Taalvervuiling door Manu de Tremerie
Valt het u ook op als u een Nederlandstalige krant onder ogen krijgt? Men kan vrijwel geen vijf zinnen lezen zonder op een Engels woord te botsen. Alvast in de kwaliteitskranten. En zeker in stukken over nieuwe technologieën. Neem nu een artikel over computers, internet en al wat erbij komt kijken. Deze nieuwe technologie werd in de V.S. ontwikkeld en het ligt voor de hand dat alles wat erbij hoort Engelse namen kreeg. Die onvertaald bleven.
Akkoord, het is een overdreven beeld. Maar toch exemplarisch voor het voortschrijdend Engels woordgebruik. Want iPad’s, smartphones, laptops, tablets, notebooks, blu-rayspelers en wat nog al worden meer en meer dagelijkse gebruiksvoorwerpen. Meteen krijgen woorden als bvb. hackers, cyberpesten, data en memory sticks hun plaats in de dagelijkse gesprekken.
We bladeren in De Standaard van enkele dagen terug. Een bijdrage van de ombudsman over 'bloggen' kan uiteraard niet zonder specifiek taalgebruik en is ook bestemd voor een speciaal publiek, maar toch. De aandacht wordt vooreerst getrokken door de tussentitel. 'De richtlijn is dat de blog over trends moet gaan, het bredere verhaal geïllustreerd met cases', luidt het. Voor wie het nog niet wist: blog (afkorting van weblog) is een soort log- of dagboek dat je op je eigen een website neerschrijft en die iedereen kan meelezen.
Het artikel gaat over een 'online'-rubriek, onderdeel van De Standaard.biz, nl. de 'Marketingblog'. Andere leuke woordjes of begrippen die erin voorkomen zijn nog: 'online banner', ‘blogposts’, ‘media planner’, ‘homepage’, ‘we posten hier de single’, en ‘de ceo blogt’. Ceo – spreek uit ‘sie-ie-oo’ – noopt tot een zijsprong. De chief executive officer is sinds enkele jaren niemand anders dan de vroegere ‘president-directeur-general’, de PDG genoemd. Er zijn trouwens nog tal van jobs die een Engelse naam kregen. Schoonmakers werden floor managers, een gastronomische schrijver noemt zich nu als hij een beetje mee wil zijn met zijn tijd een food writer, oudere journalisten worden, ook al hebben ze het soms moeilijk om de ‘deadline’ te halen, op de redactie verguld met de titel van senior writer, enzovoort. Mooi toch, die opwaardering in woorden? En nog mooier als het zich in het loonzakje zou vertalen.
Het is duidelijk: het Engels verdringt ook in België het Frans als tweede taal. Zeker bij de jeugd is dat het geval. Een recent onderzoek toonde trouwens aan dat de Vlaamse student erg goed is in die taal. Ten nadele van het Frans, dat hij maar met mondjesmaat beheerst. De tijden veranderen.
Het is o.a. te merken in de ‘pop’-muziek (waarbij pop de afkorting is van popular). In de praktijk is het woordje geëvolueerd tot een verzamelnaam voor hedendaagse muziekgenres zoals rock, reggae, rhithm and blues, en heeft men het in het algemeen over de ‘pop’-cultuur. Onder dezelfde noemer in de genoemde krant trouwens een leuk stukje - een ‘column’ - met toch één Nederlands woord in de overigens korte titel. ‘Wijn on the rocks’ gaat erover dat die drank net zo min past bij ‘hardrock’ als hardrock bij wijn. Wijn is voor een klassiek geschoold pianist na een geslaagd recital, maar een hardrocker begeeft zich na elk optreden richting kleedkamer met een ‘groupie’ (een meisje dat met popgroepen meetrekt om allerlei diensten te verlenen) in de ene hand en een fles Jack Daniels(Amerikaanse whisky) in de andere.
Drank (en drugs) horen bij de popcultuur als een molensteen om de nek. Door het vormen van een muziekbandje met uiteraard Engelse naam voelen jongeren er zich deel van worden. Toch zijn er nog uitzonderingen. Zoals in het Gentse met ‘Les bons vivants’, benaming die je zo niet zou verwachten van jongeren.
Komt het doordat Gent lange tijd de naam had van meest verfranste Vlaamse stad dat er nog een latente voorkeur bestaat voor de taal van Molière? Of speelt hier snobisme? Het valt op dat, en niet alleen in Gent, vooral in de horecawereld vaak een Franstalig uithangbord aan de gevel komt. Zo bestaat er een ’Charlatan’ die vooral mikt op een jeugdig publiek, of opende onlangs de drankgelegenheid La Baraque. ‘Barak’ zal niet chique genoeg geweest zijn. Het bestaat zelfs dat het historische café ‘De Zwarte Kat’ aan de Gentse Vrijdagmarkt, waar de eerste vakbondsidealen in België ontkiemden, tot ‘Le chat noir’ werd omgedoopt. Niemand die reageerde, ook niet bij het stadsbestuur, misschien kenden ze hun lokale geschiedenis niet.
Dat is meer in het Engelse bedje ziek en gaf aan de ‘site’ in ontwikkeling rond de tentoonstellingshallen van… ‘Flanders Expo’ de naam ‘The Loop’. Men wil met dit woord ernaar verwijzen dat hier ooit een vliegveld bestond,- overigens vooral gebruikt door de Duitsers in W.O.II om Engelse piloten neer te halen.
Ook voor prestigieuze evenementen gaat de voorkeur naar het Engels. Zo wordt als opvolger van ‘Chambres d’amis’ en ‘Over the Edges’, een nieuwe grootschalige stadstentoonstelling op het openbare domein georganiseerd met als naam ‘Track’. Op één maand kwamen al bijna 60.000 bezoekers speciaal kijken. En de organisatoren hopen tegen de einddatum van 16 september op in totaal zo’n 250.000 belangstellenden.
Het past wellicht allemaal in de drang om zich te profileren als internationale stad. Houdt men daarbij voldoende rekening met de voorkeur van de hedendaagse toerist naar originaliteit en authenticiteit? Overigens wachtte de beoogde internationalisering niet op Engelse naamgeving om zich in deze middelgrote stad door te zetten. Een voorbeeld? De recentste statistiek over de ‘rosse buurt’ leert dat onder de 327 prostituees er een insteek is van bijna 70 procent van niet-Belgische nationaliteit, allen uit niet-Engelstalige landen overigens. Natuurlijk is dat geen punt, want voor zover er in hun job uitleg nodig is, volstaan enkele Engelse woorden om zich verstaanbaar te maken.
Manu de Tremerie werkte zijn hele carrière bij Het Volk. Verscheidene jaren was hij stadsjournalist in Gent. Daarna werd hij gerechtsverslaggever en dat bood hem de gelegenheid van op de eerste rij talrijke spraakmakende assisenprocessen mee te maken. Zoals destijds dat van de Gentse onderzoeksrechter Guy Jespers, die beschuldigd werd van o.m. moord op zijn vrouw, roofoverval en verboden wapenbezit.
Manu de Tremerie houdt ook veel van de Costa Blanca, en komt er elk jaar enkele keren de gezonde lucht opsnuiven.
