Peking 2008

a slumber did my spirit seal – W. Wordsworth

 

een sluimer sloot zijn lichaam

af, een rimpeling raakte kant

en wal, er staken duizend

handen uit, ze gaven zijn

hoofd door als een bal

 

zijn ogen lazen over duiven

die verdwenen aan een einder,

verschenen aan een andere

horizont, dezelfde van hoop

 

twee levens schoven als dozen

ineen – we zijn elkaars verloren

knopen, zei het boek, onze dood

zal van schone woorden zijn

losgekomen van oog en lippen

verneveld in een sluimer

 

neergedaald over gescheiden

dromen zoals een naadloos

kleed waaraan zij knopen

naait van vloeibaar goud

 

Electrabel en de vrije markt
Heel Vlaanderen lijkt verbolgen  te reageren op de aangekondigde prijsstijgingen bij Electrabel.
Liberale commentatoren wijzen erop dat dit niet ligt aan de vrije markt, maar juist aan een tekort aan vrije markt: Electrabel bezit namelijk een quasi-monopolie in de productie van electriciteit.
Laten  we eens duidelijk: de vrije markt heeft nooit bestaan en zal nooit bestaan.
Ten eerste is er altijd protectionisme geweest. Denk aan de landbouwsubsidies in Europa die ongeveer de helft van het EU-budget opslokten, aan de ondersteuning van de eigen staalproductie in de VS etc
Ten tweede vertoont het gedrag van de spelers op de zogenaamd vrije markt steeds een neiging naar trustvorming, conglomeraten waarbij de grote vissen de kleinere verslinden. Bij ons zag je dit gebeuren met de kleinere banken, zoals  Cera die opging in Kredietbank, de ASLK in Fortis, en met de kleinere brouwerijen zoals Hoegaarden dat werd ingepalmd door Interbrew.
Bijna altijd wordt dan het smoesje verspreid dat is voor een betere dienstverlening zal zorgen maar elke klant kan zelf nagaan of hij/zij bij Fortis leningen kan bekomen tegen een gunstiger tarief dan bij Cera. En iedere bierliefhebbers weet intussen al dat de Hoegaarden nooit meer zal smaken als vroeger. Om nog te zwijgen over het verlies van tewerkstelling.
Ten derde is het zo dat niet iederen begint met dezelfde kansen: de ene heeft een startkapitaal en de andere niet.
Kortom, de vrije markt is een mythe behalve in de zogenaamde vrijhandelszones met hun sweatshops en extreme uitbuiting.
Dit laatste onderstreept dat de vrije markt ook niet wenselijk is: een volkomen vrije markt betekent een verloedering van het milieu en schendingen van de meest elementaire arbeidsrechten. En een competitie totterdood waar alleen de grote aandeelhouders beter van worden.
De feiten bewijzen dat het principe van de vrije markt het meest performant is, het heeft dus geen zin om terug te willen naar staasbedrijven of naar een gemengde economie, maar zonder ernstige ecologische en sociale correcties is dit model een ramp voor iedereen die niet behoort tot die elite van rijke speculanten en beleggers.
Monopolies leiden tot arrogantie - dat bewijst Electrabel - maar concurrentie levert voor de klanten en de bevolking pas een verbetering op als wordt voldaan aan de bescherming van het milieu en het respect voor de werknemers.
Wat liberale denkers ook mogen verspreiden aan fabeltjes om de massa te misleiden.

sjablonen

 

dag na dag moet hij

verpoppen, naast zijn

lichaam staan, opvouwen

 

later wordt het uitgeschud

nagekeken op bruikbaarheid:

een ongeldig bankbiljet

waaraan hij reizen ruikt

vergezichten en gezichten

vergeefs nabij want even ver

 

een knoop en een jas slaat

open, sluit als vleugels

om het schuilen van een

meisje, kleine handen

die gulzig of geduldig zijn

 

dag aan dag moet hij

naast zijn vele schaduwen

staan: silhouetten gestempeld

met één sjabloon

 

de toon verschuift: verbrande

aarde, duinenzand, groenen

van een waterkant, violet van

bergen waarop de zon een rode

knobbel legt, een overgang

van snavel naar voorhoofd -

wat voor wezen heeft gevlogen

door die nacht, geruisloos

of druisend als kraanvogels?

 

avond na avond knipt hij

ze uit, kleeft er woorden

bij die weinig verklaren

 

tenzij het knerpen van schaar

en blad: scheiden gaat gewoon

van  voor af aan, alleen het

snijden gaat nooit voorbij

Moenaert de nimby
Het was maar een onooglijk berichtje in de krant. De Brugse burgemeester Patrick Moenaert vraagt vanwege minister van binnenlandse zaken, Patrick Dewael, een strengere aanpak van de illegalen die via zijn Zeebrugse haven  proberen over te steken naar Engeland. Vooral het aantal Afghanen is tot zijn grote ergernis toegenomen.
Kun je een duidelijker voorbeeld van de 'nimby' (not in my backyard) verzinnen? Wij sturen Belgische soldaten naar Kaboel die zich niet buiten de hoofdstad wagen omdat het daarbuiten zo onveilig is; wij lezen met afschuw de berichten over het toegenomen fundamentalistische geweld van de Taliban, maar als zich dan vluchtelingen uit dat geteisterde land bij ons aandienen, zeggen wij bij monde van deze diepchristelijke burgemeester: maak dat je wegkomt. Vluchtelingen mogen nog niet eens langs de Brugse drempels passeren, laat staan  dat zij in de Mariastad zouden mogen verblijven
Maar met Kerstmis zal deze christen-democraat natuurlijk zijn stalletje van Bethlehem onder de kerstboom versieren, met de warm en koud blazende os en ezel, en het liedje 'Nu Syt wellecome' neuriën. Meevoelen met  verstotenen en verjaagden  is zo mooi als ze voorkomen in heilige boeken.

tekort aan kinderopvang
Ik zal wel een verschrikkelijke ouwezak geworden zijn, maar de jammerklachten over het tekort aan kinderopvang die nu via kranten en tv tot ons komen, doen mij lichtjes kokhalzen.
Wat we meemaken is de menswording van het mythologisch wezen 'de hard werkende Vlaming' en de valse ondertoon van het mantra 'lastenverlaging'.
Het gaat om prioriteiten.
De leuze vandaag luidt: 'I want it all and I want it now'..
De tijd van het sparen en het gezin als eerste prioriteit is definitief voorbij.
De enige prioriteiten vandaag zijn de eigen carrière en de eigen vrijetijdsbesteding en het gezin wordt zowel voor het ene als voor het andere ervaren als een hinderpaal.
Niet dat we terug moeten naar de tijd dat het gezin als enige prioriteit waarvoor meestal de moeder al haar ambitie moest opofferen, maar de slinger is nu wel doorgeslagen naar het andere uiterste.
En telkens weer is het de overheid die de problemen van de hyperindividualistische burger moet oplossen terwijl diezelfde burger liefst zo weinig mogelijk belastingen betaalt.
Wat de moderne mens niet meer lijkt te kunnen is keuzes maken en verantwoordelijkheid opnemen voor die keuzes.
Het is zoveel comfortabeler om te schieten op de regelgeving van Kind en Gezin, op de mank lopende subsidiëring, dan de eigen levenswijze in vraag te stellen ook als men ervaart dat die levenswijze niet echt bevredigend is.
Waarbij we de vraagkunnen stellen of de moderne mens nu vrijer is dan zijn grootouders: misschien maakt niets zo onvrij als de huidige verslaving aan consumentisme, aan het blitze hedonisme dat iedereen verplicht om minstens één reis om de wereld te maken en om de meest hippe speeltjes in huis te halen. Jammer van die dreinende en jengelende kinderen, die zijn er teveel aan.

Gaza in onze kranten
Het is om moedeloos van te worden hoe onze bevolking door bepaalde media wordt gemanipuleerd.
In De Standaard van vandaag schrijft Bart Sturtewagen over de boycot van de Palestijnse regering na de verkiezingsoverwinning van Hamas:
''We konden toch geen geld sturen naar lieden die het vredesproces met zelfmoord- en andere aanslagen torpedeerden, die een islamitische heilsstaat wilden oprichten en met niets minder dan de vernietiging van Israël genoegen konden nemen? We deden in dat opzicht het juiste (...)
In De Morgen van deze zelfde dag lezen we bij Sus van Elsen, die bij Manteau - geen linkse uitgeverij - het boek 'De Palestijnen: de toekomst van een droom' heeft gepubliceerd iets helemaal anders:
'De echte reden was dat Israël beslist had bij de Palestijen geen 'gepsrekspartners' te willen vinden. (...)Niet werd geprobeerd de schade te beperken door acht te slaan op de tekens die Hamas bleef uitzenden, dat ze met Israël konden leven, dat ze met de tweestatenregeling akkoord gingen met Israël binnen zijn grenzen van 1967. Dat ze een wapenstilstand hadden afgekondigd die in principe onbeperkt was in duur.
Symptomen, indien geen bewijzen, van een pragmatisch geworden Hamas die in de politiek was gestapt en tijd nodig had om aan zijn nieuwe huid te wennen.'

Ter vergelijking: na de inval in Libanon toen het Israëlische leger gigantische vernielingen heeft aangericht en meer dan 1200 mensen, vooral burgers, heeft gedood - en  wat die burgers betreft mag je gerust het woord vermoord gebruiken - heeft de internationale gemeenschap geen enkele schadeloosstelling opgelegd. Integendeel, wij Europeanen betalen voor het opruimen en het herstel.

Is het dan zo verwonderlijk dat deze schijnheilige politiek van twee maten en twee gewichten het fanatisme nog doet toenemen?
Ik wil geen Cassandra zijn, geen onheilsprofeet, maar het Westen - en dat zijn ook wij - zal nog lang geconfronteerd worden met een bedreiging die juist door dit hypocriete machtsmisbruik wordt gemotiveerd. Iedere moslimextremist verwijst naar het Palestijnse en het Tsjetsjeense conflict om zijn wandaden te rechtvaardigen: zolang de Europese politiek zich slaafs richt op de Amerikaanse en Israëlische  bevestigen we de overtuiging die aan de overkant leeft, namelijk dat mensenrechten niet gelden voor de slachtoffers van  terreur die door het Westen of zijn bondgenoten wordt uitgeoefend.
Alleen al uit bekommernis om onze eigen veiligheid zouden we onpartijdigheid moeten nastreven en een onderscheid maken tussen fanatieke leiders en de bevolking die de speelbal is van buitenlandse en binnenlandse machtspolitiek.

nil inúltum remanébit

 

nog eens november

de lucht een natte dweil

alsof daarboven gang en drempel

zijn schoon geschrobd

in afwachting van de gasten

 

maar het zijn de bewoners

die naar buiten komen

en in zwarte vogels

wiebelen op het druipen

van tak en draad

 

een veeg over de woorden

die ze spraken en verzwegen

een spons over de handen

die sloegen en droegen

je bent een lei

om nog eens te beginnen

 

met een gebroken griffel

flemend temend

voor dezelfde oude meester

in zijn stofjas als een dweil

Gaza zo maar voort

In De Zevende Dag konden we een mooie vertegenwoordigster horen van Broederlijk Delen die zich vooral met het conflict tussen Israël en de Palestijnen bezig houdt.

Voor wie eraan twijfelt: Broederlijk Delen is geen linkse of pro-Palestijnse organisatie, ze doet aan ontwikkelingssamenwerking op basis van een evangelische inspiratie.

Wat valt op: deze jongedame vertelt wat de beroepsjournalisten verzwijgen of wegmoffelen onder vage eufemismen. En dit is een constante: om echt te weten hoe de toestand in een conflictgebied is, moet je luisteren naar het zogenaamde middenveld: vrijwilligers die ter plaatse zijn geweest en die in de eerste plaats oog hebben voor wat er met de bevolking gebeurt. Zij zijn niet geïnteresseerd in het grote politieke gelijk. Wat hen motiveert is het opzettelijk toegebrachte lijden.

Bij wijze van herhaling: er is een lijden dat inherent aan het leven is en dat ons allemaal kan treffen, allerlei vormen van afscheid, ziekte en verdriet.

En er is het vermijdbare lijden: vermijdbaar omdat het wordt toegebracht door perverse geesten, door misdadigers die er meestal uitzien als fatsoenlijke burgers - in tegenstelling tot de overduidelijk herkenbare psychopaten in allerlei goedkope films.

Mensen zoals die vrijwilligers van Broederlijk Delen, Amnesty en Oxfam (om maar een paar voorbeelden te noemen)  zijn de ware helden: zij proberen conflicten te voorkomen, onrecht te bestrijden . De enige overwinning die zij nastreven is de vermindering van miserie.

In plaats van generaals en maarschalken te eren op straatnaamborden, zouden we beter hulde brengen aan de helden van het mededogen of de naastenliefde.

Alleen de dwazen en verziekten kicken op parades, klaroenstoten en gala-uniformen.

o-zon
Deze week heb ik eindelijk het 'witboek' van de beweging o-zon in handen gekregen. O-zon betekent: onderwijs zonder ontscholing, de beweging is op gang getrokken door oud-collega Marc Hullebus - iedereen zal hem op tv gezien hebben in debat met onze minister van onderwijs.
Over de klachten waarop deze beweging is gebaseerd heb ik zelf al ruim 10 jaren geleden geschreven: het gaat niet alleen achteruit met de kennis en taalbeheersing van de leerlingen in ons middelbaar onderwijs, als leerkracht krijg ook steeds minder de kans daar iets aan te doen, je wordt onderworpen aan didactische richtlijnen die deze 'ontscholing' juist in de hand werken.
Eén kritiek op de beweging is terecht: we lezen voorlopig vooral een verzameling impressies en anekdotes, maar geen wetenschappelijk onderbouwd bewijs. Het is ook niet gemakkelijk: je zou een hele reeks testen van 20, 10 en 5 jaar geleden moeten kunnen vergelijken met quasi identieke testen van de laatste jaren om tot onbetwistbare conclusies te komen.
Maar wat ik zelf heb meegemaakt en wat ik heb gehoord van collega's bevestigt de tendens: de leerlingen weten steeds minder en kunnen steeds minder, vooral in de geschreven taal.
De tegenstanders betogen dat de leerlingen van vandaag juist meer weten, alleen gaat het dan om kennis die de ouderwetse leerkrachten niet kunnen appreciëren omdat het geen traditioneel schoolse kennis betreft. Ze bedoelen de kennis die de jongeren verwerven via de moderne media.
Ik twijfel hieraan: buitenschoolse kennis komt in mijn vak, het Nederlands, altijd van pas: als de leerlingen een vrije tekst moeten of mogen schrijven, of een documentatieopdracht uitvoeren, kunnen zij die buitenschoolse kennis demonstreren en ik heb niet kunnen vaststellen dat die vandaag uitgebreider is dan vroeger. Bovendien gaat het nog altijd om de relevantie en de vormende waarde van kennis: perfect kunnen surfen op het internet is een middel, de vraag is wat er met dit middel of instrument wordt gedaan. En dan stel je bijvoorbeeld vast dat zij inderdaad moeiteloos teksten vinden die bij het opgegeven onderwerp passen maar zij downloaden deze teksten zonder ze kritisch door te lezen en zich af te vragen  of hun eigen betoog wel strookt met de ingelaste passage: vaak zegt het citaat het tegenovergestelde van hun eigen woorden en hebben ze dit niet ingezien.
Waarom wind ik mij hierover op?
Er is om te beginnen het verband tussen de eigen taalbeheersing en de appreciatie van  de taaluitingen van anderen: als jouw taalgevoel onderontwikkeld is kun je onmogelijk grote literatuur onderscheiden van kitsch, met een beperkte woordenschat kun je nog moeilijk de ernstige kranten lezen of de berichten in het tv-journaal begrijpen en je kan de boodschappen van politici of partijen niet meer kritisch evalueren.
Dit laatste brengt mij opnieuw bij Orwells 1984. In de futuristische dictatuur die in dit boek wordt beschreven, wordt een nieuwe taal ontwikkeld, Nieuwspraak, die het aantal woorden tot een uiterste minimum inperkt. De basisidee luidt: hoe schraler de taal, hoe schraler het denken.
Om die reden heb ik altijd sceptisch gestaan tegenover woordenboeken die alleen een basiswoordenschat bevatten: hiermee mikten de uitgevers op een nieuwe markt, het zeer jeugdige publiek, maar ik zie de 'meerwaarde' niet. Is het niet precies een stimulans dat een kind van 10, 12 kan vaststellen dat het nog een heleboel woorden niet kent, dat het woordenboek naast de woorden die het kind nu nodig heeft er nog vele andere bevat die zijn nieuwsgierigheid opwekken? Of dat één woord meerdere betekenissen kan hebben?
Verschraling van de taal maakt mensen sterker ontvankelijk voor simplistische boodschappen: hierop berust de macht van de reclame en de populistische politici. Zij spreken in slogans en gooien alle nuance overboord.
Hierin schuilt precies het maatschappelijke en politieke gevaar van een verarmde taal: Orwell heeft dat schitterend begrepen.
Taalleerkrachten moeten verder kijken dan hun eigen vak: zij hebben een maatschappelijke verantwoordelijkheid. Opvoeden tot kritische volwassenen (wat altijd in de circulaires heeft gestaan) kan niet zonder een verrijking van de taal. We worden omringd door 'verborgen verleiders': dubbelzinnige boodschappen die we moeten leren ontcijferen om te voorkomen dat we worden bedot - of het nu door de reclame gebeurt of door de demagogen, maakt hier weinig verschil uit: in het eerste geval voel je het onmiddellijk aan je bankrekening, in het tweede kan het een tijd duren eer je tot het besef komt dat er schade is aangericht aan je zelf, je buurt of aan de bevolking in het algemeen.
Mensen wapenen tegen de misleiding doe je door hun kritische geest aan te scherpen en vooral als het gaat om onderwerpen van enige abstractie, is een groot taalgevoel onontbeerlijk.
Men zal opwerpen dat het niet noodzakelijk om verbale taal moet gaan: zeker in deze tijd zijn de visuele boodschappen minstens even belangrijk en komt het erop aan de misleiding in de visuele boodschappen - de reclamefilmpjes en affiches - te doorprikken.
Dit is juist. De essentie is het onderscheidingsvermogen, de geconcentreerde waarneming, de analyse en het oordeel. Dit is een lastige oefening: bewustzijn is nu eenmaal lastig, maar het is de enige manier om niet achter het verkeerde vaandel aan te lopen. Zoals gezegd:  rondom ons fluiten dagelijks de rattenvangers hun verleidelijk deuntje. Er weerstand aan bieden, gaat niet vanzelf.