Vandaag moet Leterme spitsroeden lopen op een speciaal congres van zijn christen-democratische CD & V. Boze en wanhopige partijleden eisen uitleg hoe hun leider, krap vijftien maanden na zijn verkiezingszege, een slagveld van gebroken beloften nalaat.
Leterme zou een grote staatshervorming leiden: mislukt. Hij had de politieke moed om het omstreden kiesdistrict Brussel-Halle-Vilvoorde op te splitsen: niet gebeurd. Hij koesterde het kartel met de Vlaams-radicale N-VA: het is ontploft. Hij verketterde een federale regering zonder Vlaamse meerderheid: hij leidt er een. Hij zou de economie aanjagen: het tekort loopt op.
Leterme kortom, hangt in de touwen. Afgelopen weekeinde overwoog hij voor de vierde keer (twee keer als formateur, twee keer als premier) zijn ontslag aan te bieden, maar deed dat uiteindelijk toch niet. Waarna er natuurlijk wéér kritiek opklonk: CD & V kiest voor ‘de zitjes’, het Belgische equivalent van het regeringspluche.
De premier is verantwoordelijk voor de politieke chaos. Hij miste het leiderschap om zijn federale regeringsploeg op één lijn te krijgen over de kwestie die alle andere besluiten blokkeert: het verschuiven van geld en macht naar de gewesten.
Maar net zo schuldig zijn Letermes Franstalige coalitiepartners. Die willen geen nieuwe ronde staatshervorming uit vrees voor het opdrogen van de Vlaamse geldstroom (5,8 miljard euro per jaar) naar het armere Wallonië.
De weg uit dit moeras wordt gewezen door Letermes partijgenoot Kris Peeters, de minister-president van de Vlaamse regering. Hij stelde drie weken geleden directe onderhandelingen voor tussen Vlaanderen en Wallonië over het voortbestaan van België. Zonder eisen vooraf, zonder Leterme. En hij hield hieraan vast. Ook toen dit maandag het einde van het CD & V/N-VA-kartel inluidde. Ook toen N-VA-minister Bourgeois uit de Vlaamse regering stapte.
Peeters versterkt hiermee zijn reputatie van de nieuwe leider, de wonder boy van CD & V. In 2004 werd hij in de Vlaamse regering gekatapulteerd, zonder ooit in het parlement te hebben gezeten. Sinds 2007 leidt hij die regering.
Dat Peeters zijn hand uitsteekt naar de Franstaligen is beslist moedig te noemen. ‘Kris doet wat Leterme niet kan’, klinkt het om hem heen. Hijzelf vat zijn motivatie nog kernachtiger samen: het is ons of de chaos.
Niets doen had de totale impasse verlengd tot de regionale verkiezingen volgende zomer. Nu de dialoog tussen de gewesten op 8 oktober start kan Leterme het begrotingstekort aanpakken.
Aan de Wetstraat (het Belgische Binnenhof) bestaat grote scepsis over de slaagkansen van Peeters. Natuurlijk, nu de Vlaams-nationalistische stokebrand N-VA niet meer in de nek van CD & V hijgt, is een compromis met de Franstaligen eenvoudiger. En ten zuiden van de taalgrens wordt beseft dat het mislukken van de dialoog een hoge prijs heeft. Aan Vlaamse zijde dreigt dan een brisante coalitie van Vlaams Belang, N-VA en Lijst Dedecker, met maar één doel: België opheffen.
Maar het wantrouwen over en weer is groot. Als de onderhandelingen stuklopen valt naar verwachting ook de federale regering. Dan volgt in de zomer de moeder aller verkiezingen: regionaal, nationaal en Europees op één dag.
@ de Volkskrant