'Loch Ness' in 1988 door het Scottish Crop Research Institute (te Invergowrie naast Dundee) gelanceerd, is verwant met deze Noord-Oost Ameri…
'Loch Ness' in 1988 door het Scottish Crop Research Institute (te Invergowrie naast Dundee) gelanceerd, is verwant met deze Noord-Oost Amerikaanse bramen, maar werd gekweekt onder Europees klimaat. De grote vruchten zijn meer afgerond. Ze leveren een massa tamelijk vaste, zeer goed smakende vruchten, die goed bestand zijn tegen regenweer. Ze rijpen vanaf half augustus, maar de laatste vruchten van eind september begin oktober smaken nog steeds . De winterhardheid valt mee: slechts een van mijn drie struiken had veel bevroren stengels in '95-'96. De stengels staan rechtop en dienen regelmatig aangebonden te worden. Felle wind knapt ze gemakkelijk af. Ik heb niet te klagen van de groeikracht (ruim 2 m. hoog).
Dit ras is de beroepsteelt van bramen gaan monopoliseren. De eerste jaren deden ze het bij mij uitstekend maar daarna kregen ze last van bacterieknobbels. Deze braam vraagt goede grond en bemesting om optimaal te produceren.
Jennings beoordeelt de smaak van deze groep bramen als niet intens, maar in potentie toch zeer goed. De vruchten hebben nog verschillende rijpingsdagen nodig nadat ze al zwart kleuren. Dit is vooral het geval bij onvoldoende water. Warm weer verhaast de rijping die je kan zien aan de meer gezwollen deelvruchtjes. Dus goed kijken bij het plukken. Rijpe vruchten komen ook gemakkelijk los. Commercieel plukt men weleens te vroeg, zodat de vruchten hun volle smaak nog niet hebben.
Bramen dien je wel regelmatig, om de twee, drie dagen te plukken.
De laatste in de reeks is de in ‘'96 vrijgegeven 'Triple Crown', genoemd naar het grootste succes in rugby (dat in Amerika veel populairder …
De laatste in de reeks is de in ‘'96 vrijgegeven 'Triple Crown', genoemd naar het grootste succes in rugby (dat in Amerika veel populairder is dan voetbal) en aldus ook bij het bramenselectiewerk. De ene ouder was zelf een kruising van Hull en Chester en de andere was een selectie uit het Arkansas kweekproject( zie verder). De rijpingstijd is begin augustus. Het zijn zeer grote, stevige vruchten, met daarenboven een zeer aangename smaak. Het aantal vruchten is wel minder en de periode waarin ze rijpen is eerder kort. Dit jaar waren er planten bij die geleden hadden door de vorst van – 10 °C. Aan andere was dan weer niets te merken. Ik had gezorgd voor afleggers. Het werden flinke planten. Ze overleefden echter het uitplanten in potten niet. Misschien was de gebruikte compost nog niet oud genoeg en bevatte deze te veel zouten? Of is deze braam gevoelig aan de schimmel die de frambozen doet afsterven? Bij een vriend groeide de jonge plant wel, doch de jonge scheuten vielen onder de snoeplust van een konijn. Jonge braamscheuten die in de smaak vallen van een konijn daar had ik nog geen last van.
In 1974 kwamen 'Black Satin' en 'Dirksen Thornless' op de markt. Ik ken alleen de eerste: 'Black Satin' met nog iets mooiere bessen dan 'Tho…
In 1974 kwamen 'Black Satin' en 'Dirksen Thornless' op de markt. Ik ken alleen de eerste: 'Black Satin' met nog iets mooiere bessen dan 'Thornfree', maar duidelijk zuurder. Je kan dit ras herkennen aan de meer roos-witte bloemen. Het is een zeer gezonde, fel groeiende, stekelloze braam. Dirksen Thornless zou de reputatie hebben van een goede smaak.
‘Hull Thornless' (1981) geeft iets minder grote bessen, maar met een goede smaak. Geeft slechts één of een paar zeer forse, opstaande stengels (In leemgrond zag ik wel meer stengels). Mijn plant kwam goed uit de winter, maar de ene forse stengel stierf af tijdens de rijping eind juli '96. Rijpt anders vroeg, vanaf eind juli, begin aug.
'Chester Thornless' van 1985 geeft tamelijk grote, goed smakende bessen en rijpt vanaf half augustus. Matige vruchtbaarheid (voorlopig toch), geen winterschade en een gezond gewas, met stevige, opstaande stengels.
AMERIKAANSE BRAMEN
Een eerste groep : bramen uit Noord-Oost en Noord-Centraal America.
Dit veredelingsprogramma (vooral te Carbondale, I…
AMERIKAANSE BRAMEN
Een eerste groep : bramen uit Noord-Oost en Noord-Centraal America.
Dit veredelingsprogramma (vooral te Carbondale, Illinois) startte in de 50-er jaren en resulteerde in meerdere goede rassen.
Men trachtte de totale stekelloosheid van het Engelse ras 'Merton Thornless' (1938) in te kruisen in de half opstaande groeiwijze en de gehardheid van de Noord Amerikaanse rassen.
'Merton Thornless' is nauw verwant met onze Europese, kruipende bramen, aangepast aan ons milder klimaat. De eerste kruisingsproducten waren tegen het Amerikaanse landklimaat, met zijn erg koude winters niet opgewassen. De eerste successen kwamen met 'Thornfree' en 'Smoothstem', beiden gelanceerd in 1966. Deze rassen komen echter van het onderzoeksstation te Beltsville, Maryland,(de andere allemaal van Carbondale). 'Smoothstem' heeft grote, tamelijk goed, maar iets zuur smakende bessen. Het is een late braam, iets later dan Thornfree. Sommige VELTleden hebben 'Thornfree'. Deze vruchten hebben eveneens een tamelijk goede smaak, iets zuur, zijn sappig en stevig en hebben wat aroma. In 1996,het jaar van mijn eerste oogst begon het rijpen pas begin september. Dit jaar zullen ze minstens drie weken vroeger rijpen.
'Bedford Giant'(± 1935), eveneens gestekeld, die geldt als de vroegste braam, is geen echte braam maar een braamboos, kruising van braam met…
'Bedford Giant'(± 1935), eveneens gestekeld, die geldt als de vroegste braam, is geen echte braam maar een braamboos, kruising van braam met framboos, met een speciale, eerder zoete smaak.
Van de recente, ongestekelde braam 'Jumbo' uit Zwitserland ken ik de biologische herkomst niet. De conische vorm der vruchten wijst op Amerikaans bloed, en wellicht hoort ze in de volgende groep thuis. Het is een felle groeier, vorstweerstandig, met zeer grote, lange bessen, die echter traag rijpen naar de punt toe en te zuur van smaak zijn en daarenboven te week en vlug rotten in regenweer. Er was in de beginjaren soms veel stengelsterfte. Andre Hendrickx heeft wel goede ervaringen met dit ras. Ik ook kan de laatste jaren niet klagen.
(1*) De datum die u ziet na de rasnamen slaat op het lanceringsjaar van het ras, dat voordien al vele jaren kan ontstaan zijn en jaren uitgetest werd voor het op de markt kwam.
Recent is er het Engelse ras 'Fantasia' bijgekomen, geweldig vruchtbaar, prachtige, zeer grote, ronde bessen met onze uitgesproken bramensma…
Recent is er het Engelse ras 'Fantasia' bijgekomen, geweldig vruchtbaar, prachtige, zeer grote, ronde bessen met onze uitgesproken bramensmaak. Bij regenweer is er wat uitval. Is even gestekeld en groeit minstens even fel als Himalaya. Begint na half oogst te rijpen en over een lange periode: in '96 plukten we nog eetbare bessen begin nov.! Van de felle stekels heb je geen last bij het plukken. De vruchttakken hangen naar buiten.
Het totaal verwijderen van het afgedragen hout is wel een ander paar mouwen. Je kan best leren handschoenen gebruiken. Sommige takken sterven niet helemaal af. Dit kan ook nog bij andere rassen voorkomen. Bv bij Thornless Evergreen. Een raad : neem toch de tak in zijn geheel weg, want er vormen zich maar zwakke nieuwe scheuten. Teel liever forse, nieuwe takken. Ik verkies de struiken eind februari te snoeien, zodat de oude takken tijdens een mogelijke harde winter nog voor wat beschutting kunnen zorgen.
De bij de liefhebbers meest aangetroffen braam is wellicht de 'Oregon Thornless' of 'Evergreen Thornless'(1926) (1*) (R. iacinatus) met het …
De bij de liefhebbers meest aangetroffen braam is wellicht de 'Oregon Thornless' of 'Evergreen Thornless'(1926) (1*) (R. iacinatus) met het ingesneden, in de herfst mooi verkleurend 'peterselie'-blad. Matige groeier, eerder kleine, zeer vaste bessen, matige opbrengst, vrij goede smaak, indien ze niet te droog staan. Dit ras werd in Oregon gevonden als een ongestekelde mutatie van het oude gestekeldee ras ‘Evergreen’. De ongestekeldheid is beperkt tot de buitenste laag cellen. Wortelopslag is gestekeld. Bij dit ras heb ik verschillende keren 'heksenbezemziekte' gezien: in plaats van de lange stengels is er dan slechts een massa van korte, onvruchtbare stengeltjes. Vlug rooien en verbranden om verdere besmetting te voorkomen.
DE EUROPESE VARIËTEITEN
Deze stammen direct af van de wilde Europese rassen, zonder veel tussenkomst van onderzoekers.
De meest bekende…
DE EUROPESE VARIËTEITEN
Deze stammen direct af van de wilde Europese rassen, zonder veel tussenkomst van onderzoekers.
De meest bekende is 'Himalaya' , een rubus procerus. Ze komt uit Duitsland als ‘ 'Theodor Reimers'. Door vergissing met labels werd ze in Amerika hernaamd. Het is een felgestekeld, sterk groeiend en vrij vruchtbaar ras met half opgerichte, half liggende uitlopers tot 5 m. De middelmatig grote bessen hebben een gewoon goede bramensmaak. Tamelijk vroege braam: vanaf begin augustus. De vorstweerstand is vrij goed. Geen schade na de koude winter van '95-'96: -12° C, wel schade in '93-'94: snijdende vrieswind (-10°C) eind februari, na een zeer zachte winter. Die zomer bemerkte ik echter wel opvallend veel taksterfte. Toen ook heb ik geleerd dat het zinloos is een door vorst geraakte tak te behouden. De natuur doet er alles voor opdat er nog vruchtvorming zou zijn. De nog gevormde vruchten zijn echter erg ondermaats, maar voor de voortzetting tellen de zaden.
Bij dergelijke plant schiet er echter geen energie over om nieuwe takken te vormen voor het volgende jaar en volgt er weer praktisch geen oogst. Daarom: door vorst beschadigde takken direct afknippen. Alle energie gaat naar het vormen van nieuwe ranken voor het volgend jaar. Die groeien dubbel fors uit.
BRAMEN EN BRAAMBOZEN VOOR DE
ECOLOGISCHE TUIN
Ik heb nog goede herinneringen aan de lange zwerftochten tijdens mijn kindertijd, bramen…
BRAMEN EN BRAAMBOZEN VOOR DE
ECOLOGISCHE TUIN
Ik heb nog goede herinneringen aan de lange zwerftochten tijdens mijn kindertijd, bramenplukkend in heggen en aan de kanten van het Wijnendalebos. Blijkbaar heb ik er iets van overgehouden...
In januari 1992 leerde ik Derek Jennings kennen, de gepensioneerde grote onderzoeker van het Scottish Crop Research Institute. Hij woont nu in Kent en is nog steeds zeer actief bij de plantenveredeling betrokken.
De heer Jennings is o.a. de maker van de zeer bekende frambozen 'Glen Clova' en 'Glen Moy'. De fameuze 'Taybes' en de 'Tummelbes', twee braambozen (kruising tussen braam en framboos) zijn zijn werk.
Dank zij zijn standaardwerk 'Raspberries and Blackberries' (1989), zijn artikelen en een bezoek aan zijn proefveld kreeg ik een beter inzicht in bramen en braambozen, kennis die ik u, beste lezer, graag wil doorgeven. In dit artikel zal ik het hebben over de variëteiten die in België en Nederland te verkrijgen zijn (of dit binnenkort zullen zijn).
In mijn tuin heb ik al heel wat kunnen experimenteren met het telen van bramen en braambozen. Bij de bespreking van de rassen zal ik regelmatig mijn eigen bevindingen verwerken. Daarbij moet je wel bedenken dat mijn bramenhaag tamelijk open staat , in een Kempisch klimaat en in vruchtbare zandgrond (Schijnvallei). Wij genieten volop van een massa vruchten in diverse smaken en geuren (aroma’s) , maar het kan soms ook anders lopen. Zo vernam ik uit lectuur dat bv. in 1935, mijn geboortejaar, de bramen tot de grond afvroren!
Nog iets over de vermelde rijpingstijd: deze kan in sommige jaren met één tot twee weken verschuiven. 1996 was een eerder laat jaar.
Meer algemene informatie over de teelt van bramen vind je in de VELT-uitgave Ekologische Teelt van Kleinfruit ( 1992 en dec 2000, derde volledig herziene druk) Dit artikel wil meer inzicht geven in de verschillende rassen en geldt als aanvulling.
De Worcesterbes stamt uit Amerika en behoort tot een andere soort : Ribes divaraticum, dan de stekelbes, Ribes uva-crispa. Vroeger beweerde …
De Worcesterbes stamt uit Amerika en behoort tot een andere soort : Ribes divaraticum, dan de stekelbes, Ribes uva-crispa. Vroeger beweerde men dat het een spontane kruising tussen stekelbes en zwarte bes betrof.
Worcester werd op haar beurt gekruist met zwarte bes. Het ras kreeg de naam BLACK VELVET en verschilt slechts zeer weinig van de Worcesterouder. De bessen hebben hetzelfde uitzicht, maar zijn iets zoeter.
Moet ik er nog bij vertellen dat de bessen zeer geliefd zijn bij de merels?
Ik scherm af met insectengaas. Dit kan ik gemakkelijk verwijderen om te plukken. Met de groene netten vroeger was het een en al hapering.
Beide rassen groeien zeer gezond. Geen Amerikaanse meeldauw, het witte pluis dat je op sommige stekelbesstruiken ziet. Aangetaste bessen verkleuren later donker bruin-zwart.
Ondanks de zware dracht is er toch nog veel groei. Er valt heel wat bij te snoeien ’s winters. Maar doe het niet zoals de Engelsen!