Fazil Say is een pianist van wereldklasse. Maar enkele weken terug sloeg hij een valse toon aan. Vandaar dat de Turkse virtuoos nu voor de rechter moet verschijnen. Wegens het beledigen van de islam. Een verslag van Stefanie Rosenkranz en Tobias Schmitz.
Om zijn muziek is hij heel geliefd. Maar voor zijn vijandige uitspraken over de islam ligt hij zwaar onder vuur. Nu staat hij dan voor de rechter. Kijk eens goed naar hem, hoe hij over het podium naar zijn vleugel sloft, gebogen als een oude man. Je krijgt gewoon de indruk, dat Fazil Say de loodzware last van het Avondland op zijn schouders meetorst. Maar hoe gek het ook klinkt, die ondraaglijke last verdampt, zodra hij begint te spelen. Zo wild en met zoveel kracht speelt hij, dat iedereen in de zaal intuïtief begrijpt, dat daar op dat podium achter die vleugel vele harten aangeraakt worden. En het verstand voor even wordt uitgeschakeld. Een rusteloze ziel is hij. Telkens, opnieuw, van concert naar concert, geeft hij zich, voor 150%. En – tja, het kan toch zomaar gebeuren, soms slaat hij een paar valse toetsen aan.
Enige weken geleden is het deze Fazil Say, geboren in 1970 in Ankara, weer gelukt. De componist en pianist, die zo veel furore heeft gemaakt, heeft het geduld van de Turkse justitie weer eens danig op de proef gesteld. En niet zonder gevolgen. Op grond van wetsartikel 216 wordt hij strafrechtelijk vervolgd, omdat hij „de religieuze gevoelens van een deel van de bevolking beledigd heeft en daarmee de onderlinge vrede op het spel gezet. Sinds afgelopen donderdag staat Say voor de strafrechter. De aanklacht luidt: Islam-Belediging Hem hangt tot wel 18 maanden hechtenis boven het hoofd. Zijn misdaad? Een opiniedelict. Hij had het bestaan om een bijna 900 jaar oud gedicht van de Perzische dichter Ommar Khayyam rond te twitteren. En daarin staat letterlijk: „Gij zegt, dat door uw riviertjes wijn zal stromen.“ En Say voegt er doodleuk aan toe: „is het paradijs dan een zuiptent?“„Gij zegt, dat elke gelovige met twee maagden beloond wordt,“ En Say weer: “is het paradijs dus een hoerentent?“ Verder zou hij ook nog de imam, die het avondgebed afraffelde, hevig bespot hebben. „“Waarom die haast?“ vraagt hij zich af. „Is er liefde in het spel? Of had hij te diep in het glaasje, gevuld met Raki, gekeken?”
Say laat alleen zijn muziek spreken.
Say weigert zijn mond te houden in een omgeving waar anderen zwijgen. Ook tegenover de strafrechter. Hij wijst de aanklacht af. Net als zijn vader Ahmet vroeger. Schrijver en academisch geschoold musicoloog. Die zat vaker dan eens wegens kritiek op het regime in de gevangenis. Zijn zoon Fazil, geboren met een akelige aandoening aan kaak, lip en gehemelte, groeide niettemin, als stotterend wonderkind, in een vrij klimaat op. Hij begon zijn studie in Ankara, daarna ging het naar Duesseldorf. Daar probeerden aanhangers van de islamistische "Kalifen von Köln", Metin Kaplan, hem tevergeefs voor hun zaak te winnen en hem te bekeren. Maar dat is aan de atheïst Fay niet besteed. Hij laat alleen zijn muziek spreken. Hij liet zich contracteren in Amerika, verhuisde daarop naar New York. Daar kwam in het jaar 2000 zijn dochtertje Kumru (tortelduifje) ter wereld.
Van een afstand bekijkt hij met argwaan de politiek-religieuze ontwikkelingen in zijn land. En bits is zijn commentaar in een vraaggesprek. „De islamisten,” aldus Fay, “hebben allang gewonnen, want wij zijn met 30%, zij met maar liefst 70%. Ik denk er sterk over voorgoed te verhuizen. En even later vraagt hij: „moet mijn dochter straks een hoofddoek dragen? En kan ik dan nog wel Beethoven spelen?“ Hij vindt dat Turkije naar de Middeleeuwen afglijdt. Tot op de dag van vandaag wordt de 42 jarige kunstenaar innerlijk verscheurd. Weliswaar woont hij sinds 2011 in Istanbul, maar de twijfel slaat keer op keer toe. Laatst nog schold hij op de Arabesk, de muzikale kitsch, een door en door sentimentele lievelingsmuziek van het volk. Zijn volk. Het geliefd refrein is meestal, aldus Say: „hellep, Ik sterrref…,“ om vervolgens op te merken: “wat is dat toch onoprecht.“ Hij besluit simpel, dat wie daar naar luistert, is „een proleet vol zelfmedelijden.“
Maar dit is wel een enorme schoffering voor de overtuigde liefhebber van de Arabeske stijl. Dat voelt ook minister-president Recep Tayyip Erdogan, 58 jaar, op pijnlijke wijze. Hij is een groot fan van de Arabesk. Hij was het, die vroeger eens geprobeerd heeft, de Koran met de moderniteit te laten verzoenen. Nu propageert hij, dat de staat zich moet inspannen de jeugd op het juiste religieuze pad te brengen. Hij dreigt de door de staat betaalde theaters en podia te privatiseren als ze weigeren antieke stukken te spelen die graag door het volk bekeken en beluisterd worden. Maar ondertussen heeft Fazil Say veel voor datzelfde volk betekend.
Zijn ‚roots‘ doen Fazil Say pijn. Veel pijn.
Hij toerde door 40 steden en stadjes in Anatolië. Hij gaf gratis concerten weg. Benedikt Stampa is beheerder van het Dortmundse muziektheater. Hij kent Say goed. Hij zegt: „ Fasil is een hele eenzame man die ongelooflijk naar liefde hunkert. Hij gaat onder veel dingen gebukt. En hij kan behoorlijk met zichzelf worstelen. Zijn vaderland kwelt hem. Juist omdat hij zich op en top een Turk voelt."
En wat zegt Fazil Say zelf hierover? "Ik kan niet meer", schreef hij een paar weken geleden op Facebook. Hij vraagt aan al diegenen die hem aan de schandpaal hebben genageld, „even alleen maar een paar momenten aandacht te geven aan mijn muziek.“ Say geeft bijna iedere dag een concert. Misschien is het wel waar, dat tegen islamisme alleen nog maar Mozart en zijn Turkse Mars tegenwicht kunnen bieden.
Bewerking : Wes Hardin
Bron: © Der Stern 2012
http://www.stern.de/panorama/kuenstler-auf-der-anklagebank-ein-islam-witz-zu-viel-1911990.html
Een getalenteerd pianist-componist en dan nog grapjes maken over de islam ? Dat is te veel, die man moet achter de tralies. Turkije is tenslotte een islamitisch Prachtland waar vrije geesten niet welkom zijn.
Moeder - Willem Elsschot
