Maandag 20 Juli 1936: “Staking! 8 frank per dag…”

Gisteren is er vergaderd door de paritaire commissie. Nu verwacht men een staking daar de eischen van ons niet zijn ingewilligd. Vader naar Antwerpen. Ons huis is gekuist en behangen.”

In Antwerpen is het nog steeds onrustig met de stakingen.
Vanaf 14 juni zeggen vakbondsleiders dat de voornaamste eisen ingewilligd zijn, maar in feite waren er slechts vage regeringsbeloftes. Op 16 juni komt het tot zware gevechten met de stakers van Klein Moskou in Quaregnon. De stakers zijn er samengekomen in het Volkshuis en worden een half uur lang beschoten door de Rijkswacht. Er zijn meerdere gewonden. Dan ontruimt de Rijkswacht het Volkshuis en valt de huizen binnen. Vrouwen, zieken, kinderen, iedereen krijgt van de matrak in zijn eigen huis. In Henegouwen zijn vanaf 17 juni alle meetings, betogingen, debatten in open lucht, samenscholingen op de openbare weg verboden. Opnieuw een feitelijke staat van beleg! Ook is het weer verboden te fietsen.

Zondag 21 Juni 1936: “Noeveren kermis. Muziekles na de mis. De weertjes zijn kolossaal heet… Uitgaan met de harmonie. ’s Avonds vlaagachtig weer. Bedtijd 9 ½ uur omtrent.”

Noeveren is een Booms gehucht langs de Rupel, richting Hellegat en Niel.

Zondag 12 Juli 1936: “Zondag. Rumst kermis.(Walenhof)…”

Zaterdag 18 Juli 1936: “Zaterdag. Elza trouwt.”

Elza, de tante van Frans, huwt in Boom op haar 25^ste met Jef De Cloedt, een scheepshersteller op “de zaat”, een scheepswerf aan de Rupel. Elza en Jef (zie foto) wonen in bij Rozalia en Theodoor, Elza’s ouders, in de Vrijheidshoek in Boom.

Zaterdag 23 Mei 1936: “Eerste dag dat ik nu eens mag zeggen: ik ben in de hoogste hemel.(Verdien 70.28 frank bruut loon)…”
Nota: Weekloon!

24 Mei 1936 “Zondag. Dag der verkiezingen. Beweging en bedrijvigheid.”
Door hun monsterscore bij de parlementsverkiezingen van 1936 bemachtigen de extreemrechtse partij Rex en de Vlaams-nationalistische partij VNV (Vlaams Nationaal Verbond) respectievelijk 21 en 16 zetels in de Kamer, terwijl de communisten 9 zetels behalen. Om deze politieke vloedgolf in te dijken wordt een regering van nationale eenheid gevormd onder leiding van de katholiek Paul Van Zeeland.
In Antwerpen dachten bepaalde fascisten dat ze zich nu alles konden permitteren. In de nacht van 25 op 26 mei vermoordden ze twee syndicalisten: Albert Pot en Leo Grijp.
De dag na de moord, op 26 mei 1936, komt het tot een algemene staking aan de haven van Antwerpen, geleid door dokwerkers. Scheepsherstellers, diamantbewerkers en de arbeiders van het transport gaan mee in staking. Op 2 juni bezetten de dokwerkers verschillende boten waarop nog gewerkt wordt. Aan de Paardenmarkt ziet het op 3 juni zwart van de stakers.‘s Avonds luisteren 10.000 arbeiders in het Sportpaleis naar de stakingsleiders. De bond erkent de staking. Op 12 juni gaan de mijnwerkers mee in staking en op de schachten van de mijnen zowel als op de terrils wapperden rode vlaggen. In Herstal, in de FN-fabriek zijn het de vrouwen die de fabriek stilleggen. De grootste algemene staking tot dan was een feit: op 21 juni zijn er 500.000 stakers.
Het eisenprogramma:
1. Teniet doen van de loonsverlagingen.
2. Aanpassing van de lonen.
3. Een minimumloon van 32 frank.
4. 40-urenweek.
5. Volledige syndicale vrijheid.
6. Een week betaald verlof.
De regering haalt de repressie boven...

De lessen van Jupiter zijn niet al te wel meegevallen. De andere zullen wel gaan.”

Jupiter is de bijnaam van de leraar Nederlands aan de vakschool (Provinciale Technische Scholen te Boom).

Maandag 11 Mei 1936: “Werkdag. Nu beginnen de kiesmeetings en de muziekkorpsen krijgen hun werk, elke avond uitgaan. Zo eens een gelegenheid om buiten te komen.”

Op 24 mei 1936 zijn het parlementaire verkiezingen. Bovenop de grote economische crisis van de vroege jaren dertig komen enkele politiek-financiële schandalen die de onvrede bij een groot deel van de bevolking nog doen toenemen.

Zaterdag 16 Mei 1936 “Werkdag. ’s Namiddags op ’t geleeg meehelpen, dan naar Jefke over mijn bevindingen spreken, dan rap naar de tram naar Rumst. Terug thuis en Veerdam. Bedtijd 10 ½ uur omtrent."

Geleeg is dialect voor gelaag, de steenbakkerij. Steenmakers werden per stuk betaald en konden familie inschakelen om te helpen zodat ze meer stuks produceerden. Grootvader Theodoor kon die hulp van tijd tot tijd best gebruiken.

Dillie is het koosnaampje van het vriendinnetje van Frans. Het is de eerste maal dat hij haar naam voluit noemt in zijn dagboek. Ze heet Odile Keppens en wordt 18.

Woensdag 15 April 1936: “Gewone dag. Werk. Ik maak mijn eigen steentjes... Bedtijd 9 uur omtrent.”

Frans is, sinds hij stopte met schoolgaan, in opleiding als diamantslijper in het atelier in Boom, waar ook zijn vader Jan werkzaam is. In een kleine kamer staan verschillende slijpmolens in één rij opgesteld. De slijpers en hun helpers zitten er dicht op elkaar gepakt en ademen de ganse dag diamantstof in. Toch verdienen ze goed in verhouding tot de arbeider van o.a. de steenbakkerijen. 
De foto dateert van omstreeks 1925. De persoon meest rechts op de foto is vader Jan, op dat ogenblik diamantzetter-versteller.

Zondag 26 April 1936: “Mis. Muziekschool. Thuis wordt het bijna niet om uithouden… Vader drinkt en wij allen worden even treurig als ’t weer dat ons een sijpelende vervelende regen schenkt…”

Als deze dag weerspiegeld heeft was ons nog te verwachten staat dan hebben we mooie hoop. De lente zet in. Het weer is magnifiek. Bedtijd 9 ½ omtrent.”

Donderdag 26 Maart 1936: “Wat regenachtig. Ontmoet ze. Naar de Veerdam, aangenaam is zulk een avond. Onder die boom met bloesems, heerlijk vol geur en kleur. Een schoon en romantisch leven leiden – zonder ruwheid is men gelukkig. Bedtijd 10 ½ uur omtrent.”

De Veerdam is een langgerekte plaats waar boten kunnen aanmeren die de Rupel bevaren. Er staan toen bomen en weinig huizen. Bij springtij overstromen de oevers en ’s avonds is het er stil. Bij dag draait de brouwerij Lamot er op volle toeren en is er ook heel wat activiteit bij de bloemmolens van Rijpens. Nu, anno 2011, is het er heerlijk toeven; er zijn nu wandeldijken, mooie appartementen met zicht op de rivier en ontspanningsgelegenheden allerlei.

Zaterdag 28 Maart 1936: “Met tram tot Rumst. Ginder veel volk buiten en dwars erdoor met ze. In die omgeving is er heel wat ander temperament, leert men wel wat meer. Lantaarns worden opgestoken en ik vind zo ’t nachten sfeer goed. Fijne regen valt en we hoeven ons een veilig plekje uit te zoeken. Tot we heen gaan duurt de regen. Naar huis. Bedtijd 10 ½ uur omtrent.”

De tram was destijds het vervoermiddel bij uitstek. De lijn liep van Rumst via Terhagen, Boom, Aartselaar en Wilrijk tot in Antwerpen op de Rooseveltplaats. Ze werd op 21 mei 1966 afgeschaft om plaats te maken voor de voorloper van de A12 en vervangen door een busdienst.

Zondag 30 Maart 1936: “Vader verjaart. Niet pluis.”

Vader Jan wordt die dag 40. Hij huwde in 1918 met Celine. Deze foto werd genomen in de Vrijheidshoek vlak tegenover de voordeur van het koppel. Aan die kant waren de opslagplaatsen van de openbare werken van de gemeente Boom.

’s Avonds naar school ½ uur. Vader niet pluis. Theo revolutionair. Ruzie. Bedtijd 10 uur omtrent.”

"Vader niet pluis" is een uitdrukking die regelmatig in de dagboeken voorkomt. Vader Jan, geboren in 1896, werkt in de Boomse diamantnijverheid als versteller en gaat (té) dikwijls op café.
Elk café heeft één of meerdere “spaarkassen” en Jan is lid van die van het cafeetje in het begin van de Vrijheidshoek. De naam ervan “Meer dorst dan vaak” spreekt voor zichzelf . Soms komt hij dronken naar huis en dat geeft de nodige spanningen in het gezin.

Frans stopte met zijn studies aan de dagschool op zijn 16^de en liet zich inschrijven in de vakschool om er ’s avonds nog wat bij te leren.

“Gewone werkdag (zaterdag). Met ze naar het werk. Moet lopen. ’t Gaat wel. Naar de kleine fabriek. Hoop op ’s avonds ze af te halen.”

Ze is een jaartje ouder en bijna 18. Ze woont met haar familie in de Bassinstraat op een boogscheut van de Vrijheidshoek, is deel van een arbeidersgezin met 4 kinderen (Nini, Roger, René en Odile), volgde snit- en naadopleiding en werkt in een klein Booms naaiatelier.

Iedereen werkt op zaterdag, de meesten slechts een halve dag.

“Ik kreeg felicitaties van ouders en verwanten… ’s Avonds fijne motregen. ’t Wordt toch beter. Kan weg. Wandel met ze. Bedtijd: 9 ½  omtrent.”

De wijk ligt in een doodlopende straat die uitgeeft op “den beemd”, een braakliggend terrein begroeid met heesters, wilde bomen en gras . De huisjes worden achteraan geflankeerd door een steenbakkerij. Als het weer tegenzit komen de zwavelige dampen van het steenbakken de woningen binnengedreven.

Het zijn een 30-tal rijwoninkjes van amper 4 meter breed, met een halve verdieping waar de kleine ramen gelijk komen met de vloer en op het gelijkvloers is er naast de gang een voorplaats en een half uitgegraven kelder met daarboven een opkamertje van 3 bij 3 meter. Je kan een smalle, steile trap op en bovenaan is een valluik dat uitgeeft op 2 slaapkamers. Je slaapt er direct onder de pannen.

In de voorplaats, ook zo’n 3 bij 3 meter staat de “chainslon” (chaise longue), de vitrinekast met het schone porselein, een kleine tafel en enkele stoelen. Men komt daar enkel als men volk ontvangt of al men ziek is want het is de enige plaats waar je beneden liggend kan rusten. Ook een stoof, maar die brandt maar sporadisch.

De elektriciteitsvoorzieningen zijn pover en water neem je met een emmer aan een haak op een stok uit een gemetste put waarin het regenwater van het dak verzameld wordt; stromend water is er niet en ook geen bad. Het toilet is “op ’t koerke”, een kleine plaats achter de woning, buiten en afgesloten met een planken deur die noch bovenaan, noch onderaan dicht is. Binnenin ligt een horizontale plank met een groot gat en gazettenpapier aan een nagel. Het gevoeg valt rechtstreeks met een plons in de, gelukkig diepe, put.

Koken gebeurt op een Leuvense stoof in het opkamertje, een geval met opzij vakken met deurtjes en bovenaan heel wat concentrische ringen die je kan verwijderen zodat je er potten van diverse maten kan in hangen en die zodoende dichter bij of verder af van de gloeiende kolen brengt.

Boom is dan vooral een gemeente met handarbeiders die werken op steenfabrieken, in de metaal-, glas- en diamantnijverheid en de scheepsbouw. Er wonen dan ongeveer 19500 mensen, het toppunt in haar geschiedenis.

Nonkel Frans (°1919) is de enige nonkel die ik heb gehad. Hij is de broer van mijn vader Theo (°1924) en wat men noemt een "suikernonkel" gezien hij en mijn tante "Dil", afkorting voor Odilia, kinderloos zijn gebleven.
Nonkel hield vanaf zijn 17de, in 1936, een dagboek bij waar hij zijn wedervaren in neerschreef. Weliswaar met de nodige discretie, uit angst dat té nieuwsgierige ogen zijn zieleroerselen zouden ontdekken, geven de stukjes toch een goed inzicht in de tijdsgeest van voor en tijdens de oorlogsjaren.
Het arbeidersgezin waaruit nonkel en vader stammen was arm en heeft het ook daardoor niet makkelijk gehad. Nochtans hadden mijn zus en ik na de 50-er jaren niets te kort. We mochten studeren en mits de "tering wat naar de nering" te zetten was alles OK.
Voor onze nonkel en tante waren we ook een beetje "hun" kinderen en hebben we ook van hen gehouden.
Laat deze blog daarvan een levende herinnering zijn.