Belangrijke kwesties voor de volgende paus

fortesinfide.nl

Hieronder een artikel van de bekende Engelse vaticanist Edward Pentin waar ik graag volledig mee instem. Het verscheen in het Duits op 7 mei op Kath.net

Paus Franciscus, die erom bekend stond te pleiten voor ‘chaos’, paste deze stelregel toe op zijn pontificaat en maakte het uiterst revolutionair, verdeeld en turbulent.

De chaos veroorzaakte begrijpelijkerwijs veel onbehagen, ontsteltenis en soms zelfs afkeer, temeer daar een dergelijke bewuste regeringsaanpak nooit verenigbaar was geweest met het katholieke geloof, het algemeen welzijn, de goddelijke openbaring en het natuurrecht.

De keerzijde was echter dat dit, net als het roeren in een pot, veel aan het licht bracht wat in het duister verborgen lag.

En daardoor zou dit de volgende paus de nodige informatie kunnen verschaffen om de problemen die het pontificaat van Franciscus aan het licht heeft gebracht, op te lossen, mocht hij dat wensen.

Welke kritieke punten moet de volgende paus dan aanpakken? Hier is een lijst met tien mogelijke prioriteiten:

1. Terugkeer naar een pausdom als bron van solide leer en eenheid

Hoewel paus Franciscus veel heeft gedaan om de kerk naar de periferie, naar de armen en gemarginaliseerden te brengen en toegankelijk te maken voor mensen die er anders misschien geen aandacht aan zouden hebben besteed, heeft hij daarbij vaak de grenzen van de leer en de canonieke beperkingen van de pauselijke macht opgeschort. Hij werd ook vaak bekritiseerd omdat hij afweek van de apostolische traditie, uitspraken deed die op zijn minst in tegenspraak leken met de gevestigde leer van de kerk – met name haar morele leer – en omdat hij indifferentisme bevorderde, dat wil zeggen het idee dat alle religies geldige wegen naar God zijn. Samen met het streven naar synodaliteit, waarbij niet-gecatechiseerde gelovigen een belangrijke rol speelden in een uitgebreide democratisering van de kerk, leidde dit tot leerstellige verwarring in het Vaticaan en elders, waarvan de kerk in Duitsland een schoolvoorbeeld is. Samen met het nalaten om dwalingen en ketterijen te corrigeren – een trend die al vóór het pontificaat van Franciscus was ingezet – werd de integriteit van het geloof ondermijnd.

Een dringende prioriteit voor de volgende paus zal daarom het herstel zijn van de leerstellige duidelijkheid in geloof en moraal, van goed bestuur en van de eerbiediging van het canoniek recht. In dit verband moet de volgende paus een einde maken aan de vervolging en uitroeiing van instellingen, bewegingen, bisschoppen, geestelijken en leken die aantoonbaar goede en rijke vruchten voortbrengen op het gebied van eerbied, geestelijk leven, trouw aan de katholieke leer en roepingen. Hij moet dergelijke personen of instellingen in staat stellen te groeien en bloeien, in plaats van ze te vernietigen – in tegenstelling tot wat vaak gebeurde onder paus Franciscus, terwijl degenen die de leer, de moraaltheologie en de liturgie misbruikten, ongestraft bleven en zich konden ontplooien.

2. Verduidelijking van het Tweede Vaticaans Concilie, hervorming van de jezuïeten

Nauw verbonden met het eerste kritieke punt is de noodzaak voor de volgende paus om onduidelijkheden met betrekking tot het Tweede Vaticaans Concilie weg te nemen of op zijn minst dit al jaren groeiende probleem aan te pakken. Het concilie is lange tijd geïnterpreteerd op een manier die, zoals velen benadrukken, afwijkt van de bedoeling van de concilievaders, wat vooral tijdens het pontificaat van Franciscus duidelijk werd. De onduidelijkheid werd vaak toegeschreven aan een gebrek aan duidelijkheid in de interpretatie van de leer van het concilie, die zelf vaak als ontoereikend werd bekritiseerd. Een deel van deze terugkeer naar duidelijkheid in de leer zou ook een hervorming van de jezuïetenorde kunnen zijn.

In zijn Demos-memorandum riep kardinaal George Pell op tot een dergelijke hervorming, geziende heersendse heterodoxie in de Societeit van Jezus en de rampzalige daling van het aantal roepingen in de orde. "Het charisma en de bijdrage van de jezuïten waren en zijn zo belangrijk voor de Kerk dat ze niet zomaar verloren mogen gaan in de geschiedenis", aldus het memorandum.

3. Herstel van het klassieke pauselijk bestuur en de collegialiteit in het bisschoppen- en kardinaalscollege

In verband met het pauselijk gezag moet de volgende paus de collegialiteit met de bisschoppen en binnen het kardinaalscollege versterken. Door een langdurige tendens tot centralisatie en een te machtige bisschoppenconferentie kon de door het Tweede Vaticaans Concilie beoogde bisschoppelijke collegialiteit niet volledig worden verwezenlijkt en werden de autonomie en het gezag van de bisschoppen ondermijnd.

Wat het kardinaalcollege betreft, is de meerderheid van de kardinalen, met uitzondering van enkele naaste medewerkers, de afgelopen jaren – in strijd met de uitdrukkelijke wens tot synodaliteit – uitgesloten van de besluitvorming, hoewel een van hun belangrijkste taken het adviseren van de paus is. Bovendien hadden zij nauwelijks gelegenheid om bijeen te komen, aangezien de bijeenkomsten van alle kardinalen tijdens de kardinaalsconsistories in 2014 werden stopgezet, wat de collegialiteit van het kardinaalscollege nog verder verzwakte.

Deze factoren hebben geleid tot een verzwakking van de belangrijke rol van de kardinalen, terwijl de paus, in strijd met de tradities uit het verleden, buitensporige en ongecontroleerde macht kreeg toegekend. Dit werd onder paus Franciscus zo duidelijk dat waarnemers spraken van een tiranniek machtsspel met willekeurig machtsgebruik.

De volgende paus zal moeten bevestigen wat pausen volgens de apostolische traditie wel en niet mogen doen, en hoeveel leerstellig gewicht aan de verschillende uitspraken van een paus moet worden toegekend – allemaal belangrijke discussiepunten tijdens het pontificaat van Franciscus.

4. Meer eerbied in de liturgie

De goddelijke liturgie is het “hoogtepunt waarop het werk van de Kerk is gericht” en de “bron waaruit al haar kracht voortkomt”, aldus Sacrosanctum Concilium, de liturgieconstitutie van het Tweede Vaticaans Concilie. De liturgie beschermt de Kerk ook tegen valse leerstellingen en onnauwkeurige theologie.

Velen, waaronder Benedictus XVI, schrijven de huidige crisis van de kerk vooral toe aan misbruik van de liturgie, dat het gevolg was van de liturgische hervormingen van 1970. Daardoor verloor de kerk haar christocentrische focus en gaf ze de voorkeur aan entertainment, dat de mens in plaats van God centraal stelt.

De volgende paus moet prioriteit geven aan de terugkeer naar een eerbiediger eredienst door de liturgische vorming van geestelijken en leken te verbeteren, voorrang te geven aan het bovennatuurlijke (het doel van de Kerk is bovennatuurlijk) en het eerste gebod, de aanbidding van God, te benadrukken.

5. Een einde maken aan de onderdrukking van de klassieke liturgie

De noodzaak om liturgische misbruiken te overwinnen gaat gepaard met de noodzaak om de tendens tot onderdrukking van de klassieke Latijnse mis – en de duidelijke onderdrukking daarvan door Franciscus – tegen te gaan.

Deze beslissing werd algemeen als onrechtvaardig beschouwd, was in strijd met de eerdere pauselijke leer, in strijd met de goddelijke wet en het tegenovergestelde van wat de liturgie volgens velen op dat moment nodig had: meer heiligheid, minder wereldsheid en een meer op Christus gerichte eerbied die de werkelijke aanwezigheid van Christus in de eucharistie bevestigde.

De volgende paus zal daarom moeten onderzoeken hoe de reeds door paus Benedictus XVI begonnen inspanningen om de Kerk in staat te stellen te profiteren van de rijkdom van de steeds populairder wordende traditionele liturgie, het best kunnen worden hervat zonder de eenheid in gevaar te brengen of de “liturgische oorlogen” te verscherpen.

6. Afstand tot globalisme, secularisme en staatssteun

In de afgelopen 60 jaar hebben de Heilige Stoel en de Kerk in het algemeen – vooral onder invloed van het Tweede Vaticaans Concilie, dat de deuren van de Kerk voor de wereld opende – zich aangesloten bij regeringen om de armen, zwakken en uitgeslotenen te helpen.

Dit heeft weliswaar goede vruchten afgeworpen, maar ook een schaduwzijde. De nabijheid van politieke groeperingen, het globalisme en de groeiende afhankelijkheid van overheidssteun hebben vooral de laatste jaren geleid tot compromissen met seculiere waarden.

Dit heeft ertoe geleid dat de stem van de kerk in centrale morele kwesties verstomde en haar evangelische getuigenis daardoor “afgevlakt” werd. Dit kwam vooral tot uiting in de alliantie met de vorige regering-Biden, maar ook in de toenemende samenwerking van het Vaticaan met multinationale concerns, waarvan de waarden haaks stonden op de centrale morele leerstellingen van de kerk.

De volgende paus moet de kerk moedig distantiëren van dergelijke ideologische groeperingen, regeringen en wereldlijke aangelegenheden, evenals van onderwerpen waarvoor zij weinig competentie heeft, zoals klimaatverandering, en van seculiere waarden zoals “diversiteit” en “inclusie”, die doorgaans alleen gelden voor degenen die tot dezelfde seculiere ideologie behoren. Zijn belangrijkste taak zal zijn om de kerk terug te brengen naar haar eigenlijke taak: dienen als instrument van de Heer voor de redding van zielen en de verspreiding van het geloof.

7. Nultolerantie ten aanzien van seksueel misbruik door geestelijken

Paus Franciscus werd gekozen met de opdracht om de crisis van seksueel misbruik aan te pakken. Hij boekte enige vooruitgang, bijvoorbeeld met de publicatie van het document “Vos estis lux mundi”, dat weliswaar tekortkomingen vertoonde, maar bedoeld was om bisschoppen meer verantwoordelijkheid te geven. Hij ontsloeg ook enkele bisschoppen wegens het verdoezelen van misbruik.

Toch blijft er een cultuur van geheimhouding bestaan en heeft Franciscus zelf herhaaldelijk misbruikende bisschoppen en hooggeplaatste geestelijken verdedigd en beschermd, met name degenen aan wie hij persoonlijk trouw was (bijvoorbeeld bisschop Gustavo Zanchetta, pater Marko Rupnik, Theodore McCarrick en bisschop Juan Barros Madrid).

Een centrale zorg van de volgende paus zal zijn om te zorgen voor meer gerechtigheid en consequentie in de aanpak van dit onderwerp, het voortouw te nemen in de strijd tegen misbruik en niet te dekken voor vrienden.

8. Homoseksualiteit in de kerk

De invloed van degenen die homoseksualiteit als normaal beschouwen, vaak omschreven als de “roze olifant in de kamer”, heeft een schadelijke invloed gehad. Dit heeft aanzienlijke negatieve gevolgen gehad voor het hele leiderschap, het vermogen tot evangelisatie en het aantrekken van betrouwbare roepingen.

Deze poging om dit binnen de kerk te normaliseren, met name onder Franciscus, die zich had aangesloten bij groepen die voorheen door het Vaticaan waren verboden, leidde tot de groei van kliekjes, tot een verscherping van stille complotten en tot groot onrecht, niet in de laatste plaats doordat dat niet-homoseksuele kardinalen, bisschoppen, priesters en gelovigen de mogelijkheid werd ontnomen om gehoord te worden en deel te nemen aan het bestuur van de kerk. Veel homoseksuele geestelijken zijn daardoor chantabel geworden.

De volgende paus moet op zijn minst de probleemgebieden identificeren, dergelijke homoseksuele groeperingen ontbinden en een nultolerantiebeleid voeren ten aanzien van incidenten van homoseksuele praktijken in het priesterschap en in de kerkelijke hiërarchie.

9. Goed beheer van de Vaticaanse financiën

Ondanks enkele publiekelijk bekende tegenslagen heeft paus Franciscus tijdens zijn pontificaat enkele successen geboekt op het gebied van financiële hervormingen, die de basis hebben gelegd voor een beter beheer en meer transparantie en verantwoordingsplicht.

Er blijven echter uitdagingen bestaan. De volgende paus moet de structurele hervormingen die Franciscus in 2014 heeft ingezet, volledig doorvoeren en de wijzigingen van de daaropvolgende jaren, die het effect van de hervormingen hebben afgezwakt, ongedaan maken. Hij moet ook gekwalificeerde leken aanstellen om de hervormingen door te voeren, een grondige herstructurering doorvoeren, met name van de APSA, en onafhankelijke controleorganen instellen.

De volgende paus moet zich ook bezighouden met onopgeloste problemen, zoals het vastgoedschandaal in Sloane Avenue, de beschuldigingen dat met geld van het Vaticaan getuigen zijn omgekocht in het proces tegen kardinaal Pell om te voorkomen dat hij financiële corruptie in het Vaticaan aan het licht zou brengen, en de klacht van voormalig auditeur-generaal Libero Milone, die het Vaticaan aanklaagt wegens onrechtmatig ontslag.

10. De dreiging van de islam tegengaan

Sinds de reacties op de lezing van paus Benedictus XVI in Regensburg in 2006 en vooral tijdens het pontificaat van Franciscus hebben het Vaticaan en de kerk in het algemeen zich teruggetrokken uit de strijd tegen de dreiging van de verspreiding van de islam in het Westen. In plaats daarvan geven zij de voorkeur aan een beleid van tegemoetkoming, dialoog over gemeenschappelijke thema’s en het benadrukken van broederschap, zonder echter Christus te noemen of duidelijk te benadrukken. Dit bereikte zijn hoogtepunt met het document “Human Fraternity” van paus Franciscus en de steun van de Heilige Stoel voor initiatieven zoals het Abrahamic Family House.

Deze aanpak ging vaak voorbij aan kwesties als de vervolging van christenen door islamistische groeperingen of overheden met een moslimmeerderheid en het belang van wederkerigheid met betrekking tot de vrijheid van godsdienst. Het leidde ook tot beschuldigingen van syncretisme en onverschilligheid.

De volgende paus zal zich met deze kwesties moeten bezighouden, bijvoorbeeld door de nadruk te leggen op evangelisatie, duidelijkere theologische richtlijnen voor de islam te geven, zich sterker in te zetten voor vervolgde christenen en een duidelijker standpunt in te nemen ten aanzien van wederkerigheid.