Herfst !

Vandaag vereren men de H. Ermelinde en daar wil ik graag wat over voorlezen uit de volkskundige kalender.
Ermelinde werd in een dorp nabij Leuven : Lovenjoul, uit edele ouders geboren. Van kindsbeen af schuwde zij alle kwade gezelschappen, en offerde zich aan God. Toen hare ouders haar wilden uithuwelijken " nam zy eene scheyre ende heeft haer hayer afghesneden ". terwijl zij het dorp Bevekom voor eenige tijd bewoonde, en er dag en nacht ter kerk ging, waren er twee wellustigaars die haar zochten te onteeren. Een valstrik werd gespannen. Door een Engel gewaarschuwd, begaf ze zich dien dag naar Meldert, alwaar zij God diende naar wensch. Zij leefde daar als kluizenaarster en stierf ongekend. De legende meldt dat de Engelen zelf haar uitvaart zongen en dat ze door hen ook begraven werd.

Vandaag hebben we de HH Simon en Judas op bezoek en geloof mij, wanneer we dit tweespan op visite krijgen, wel dan blijft de winter helaas niet lang meer uit ! Diverse weerspreuken maken ons dat meer dan duidelijk !

" Als Simon en Judas komen,
Begint men de winter te schromen. "

Of nog een andere bevestiging :

" Is Simon en Judas voorbij,
dan is de winter kort nabij. "

Inderdaad, kijk af en toe ook eens omlaag inplaats van omhoog. Dieren hoe klein ook weten het soms wel eens beter dan de beste weerman. Want als deze tijd van 't jaar.....leest u maar :

" Graaft de mier een diepe gang,
wordt de winter streng en lang.
Maar nog erger zal het ons berouwen,
als de mieren hoge nesten bouwen ! "

Morgen is het uitkijken naar de HH. Simon en Judas, en wat die ons te vertellen hebben, wel dat leest u morgen dan weer wel.

Over al die oude remedies van vroeger jaren daar geraakt men niet over uitverteld. Ik kom hier straks zeker nog eens op terug, maar met Allerheilige in 't zicht moet dit rubriekje nu wel even wijken. Maar uitgesteld is zeker niet verloren.
Het fijt of een ontsteking van het bindweefsel rond de vingernagel : Dat was een zeer pijnlijke aandoening. Men trachtte verlichting van de pijn te krijgen door met de zieke vinger een eierdooier te doorboren en dit een paar dagen vol te houden, telkens een kwartier. Dan hadden ze ook nog wel iets tegen wratten. Die vervelende uitwasjes van de huid werden bestreden door het gele sap van het wrattenkruid, behorende tot de plantenfamilie van de wolfsmelkachtige. Daarnaast bestonden tal van occulte middeltjes. Bijvoorbeeld de uitwasjes met een stro aanraken en dit dan begraven of het aanraklen van een lijk voor de begrafenis enz. De winter of winterhanden; door de koude gezwollen en opengebarsten handen. Daar was maar een remedie goed voor. 's Morgens moest men op zijn handen urineren en die met de ochtendurine goed inwrijven...! Zoals afgesproken, tot begin november met nog wat van die "oude remedies"

Vervolg van maandag l.l.,  Zo komen we dan aan bij de "zweren" en "bloedzweren"(ontstekingen). Alle soorten zweren weet men toen aan vuil bloed. Dit ongezond bloed kon men zuiveren door solferbloem (poeder van gewassen zwavel) in te nemen met wat stroop. Was de zweer nog niet rijp dan moest men die laten aanrijpen of aanwakkeren en dat ging steeds gepaard met zeer warme kompressen, gemaakt van gekookt lijnzaad. Zoniet gekookte prei of preiblad geschroeid tussen de gloeiende stooftang, samen met zoete boter(ongezouten boter). Voor huidaandoeningen waren er uiteraard ook weer middeltjes. Voor "Roos" bijvoorbeeld, dat was een met koorts gepaard gaande huidaandoening rond een wonde of haarziekte met schilfertjes op de hoofdhuid. Als talisman droeg men dan op zak, in een doek gewikkeld, een pinnemol, dat was een groot insect dat eruit zag als een zeer forse krekel met krachtige voorpoten : de veenmol ! Morgen vertellen we nog wat verder.

Laat ons vandaag op een "donkere" dag hopen want ........

" Is Crispiaan klaar
snel is de winter daar. "

En wat men van deze man nog beweerde :

" Sint Crispinus was een heilig man,
hij dronk uit de klare kan. "

Dus....laat het vandaag voor die ene dag meer
nog maar een donkere kan zijn.

Deze heiligen werden door de schoenmakers tot patroon gekozen om twee redenen. Uit adele Romeinsche ouders geboren, kwamen zij te Soissons het geloof verkondigen. Om des te gemakkelijker met de volksklas in betrekking te komen, leerden zij den schoenmakersstiel en wisten zich vele klanten te verschaffen, aan welke zij het waar geloof mededeelden. Om hun geloof voor het gerecht gebracht, werden ze met schoenmakerselsen de nagels van handen en voeten afgepeld en het vel van den rug in riemen gesneden, dan in het water geworpen, in een ketel met gesmolten lood gedompeld en eindelijk het hoofd afgehouwen.

Hoe het er vroeger op deze dag aan toe ging : Te Diest placht een schoenmakersjongen in bisschopsgewaad, aan een venster tentoon te staan; hij moest daar gedurende een gansche uur onbeweeglijk staan, als ging hij leersnijden.
Te Mechelen gingen de leergasten al zingende een feestdag wenschen bij de bazen. Een hunner was in bisschop gekleed.
Te Peer gaat men op den vooravond en ook op den dag zelf al zingende rond :

"Sinte Corspyn
wanie zal 't zijn ?
't avond in den maneschijn;
als de klein kinders slapen zijn.
De hond zal zingen,
de kat zal springen
en Toonken mijn zoonke
zal speelman zijn. "

Een valling, ge had er in soorten. Een snotvalling, ne zware kou, ne kou op de borst, ne kou in de kop. Men had er honderden huismiddeltjes tegen. Voor ernstige gevallen legde moeder kompressen van lijnzaadpap, (in 't dialect "loiëzemèèlpap). Ook graat papier(bruin papier) bestreken met een vetkaarsje en dat bestrooid met nootmuskaat, moest de borst en rug bedekken. Een middel tegen koorts was de koorts afbinden met een draadje rond de pols ofwel een beeweg gaan doen naar een kapelleke tegen de koorts. Klieren waren dan weer het gevolg van slapte en daar lag de oplossing direct voor de hand, veel straf voedsel gebruiken. Volgende woensdag vertel ik nog iets over "zweren" want morgen komt Crispinus op bezoek en daar valt ook weer 't een en 't ander over te zeggen.

Haal u winterjas, sjaal en handschoenen maar boven want vanaf vandaag komt de kou in galop op ons af, lees maar :

" Met Sint Severijn
kan het al winter zijn. "

Gelukkig is het dat vandaag nog niet maar er wordt nu toch duchtig aan de alarmbel getrokken want :

" Met Sint Severien
zal men d' eerste kou zien ! "

't Vervolg van gisteren :
Tegen betaling was het mogelijk om den beeweg door iemand anders te laten doen. Zoniet kon de kwaal ook afgelezen worden, liefst door een pater die gepaste gebedsformules uitsprak, anders door een algemeen erkende aflezer(soort gebedsgenezer), die mysterieuze bezweringsformulens uitsprak. In uiterste nood werd beroep gedaan op een wonderdoktoor(een kwakzalver), maar die was soms duurder dan een gewone dokter. In ieder geval moest er eerst een diagnose van de kwaal vastgesteld worden. Dat deed de omgeving van de zieke zelf. Daarvoor gebruikte men een gamma van soms schilderachtige namen, met toevoeging van aard en oorsprong en zelfs de aan te raden remmeedes(behandelingen) 't Vervolg lees u morgen weer op dit blog.

Nu oktober bijna op zijn einde loopt, wil ik nog eens een eerder gegeven weerspreuk herhalen :

" Is oktober warm en fijn,
dan zal het een scherpe winter zijn.
Maar is het nat en koel,
dat is van een zachte winter 't voorgevoel. "

Iedereen weet hoe oktober was, dan heeft iedereen meteen een idee van wat ons straks te wachten staat. Persoonlijk ga ik voor een eerder zachte winter, en jij ?