Archief

Sinds enkele tientallen jaren horen we geregeld over CARE en CURE.
Cure en care: verpleegkundigen stapten hun loopbaan binnen in de hoop dat naast het technische aspect, de cure, voldoende tijd en aandacht zou zijn voor de menselijke aspecten in de care.

Niet dat beide noodzakelijke componenten elkaar zouden uitsluiten, maar een balans is nodig.
Sommigen vinden dat door de werkdruk en het over - beklemtonen van het management de care te veel in verdrukking komt.
Empathische zorg kijkt voortdurend toe op deze balans.

12 Cuistax
Ik kende dat woord niet. Wel go - cart, beide termen worden door elkaar gebruikt
Fun: go-cart (cuistax) vooral te zien op de dijk; trapfiets met kettingen ;  1 tot 8 zitjes; gemonteerd op stalen buizen;; moeilijk wendbaar, lastig voor de benen.

Andere termen: go cart; gocart; trapauto, trapkar, skelter (Nederland), cuissetax.

Zorgverleners vinden zo'n ritje een opportuniteit als ze in groep op de dijk zijn. Kinderen zijn er gek op, vooral op de individuele go-carts.
Voor de grotere trapkarren willen ze wel graag dat de volwassenen meedoen.

Goed voor de fun en voor patiënten en ouderen (indien mogelijk) om van de zeelucht te genieten samen met kinderen en zorgverleners. Als het kan is stappen belangrijker, met wandelstok, looprekje, rollator of met een wandelmaatje.

Buiten zijn en bewegen is een van de belangrijkste vragen van de zorgvragers. Dit vraagt vaak wat meer organisatie, vrijwillgers enz. In de empathische, vraaggestuurd zorg moet dit af en toe mogelijk zijn.

Twee publicaties van Annelies Van Heijst waaruit we inspiratie haalden voor Empathische Zorg:

Van Heijst, Annelies, Menslievende zorg  een ethische kijk op professionaliteit. Klement, 2008

"Zorg bieden aan kwetsbare mensen is een activiteit is die niet goed past bij de huidige verzakelijkingtendens en het streven naar een bedrijfsmatige aanpak. " Ze doet een warm en overtuigend pleidooi voor een kwalitatief andere kijk op zorg en professionaliteit. Zij beweert dat in een bedrijfsmatige en marktgerichte cure en care er iets wezenlijks verloren gaat: schenken en ontvangen van erkentelijkheid tussen de betrokkenen. Is de gezondheidszorg zo ingericht dat patiënten, bewoners en cliënten alleen vaktechnisch correcte zorg ontvangen of hebben ze het gevoel dat iemand hen werkelijk ziet staan? '

In 2005 verscheen Menslievende zorg (eerste druk) en binnen anderhalf jaar beleefde het drie drukken. Heel wat lezers reageerden, blij dat iemand zich druk maakte over wat hun ook zo raakt, en dat ze woorden kregen voor wat vaak moeilijk te zeggen is. Prof. dr. Annelies van Heijst is hoogleraar Zorgethiek en Caritas Faculteit Geesteswetenschappen Departement Cultuurwetenschappen aan de Universiteit van Tilburg.

Van Heijst, Annelies, Iemand zien staan,Zorgethiek over erkenning; Klement, 2011
Uit een boekrecensie:

"Iemand zien staan is bestemd voor mensen met belangstelling voor zorgethiek, maar zonder tijd voor dikke pillen. Annelies van Heijst ordent haar gedachten over zorgethiek nu via het thema erkenning. Wat professionals, maar ook ontvangers van zorg en hun familie gemeen hebben is namelijk dat ze willen dat iemand hen ziet stáán. Niets is erger dan dat ze over je heen kijken of als een ding behandelen. De auteur neemt zo nu en dan duidelijk stelling, ook inzake gevoelige onderwerpen. Zoals stoppen met behandelen. Of erkennen dat bij zorgen niet alleen mooie gevoelens komen kijken. Erkenning beslaat verschillende terreinen, ze heeft betrekking op professionals, maar ook op zorgontvangers en hun familie. Ze heeft ook met grootschalige structuren van doen. Dus gaat het over erkenning van instituties, en toegeven dat interventie niet het enig zaligmakende professionele repertoire is.  Beknopt en op een voor iedereen toegankelijke wijze schetst Annelies van Heijst wat echte zorg inhoudt en welke obstakels er geslecht moeten worden om het zorgend omgaan met de ander werkelijk gestalte te kunnen geven."

Blog bij de website : selecteer de url hieronder dan met rechtermuisknop:Koppeling openen.
http://users.telenet.be/siti4/Dr.%20MM%20empathische%20zorg/Empatische%20zorg%201.htm

14 Empathische zorg: een eerste overzicht

Naar aanleiding van onze website over empathische zorg kwam de vraag bij sommigen op: Wat is empathische zorg nu eigenlijk?
We doen een poging om een eerste, globale benadering te geven.
Zorgmedewerkers weten wat empathie betekent: de competentie om je in te leven in de gevoelens van anderen. Door over de mogelijkheden en de grenzen van Empathische zorg te spreken met elkaar, wordt dit begrip geleidelijk aan rijker.
De onderwerpen van de vormingssite Empathische zorg komen uit informele situaties die vaak ontstaan rond de koffie of de break: anekdotes over verjaardagen (met gebak en pralines), kleine ongemakken (misselijkheid, verkoudheden), over de kinderen en kleinkinderen, over de kapper, over een of ander dieet, over ervaringen met zorgvragers.
De zorgmedewerkers - meerderheid vrouwen - verwijzen geregeld naar wat ze zagen op de televisie, hoorden op de radio en lazen in de krant. Deze media leveren interessante achtergronden en zijn actueel, dus gespreksstof. In heel wat gevallen zijn er dus aanknopingspunten in de media met de verhalen die verteld worden.

Wat is empathische zorg?
We zullen geen bepaling geven van wat empathische zorg is.
Belangrijker en handiger is dat we enkele uitgangspunten centraal stellen.

Enkele uitgangspunten van Empathische zorg.
 
Empathische zorg ...
...is gericht naar waarden zoals aandachtige nabijheid (presentie), respect, luisterbereidheid
...is vertrekken van herkenbare, dagelijkse situaties van zorgvragers en zorgverleners
...is de (vaak fragiele) persoon voorop stellen.
...is gericht naar de hele mens (holistisch)  
...is vertrouwen geven aan de anderen en aan jezelf
...is deel van een totale zorg
...is stapsgewijs aan te leren: reflexief te werk gaan en zoeken naar verrijkende voorbeelden uit de werkomgeving
...is gelegenheid geven om met elkaar te reflecteren over de zelfzorg, de mantelzorg en de gespecialiseerde zorg op basis van behoeften en beleving
... is dat de andere zich als mens gekend voelt en nabijheid ervaart
...is dat verzorgenden en paramedici zich bewust zijn/worden van de momenten dat ze echt contact hebben en hoe ze het tot stand hebben gebracht
...is verwant met de presentiebenadering of menslievende zorg, het zingevingsmodel, verbinden werken en de ontsluitende zorg: zie volgende afleveringen
...is een luisterend oor hebben; de informele gesprekken geven een gevoel van opluchting en verlichting
...is sommige zaken bespreekbaar maken; dit is al een stap vooruit in de wederzijdse zorg voor welzijn op en buiten de werkvloer.
...is echter geen 'therapeutische' sessie of een medisch vragenuurtje voor zorgmedewerkers en zorgvragers

15 Inspelen op de actualiteit: prikbord en de uitstalling

Empathische zorg speelt meestal in op de actualiteit: een anekdote, iets wat men gezien of gehoord heeft. Een hulpmiddel hierbij is het gebruik maken van prikborden en uitstallingen die op de verschillende afdelingen van een zorginstellingen aanwezig zijn.

Op de prikborden staan de mededelingen en de nieuwtjes van de medewerkers en de bewoners/patiënten, zoals ansichtkaarten, aankondigingen van geboorte, huwelijk, overlijden, jubileum en activiteiten. Vaak ook de uitstappen van de zorgmedewerkers en zorgvragers en krantenknipsels.

Tevens zijn er uitstallingen: voorwerpen die verwijzen naar een burgerlijke en kerkelijke feestdagen periodes of jaargetijden: van kermissen tot kerststal, Paaseieren, vakantiestemming, terug naar school enz.

Empathische zorg (synthese voor jaargang 2011)

Zorgmedewerkers weten wat empathie betekent: de competentie om je in te leven in de gevoelens van anderen. Door er over te spreken met elkaar wordt dit begrip geleidelijk aan rijker.

Informele situaties en media
De onderwerpen van deze vormingssite Empathische zorg komen uit informele situaties die vaak ontstaan rond de koffie of de break:  anekdotes over verjaardagen (met gebak en pralines), kleine ongemakken (misselijkheid, verkoudheden), over de kinderen en kleinkinderen, over de kapper, over een of ander dieet, over ervaringen met zorgvragers.
De zorgmedewerkers - meerderheid vrouwen - verwijzen geregeld naar wat ze zagen op de televisie, hoorden op de radio en lazen in de krant. Deze media leveren interessante achtergronden en zijn actueel, dus gespreksstof.
In heel wat gevallen zijn er dus aanknopingspunten in de media met de verhalen die verteld worden.

Empathische zorg:  Wanneer en hoe? Tijd, ruimte, training

Empathische zorg is geen vaktechnische -medische bijscholing. Ze ligt in het domein van informele bijscholing op het werk, door te luisteren naar elkaar en naar de zorgvragers.
De meesten kennen de basisprincipes van gezond bewegen en voeding. Elke arts en zorgmedewerker zal dit aanbevelen. De volgende stap ligt dicht in het domein van de empathische zorg. Hoe komt het dat er weerstanden zijn? Hoe kunnen luisteren, samen naar oplossingen zoeken met respect voor de eigenheid. We zitten zo in het domein van de preventie,  van de begeleiding én de nazorg. Het strikt medische staat niet op de voorgrond wel de vaak kwetsbare, fragiele, onzekere, onrustige zorgvrager en zorgmedewerker.
Is er training en opleiding nodig voor Empathische zorg? Niet systematisch, wel aandacht schenken aan een verrijking van de inhoud, door meer de nadruk te leggen op de care. De ene zorgmedewerker zal zich vlugger empathisch kunnen opstellen dan de anderen. Door interne communicatie zowel informeel als formeel (intranet bijv.) kunnen er gedragsveranderingen optreden. Indien er aandacht wordt besteed aan competentietraining m.b.t. waarden, kunnen de essentiële vaardigheden van Empathische zorg daar aan bod komen.

Methodieken empathische zorg

• aanpakken: kennisvergaring, -deling en verspreiding

• actualiteit: gebruik maken van de actualiteit garandeert levensechtheid

• gevalstudies: Casusbespreking is een effectieve en efficiënte manier voor leren op de werkvloer door kennisdeling. Belangrijk is dat de cases uit het leven zijn gegrepen van zorgmedewerkers en zorgvragers. De cases worden besproken met enkele deelnemers. Ze werden op intranet geplaatst, samen met de analyses.

Vormingsonderwerpen en aanpakken Empathische zorg(EZ)

Empathische zorg kan qua onderwerpen alle kanten uit. Het hangt af van het aangebrachte materiaal door zorgmedewerkers en -vragers. Deze onderwerpen kan men in een logboek noteren of op een prikbord of via intranet. Het komt erop aan niet teveel administratie en organisatie er rond te doen. Het luisteren naar elkaar en zoeken naar aangepaste oplossingen en aanpakken primeren.
We zien de aanpak niet op de eerste plaats door systematische vormingsessies, wel een geregeld aandacht door de vormingsmedewerkers. Men kan voorstellen aan de dienst bijscholing of HRM , via de hoofdverpleegkundigen, een of twee keer per jaar aan kennisdeling te doen. Het probleemoplossend vermogen kunnen we activeren, door tekens te zoeken: hoe kan het beter in het belang van onszelf (zorgmedewerkers) en van zorgvragers. In elke aflevering geven we daarvoor aanzetten, aangeduid met Aanpak EZ (empathische zorg).

Actualiteit en directe werkomgeving

Empathische zorg speelt vaak in op de actualiteit: een anekdote, iets wat men gezien of gehoord heeft. Een hulpmiddel hierbij is het gebruik maken van prikborden en uitstallingen die op de verschillende afdelingen van een zorginstellingen aanwezig zijn.
Op de prikborden staan de mededelingen en de nieuwtjes van de medewerkers en de bewoners/patiënten, zoals ansichtkaarten, aankondigingen van geboorte, huwelijk, overlijden, jubileum en activiteiten. Vaak ook de uitstappen en reizen van de zorgmedewerkers en zorgvragers en krantenknipsels.
Aanpak EZ: Welke concrete gebeurtenissen hebben we kunnen gebruiken?

Tevens zijn er uitstallingen: voorwerpen die verwijzen naar een burgerlijke en kerkelijke feestdagen periodes of jaargetijden: van kermissen tot kerststal, Paaseieren, vakantiestemming, terug naar school enz. Eventueel: de kunstwerken die werden aangekocht.
Aanpak EZ: Welke concrete gebeurtenissen voorvallen hebben we kunnen gebruiken.

Empathische omgang en actualiteit: op afdelingsruimte, op de kamers, leefruimte, eetzaal...Vooral de TV is een bron van aanknopingspunten. Op de kamer: leesmateriaal, foto's, religieuze of andere symbolen, bloemen en planten, kindertekeningen.
Aanpak EZ: Is er er geen interferentie met de privacy?

17 Wassen, douche, inloopdouche, bad nemen.
Indien er voldoende plaats is, zijn de inloopdouches meer en meer in gebruik in nieuw gebouwde zorginstellingen.
In nieuwe (vernieuwde) WZV zijn in de grotere flats inloopdouches meer en meer aanwezig.
Men rekent meestal met 1,8 x 1,8 meter als minimale ruimte. Zo niet: kies dan een traditionele douche met deur, anders wordt je hele badkamer een zwembad...
Een inloopdouche is een 'grote douche' met een betegelde, licht hellende inloop, betegeld met lichte helling voor de afloop, meestal met een grote doorzichtige wand. Het eerste deel van de inloop dient tevens om je af te drogen; de badkamervloer blijft dus droog. Douchekop heeft verschillende mogelijkheden, waaronder regensproeiknop.
Zo'n douche geef een gevoel van ruimte; het onderhoud is makkelijker. Voordelen: veel ruimte: met twee douchen kan makkelijk; geen oververhitte cel en geen koude gevoel wanneer je uit je douche stapt.

Aanpak Empathische Zorg
Eerst de ervaringen vragen bij het personeel, zowel gebruik thuis als in de zorginstellingen. Zeker de ervaringen van de zorgvragers verzamelen. Een zekere gewenning is nodig. Niet te vlug van stapel lopen: de weerstanden zullen er zeker zijn en ... soms terecht. Goede inrichting is noodzakelijk en tips voor veilig gebruik: niet enkel overlaten aan technici.

Verwennen en verzorging voor vrouwen en mannen: kapper, scheren, pedicure, manicure, make-up ...interessant in het kader van de empathische zorg omdat ze een interessante opstap voor de zorgverleners om het samen te hebben over zachte waarden en verwennen.
Deze onderwerpen zijn tevens immer weerkerende gespreksonderwerpen voor zorgverlener. Voor heel wat vrouwen is naar de kapper, manicure... gaan een verwenning waarnaar ze uitkijken.
Mannen vragen meer en meer de mogelijkheid om gekapt te worden in de zorginstelling. Voor ouderen in WZC zijn daarenboven modeshows, proeverijen, schminken... wel gekomen afwisselingen.

18 Voetballertjes en vrijwilligers in een WZC
We kregen via een zorgmedewerkster het magazine van een kleine voetbalclub uit het Antwerpse. Het ging over diversiteit, het belang van vrijwilligers en het bezoek van jonge voetballertjes aan de bewoners van een WZC.
De zorgmedewerkster kon buiten haar gewone job, haar empathische competenties verrijken door als vrijwilligster te functioneren. Ze stond in voor de kantine maar ook voor de begeleiding van jonge voetballetjes naar het plaatselijke WZC.
Bewoners, kinderen, vrijwilligers beleefden er ‘deugd” aan.
Opmerkelijk vonden wij de volgende reacties:
“… voor de voetballertjes was dit een leerrijke ervaring, voor de meesten was het de eerste keer dat ze in een WZC kwamen” en:
“Kinderen en dieren doen die mensen echt deugd. De bewoners genieten sterk van het moment zelf; misschien zullen ze dat vlug vergeten hebben, maar de momenten zelf waren zeer deugddoend, en dat is het belangrijkste.”
De zorgmedewerkster organiseerde tevens een voetbalmatch ten voordele van Music For Life en een collecte gedurende het kerstfeest voor hetzelfde doel. “Ik ben blij dat ik zo mijn steentje kon bijdragen.”
Ze maakte tevens haar collega' warm om om hun ervaringen als vrijwilligster te vertellen. De ervaringen werden uitgewisseld en de motivatie verhoogd.

20 Zo voelt het om oud te zijn: Agnes een pak om te dragen

Amerikaanse onderzoekers ontwierpen een pak dat de dragers ervan dezelfde beperkingen geeft als een 75-jarige die tijdens zijn leven niet veel heeft gedaan om zijn conditie op peil te houden. Daarom ontwierpen zij een pak dat de drager ervan dezelfde beperkingen oplegt waarmee een oudere met stijve gewrichten, een afnemend gehoor en verminderd gezichtsvermogen te kampen heeft. Het pak werd Agnes genoemd, een afkorting van Age Gain Now Empathy System.

Het idee ontsproot uit Puleo's ervaringen als klinisch bewegingsfysioloog met het ‘obesitaspak' en het ‘zwangerschapspak', die bedoeld zijn om de dragers te laten ervaren hoe het is om veel overgewicht te hebben of zwanger te zijn.

Het bejaardenpak beperkt de bewegingsvrijheid van vrijwel alle gewrichten in het lichaam. Sommige bewegingen zijn daardoor onmogelijk geworden terwijl andere bewegingen veel meer inspanning vergen.
De enige ouderdomskwaal die niet gesimuleerd wordt, vinden de onderzoekers, is geheugenachteruitgang. In de openbare ruimte zijn meestal wel basisvoorzieningen aangebracht, zoals verlaagde stoepranden en handgrepen in bussen en metro's, die rekening houden met ouderen.
Maar wandelend en reizend met het openbaar vervoer door Boston en Cambridge ontdekten de studenten dat er toch nog veel obstakels zijn voor ouderen. Een plattegrond van de metro bleek zo laag te hangen dat ouderen er nauwelijks op konden kijken, de afstap uit een bus zo hoog dat zij alleen met grote moeite de grond bereikten.
Een dagje lopen in het pak werd door de studenten als zeer vermoeiend en heel frustrerend ervaren. Nu konden ze begrijpen waarom het voor ouderen soms moeilijk is om een jampotje open te krijgen of in en uit een auto te stappen.
De onderzoekers van het Agelab gebruikten het pak ook om te bestuderen welke moeite ouderen ervaren in een supermarkt. (bron DS 13.01.2012)
Je hoeft niet zo'n pak aan te schaffen voor de dagelijkse praktijk. Je kunt heel wat zelf simuleren en vooral luisteren naar de bewoners en patiënten en naar de zorgverleners. In de praktijk doen de groeperingen voor mensen met beperkingen dit al een geruime tijd. Met een rolstoel naar een bank gaan of een openbaar gebouw, de trein of de bus nemen. Idem voor mensen met gezichtsbeperkingen. Een blinddoek kan je al goed in de situatie brengen.

19 Twee glazen melk per dag volstaan voor volwassenen

In de zorgsector discussieert men af en toe over de impact van bepaalde voedingsgewoontes.
Zo was er in 2011 en in 2012 heel wat te doen over het aantal glazen melkproducten per dag voor volwassenen.
Amerikaanse onderzoekers van de Harvard University deden een meta-analyse over dit onderwerp. Een meta-analyse is een grootschalig doorlichting van de beschikbare en betrouwbare onderzoekingen. Hier ging het over de invloed van de zuivelconsumptie op hart- en vaatziekten en sterfte.

Conclusie:
Een of twee glazen zuivelproducten per dag is meer dan genoeg en dat minder ook kan voor volwassenen.
Daarmee zal de discussie niet gestopt zijn, dat hoeft ook niet.
Een kritische houding is gewenst, ook in de empathische zorg.
Zeker wanneer de reclames - hier van de zuivelindustrie - soms andere standpunten verkondigen.