Lindgren geen kans maken. Misschien zelfs niet van ene Roald Dahl. Lig ik daar wakker van? Nou, nee. In de literatuur voor de ‘volwassenen’ zien we ook al vijftien jaar de tafelspringers en de slagers en de lijkenpikkers en de tv-gezichten en de meninghebbers de plak zwaaien, terwijl de goede boeken en hun schrijvers in de schaduw blijven. De middenstanders van de letterkunde hebben het voor het zeggen, nou: roepen. Je kunt maar hopen op andere tijden. Ach, ik heb, zoals bekend, een hart van koekenbrood. Als ik een hartinfarct zal doen, zal het niet door boekbesprekers komen; het zal te wijten zijn aan een rozijn.

BOS                     

Wel ja, West-Vlaanderen heeft het kleinste percentage bossen van alle provincies. En dan? So what? We hebben ook het minste percentage bosbranden van alle provincies. Overigens zijn bossen lelijk. Ze belemmeren het zicht. Net tralies. Aparte bomen zijn wel mooi. En wij in onze lage streek hebben toch ook de kust? Geen enkele andere provincie heeft zoveel kust. En dan nog, over bossen gesproken: we mogen er dan nog weinig hebben, de beroemdste bossen bevinden zich toch in West-Vlaanderen. De bossen van Beernem en hun moorden! Het Lappersfortbos in Brugge-die-Ontboste! Da’s wat anders dan die saaie donkere Ardennen en hun claustrofobische bossen. Er staan daar zelfs zoveel bomen zo dicht bijeen opeengepakt, dat je er nooit eens een echte Arden kunt zien. Of een normale zonsondergang. Hier in het platte verre westen kunnen we ten minste nog de wind aflezen aan een boom apart, aan een bomenrij of een bosschage. Een boom dat is een prachtig ding, weet je wel. Een bos is van het prachtige en goede te veel. Less is more. Ik kan uren naar een boom turen, maar ik doe dat nooit wegens tijdsgebrek. In een bos word ik knettergek. Die ellendige kampen van mijn jeugdbeweging vroeger gingen gewoonlijk in van die knettergekke bossen door. Als er met school ‘bezonnen’ moest worden (eufemisme voor ‘weg in ’t hoofd en geen les’): naar de bossen, jongens! Zelfs in West-Vlaanderen bleven ze ze ontdekken, die zielenhelende bossen. Groenhove, Tillegem, Heuvelland, Wielsbeke, Kluisberg, Zevenkerken, Snellegem, potverdorie, Baekelandt, Beerbos, Sterrebos, het houdt niet op, Beernem, allez, vooruit, West-Vlaanderen lijkt plotseling wel één groot oerwoud vol met houthakkers en hindes. Zelfs bij ons in het bij wijlen zeer stille en soms zeer onrustige Heule is er een bos of twee: Heulebos en Steenbekebos. Maar dat zijn bosjes die vooral uit villa’s bestaan en bordjes-bij-bosjes waarop stukken bos te koop worden aangeboden. Om op een positieve noot in verband met hout te eindigen: een van de mooiste bomen die ik ken, staat vlak naast een frituur en een krantenkiosk aan een druk kruispunt in de stille zuidelijke stad K. Dat vormt samen een prachtig stadslandschap. En het ruikt er nog lekker ook. Ondertussen speelt zich in het Venetië van het noorden nog altijd de Lappersfortboslegende af, die zo stilaan een stadslegende aan het worden is, maar jammer genoeg een die echt gebeurd is …

STIK                       

Ik ben afgunstig op mensen die een das kunnen knopen. Ik ben jaloers op iemand die op perfecte en esthetische wijze een handdoek om zijn of haar kop kan draperen na een badscène. Graag zou ik in de plaats zijn van een mens die aan zee woont in een stad waar het altijd waait. Hoe prachtig moet het zijn om elke dag tot tegen de middag in kamerjas rond te hangen. Dolgaarne zou ik eens een jaar lang in de schoenen willen staan van een beroepswijnproever. Ook als voorproever van het koninklijk paar, maar niét van hun kleinkind, zie ik het zitten, best wel een aantal jaren. Ik krijg een steek door mijn hart als ik een rotverwende topvoetballer zijn tiende doelpunt van het seizoen zie maken. Stikjaloers ben ik op iemand met een massa ravenzwart haar op zijn hoofd én op de geslaagde kaalkop die zich van niks meer moet aantrekken boven zijn voorhoofd. Ik benijd degene die langzaam en grondig een meesterwerk pleegt en daar tijd voor maakt: een Vlaams konijn in de pot, een roman, een schilderij, een gebouw. Hoe graag zou ik een succesvol oesterboer zijn met elk jaar een boekje op de markt over hoe om te gaan met de oester. Ween en knars uw tanden, gij zwetende Vanhove en Huysentruyt. Mijn zelfde verzuchting geldt ook voor de truffelboer. Groen van jaloezie word ik bij het horen van een bas-baritonstem en ook bij het zien en aanhoren van hoe een muzikant iets moois aan een instrument ontlokt, soms gebaseerd op dode noten op een blad papier. Spinaziegroen van nijd vlucht ik de gordijnen in bij het naderen van keukenpieten, doe-het-zelvers, autotovenaars, groenvingerigen. Ik ben niets. Helemaal niets. Ik ben een mug. Een heel klein pionnetje op een schaakberd waar ik niets van begrijp. Ik ben het nog niet waard als luis te vertoeven in de pels van de meest schurftige oude leeuw uit Bellewaerde. Het bestaan van de marmot op deze aarde heeft meer zin dan het mijne. Ik ben bijna volledig onbestaande. Eigenlijk zou ik me overal moeten excuseren voor mijn bestaan. Maar ik ben niet jaloers op iemand met bloemkooloren, transatlantische zeiloren of op iemand die jaloers is. Ik ben al blij dat ik leef en loop. En dat mijn knokkels daarbij niet over de grond slepen.

CRIME DE LA CRIME              

In tijden waarin onnozele familie’drama’s’ als ‘de Pfaffs’ de tv-schermen teisteren en oetlulletjes als Sam Gooris op de covers van zelfs weldenkende magazines prijken, koester ik een diep, grondig, gemeend heimwee naar bijvoorbeeld Morse, de Britse chief-inspector die vroeger op zaterdagavonden en nu op een bepaalde weekdag humeurig schitterend loopt te zijn in zijn gelijknamige misdaadserie. Wat een verademing kunnen moord en doodslag toch betekenen in vergelijking met de poelen van ellende waarin de Pfaffs vertoeven! Wat heb ik toch lak aan de bovenlip van J-M Pfaff, ex-keeper! Dat hij ruste in vrede. Misschien heeft hij het verdiend. Maar Morse! En die is zelfs al dood, in beide gevallen: als mens in levenden lijve, als personage. Dat is pas crime de la crime! Kwaliteit van de dodelijkste plank! Een kneepje in de kont van Miss Marple, een snuifje achter de rug van Hercule Poirot, een stiekem lurkje aan de pijp van Maigret en een kopje thee-verkeerd met Sherlock Holmes. En ondertussen vallen er koppen en moet er nagedacht worden. En ondertussen leert ook Lewis, de braafgetrouwde loopjongen van Morse, de knepen van het vak. En we vergeven Morse zijn arrogantie, zijn alcoholisme en zijn gierigheid. Waarom worden er nooit Vlaamse feuilletons van een dergelijk niveau gemaakt? Aan de scripts of de boeken kan het niet liggen, want alle schrijvers klagen over de verminking van hun verhalen door scenarioprutsers. Aan de acteurs evenmin, want we hebben best wel goeie. We hebben vroeger zelfs een soort mini-tv-traditie gehad, met enkele opmerkelijke feuilletons. Dat was in de tijd dat het woord ‘soap’ nog niet uitgevonden en toepasbaar was. Nu heb je dat wel. Als men plotseling beseft dat men een massaproduct aan het maken is ten behoeve van kijkdichtheid en commerçe, dan beschermt men zichzelf door het als ‘soap’ te verkopen. Het woord heeft zelfs bijna geen negatieve bijklank meer. Zo ver is het dus gekomen. Niets belet me verder om mijn tv buiten te gooien en nooit meer een magazine te kopen. Telenet, een van de nieuwe Big Brothers, heeft toch al de interessantste kanalen eraf gegooid. Het zou een kleine weldaad zijn voor mezelf en een grote weldaad voor mijn menszijn. Maar ik zou wel de Morsemisdaden missen. Dat is zo zeker als de moord van de CIA op JFK.

LAWINE

‘s Nachts was de huishond zijn mand moe. Hij hupte op de sofa en raakte het zaptoestel. Daardoor floepte de tv oorverdovend hard aan. Geschrokken tot in zijn ruggenmerg sprong de mens uit bed. Hij nam te vlug de trap en kukelde nog vlugger naar beneden. Hij brak heel veel. Zijn vrouw wachtte wat. Toen ze merkte dat hij na een halfuur nog leefde, belde ze de spoeddienst. De mens werd meegenomen, ingespoten en hersteld. De vrouw werd die nacht door een verpleger naar huis gebracht. Helaas stond dat huis er niet meer. Daar was de brandweer al druk in de weer. De oorverdovende tv was namelijk ontploft. De nagelnieuwe overgordijnen vormden prachtig voedsel voor de vlammen. Twee spuitgasten schoten er het leven bij in, toen ze afgingen op hondengejank. De hond kon echter toch nog ontsnappen via het tuimelluikje. Intussen overleed de mens in de dienst Spoedgevallen de volgende dag. Toen de vrouw daarover werd opgebeld ten huize van haar schoonzus, stierf ze zelf onmiddellijk. De hond holde alsmaar door. Een instructie-auto van de rijschool diende ijlings te remmen. Daardoor ontstond een kettingbotsing. In de derde auto morste een bestuurster een beker gloeiend hete koffie op haar knieën. Ergens aan de kust wachtte 120 man op haar komst, want ze was de voorzitster van een belangrijke vergadering. De weg werd door de politie afgezet. Plotseling dook een snelheidsduivel op een moto op. Toen hij staande werd gehouden en zijn helm afzette, bleek het koning Albert te zijn. Ondertussen had de hond dorst gekregen. Hij hield een eind verderop halt en likte een plas hemelwater op. Die plas lag naast een tank waarin zich een zeer giftig goedje bevond. Dus gaf de hond de geest. Koning Albert, inmiddels weer op weg, merkte het hondenlijk te laat op. Hij kon het niet meer ontwijken, hotsebotste erover, slipte en belandde tegen de omheining van een schildpadkwekerij. De eigenaar stormde woedend en gewapend naar buiten: vorige week nog hadden ze bij hem al twee peperdure schildpadden gestolen door een gat in de omheining te knippen. Hij aarzelde nu niet en schoot. Een halfuur later lag koning Albert op Intensieve Zorgen. Nadat ze ook verzorgd werd, verwittigde de onfortuinlijke vrouw van de hete koffie via haar gsm de vergadering van 120 man aan de kust. Ze zou wat later komen. Dat deed ze vlakbij de pomp van een tankstation. Daardoor ontplofte de hele santenkraam met een daverende knal. ‘Wat is dat, potverhippeltjes?’ vroeg koning Albert, geschrokken rechtverend in zijn ziekbed. ‘Heb je dat ook gehoord, zuster?’ En daarna werd alles weer stil en rustig. De schildpaddenman vloog nog in de gevangenis, en een vlinder in Tokio veroorzaakte nog een aardbeving in San Francisco.

EEN KACHELTJE OP DE MARKT    

A - Alles goed in Staden?
B - Vanmorgen was het er nog donker.
A - Ah ja. Daar komt zeker veel volk naar kijken?
B - Ja, de meesten komen dan wel naar buiten.
A - Dan moet het daar druk zijn.
B - Opvallend druk. Beetje spitsuur hé.
A - Brandt er dan ook een kacheltje op de markt?
B - Nee, helaas niet.
A - Bij ons dus ook niet.
B - Ook niet met het winteruur?
A - Nee. De koude blijft gewoon buiten.
B - Wij proberen deuren en vensters goed gesloten te houden.
A - En de seizoenarbeiders dan?
B - Die bellen vooraf als ze na hun seizoen terugkomen.
A - Jammer dat jullie dan geen kacheltje op de markt hebben.
B - Tja … en nou net met kerst …
A - Doodjammer … in die tijd van het jaar ...
B - Ja hé … Maar ik zal eens iets bekennen.
A - Ja?
B - We hebben eigenlijk ook geen echte markt.
A - Had dat dan onmiddellijk gezegd.
B - Ik durfde niet.
A - Bij mij zijn alle geheimen veilig.
B - Ook dat van die seizoenarbeiders?
A - Dat is wat anders.
B - Wat bedoel je daar mee?
A - Ik weet nu te veel.
B - Ach, dat valt nog mee.
A - Vind je?
B - Ja. Maar wil je één ding niet doorvertellen?
A - Met plezier. En dat is?
B - Zeker weten hé?
A - Jaja, schiet nou maar op. Beloofd.
B - We hebben eigenlijk ook geen winteruur in Staden.
A - Had ik het niet gedacht!
B - Ja, eigenaardig hé? Alleen een spitsuur.
A - Geen winteruur?
B - Helemaal niet.
A - Daarom is het hier zo warm!
B - Ja hé, en zonder kacheltje op de markt.

RECORD                      

Dames en heren, het is voor de zoveelste keer zover. Begin september hadden ze het in het journaal alweer over een recordvangst drugs. Bijna elke vangst in België wordt een recordvangst genoemd. Klein landje, grote getallen! Bijna elke keer sneuvelt een record: aantal kilo’s, straatwaarde, … Binnenkort zullen deze getallen zo hoog oplopen, dat er andere records zullen moeten worden gezocht. Ik hoor het Bavo Spruyt of Sigrid Claes al zeggen: ‘Bij een drugsvangst in Antwerpen is opnieuw een record geboekt; een grote hoeveelheid hasj en XTC-pillen is door speurders ontdekt in de langste straat van de provincie Antwerpen.’  Kwestie van toch maar een nieuw record te scoren. Er zijn nog talloze mogelijkheden. Een ander record, of het begon er toch naar uit te zien: de wisseling van ministers in die paarsgroene bewindsgroep en de naamsveranderingen van de partijen en partijtjes. Vervelling alom. Het zit er momenteel altijd in dat door dergelijke omstandigheden uw buurvrouw plotseling in het parlement belandt of dat de brave meneer X. plotseling minister van Iets moet worden. Als ze trouwens wat meer eergevoel hadden gehad, waren er nog andere excellenties opgestapt. Nog een zomerrecord betrof het aantal ‘toegestroomden’ op de muziekfestivals op pleinen en weiden. Vele van deze toegestroomden werden dan ook nog eens over- en ondergestroomd door een groot debiet aan hemelwater of bedreigd door vuurzeeën. Vlaanderen spaanderen! Detailrecord: er is bij mooi weer in het seizoen geen parkeerplaats meer te vinden aan de kust. Onverrichter zake terugkeren zit er af en toe in. Of even Frankrijk in, bezijden Adinkerke, voorbij Plopsablablabla. En wil u echt in zo’n opeengepakte trein openbaar vervoerd worden tussen zweetlijven en niveadozen en frigoboxen? Dan blijf ik toch liever thuis tussen de frambozenstruiken en onder de rimpelappelboom. Nog een treurig record: de prijs van de mosselen. Een schande. Laten we collectief een jaar lang het mosseleneten boycotten tot ze zakken, die prijzen. Laat de handelaren uit Yerseke een aardig poepje ruiken! Waar we in Europa afgelopen zomer ook prima scoorden, was op het waterfront. De regenzomer braakte records. Er zijn dus inderdaad geen vier seizoenen meer. We zullen de aarde anders moeten behandelen en meer met rust laten. We moeten de schuld niet op El Nino of het broeikaseffect schuiven. Oké?

SPIN                 

De spin heeft een formidabel geconstrueerde website. Als er een bezoeker op haar webstek arriveert, komt hij gewoonlijk niet meer terug. Het is een dodelijke snelweg voor sommige surfers/slurfers. Weer is de tijd aangebroken van Hare Webgevalligheid. Roerloos zit zij stil te zitten tegen witte en iets minder witte oppervlaktes (plafonds, badkuipen, lavabo’s). Benodigdheden voor de durver: een papieren zakdoekje, een fragmentje van de wc-rol, een stoel desgewenst, een plettend geluidje … gevolgd door gegorgel van wegspoelend water … en het is zo gebeurd. Eens spin, nu ex-spin, zeg maar: moes. Dames en heren, luister goed: er zijn ook jachtspinnen. Die gaan – het mag u verwonderen – gewoon op jacht. Ze construeren niet eens een web. Ze doen de moeite niet. Ze kunnen dus overal opduiken: op uw hoofdkussen, in uw bord. Maar gij daar, onwetende schijtlijster, laat de spinnen met rust! Vang liever slakken! Spinnen zijn nuttige monsters die tijdens de maand septober goed opruimwerk leveren. Heb je dan niet opgelet, vroeger, bij meester Spreeuwe? Je hebt toen toch geleerd dat spinnen allerlei gedierte en ongedierte enteren, verpakken, verdoven en uitzuigen? Jammer dat ze geen spreeuwen aankunnen, heb ik vaak gedacht. Spinnen zijn schapen in wolvenvacht. Ze zien er vervaarlijk uit, maar ze zijn best aardig, zolang het geen vliegen en dergelijke betreft. ‘De Spin’ was ook de codenaam van een beroemde detective uit een serie Nederlandse jeugdboeken, jaren vijftig-zestig. Die kerel had een grijs verleden, was toen moreel aan de betere hand, at graag erwtensoep in Arnhem en liep ook dolgraag over daken in datzelfde Arnhem. Mijn sympathie voor spinnen is daar begonnen. Gevaarlijker beesten dan spinnen zijn hersenspinsels. Dat zijn van die websites in je hoofd waar je hopeloos verdwaalt en verloren loopt. Het zijn parasieten die zich in de hoofden van de mensen nestelen. (Nota bene: het zogenaamde ‘hoofd’ bevindt zich boven op de romp – ook bij u). Veel meer dan voor hersenspinsels zijn mensen bang voor levende harige veelpotige spinnen. Ze dromen bijvoorbeeld dat ze met open mond (ter hoogte van datzelfde hoofd) door een spinnenweb lopen, terwijl in de navel van dat web een dikke vette spin nietsvermoedend zeer stil zat stil te zitten. Slik. Natuurlijk wordt die spin dan gloeiend kwaad. Zou jij graag hebben dat er iemand je breiwerkje weer komt ontrafelen nadat je er anderhalve dag aan gewerkt hebt? Wat een nachtmerrie!

GEEN MOSSELEN          

Waarom eten we mosselen in juli en augustus? Omdat er een R in het woord ‘zomermaand’ staat. Ik poog deze tekst te maken met alle leden uit ons alfabet, tenzij dat dingetje. Ukken uit de papschool hebben veel last met die klank, want het is hoofdzakelijk een tongpuntgedoe. Volwassenen ook soms: ze maken een keel- of een huigklank. Je hebt eigenlijk hoofdzakelijk je tong nodig, en die moet geoefend zijn. Mei, juni, juli en augustus hebben evenmin dat moeilijke geluidje. Vakantie en geen mosselen? Kan niet. Onmogelijk. Het is als een theeloos Engeland, of een België dat geen patat-met-mayonaise te bieden heeft. In het Duits glijdt deze moeilijke consonant tamelijk zacht op de tong. Hij bestaat nauwelijks. In de taal van onze zuidelijke aanpalenden (en in een flink stuk van ons land ook) schaatst hij diep in de keel en tegen het gehemelte. Net een ziekte. In het Engels behandelen ze hem heel elastisch. Het kauwgumtaaltje uit de United States doet hem helemaal de das om. Lelijk! En de Tsjechische schijnt ook af te wijken. Nee, ik heb geen eitje te pellen met de klank die ik nu constant niet uit mijn laptop laat vloeien. Het is alleen een spelletje. Als ik een student was die speciale moeilijkheden met die tongpuntklank heeft, dan zou ik op deze wijze mijn examen dictie afleggen: de man die de punten uitdeelt, zou misschien nooit in de gaten hebben dat ik, mits enige inspanning, het zaakje opgelost heb en zelf mijn teksten maakte. Misschien kan nu iemand zo’n handboek samenstellen, met teksten die specifieke obstakels niet bevatten. Wat wel al bestaat, zijn gedichten met heel veel dezelfde klank: het i- of het u-gedicht. Of de a-saga: om West-Vlamingen mee te pesten die een van hun moeilijkste klanken moeten oefenen. Oef, het einde is in zicht. Nooit gedacht dat ik het vol zou houden. Het moet namelijk inhoudelijk nog een beetje steek houden, vindt u niet? Het is echt wel moeilijk. Het zogezegd afwezige klankje duikt als een duvel uit een doosje op en je ziet het niet eens. Nu, wie deze tekst luidop leest, zal alleszins zijn tongpuntje niet uitputten. Ik heb nu ook een weddenschap gewonnen. Een bak Leffe en twee kilo mosselen. 

LETTEREN                      

Jan de Hartog gaf de geest, een paar jaar geleden, oud 88. Krasse ouwe knar. Hij liep ooit weg van huis om op zee te gaan werken. Hij emigreerde naar Amerika, schreef zijn zeevaartromans in het Engels en vertaalde die dan later zelf terug naar het Nederlands. Hollands beroemdste auteur in het buitenland (werk van hem werd ook verfilmd) werd in eigen nest niet echt tot de literatuur gerekend. Het is blijkbaar het lot van sommige schrijvers die het begrijpelijk en spannend houden. Gewoonlijk zijn ze absoluut geen sant in eigen land. Ergens anders worden ze dan wel op handen gedragen. Dus verhuizen ze. Of proberen ze het in een andere taal. Hemmerechts en Reve bijvoorbeeld, als ik het goed heb. Die schreven ooit in het Engels. Ze zijn wel naar hun moerstaal teruggekeerd. De verwaande literatuurkenners uit de Lage Landen hebben altijd al ietwat smalend gedaan over de lekker lopende, spannende en ontspannende literatuur, die ze soms neerbuigend ‘lectuur’ noemen. Of ‘platgoed’. Jammer voor ze behoorden bijvoorbeeld Enid Blyton (‘De Vijf’) en Françoise Sagan tot de meest gelezen auteurs niet zo lang geleden. Jan de Hartog heeft natuurlijk het Hollandse water geëvoceerd én de strijd tussen goed en kwaad: zoiets typisch slaat in het buitenland aan. Ook Timmermans en Streuvels werden in verre landen gelezen omwille van hun ‘Vlaamsheid’. Tja, Nederland zond al veel schrijvende zonen en dochters uit. Vele dichters, prozaïsten en ook acteurs wonen/woonden en werk(t)en in Frankrijk, Portugal, Amerika. Denk maar aan deegkoppen als Hermans, Komrij, Kousbroek. Wat scheelt er met dat kikkerland? Te klein? Te eng? Te laag? Te waterachtig? Of spelen de elementen ‘fiscus’ en ‘weer’ hier de hoofdrollen in? Ook uit België is een kolonietje artiesten naar Frankrijk getrokken om er als God te leven. Sommigen keerden weer; anderen gingen heen en weer. Dat hangt of hing af van de verkoop van hun boeken, in zeer kleine mate, en van de subsidies van de staat, in zeer hoge mate. Ach, de letteren: ze blijven knetteren. Ik heb net een turf van 600 bladzijden uit over Russische spionagetoestanden. Tien keer leuker en interessanter, voorwaar, dan pakweg zo’n Max Havelaar van Multatuli, waar zoveel andere moeilijke boeken over bestaan. Of dan de dunne boekjes die de heer Claus de laatste jaren op de markt liet brengen. Maar ja, saaiheid is altijd al hét vak op school geweest. Literatuur moet naar ouwe sokken rieken, nietwaar. Anders is zij verdacht.

KRANTENPRAAT                

Troost u, achtbare heer burgemeester van de guldensporenstede Kortrijk, uwe ex-Voorzitterigheid: zelfs de hoofdredacteur van de zogenaamde kwaliteitskrant De Standaard (waarin ooit over u een potje geroddeld werd) kan niet spellen. In een van de uitzendingen van De Zevende Dag (een tv-programma voor intellectuele zondagmensen zonder kater) ontrolde zich voor de kijkers zijn column. Hij las die ook voor. We kregen te lezen: ‘Hij vleide zich neer … enz… ‘ Dat is een bok van formaat voor een hoofdredacteur. En dat is momenteel ook symptomatisch voor kranten en magazines die zich profileren als zijnde ‘beter’. Zij die in hun teksten op het onderwijs zitten te schieten, bijvoorbeeld, zouden beter zelf eerst behoorlijk leren schrijven. Ik bewaar nog een knipsel uit diezelfde kwaliteitskrant. Het dateert van enkele jaren geleden en het stond op de voorpagina. Een kwaliteitsjournalist vermeide zich in een spelfout in de titel van een boek. Er stond: ‘De Ontsterfelijken’. Een blunder van formaat alweer, ja zeker. Het boek diende dus uit de handel genomen te worden en opnieuw gedrukt, althans: de cover. Maar … in zijn meewarig artikel slaagde de journalist er zelf in een DT-werkwoordfout te scoren. Wat een voorpaginanieuws! Wat je zegt, ben je zelf. En zo ken ik er nog wel een aantal. Het erge aan krantenpraat is dat het de tekst is van één iemand, die dan door velen klakkeloos geloofd wordt, net omdat het ‘in de krant’ staat. Dan te weten dat de helft van de kranten snert en de helft van de magazines pulp bevatten. Gefotografeerd, beschreven en te grabbel gegooid door prutsers die vroeger voor opstel gezakt werden. De zg. tabloids in Engeland zijn er het schoolvoorbeeld van. Riooljournalistiek. In België vergaat het de meeste kranten zoals de meeste politieke partijen: ze beginnen allemaal op elkaar te lijken. Politiek wordt nu zelfs vaak door journalisten bedreven, want ze willen allemaal zo graag gehoord worden en ad rem zijn. Misschien heeft de politiek ook wel dit soort kranten mee helpen veroorzaken. Van het ogenblik dat politici hun kostbare tijd begonnen te verkwanselen door in tv-spelletjes en dergelijke op te duiken, waren alle rapen gaar. Niet te verwonderen dus dat ze onder het mom van ‘human interest’ in het lang en in het breed ten tonele worden gevoerd en uitgesmeerd worden over paginagrote lappen. Hoge bomen vangen veel wind. Variant: tegen openbare bomen plassen veel honden.