Aswoensdag kenmerkt elk jaar het begin van de vastentijd en valt altijd 46 dagen vóór Pasen. De vastentijd is een periode van 40 dagen (zondagen niet meegerekend) die gekenmerkt wordt door berouw, vasten, bezinning en uiteindelijk een feestelijke viering. De 40 dagen staan ​​symbool voor Christus' tijd van verleiding in de woestijn, waar hij vastte en waar Satan hem verleidde. De vastentijd vraagt ​​gelovigen om elk jaar een tijd vrij te maken voor een soortgelijke vastenperiode, een periode van bewust nadenken over Christus' leven, bediening, offer en opstanding. 

De naam "Aswoensdag" is afgeleid van het plaatsen van as op het voorhoofd van gelovigen in de vorm van een kruis, vaak vergezeld van de woorden "Bedenk dat u stof bent en tot stof zult wederkeren", waarmee de sterfelijkheid en de noodzaak tot bekering worden benadrukt. 

Wat is Aswoensdag en wie viert Aswoensdag?

Heb je ooit opgemerkt dat er eens per jaar, meestal in februari of maart, veel mensen rondlopen met een askruisje op hun voorhoofd? Je wist waarschijnlijk wel dat het iets met de vastentijd te maken had, maar je wist misschien niet zeker waarom het askruisje zo belangrijk was. 

Of misschien ben je opgegroeid in een katholieke of protestantse kerk waar elk jaar een Aswoensdagdienst werd gehouden, waardoor je al bekend bent met de dienst, maar niet zo goed op de hoogte bent van de geschiedenis van Aswoensdag en de vastentijd en wat ze met het christelijk geloof te maken hebben. 

De viering van Aswoensdag is het meest gebruikelijk in de westerse christelijke traditie, waaronder het rooms-katholicisme, het anglicanisme en sommige protestantse denominaties. 

Aswoensdag, vaak de Dag van de As genoemd, luidt de vastentijd in door het hart van de christen te richten op berouw en gebed, meestal door middel van persoonlijke en gemeenschappelijke biecht. Dit gebeurt tijdens een unieke Aswoensdagdienst. 

Hoewel Aswoensdag het meest gevierd wordt door katholieken, is het een christelijke feestdag die voor alle christenen een belangrijke betekenis heeft als een moment van bezinning en gebed, waarbij men zich tot God wendt. De symboliek van Aswoensdag en de vastentijd herinnert ons aan onze sterfelijkheid, onze behoefte aan verlossing en de periode van verleiding en beproeving die Jezus in de woestijn heeft doorstaan. 

Wat gebeurt er op Aswoensdag? 

Tijdens de mis (voor katholieken) of de kerkdienst (voor protestanten) houdt de priester of voorganger meestal een preek die berouwvol en bezinnend van aard is. De sfeer is plechtig - veel diensten kennen lange periodes van stilte en gelovigen verlaten de dienst vaak in stilte.

Meestal wordt er een Bijbelgedeelte voorgelezen, meestal over de biecht, dat door de voorganger en de gemeente wordt voorgelezen. De aanwezigen zullen een gezamenlijke biecht ervaren, evenals momenten waarop ze worden aangemoedigd om in stilte zonden te belijden en te bidden. 

Na dit alles wordt de gemeente uitgenodigd om de as op hun voorhoofd te ontvangen. Meestal doopt de priester of dominee zijn vinger in de as, smeert deze in een kruisvorm op het voorhoofd en zegt: "Uit stof bent u voortgekomen en uit stof zult u wederkeren." 

Waar komt de as vandaan en wat symboliseert deze? 

In veel gemeenten wordt de as bereid door palmtakken van de voorgaande Palmzondag te verbranden. Op Palmzondag zegenen kerken palmtakken en delen deze uit aan de aanwezigen, verwijzend naar het evangelieverhaal over Jezus' triomfantelijke intocht in Jeruzalem, toen omstanders palmtakken op zijn pad legden. 

De as die op Aswoensdag op het voorhoofd wordt gedragen, symboliseert twee belangrijke dingen: dood en berouw. “As is gelijk aan stof, en menselijk vlees bestaat uit stof of klei (Genesis 2:7), en wanneer een menselijk lijk ontbindt, keert het terug tot stof of as.” 

Met deze focus op onze sterfelijkheid en zondigheid kunnen christenen de vastentijd plechtig ingaan, terwijl ze tegelijkertijd met grotere verwachting en vreugde uitkijken naar de boodschap van Pasen en Christus' uiteindelijke overwinning op zonde en dood.

Wanneer is Aswoensdag in 2026?

Dit jaar valt Aswoensdag op 18 februari 2026. De datum van Aswoensdag wordt bepaald aan de hand van de datum van Paaszondag, die de maankalender volgt. Pasen wordt gevierd op de eerste zondag na de eerste volle maan op of na de lente-equinox (21 maart). Vanaf daar wordt Aswoensdag 46 dagen voor Pasen gerekend, inclusief 40 vastendagen tijdens de vastentijd, plus zes zondagen die geen deel uitmaken van de vasten. Door deze berekening verandert de datum van Aswoensdag elk jaar en valt deze meestal tussen 4 februari en 10 maart.

De geschiedenis van de vastentijd en Aswoensdag

De geschiedenis en het ontstaan ​​van de vastentijd zijn niet helemaal duidelijk. In het Middelengelse woord "lente", kondigt het de komst van de lente aan. Volgens Britannica.com wordt de vastenperiode waarschijnlijk al sinds de apostolische tijd in acht genomen, hoewel de praktijk pas officieel werd vastgelegd tijdens het Eerste Concilie van Nicea in 325 n.Chr. Christelijke geleerden merken op dat de vastenperiode meer gestandaardiseerd werd na de legalisering van het christendom in 313 n.Chr. St Irenaeus, paus St Victor I en St Athanasius lijken allen over de vastenperiode te hebben geschreven tijdens hun ambtsperiode. De meesten zijn het erover eens dat "tegen het einde van de vierde eeuw de 40-daagse periode van paasvoorbereiding, bekend als de vastenperiode, bestond en dat gebed en vasten de belangrijkste spirituele oefeningen vormden."

En hoe zit het met vasten op Aswoensdag?

Voor veel christenen, met name katholieken, is Aswoensdag een dag van zowel vasten als onthouding. Dit betekent dat er slechts één volledige maaltijd wordt gegeten, aangevuld met twee kleinere maaltijden die samen geen volledige maaltijd vormen. Snacks worden vermeden en vlees is niet toegestaan. Deze gebruiken gelden voor katholieken van 18 tot 59 jaar, terwijl personen van 14 jaar en ouder verplicht zijn zich van vlees te onthouden. Het gaat er niet alleen om geen eten te nuttigen, maar ook om ruimte te maken voor God, Zijn aanwezigheid te zoeken en op Hem te vertrouwen in plaats van op aardse gemakken. 

Traditioneel was slechts één maaltijd per avond toegestaan, waarbij vlees, vis, eieren en boter verboden waren. In de Oosterse Kerk zijn de vastenregels nog strenger en zijn ook wijn, olie en zuivelproducten verboden. In de Westerse Kerk zijn deze richtlijnen in de loop der tijd versoepeld. De strenge rooms-katholieke vastenwetten werden tijdens de Tweede Wereldoorlog opgeheven en tegenwoordig zijn alleen Aswoensdag en Goede Vrijdag nog verplichte vastendagen tijdens de vastenperiode.

Naast het vasten van voedsel, onthouden sommige christenen en katholieken zich ook van bepaalde voedingsmiddelen, terwijl anderen zich onthouden van afleidingen zoals sociale media.

Vasten versterkt zowel ons geloof als onze discipline en brengt ons dichter bij God. Spiritueel verdiept het het gebed, bouwt het zelfbeheersing op en bevordert het nederigheid door ons te herinneren aan onze afhankelijkheid van Hem. Het vergroot ook ons ​​bewustzijn van Zijn aanwezigheid en de behoeften van anderen.

Op persoonlijk niveau helpt vasten bij het doorbreken van ongezonde gewoonten, verbetert het de mentale helderheid en cultiveert het dankbaarheid voor Gods dagelijkse voorziening. Uiteindelijk gaat het niet alleen om wat we opgeven, maar ook om wat we winnen: een nauwere band met God en een hart dat in overeenstemming is met Zijn wil.

Eten katholieken vlees op Aswoensdag?

Katholieken eten geen vlees op Aswoensdag, noch op de vrijdagen van de vasten. In plaats van vlees eten katholieken vaak vis of andere vleesloze alternatieven op de vrijdagen van de vasten.

Het afzien van vlees op vrijdag herdenkt Goede Vrijdag, de dag waarop Jezus Christus werd gekruisigd.

Is Aswoensdag alleen voor katholieken? Wie kan Aswoensdag vieren? 

Katholieken, orthodoxen en veel (maar niet alle) protestanten waarderen en vieren de vastentijd. Hoewel de vastentijd niet expliciet in de Bijbel wordt genoemd of gevierd, is de reis van de vastentijd – gekenmerkt door gebed, vasten en vrijgevigheid – een centraal thema in de Schrift, benadrukt door zowel Bijbelschrijvers als belangrijke figuren, waaronder Jezus. Hoewel de Bijbel de vastentijd niet bij naam noemt, roept hij consequent op tot een leven van aanbidding, toewijding en zelfdiscipline dat sterk lijkt op de vastentijd. Door de hele Schrift heen zien we de principes van de vastentijd verweven in het weefsel van het geloof, die gelovigen leiden naar een diepere spirituele vernieuwing.

Iedereen kan Aswoensdag en de vastentijd vieren en beoefenen. Wat telt, is je hart en je houding ten opzichte van God. De vastentijd kan een prachtige gelegenheid zijn om opnieuw contact te maken met God en je aan Hem te wijden.

Bijbelverzen om te overwegen op Aswoensdag

Als je wilt mediteren over de vastentijd en Aswoensdag, zijn hier een paar verzen die specifiek over Aswoensdag gaan, en vervolgens een gebed dat je kunt bidden om deze dag te herdenken. 

Onze schepping: Genesis 2:7 - Toen vormde de HEER God de mens uit het stof van de aarde en blies de levensadem in zijn neusgaten, en de mens werd een levend wezen.

Onze vloek: Genesis 3:19 - Met zweet op je voorhoofd zul je je voedsel eten, totdat je terugkeert tot de aarde, want daaruit ben je genomen; want stof ben je en tot stof zul je terugkeren.”

Onze smeekbede om berouw: Psalm 51:7-10 - Reinig mij met hyssop, en ik zal rein zijn; was mij, en ik zal witter zijn dan sneeuw. Laat mij vreugde en blijdschap horen; laat de beenderen die U verbrijzeld hebt, zich verheugen. Verberg Uw aangezicht voor mijn zonden en wis al mijn ongerechtigheid uit. Schep in mij een rein hart, o God, en vernieuw een standvastige geest in mij. 

Een gebed voor Aswoensdag: Heer, Heilige, heb medelijden met ons. Wij belijden onze zonden aan U. Wij schieten tekort aan Uw heerlijkheid en zonder Uw barmhartigheid en genade zouden wij stof zijn. Wij bekeren ons nu. Heer, wees ons nabij nu wij deze vastentijd ingaan. Help ons, door Uw Heilige Geest, de juiste overtuiging en berouw over onze zonden te voelen. Help ons, door Uw Geest, de kracht te hebben om de vijand te overwinnen. 

Dank U, Heer, dat Pasen eraan komt! De dood heeft geen angel, geen overwinning, dankzij Jezus! Glorie, eer en lof aan Zijn naam! Dank U voor U redt ons. Help ons de last en de vreugde van dit seizoen in ons hart te bewaren terwijl we de komende weken doorkomen. Help ons de goede vruchten van uw Geest te dragen. 

Dank U dat de as op ons voorhoofd niet onze uiteindelijke werkelijkheid symboliseert. We zijn dan wel uit stof gevormd, maar ons lichaam, onze geest, wijzelf, wachten op een prachtige verlossing en de herstelling van alle dingen. Help ons naar die dag te verlangen en ernaar uit te kijken, en laat die snel komen, Heer Jezus. Amen. Www.christianity.com