Archief

Eén van de vrouwen, Emily Wilding Davison, stierf toen ze kort na haar vrijlating een paardenwedren bijwoonde. Zij rende de baan op om het paard van de Engelse koning George V tegen te houden, iets wat haar fataal werd.

Van dit congres naar de beweging van de suffragettes is niet zo’n grote stap. De suffragettes waren een beweging van wat men de eerste feministische golf is gaan noemen. Emmeline Pankhurst was de stichter van de beweging, samen met haar dochter Christabel.Zij zetten niet enkel grote demonstraties op, maar ketenden zich bijvoorbeeld vast aan het hek van het parlementsgebouw of stookten brandjes. Om arrestaties uit te lokken werden winkelruiten ingegooid of gemeente-eigendom vernield.. vrouwen kwamen in de gevangenis terecht en gingen uit protest in hongerstaking.

Aletta Jacobs komt voor in de archieven van zowel de Duitse als de Engelse inlichtingendienst. Dit is wat je kunt lezen in een Duits rapport: ‘Frau Jacobs is een fanatiek aanhangster van de vrouwenbeweging en zij is niet te benaderen voor welke poging tot omkoping dan ook, van Duitse zomin als van vijandelijke zijde’. Het congres heeft de oorlog niet kunnen stoppen, maar het moet een onvergetelijke ervaring geweest zijn voor de aanwezige vrouwen.

Honderden vrouwen wilden komen, zowel uit oorlogvoerende als neutrale landen. Het was uiteraard niet eenvoudig om in oorlogstijd Den Haag te bereiken. De autoriteiten voelden er oorspronkelijk niets voor. Maar toen bekend werd dat de vooraanstaande Amerikaanse sociologe Jane Adams het congres zou voorzitten, werd de zaak serieus genomen. Jane Adams zou in 1931 de Nobelprijs voor de vrede krijgen.De Engelse regering verbrak alle scheepvaartverbindingen met Nederland acht dagen voor het begin van het congres, waardoor 180 Engelse vrouwen thuis moesten blijven. Toch slaagden veel van hen om via andere landen naar Den Haag te reizen. Uiteindelijk volgden 1136 deelneemsters uit 12 landen en ongeveer 300 bezoeksters de vergaderingen.Het congres zelf was zeker uniek. Veel vrouwen ontmoetten de vrouwen van ‘de vijand’. De vraag wie nu schuld had aan de oorlog werd bewust buiten beschouwing gelaten. Men wilde een methode vinden om een einde te maken aan de oorlog en de mogelijkheden onderzoeken om vreedzaam samen te leven na de oorlog.

Vrouwen waren voor de oorlog heel actief in de beweging voor vrouwenrechten en pacifisme. We denken hierbij aan de Wereldbond voor Vrouwenkiesrecht. Die bond was in 1904 in Berlijn opgericht. Om de twee jaar werd een congres gehouden in diverse hoofdsteden. In 1915 zou dat in Berlijn zijn, maar door de oorlog moesten de Duitse vrouwen de uitnodigingen intrekken. Na intensief internationaal overleg werd tenslotte gekozen voor het voorstel van de bekende Nederlandse feministe Dr. Aletta Jacobs. Dat hield in dat er een internationaal vredescongres in Den Haag zou gehouden worden.

Tijdens de Eerste Wereldoorlog nam de werkloosheid enorm toe, vooral bij de vrouwen. Om te beginnen was er de economische crisis veroorzaakt door de oorlog die heel wat nijverheden en fabrieken trof.

Ook de vrouwen die als huishoudhulp bij rijke gezinnen werkten werden meestal ontslagen. Het meest werd het thuiswerk getroffen waarmee veel vrouwen vroeger een centje bijverdienden. Dat waren bijvoorbeeld kantwerksters, lingeriemaaksters en hoedenmaaksters.Anderzijds is het zo dat steeds meer vrouwen mannenberoepen gingen uitoefenen, omdat die mannen aan het front zaten. Vooral in Engeland werden vrouwelijke postbeambten, klerken en spoorwegbedienden en –arbeidsters een vertrouwd beeld in het dagelijks leven. Ook in de landbouw werd de vrouw volop ingeschakeld. In de munitienijverheid bleek dat de fijne handen van vrouwen zeer geschikt waren voor het vervaardigen van kogels. Vrouwen zorgden voor een sterke stijging van de productie van oorlogsmaterieel.

Hoe zat het met de rol van vrouwen tijdens de Eerste Wereldoorlog?Het verzorgen van zieken en gewonden in de veldhospitalen werd als vanzelfsprekend door vrouwen gedaan. In de 19^de eeuw was dat niet zo vanzelfsprekend. Tijdens de Krimoorlog had Florence Nightingale als pionier voor de verpleging van gewonde soldaten ingestaan en vanaf dat moment werd dit werk haast exclusief door vrouwenhanden verricht.De Krimoorlog was een oorlog van 1853 tot 1856 tussen de Europese grootmachten voor invloed op het in verval rakende Ottomaanse rijk.

Die beelden werden in april 2004 openbaar gemaakt. De foto’s werden over het algemeen als zeer schokkend ervaren. In de islamitische wereld was men nog erger geschokt, omdat het in die cultuur als toppunt van vernedering wordt beschouwd om mensen naakt te tonen.Lindie England werd op zes van de zeven aanklachten schuldig bevonden. Op 27 september 2005 werd ze door de militaire rechtbank tot drie jaar celstraf veroordeeld. Bovendien kreeg ze oneervol ontslag uit het leger.

Recenter is het gegeven van de Abu Ghraib gevangenis in Irak. Die gevangenis stond onder het bevel van de vrouwelijke generaal Janis Karpinski. Tijdens het bewind van Saddam Hoessein was het een van de bruutste gevangenissen van Irak met extreme vormen van martelingen en executies. Na de inval van Amerika in Irak kwam de gevangenis in 2004 in het nieuws omwille van de mensonterende behandeling van Iraakse gevangenen door leden van het Amerikaanse leger. Deze gevangenis werd in september 2006 gesloten nadat deze eerder was overgedragen aan de Iraakse autoriteiten.Dit is mevrouw Lindie England. Zij kreeg als reservist een administratieve functie in de Abu Ghraib  gevangenis in Bagdad. Haar opdracht was gevangenen in te boeken. In de gevangenis ontmoette ze de 35-jarige bewaker Charles Graner. Ze kregen een relatie. Met enkele andere soldaten mishandelde en misbruikte het tweetal zo’n tien gevangenen en ze legden hun daden vast op camera.

Een min of meer gelijkaardige figuur is Herta Bothe. Ook zij werkte als opzichter in concentratiekampen. In plaats van met een zweep ranselde zij gevangenen af met een houten stok. Zij kreeg na de oorlog de relatief lichte straf van tien jaar opsluiting. Na zes jaar werd ze vroegtijdig vrijgelaten door de Britse bezetters als blijk van toegevendheid. In een zeldzaam interview in 2009 werd haar gevraagd naar haar verantwoordelijkheid als kampbewaakster. Dit is wat zij antwoordde: Wat bedoel je, een fout gemaakt? Nee ... Ik ben niet geheel zeker of ik dat moet beantwoorden. Heb ik een fout gemaakt? Nee. De fout was dat het een concentratiekamp was, maar ik moest erheen, anders was ik er zelf in weggestopt. Dat was mijn fout.