STRAAT            

Onlangs zag ik een jeugdstraatvriend terug. In lang vervlogen tijden waren we bijna-buren in de Lichterveldestraat in sparrenstede Torhout. Toen ik hem terugzag, merkte ik dat net als bij mij de tand des tijds zijn werk had gedaan én dook ook de straat onzer jeugd weer in mijn herinnering op. Het was een doodlopende straat met op het einde een voor eeuwig bevroren neergelaten spoorboom. Iemand had bekokstoofd dat die voor altijd neergelaten moest worden. Geen straatje-zonder-einde meer dus. Daarachter passeerden amechtige treinen onder een vriezemaan heen en terug naar de zuid- en de noordpool. Heel vroeg in de ochtend al hoorde je hun gegil, want ze sjokten op stoom voort. In mijn straat was een houtzagerij met torenhoge stapels planken, wat dacht je. Er was een geheimzinnig bos-met-kasteeltje aan de overkant. Elke herfst lagen er honderden kastanjebolsters op het trottoir. En er woonde ook geheimzinnig volk in onze straat, in de tijd van de eerste maanlanding en de Kennedymoord: een Franse zerkenkapper, een Joodse kleermaker, een blinde bejaarde met een spuugbak bij de deur, een modiste die Sinatrafan was en nog vele anderen. Stof genoeg om te fantaseren. Je kon alles kopen in onze straat: versch inlands vlees, schoenen, groenten, horloges, zaden, zuivel, hout, fruit, hoeden. Ik hoor nog het gerinkel van glas in een boodschappentas. Er was zelfs een liberaal bibliotheekje in een schoenengroothandel. Open op woensdag en zondag. Ik ontleende er Hugo Claus, Henry Miller en Alles over Giftige Paddestoelen. Want op het binnenkoertje lag een harig boebeest van een hond aan de ketting. In onze ogen was hij zo groot als een kalf. Het was elke dag weer bibberen geblazen om daar te passeren: de poort stond altijd open en het ondier ging soms als een razende tekeer. Een echte blafmachine. We waren vreselijk bang voor zijn gedachten, die al zo rood en zo bloederig waren als de vitrine bij slagerij Paula: versch inlands kindervlees! Ik wou dat ongedierte vermoorden met een giftige paddestoel. De Lichterveldestraat is nu voor driekwart onherkenbaar veranderd. Zij loopt eigenlijk niet meer door in de richting van Lichtervelde. Wat gebleven is: de wind uit de jaren vijftig in de boomkruinen bij de houtzagerij. Het is daardoor dat ik begon te schrijven. 

OUD NIEUWS                 

In de Tasmaanse Zee zijn een aantal tot nu toe onbekende vissoorten ontdekt. Wellicht zijn die van heel oude komaf, toen zelfs de dieren nog niet eens spreken konden en er nog geen tweevoeters op deze aardbol rondzeulden. Toen ik de tv-beelden zag, dacht ik bij mezelf dat het vroeger ook al een vreselijke wereld moet zijn geweest. Toen al. De monstertjes en hun gebitjes spraken boekdelen. Alles keert blijkbaar terug, als het al niet stiekem sluimert of ergens in een duister verdomhoekje overleeft. Zo kreeg president Bush ook zijn bloedeigen Vietnam. Na een lange uitputtingsslag zou hij wel eens in het zand kunnen bijten. Ondanks de ‘naoorlogse’ aanwezigheid van zo’n 160 000 Amerikaanse soldaten in Tweestromenland. Dan komen de voorspellingen van die grappige Iraakse minister van Informatie uit. Is er anders nog iets nieuws ondertussen? Neen, helemaal niet. Geen verse informatie. Hip is niet hip meer, maar dat wisten we al lang. Mode is alleen maar oplapping. Trends wekken de lachlust op. En men blijft onbeschaamd zaken jatten uit het verleden en doen alsof men ze zelf heeft bedacht. Alleen de combinatie en het ritme veranderen. Het is anders wel een fijne periode, vindt u niet, die bloedrode en bladgroene kersterigheid alom? Of zullen we maar weer verlangen naar de tweede helft van de prachtmaand augustus? Ik heb augustus altijd al het rusthuis van de zomer gevonden. Zwaarte en overrijpheid zijn troef. Je hebt het putje van de winter, maar er is ook het holst van de zomer. Dat gevoel heb ik in augustus. Dan verlaat ik wat vaker mijn binnenverblijf om me op te sluiten in mijn zeer grote tuin. Dan brand ik een kaars tegen allerlei lastig gedierte en ongedierte en lees zo langzaam mogelijk voor de zesde keer hetzelfde boek uit mijn collectie boeken die ik altijd opnieuw lees. Ik drink dan vaak dezelfde wijn en denk er dezelfde gedachten bij: bijvoorbeeld dat het druk is geweest en dat er weer drukte in aantocht is. En dat er daartussen een niemandslandje ligt in de tuin onder de treurberk, wiens koepel het augustuszonlicht dermate filtert dat je denkt een fotokopie van het aards paradijs mee te maken. En bij het zicht van zo veel licht in de zwaarte van augustus denk je ook nog, vlak voor je in een donkerrode coma glijdt: ‘Wat ben ik blij dat ik niet in Tasmanië zit, of in Tweestromenland, maar doodgewoon hier. Mijn monsters zijn tenminste herkenbaar’. Maar eerst moeten we nog de winter door. En daarna weer de zomer. Enzovoort.

ALTIJDWITTE KERST      

De kou ziet blauw als wintermelk. Er is geen huis dat niet iets van kerst heeft: kalkoen, cognac, Ebenezer Scrooge, groen, pakpapier in oorlogskleuren, verkoudheid. Als de kerstverlichting in de stad aanfloept, moet het echt wel donker worden. Zo geschiedt. De kou kan je nu niet meer zien. Alleen voelen. De hoop op een witte kerst is zo ijl als de donkere kou. Ijdele hoop wordt bij velen nederige hoop, bijna smeekbede, want hoe lang is het al geleden dat hagelwitte poedersuiker alom tot inkeer noopte? Winters zich konden meten met zovele oude schilderijen en ansichtkaarten? Is Vlaanderen veroordeeld misschien tot een altijdgroene kerst? Ach, niet getreurd. Voor een flink deel van de Vlaamse mensen is het alweer een witte kerst. De vergrijzing van de bevolking, een cliché als een kabouter op een paddenstoel, is namelijk meer en meer een voldongen feit. De welvaartstaat kan het sterftecijfer ernstige schade toebrengen. Blijven de natuur en de sneeuw in gebreke, nou, hup, vooruit dan maar, geen tandengeknars: de mensen doen het. De grijzen, de witten, de pigmentlozen, de ouden-van-dagen, de bejaarden, de hoogbejaarden, de oude jongeren, de jonge ouderen, de derde leeftijd, de vierde leeftijd, de prepensioeners, de gepensioneerden, de zilvervossen, de grootouders, de gewone ouders, de stiefouders, de generatiepacters: die zorgen elk jaar weer voor een algehele witte kerst. Jàren zijn ze herkenbaar geweest aan hun zwarte schoenen, hun kinderbijslag, hun slapeloze nachten. Nu kun je er ze zo uitplukken aan hun haren: wit, zilver, peper-en-zout, muisgrijs, loodgrijs, olifantengrijs, lijkwit, sneeuwwit, hagelwit. Groen en rood, de kabouteroutfit, de kerstkleuren bij uitstek, halen het nooit van het verhoopte wit. Na de zinsnede ‘een witte … ‘ vullen we trouwens bij voorkeur aan: ‘kerst’. Niks anders. Het is zoiets als ‘belendende … percelen’, ‘aangetekende … brief’ en ‘Baskische … afscheidingsbeweging ETA’. Oud, vertrouwd nieuws dus. In het geval van ‘witte kerst’ is het nieuws dat verhoopt mag worden. Zoals we vroeger op nieuwjaardag op uitkijk stonden tot de dronken postbode langskwam met de wenskaarten. En na sneeuw komt dooi. Opspattende donkergrijze kledder. Gegorgel en gekokhals in rioleringen. Grijze koortswind. Nu, voor mij is het toch elk jaar weer een flinke witte kerst: ik heb de ballen en het engelenhaar.