Archief

Een handvol mensen bezetten een paar uur het stadsarchief. Het is vrijdag. Voor het boek van Franz Denys "bezetting, plundering en bevrijding" was een feestelijk moment gepland.
De auteur zelf stelde het oorspronkelijk op prijs om de het lezerspubliek ook wat toelichting te bezorgen. De VPA, gul als ze zijn, stemden toe in een "kroonmoment" voor dit croonestuck.



Door samenloop van omstandigheden: de onzekere gezondheidstoestand en ermee samenhangende agendaproblemen werd de receptie een gezellige babbel met de vooziene door de chefkok gekozen culinaire hapjes en bijbehorende drank, maar auteur Franz Denys daagde niet op..

Na de nodige telefoontjes kon de inviduele subsidiaire info-bagage door co-auteur P.J. Desegher gepresenteerd worden.


En wat hebben we nu bijgeleerd?
We houden het in het vervolg zoals het gebruikelijk was. Bij de volgende uitgave geen receptie meer.
Met Nieuwjaar?  Ja, dat blijft. UITERAARD.

Op vrijdag 10 september werd het stadarchief van Poperinge voor de 1000ste maal dit jaar bezocht. Jean-Remi Schryve, uit het Noord-Franse Coudekerque-Branche, was dit jaar de gelukkige en ontving uit handen van schepen Marleen Baelde een fles goudkleurig streekbier. Jean-Remi zoekt al sinds 2008 naar sporen van zijn voorouders die in en rond Roesbrugge-Haringe geleefd hebben.



De gemeenteraad besliste in augustus overigens dat de archieven gratis ingekeken kunnen worden. Dat zal de drempel voor het uitvoeren van historische studies gevoelig verlagen. Ook de in november 2009 gelanceerde website www.historischekranten.be kreeg al heel wat online bezoekers. Maandelijks surfen ongeveer 600 mensen door de oude weekbladen van Ieper en Poperinge.




Op de foto staan (van links naar rechts): Annick Schryve, Johan Dierynck, archiefmedewerker Wouter Moyaert, Domien Doise, schepen Marleen Baelde, 1000ste bezoeker Jean-Remi Schryve en archivaris Tijs Goethals.

We willen bij die gelegenheid ook onderzoeken of er niet individuele bezoekers zijn die al duizend keer het Taj Mahal van de Poperingse geschiedenis bezochten

We celebreerden in de gasthuiskapel om 10u00 26 juni 2010 de openbaringsceremonie met de onthullingen omtrent de opgravingen.  Neen, niet van wat er in de graven zit waar we weer zo oneerbideig hebben op rondgetrappeld...



Wat we zagen was aan de ene kant het rijk gevulde altaar met de onschatbare bronnen uit de silo's van de graanschuren "onzer stede ende jurisdictie" voorgeschoteld op de ambachtelijke sjablonen van onze stadsarchivaris en aan de andere kant de aanvulling met een keuze aan eye-openende artefacten gepresenteerd door de officialis van archeo7, Jom KORT te zijn, Jan.  Het geheel werd afgerond met een klassieke nuttiging.

Uiteraard zijn we er bij om ook dit evenement in onze bloganalen vast te leggen.

Wie in Poperinge opzoekingen doet rond het stadswapen die heeft een eminente bron. Dirk Hillebrandt is dé kenner.
We gaven een even eminente schrijver die met vragen zat de tip Dirk te raadplegen. De oogst was een rijpe brief. We willen die voor de eventuele speurders niet onthouden.

Het wapen van de stad Poperinge

Dit is het wapen van de vroegere proosdij.  Poperinge is namelijk nooit een zelfstandige stad geweest, die onafhankelijke beslissingen kon nemen; ze was een stedelijke heerlijkheid, eigendom van de Sint-Bertijnsabdij van Sint-Omaars.  De abt had hier een gevolmachtigd vertegenwoordiger : de proost; en ook al had Poperinge eigen schepenen, het was deze proost die de eindbeslissingen nam.  Dat is dan ook de reden waarom de stad pas zeer laat - omstreeks 1650 - een stedelijk zegel kreeg; voordien werden de documenten bekrachtigd met het persoonlijk zegel van de proost of deze van de schepenen.  Ter vergelijking : de oudste stadszegels in Vlaanderen duiken op in 1200 (Brugge, Gent, Ieper, Kortrijk, Broekburg, Sint-Winoksbergen, Rijsel, Sint-Omaars); 50 jaar later heeft zowat elke stad van betekenis er een.

Het is de bestuurlijke situatie van Poperinge die in het wapen wordt uitgebeeld : onder het beheer van de kromstaf van de abt.  De richting van de krul, de handschoen en de ring worden eigenlijk verondersteld te verwijzen naar de kerkrechtelijke positie van de abt : mag hij de mijter dragen, dat wil zeggen heeft hij de bisschoppelijke bevoegdheid ? Is de krul open naar heraldisch rechts, dan heeft de abt deze bevoegdheid niet, is ze open naar links, dan wel.  Op de oudste bekende afbeelding van het Poperingse wapen - eind 15e eeuw - is de krul open naar rechts; nochtans was de eerste bevoegde abt, Guillaume Fillastre (1451-1473), toen reeds gestorven.  Pas vanaf het begin van de 17e eeuw wendde men de staf om.  Evenzo verscheen de bisschoppelijke handschoen pas in 1557.  Dit heeft niets met nonchalance te maken; van belang was het embleem - de hand die de kromstaf houdt - de betekenis die men achter stafrichtingen en andere dergelijke details wenste te zoeken, deed pas lang na het ontstaan van het wapen zelf langzaam zijn intrede, onder invloed van de vele theoretici die vanaf de 16e eeuw in de wapens een hogere symboliek wensten te ontwaren en daar met terugwerkende kracht vele boekwerken aan hebben gewijd.  Nogal wat wapens werden daarop volgens die theorieën 'gecorrigeerd'.  Men moet dus zeer voorzichtig zijn met de symboliek.  Daarom heeft het open of dicht zijn van de handschoen feitelijk geen belang; in elk geval heeft men vanaf 1838 bij de opeenvolgende officiële erkenningen van het wapen geen motivatie hiervoor bijgevoegd.

Op de stadszegels wordt dit wapen af en toe gecombineerd met dat van de Sint-Bertijnsabdij zelf : in keel (rood) een geappelde en geleliede karbonkel van goud, de middelste staf in het hoofd eindigend op een abtsstaf van hetzelfde.  Eigenlijk moet daar nog een zoom geblokt van sabel (zwart) en zilver bij.  Een karbonkel is nog zo'n voorbeeld van een alledaags iets dat tot heraldisch symbool is uitgegroeid : het is gewoon schildbeslag, in dit geval van koper (vandaar het goud).  In het midden van het schild zat een zware knop (de umbo), van waaruit metalen stroken (de stralen) vertrokken om het houten schild bijeen te houden; die stralen werden vaak versierd, en het meest courant was de uitwerking van de uiteinden in een lelievorm (gelelied); een verdikking halverwege leverde de term 'geappeld' op.  Toen dit beslag allang verdwenen was en enkel nog als heraldische figuur bestond, werd het ook niet meer begrepen.  In de umbo werd een edelsteen (karbonkel) gezien, van waaruit schitterende stralen vertrokken.

Het zegel van het Zwijnland :

Het is niet zo dat aan een bepaalde heerlijkheid noodzakelijk een bepaald wapen verbonden was; het gebeurde natuurlijk wel, maar dan enkel bij de domeinen van de grote geslachten, en daar was het Zwijnland lang niet belangrijk genoeg voor.  Gewoonlijk zette men op de schepenzegels van de heerlijkheden het wapen van de man die er op dat moment de heer van was.  De Belgische regering heeft vanaf 1830 deze redenering doorgetrokken en gaf aan de gemeentes die een wapen wilden dat van hun laatste heer.  Dit verklaart waarom bijvoorbeeld de voormalige gemeente Stavele niet het wapen van de familie Van Stavele voerde, maar wel dat van het huis van Hoorne (eigenlijk van Horn), die er de laatste dorpsheren leverden.

In deze verkiezingskoorts is er vaker geklaagd over te laat te zullen NOETEN/mogen op pensioen gaan. Het doorsnee publiek van de archieven is gepensioneerd. Zo denk je. Maar het hoeft echt niet.
We merkten dat niet gepensioneerden vaak hele stapels te doorploegen opvragen.
Het spreekt voor zich dat de vrienden van het stadsarchief (VPA) hier een foto moesten van nemen.....
We vergeten ook de gepensioneerde habitué niet. Joseph le bienvenu.
 

Als de lente komt dan kan de natuurliefhebber zich extra verheugen in de botten van de magnolia.



De habitué, de stadsarchiefbezoeker van het 'tresoor' van de erfgoedtuinen ter stede, onze
schatkamer 'patrimonium der patromnia', mag zich niet alleen verheugen in de geen-stoel-vrijlatende bezetting van de tafels der vorsers, we mogen hem ook melding maken van het uitbotten van de muur van de schande, de 'rollen' en de 'pampieren' van de vierschare. Inderdaad in het 'secreet' van het sacrum', de 'ghebannen', zeldzaam 'geslaakte' hoorn des 'paleografischen'overloeds zijn er tekenen van barensweeën.

We deden beroep op een specialist. En.. de consultatie kon met ieders voldoening doorgaan.
Prof. Georges Gentil Gilbert Michel Marcel Martyn van de UGent deskundige in recht en... zangtalent is onze prenatale verzorger. Hij prees met kundige blik en vlotte 'echotherapie' het residu van de 'lites poperinghanae'. Daar komt iets van.



We mogen dus met de gehele meute aan 'paleografische diggers' in het najaar een creatie verwachten dat toegang zal verlenen tot de in alle opzichten 'ghebannen vierschare'. Het opus is verwekt onder auspiciën van het stadsarchief, onder de 'verloskundige leiding' van de in beeld gebrachte prof., 'bovengenoemd' en wordt weer een product 'à la VPA'.

Een greep uit de edities van de Vrienden van het Poperings Archief:


met de groeten van de VPA layout man

We worden voor het ogenblik in de contreien geteisterd door extreme koude, extreme neerslag... en in het archief door een onovertroffen drukte sinds het nieuwe tijdperk.

Het verheugt de bezoeker dat zoveel fervente vorsers tot het onverdroten speurdersconvent is toegetreden. De vrienden van het Poperings archief zijn er uiteraard als de kippen bij om hulp te bieden. Dat is het diadeem van de club.

De statistici van de instelling hebben nagerekend en als we zo verder gaan wordt het een 'reuze'-score. Ad multiplicem!

Weerom hebben we het gelukt. Een lijvig nummer van SAPpig is klaar gestoomd. De getrouwen hebben er weer de lauwerkrans verdiend. Opnieuw een keur aan artikels. We blijven onuitputtelijk schrijven over Poperinge.We blijven grondig originele teksten ter hand nemen en vooral.. we proberen ze te ontsluiten. We houden vooral niet van afschrijfwerk.....
Af en toe probeert iemand 'ne keer entwat anders'. We wachten af wat de lezer ervan vindt.
Het mag ter gelegenheid ook wel even gezegd. Als er iemand zich geroepen voelt om te schrijven - ook al zou het zijn van 'over de Schreve' aan de ene of de andere kant meld het ons. Je hoeft helemaal geen academicus te zijn. Op ons originele democratische non-profit systeem maken we er iets van.



Ondertussen is er structureel ook wel al wat gewisseld. We hebben een semi-professionele lay out man. Hij stoelde zich in dank op de professionaliteit van zijn voorganger. We hebben drie officiële correctors.

In de pijplijn zit een uitgave van croonestucken waar we het over de Franse Revolutie zullen hebben. Onze voorzitter pleegt daar binnenkort een korte 'sluiertip oplichting' over.

In in 't-ijs-loze' tijdperk trekt olv. Tijs, de stadsarchivaris, de paleografische ijsbreker, doorheen de processen. Een trendbreuk het archief zal zelf een 'ontsluiter' uitgeven. Dat is dan toekomstmuziek. 

Lessen oud schrift vanaf 2 februari 2010

Ook dit jaar organiseren de Vrienden van het Poperings Archief in de leeszaal van het stadsarchief de cursus paleografie. Deze lessen oud schrift maken zowel ervaren als nieuwe lezers wegwijs in de verschillende 17^de tot 19^de-eeuwse handschriften.

De eerste kennismakingsles is gratis en vindt plaats op dinsdag 2 februari om 20u00 in het stadsarchief. Voor de volledige reeks van 8 lessen betaalt u € 12. Wie daarnaast ook het tijdschrift SAPpig wil krijgen en zo automatisch lid wordt van de Vrienden van het Poperings Archief betaalt € 20.

De data van de overige lessen: 2 maart, 6 april, 4 mei, 1 juni, 7 september, 5 oktober en 9 november.