Archief

te gast bij Wim Helsen ~ Sophie Lemaire
met een tekst uit 'The Breast' van Philip Roth

        "Dad,"I said, "where are we? You tell me"
        "In your room," he answered. 
        "And tell me, have I turned into a breast?"
        "Well, that's what they say." 
        "But that's not true. I'm a mental patient. Now tell me again, what am I?"
        "Oh, Davey." 
        "What am I?" 
        "You're a woman's breast." 
        "That’s not true! What I heard you say is not true! I'm a mental patient! In a hospital!
        And you are visiting me! Dad, if that's the truth, I just want you to say yes. Listen to me now.
        You must help me. I am a mental patient. I am in a mental hospital.
        I have had a severe mental breakdown. Yes or no. Tell me the truth." 
        And my father answered, "Yes, son, yes. You're a mental patient."

        
        
        Lemaire in gesprek met Helsen:
        de knop voor de ondertiteling staat rechts onderaan, het rechthoekje,
        https://www.vrt.be/vrtnu/a-z/winteruur/5/winteruur-s5a32/
        13min34

Het eerste wat me opviel, wat me bijna van mijn stoel blies : wat kan Lemaire voordragen!
Wanneer ze de tekst een tweede keer brengt, en de context al gekend is, viel het mij nog meer op.

Hoe waanzinnig onmogelijk de realiteit ook is, (men verandert niet in een borst, dat kan niet)
de vader blijft een vader en gaat mee in de redenering van zijn zoon
om de absurditeit van de situatie hanteerbaar te houden.
Terwijl zijn zoon nu een mansgrote borst in een hangmat is, antwoordt hij:
ja, ge zijt mentaal ziek, dus nee, ge zijt geen borst.
Vaderliefde tot in het absurde.

'k Heb het gesprek een zeven keer beluisterd en
de manier waarop zij de tekst brengt blijft voor mij pakkend.
Vooral hoe ze de slotzin neerlegt.

Over Sofie Lemaire : https://nl.wikipedia.org/wiki/Sofie_Lemaire ,
Over Philip Roth : https://nl.wikipedia.org/wiki/Philip_Roth,
Over het boek : The Breast (1972) - https://en.wikipedia.org/wiki/The_Breast ,

https://communicatie.canvas.be/meer-vrouw-op-straat-pop-upteam-reist-door-vlaanderen-op-zoek-naar-vrouwelijke-straatnamen#

te gast bij Wim Helsen ~ Philippe Van Cauteren
met een tekst van de Russische dichter Daniil Charms

          *
        Wat is het vreemd, wat is het onuitsprekelijk vreemd dat aan de andere kant van de wand,
        van deze wand, een man op de grond zit, met zijn lange benen in een
        rossige broek voor zich uitgestrekt en met een boosaardig gezicht.

        Je hoeft maar een gaatje in de wand te maken en erdoor te kijken en
        je ziet die boosaardige man direct zitten.

        Maar het is niet nodig over hem na te denken. Wat heeft hij te betekenen?
        Is hij geen deeltje van het dode leven dat vanuit imaginaire leegten op ons afvliegt?
        Wie hij ook is, voor mij kan hij de pot op.

        22 juni 1931

           

          Van Cauteren in gesprek met Helsen:
        de knop voor de ondertiteling staat rechts onderaan, het rechthoekje,
        https://www.vrt.be/vrtnu/a-z/winteruur/5/winteruur-s5a31/
        10min52

Op 04min50 zegt Van Cauteren iets : dat de kunstenaar ons verleidt om
op een andere manier naar een momentopname uit de banaliteit te kijken.

Of dat hier in de tekst zo is, is me absoluut niet duidelijk, maar ik vraag me regelmatig af wat er nu juist gebeurt
wanneer een schilder een moment ziet, een meisje met een rood jasje, een man met een kat op de sofa, en dan
paar weken of maanden -of langer- spendeert om dat moment op doek te zetten.
Daar moet toch ergens een enorme drijfkracht achter zitten.

Over Philippe Van Cauteren : https://smak.be/nl/nieuws/philippe-van-cauteren-over-schoonheid-in-de-kunst ,
Over Daniil Charms : https://nl.wikipedia.org/wiki/Daniil_Charms , TRAGISCHE levensloop hoor.

te gast bij Wim Helsen ~ Annelies Verbeke
met een tekst uit 'Hartedier ' van Herta Müller

           En ik zweeg hierover: Dat ik niet begreep hoe mensen zo verend en zwaaiend konden lopen
        terwijl ze toch van het ene moment op het andere in de hemel konden zijn.
        Dat bomen met hun schaduw tegen de huizen leunden.
        Dat deze tijd van de dag terloops een vroege avond werd genoemd.
        Dat de zingende grootmoeder in mijn hoofd zong:

                Weet gij hoeveel wolken zweven
                boven alle bergen hoog
                God heeft elk een naam gegeven
                en niet één ontglipt zijn oog

        Dat de wolken aan de hemel als lichte kledingstukken boven de stad hingen.
        Dat de wielen van de tram stoven en de wagens zich lieten trekken en dezelfde route aflegden als ik.
        Dat de passagiers, nauwelijks ingestapt, aan het raam gingen zitten alsof ze thuis waren.

        Tereza liet haar gouden kettinkje los. Wat wil die man van jullie, vroeg Tereza.

        Angst, zei ik.

             
          
        Verbeke in gesprek met Helsen: géén ondertitels vandaag?
        Da’s verschríkkelijk vervelend, vind ik.
        https://www.vrt.be/vrtnu/a-z/winteruur/5/winteruur-s5a30/
        11min18

- Wat wil die mens van u?
- Angst.

Dat angst mensen in een isolement drijft, zo had ik het nog niet bekeken.
Maar nu Verbeke het zegt, ja, ik herken soortgelijke situaties:
angst induceren om macht te hebben over een individu.
Niet een groep aanpakken, maar hier en daar een individu.
Dat maakt de kans op solidariteit kleiner, of nihil.
Dus niet terreur zaaien, maar hier en daar terror induceren.

In de schooljaren waren sommige nonnen daar heel goed in, en bij de koopvaardij sommige chefs en kapteins.
Zouden die allemaal Machiavelli gelezen hebben? Of Baltasar Gracián?
Of is het bij een bepaald soort mensen een verdedigingsmechanisme, angst induceren bij een ander?
Of een vorm van sadisme?

Over Annelies Verbeke : https://nl.wikipedia.org/wiki/Annelies_Verbeke ,
Over Herta Müller : https://nl.wikipedia.org/wiki/Herta_M%C3%BCller ,
Over Hartedier : https://en.wikipedia.org/wiki/The_Land_of_Green_Plums ,
Over de Securitate : https://nl.wikipedia.org/wiki/Securitate ,

te gast bij Wim Helsen ~ Tom Lanoye
met  een tekst uit 'De os op de klokketoren' van Gerrit Komrij.

            Liefde

        Ze liggen op elkaar, schurft op eczeem.
        Je hoort de schilfers knappen. Roos stuift op.
        Hun schedels glimmen als een diadeem.
        Ze liefkoost teder zijn gezwollen krop.

        Zijn pink verdwijnt in een abces van bloed.
        Ze kronkelt. Uit haar mond springt slijm. Een blaas
        Ontploft. Zijn krop wordt blauwer. Hij vat moed.
        Hij rolt haar op haar rug. Hij is de baas.

        Dan gaan zijn sleetse lendenen tekeer.
        Het is een machtig knarsen. Het gesop
        Van kwijl in etter kent geen einde meer
        Zij braakt. Gods wonder in een notedop.

            

           Lanoye in gesprek met Helsen:
        de knop voor de ondertiteling staat rechts onderaan, het rechthoekje.
        https://www.vrt.be/vrtnu/a-z/winteruur/5/winteruur-s5a29/
        12min22

Gewoonlijk lees ik de tekst een paar keer en zoek ik op 't Net iets interessant of relevant over
de tekst alvorens het gesprek te bekijken. 'k Maak liefst eerst mijn huiswerk, kwestie van min of meer
de studiogast te kunnen volgen. Zo ook vandaag.

Dit onder andere, is wat ik gevonden heb over 'De os op de klokketoren', 1982 :

In De os op de klokketoren wordt langzaam maar zeker naar een volledige verdwijning van de wereld toegewerkt,
een wereld die eerst zowat in zijn eigen tegendeel verkeert.
In deze bundel worden jongens beschreven als rottende lijken,
is de liefde tussen man en vrouw niets meer dan 'schurft op eczeem',
ligt de gaafheid in het gebrokene, verdwijnt de 'ik'-persoon uit beeld terwijl hij er juist prominent in optreedt.
In deze bundel beschrijft Komrij voor het eerst de wens om te verdwijnen, onzichtbaar te zijn,
een staat van geluk, waar hij in de gedichten uit de jaren negentig op terug zal komen (…)

Een tráge teloorgang als apocalyps ? 'een wereld die eerst zowat in zijn eigen tegendeel verkeert'
Dat klinkt als een passage uit The Walking Dead, de zombie-serie op FOX (kanaal 13 telenet).
Niet dat ik naar zo'n aflevering durf kijken, maar ik zap er al eens langs in de loze uurtjes.
En ook hoopte ik wat meer te vernemen over Komrij's  'wens om te verdwijnen'.
Met Lanoye als gast zou dat allemaal wel in orde komen!

Niks van! Het gesprek zou men een onderonsje met drie kunnen noemen: Wim, Tom en de overleden Komrij.
Hier zat ik op het randje van mijn stoel, klaar om iets bij te leren, pen in de aanslag
want Lanoye is niet gelijk wie … en dan zoiets. Een paar anekdotes over wat en wie en waar.
Allemaal plezierig om weten, maar ik had iets anders gehoopt.

Over Tom Lanoye : https://nl.wikipedia.org/wiki/Tom_Lanoye ,
Over Gerrit Komrij : https://nl.wikipedia.org/wiki/Gerrit_Komrij ,
Over 'De os op de klokketoren', 1982 :
https://www.kb.nl/themas/nederlandse-poezie/dichter-des-vaderlands/gerrit-komrij-1944-2012/de-gedichten-van-gerrit-komrij-1968-2012

te gast bij Wim Helsen ~ Geert Hoste
met een tekst uit 'Handorakel en kunst van de voorzichtigheid' van Baltasar Gracián

           115.
        Wen u aan slechte karaktertrekken van bekenden, als aan lelijke gezichten.
        Dit is nuttig omdat wij nu eenmaal van anderen afhankelijk zijn.
        Er bestaan onaangename mensen met wie en zonder wie men niet kan leven.
        Het is daarom wijs aan hen te wennen, als aan wanstaltigheid,
        zodat u niet steeds opnieuw met afschuw wordt vervuld. De eerste keer schokken zij ons,
        maar geleidelijk verliezen zij hun oorspronkelijke gruwelijkheid.
        Zelfoverleg voorkomt of bedwingt dan onze afkeer. 

       

        Hoste in gesprek met Helsen:
        de knop voor de ondertiteling staat rechts onderaan, het rechthoekje.
        https://www.vrt.be/vrtnu/a-z/winteruur/5/winteruur-s5a28/     
        11min58

Voilà, gisteren nog maar schreef ik dat cynisme af en toe mijn meug is en vandaag brengt Geert Hoste
de grootmeester van cynisme op een schoteltje, al is 115 eerder een oefeningetje in doelgericht denken en doen.
Op 05min39 zegt Hoste over dingen of mensen die u ergeren "Leg dat opzij."
Een gelijkaardig zinnetje hadden wij als kind al 'Och, laat vallen'. Daarachter zat ongeveer dezelfde redenering.
Als ge iets (of iemand) kunt laten vallen als een baksteen bespaart u dat verder veel giga-gruwelijk ongenoegen.

Over Geert Hoste : https://nl.wikipedia.org/wiki/Geert_Hoste ,
Over Baltasar Gracián , 1601-1658 : https://nl.wikipedia.org/wiki/Baltasar_Graci%C3%A1n ,

Een kleine selectie raadgevingen uit het boek ,   :
https://www.hetnieuwetrivium.nl/assets/files/Handorakel%20en%20kunst%20van%20de%20voorzichtigheid%20van%20Baltasar%20Gracian%20(selectie).pdf

te gast bij Wim Helsen ~ Dalilla Hermans
met ‘Vlaanderen Boven' van Raymond van het Groenewoud

           Waar er mossel met friet is
        En ook kip aan het spit is
        Waar de kerk in 't midden staat
        Waar de purperen hei bloeit
        En het geld in het zwart vloeit
        Waar men nauwelijks Nederlands praat
        Waar een diploma geen zin heeft
        En de koning een kind heeft
        Waar de schuimwijnkoningin defileert
        Waar het volk goedlachs is
        En een vuist zonder kracht is
        Waar men faalt en aan de toog expliceert

        Vlaanderen boven
        Waar men de heer nog kan loven
        Waar de mensen belangrijk zijn
        En de buiken omvangrijk zijn
        Vlaanderen buiten
        Waar de vogeltjes fluiten
        Vlaanderen mijn land
        Bij het Noordzeestrand 

         

            Hermans in gesprek met Helsen:
        de knop voor de ondertiteling staat rechts onderaan, het rechthoekje.
        https://www.vrt.be/vrtnu/a-z/winteruur/5/winteruur-s5a27/
        11min25

Het nummer is van '78. Hermans noemt het een vrolijk nummer.
Wel, het groot verschil tussen Dalilla Hermans en ik, is dat ik toen al 26 was en zij pas acht jaar na datum geboren is.
Toen was het nummer al gekaapt door organisaties allerlei, die met een vreemd soort ijver
voorbij gingen aan de ondertoon van de tekst. Wiki noemt het een ironische ondertoon, persoonlijk vond ik de tekst
van de eerste dag cynisch en dat is bij momenten mijn meug. De volledige tekst staat in de onderste link en
zoals ik het zie is het regelrecht de tegenhanger van de Vlaamse Leeuw.

Dat zij het ironische of het cynische van die tekst niet ziet ligt mogelijk aan jeugdsentiment.
Want daar gaat het gesprek grotendeels over, volgens mij, over heimwee naar haar tijd bij de Roodkapjes en
het wij-gevoel dat er mee samenging.

Over Dalilla Hermans : https://nl.wikipedia.org/wiki/Dalilla_Hermans,
https://trends.knack.be/economie/style/business/hoe-combineert-dalilla-hermans-werk-en-prive-dat-is-eenvoudig-niet/article-normal-962507.html
Over Raymond van het Groenewoud : https://nl.wikipedia.org/wiki/Raymond_van_het_Groenewoud ,
Over het lied : https://nl.wikipedia.org/wiki/Vlaanderen_boven, https://www.youtube.com/watch?v=_dcEahPBaLo = 03min22

te gast bij Wim Helsen ~ Dominique Van Malder 
met een gedicht uit de bundel 'Western' van Delphine Lecompte
        
            Geen succes blues
        
        Ik blijf het liefst in Brugge, bij mijn pooier en mijn honden
        Anderen mogen in het spotlicht staan, anderen zijn mooi,
        Anderen hebben stijve kuiven en onweerlegbare diploma’s
        Ik koop het liefst te krappe schoenen, dan zie ik af
        En afzien is boetedoen, en boetedoen is noodzakelijk wanneer je een hoer bent.
       
        Ik eet het liefst monochroom voedsel, geel en glijdend
        Anderen mogen op restaurant gaan, anderen zijn gulzig,
        Anderen hebben toffe strotklepjes en koddige bavetten
        Ik drink het liefst witte wijn, dan word ik nostalgisch
        En nostalgisch worden is minder gênant dan stikken in je eigen braaksel.
       
        Maar sinds gisteren ben ik opnieuw aan het verliezen
        Ik kan ertegen, ik ben er goed in; zelfs de jutezakwedstrijd
        Door mijn moeder gekocht voor mijn negende verjaardag moest ik weggeven aan guitige Lori
        Die nu in een interimkantoor werkt en 's avonds klaagt tegen haar tropische vissen
        Omdat haar vent het te druk heeft met het morsen op luiersekssites en foto’s van tochtige alpaca’s. 

        'Whatever floats his boat', zegt Lori dapper op het toilet
        Ze heeft net een skalaar met lepreuze schubben doorgespoeld
        Ze is haar guitigheid kwijtgeraakt, ze denkt aan mij
        Vorige week zag ze mij staan in de krant, een mini-interview
        Met een klein fotootje van mijn kop die soms meevalt op kleine fotootjes.
       
        Ze zoekt mijn contactgegevens op het internet
        Ze mailt mij, ik mail haar niet terug
        Ik mail het liefst niemand, mijn pooier zegt: ‘Houden zo!’
           
            

            Van Malder in gesprek met Helsen:
        de knop voor de ondertiteling staat rechts onderaan, het rechthoekje.
        https://www.vrt.be/vrtnu/a-z/winteruur/5/winteruur-s5a26/
        11min47

Op de pechstrook van het leven, ik heb die uitdrukking al ergens gelezen of gehoord en ik vind ze raak,
ze zegt echt wat ze moet zeggen, het beeld is duidelijk.

Of het woord hoer hier letterlijk moet genomen worden weet ik niet. Het kan ook zijn dat de ik-persoon
in ruil voor geborgenheid, leeft volgens de maatstaven van de partner, en daardoor zichzelf aan het verliezen is.
Vermits het om een ruil gaat, noemt ze zichzelf een hoer en haar partner een pooier.
Het is een voor-wat-hoort-wat relatie. Hij ziet graag kleine voetjes? Vandaar die krappe schoenen.
Hij isoleert haar ook van de buitenwereld en zij gaat daar in mee, bewust en haast vrijwillig, vrees ik.
De laatste zin van de tekst is voor mij ronduit beangstigend.
       
Over Dominique Van Malder : https://nl.wikipedia.org/wiki/Dominique_Van_Malder ,
Over Delphine Lecompte : https://nl.wikipedia.org/wiki/Delphine_Lecompte ,
Over de bundel ‘Western’ : http://www.cuttingedge.be/boekenstrips/delphine-lecompte-western,
Skalaar = maanvis, Pterophyllum scalare : https://nl.wikipedia.org/wiki/Maanvis_(Pterophyllum) , ziezo, dat weten we ook weeral.

te gast bij Wim Helsen ~ Marleen Temmerman
met  een tekst van Etienne Vermeersch

             Wanneer men nog eens een wereldwijd klimaatcongres houdt, moet het over overbevolking gaan.
         Noch in Kyoto, noch in Kopenhagen, noch in Cancún heeft iemand het gehad over geboorteregeling.
         In de Millenniumdoelstellingen kwam het woord 'bevolking' zelfs niet voor!
         Het volgende congres moet over overbevolking gaan.

         

        Temmerman in gesprek met Helsen:
        de knop voor de ondertiteling staat rechts onderaan, het rechthoekje.
        https://www.vrt.be/vrtnu/a-z/winteruur/5/winteruur-s5a25/
        11min40

Een onderwerp naar mijn hart, een auteur naar mijn hart …
en professor Temmerman is een dame naar mijn hart.
De dag is mooi en goed begonnen voor mij.
Nog mensen van dat kaliber!

Dat Vermeersch niet zelf in het programma geraakt is,
is een gemis, dat blijft duizend jaar jammer.

Over Marleen Temmerman : https://nl.wikipedia.org/wiki/Marleen_Temmerman ,
Over Etienne Vermeersch : https://etiennevermeersch.be/ ,
Over het boek : https://www.liberales.be/teksten/2017/10/8/de-ogen-van-de-panda-etienne-vermeersch ,

te gast bij Wim Helsen ~ Saskia De Coster
met een zin van Clarice Lispector

        Ik ben zo mysterieus dat ik mezelf niet begrijp.

              
        
                                    
         De Coster in gesprek met Helsen:
      de knop voor de ondertiteling staat rechts onderaan, het rechthoekje.
      https://www.vrt.be/vrtnu/a-z/winteruur/5/winteruur-s5a24/
      10min13

Wat een enorm sterk gesprek! Ik hoop dat iedereen na de eerste koffie of thee of ricoré al voldoende wakker is,
want dit vind ik een hele cursus in 10 minuten gepropt. ’k Heb het gesprek nu drie keer beluisterd en bekeken
-altijd met de ondertiteling geactiveerd, zodat ik én hoor én lees wat er gezegd wordt-
en ik ontdek telkens andere interessante punten. Wim Helsen kan er zich ook in vinden blijkbaar. Nu gij nog.

PS : De Coster heeft een schrijfgodje. ’k Ben blij dat dat ik niet alleen ben met mijn gekte.
Ik heb namelijk twéé schrijfgoden. Nuja, goden … eigenlijk zijn het de boodschappers, de loopjongens.
Ze heten Hermes en Mercurius. Ze lezen over mijn schouder mee. Elk aan een kant.
Zij mogen dat want zij moeten er voor zorgen dat hetgeen er geschreven staat ook leesbaar wordt.
En ze blijven staan tót de tekst niet meer verdrinkt in woorden maar zelfstandig leefbaar wordt. Hoop ik, telkens.

Over Clarice Lispector : https://nl.wikipedia.org/wiki/Clarice_Lispector ,
Over Saskia De Coster : https://nl.wikipedia.org/wiki/Saskia_De_Coster ,
Over haar boek Nachtouders : zie bijlage onderaan.

te gast bij Wim Helsen ~ Henk Spaan
met het gedicht 'Het tuinfeest' van Martinus Nijhoff

           De Juni-avond opent een hoog licht
        Boven den vijver, maar rond om de helle
        Lamp-lichte tafel in het grasveld zwellen
        De boomen langzaam hun groen donker dicht.

        Wij, aan 't dessert, eenzelvige rebellen,
        Ontveinzen 't in ons mijmerend gedicht,
        Om niet, nu 't uur eind’lijk naar weemoed zwicht,
        Elkanders kort geluk teleur te stellen.

        Ginds, aan den overkant, gaan reeds gitaren,
        En lampions, en zacht-plassende riemen,
        Langzaam over verdronken sterren varen -

        Zij zingen, nijgen naar elkaar en kussen,
        Geenszins om liefde, maar om de sublieme
        Momenten en het sentiment daartusschen.


                    

        Spaan in gesprek met Helsen:
        de knop voor de ondertiteling staat rechts onderaan, het rechthoekje.
        https://www.vrt.be/vrtnu/a-z/winteruur/5/winteruur-s5a23/
        13min10

Voor mij is het meest interessante moment in het gesprek wanneer Spaan het heeft
over Willem Wilmink. Het begint op 07min22 en eindigt met :
"dat de gewone taal zich heel goed leent om gedichten te schrijven"

Over Henk Spaan : https://nl.wikipedia.org/wiki/Henk_Spaan
Over Martinus Nijhoff : https://nl.wikipedia.org/wiki/Martinus_Nijhoff
Over het festival : https://nl.wikipedia.org/wiki/Het_Tuinfeest