Kauwgommos

Het "Gewoon schubjesmos" (Hypocenomyce scalaris) is ook weer geen mos maar een korstmos of licheen! Een symbiose tussen schimmel en alg! De vormgeving is ook opnieuw zeer apart! Er worden schubvormige structuren opgebouwd die wat boven elkaar geplaatst staan, gewoonlijk op een zure schors zoals op eik. Het kan ook voorkomen op baksteen die doorgaans ook een zuur substraat is. Aan de onderzijde van elk schubje worden er soralen (kleine korreltjes) gevormd die de zwam en de alg bevatten en zo een perfect voortplantingsmiddel zijn van het licheen. Elk soraal (koreltje) kan een nieuw schubje vormen of nieuw licheen! Een wonderlijke wereld!(Even op foto klikken om te vergroten!)

Deze "Paranectria oropensis"(geen nederlandse naam), is een parasiet op de "Gewone poederkorst" (Lepraria incana), een licheen. De Gewone poederkorst wordt samengesteld uit een verzameling van grijze-blauwe korrels die alle samengesteld zijn uit een verzameling zwamdraden met daarin algen die voor de suikervoorziening instaan van de zwam. Het is de zogenaamde symbiose van de zwam met de schimmel. De witte zwamdraden en de roze vruchtlichamen met in het midden een donkerder gekleurd puntje maken deel uit van de parasiet die op zijn beurt van de algen wil gaan leven van de Gewone poederkorst en deze dus vernietigd. Een verder ingewikkeld systeem dus maar wel speciaal en mooi om zien! (Even op de foto klikken om te vergroten!)

Het "Bruin dijkschildmos" (Xanthoparmelia delisei) lijkt wat op de onderstaande. De kleur is dezelfde maar we zien in het midden alleen opzwellende lobjes en niet die koraalachtige isidiën zoals bij de onderstaande foto van het "Bruin hundbedschildmos"! Het "Bruin dijkschildmos" heeft dan wel soms apotheciën of vruchtlichamen maar die konden we hier niet ontdekken. Zeker op foto even klikken om te vergroten! Dit licheen of korstmos lijkt zeer zeldzaam te zijn en kwamen we ook nog maar éénmaal tegen!

Dit "Bruin hunebedschildmos" (Xanthoparmelia loxodes) ziet men niet vlug. Ook de kleur valt niet op! Het groeit op zuur gesteente (zoals hunebedden, vandaar de naam) en langs rivieren en zeedijken. Wij vonden het op asfalt bij een kanaal. Kenmerkend zijn de lichtbruine lobben aan de rand van het licheen en in het midden het voorkomen van isidiën (kleine koraalachtige uitsteeksels), die hier wel massaal op te merken zijn.(Even op foto klikken om te vergroten). Deze isidiën zijn perfecte voortplantingsmiddelen van het licheen. Zo één isidium kan een nieuw licheen geven. Er zit immers een stuk van de zwam en algen bij elkaar die kunnen uitgroeien. Meer uitleg nog over lichenen en korstmossen hiervoor...bij andere lichenen.

De "Kerkcitroenkorst" (Caloplaca ruderum) is zoals de naam het aanduid te vinden op oude kerken, kastelen en vestingswerken (cement, kalksteen, tufsteen of baksteen). Dit licheen is opgebouwd uit geïsoleerde of samenvloeiende bobbelige schubjes die vrij dik zijn. Ze zijn licht groengelig een bijzondere kleur! Ook de apotheciën (de vruchtlichamen van de schimmel) zijn mooi oranjegeel met een lichtere en blekere rand. Even op de foto klikken om deze details beter te kunnen zien.

Dit "Bolletjes-geleimos" (Collema fuscovirens) is een licheen en bestaat uit lobvormige schubben met een bruinzwarte kleur. En in het midden zijn deze nog eens bezet met bolvormige uitsteekseltjes (isidiën genoemd). Het is verder gelatineus (vandaar de naam "geleimos") en als het nat is opgezwollen. De schimmel van het licheen is hier in symbiose met de alg "nostoc" die we ook vrij levend kunnen terugvinden als een donkergroene gel. Het licheen zelf is meestal te vinden op kalksteen en rotsen. Het is opnieuw een speciale vorm van een korstmos!

Deze "Zwarte schotelkorst" (Tephromella atra) (in de wetenschappelijk naam: "atra" = zwart) is een licheen of korstmos dat vooral op zuur gesteente staat. De apotheciën (de vruchtlichamen van de zwam) zijn zwart en hebben wel een randje zoals het verdere lichaam (thallus) van het licheen. Vooral die vruchtlichamen vallen op omdat zij duidelijk zwart zijn, tamelijk groot en soms ook met een ongelijke rand (wat gekarteld).
Op 16 en 21 -02- 2011 (hieronder) staan nog meer lichenen met wat uitleg over deze symbionten.
Even klikken op de foto ook om te vergroten.

Als je op de stam van een eik deze mooi gevormde en gekleurde eitjes ziet is dat wel verrassend.
Goed dat je weet dat er iemand meer van kent! Het waren de eitjes van de "Witvlakvlinder" Orgyia antiqua). Het mannetje en het vrouwtje van deze vlinders verschillen veel. Het mannetje heeft grote vleugels en een witte vlek achteraan op de twee vleugels. Het vrouwtje heeft gereduceerde vleugels en kan niet vliegen. Zij scheidt wel een stof af zodaning dat het mannetje haar van ver kan opsporen. Na de paring begint het vrouwtje eitjes te leggen en streft dan. Er zijn twee legsels per seizoen. Hier zien we het tweede legsel dat overwintert! (Even klikken op de foto om te vergroten)

Nog een klein mosje de "Gesteelde haarmuts" (Orthotrichum anomalum). De naam komt van de "haartjes" die op het kapsel te bespeuren zijn, maar hier toch moeilijk te ontwaren. De kapsels met de sporen steken ook wat buiten het mosje zelf. Deze kapsels zijn nog toe en daarom kunnen we ook merken dat het topje bovenaan rood ziet. (Of toch rood wordt). Het is het beste kenmerk om uit te maken dat dit de "Gesteelde haarmuts" is. Zeker even op de foto "klikken" om te vergroten!

Op kalkarme maar lemige bodem kan men het "Gewoon kleimos" (Tortulla truncata) vinden. Het geheel is niet hoger dan 1 cm. Ze zijn dus niet groot. Om ze echter goed te determineren zijn de kapsels wel belangrijk. De open kapsels zijn van boven meestal tolvormig met een verwijde mondopening. Deze zijn in vochtige omstandigheden getrokken en vandaar ligt er soms wel een druppel op de kapselmond. In de kapsels worden de sporen gevormd. (Even klikken op de foto om te vergroten!)

Ook een "Oranjerode schorszwam" (Peniophora incarnata) kan een dode tak in dit seizoen doen opvallen door zijn kleur. Het is dus een saprofyt! (Van dood materiaal levend). Het zwamlichaam is dun, glad tot iets knobbelig  en volledig korstvormig. De kleur wordt van helder oranje tot zalmkleurig beschreven. (Even op foto klikken om te vergroten)

Het was iets onder nul, het water van de beek was iets warmer en verdamt. De zon scheen op deze verdamping en men krijgt een licht appart effect te bewonderen! Men moet er wel op het juiste moment zijn. (Even op de foto klikken om te vergroten).

Een paddenstoel die de vrieskou en sneeuw kan trotseren: Het "Winterdonsvoetje" (Tubaria hiemalis)! De hoed kan een 4 cm in doormeter worden. Het heeft een hygrophane hoed d.w.z. dat de hoed in vochtige toestand donkerder bruin kleurt en droog bleker is. De zwam is ook een saprofyt. Hij leeft van dode plantenresten en is veel langs paden te vinden. Men vind hem tamelijk veel van november tot februari! (Even op foto klikken om te vergroten!).

Zelfs in de winter is er al nieuw leven dat te ontdekken valt, zoals deze jonge rups van de "Hageheld" (Lasiocampa quercus)waarvan de vrouwtjes 's nachts actief zijn.De vrouwtjes strooien de eitjes maar zo uit over de grond en in de vegetatie. De uitkomende rupjes moeten dan maar hun plan trekken. De rups kan wel tot 8 cm uitgroeien maar deze was nog maar een 4 cm. De kleur is dan ook nog wel wat anders ook. Volgroeide rupsen hebben op de zijkanten een onderbroken witte lijn en op de rugzijde een grijsbruine haarborstel. Dit jong exemplaar is echter nog niet zo ver maar ziet er toch ook al mooi uit. In "bijlage" (even op klikken) nog een opname van dit diertje.

Het "Plooivlieswaaiertje" (Plicaturopsis crispa) is bovenaan wat beige tot okerkleurig bruinachtig en in de aangroeizone witachtig. Het groeit waaiervormig uit en is daardoor aan de aanhechtingszone smal aangehecht. Bijzonder zijn wel de lamellen die eerder aderachtig zijn of ook nog kunnen benoemd worden als "ribvormige plooien". Deze zijn dan nog eens gevorkt en met dwarse aders verdbonden. De foto (even op klikken om te vergroten) toont hier juist deze merkwaardige onderzijde die dus heel anders is dan de lamellen van een gewone zwam. De zwam leeft op dood hout en dus een saprofyt. Hieronder wordt het plooivlieswaaiertje dan op zijn beurt nog eens aangetast door een rode schimmel (zie hieronder andere foto).

Verrassend was het vast te stellen dat op de ribvormige plooien van een "Plooivlieswaaierje" (Plicaturopsis crispa) een rode schimmel leek te zitten. Na wat speurwerk en hulp kon ons iemand meedelen dat het om een amorphe vorm gaat van "Hypomyces rosellus" of "Hangende zwamvreter" die amorphe vorm  kreeg dan nog eens de naam: "Cladobotryum dendroides". Deze amorphe vorm gaat dus later wel uitgroeien naar de echte "Hangende zwamvreter" dat een volwaardige zwam is. De naam is wel goed gekozen want hij verschijnt wel onderaan het "Plooivlieswaaiertje" op de plooien van de zwam en hij parasiteerd er op. De kleur is  fel rood en opvallend! Een tweede opname in "bijlage". ( Even op klikken)

Nog een schriftmos (en een licheen) zoals het vorige maar toch nog anders! Het "Gewoon schriftmos" (Graphis scripta) heeft wel een duidelijker "lichaam" op het hout, het is gelig tot wit (de ondergrond). Daaruit komen de vruchtlichamen (of lyrellen) lijnvormig tot vertakt naar boven. Deze liggen wel een beetje meer open dan de vorige die boller stond. Ook zijn ze een beetje berijpt (wat wittig in 't midden).
(Op de foto steeds even "klikken" om te vergroten!)

Het "Zwart schriftmos" (Opegrapha atra) is ook een licheen. De lichenen of korstmossen die een symbiontisch leven leiden, nml. een samenleven van een alg en een schimmel, zijn weinig bekend al zijn er zeer mooie en speciale bij. Zoals ik er hier al enkele samenbracht. Dit licheen heeft zijn naam ook niet gestolen! Het is te bekijken als een "zwart rune-schrift". De vruchtlichamen (lyrellen genoemd), die hier zwart zijn, liggen in allerlei vormen op het stukje hout (takje van een hazelaar). In het midden hebben ze veelal een gleufje. Hier komen de sporen uit als ze rijp zijn. Verder zien we niet veel van het eigenlijk "lichaam" (de thallus) van het licheen. Deze is vaak ingezonken bij dit licheen aan het oppervlak en dus niet zichtbaar. In "bijlage" kunt u hier een spoor van bekijken dat ik onder microscoop vergrootte tot 400 maal. De lengte van zo'n spoor is hier 17,6 µm! (1µm = 1/1000 van een mm!) In het spoor zien we ook 3 dwarslijntjes (septen genoemd). Even klikken op "bijlage" om deze ook even op te "sporen".

Het "Greppelblaadje" (Cladonia caespiticia) beantwoordt zeer goed aan zijn naamgeving. Dit korstmos/licheen staat meestal op een zijwand bv. van een gracht of greppel. Het zijn dan ook allemeel blaadjes die wat boven elkaar staan. Dakpansgewijs wordt wel gezegd. De blaadjes zijn verder veelvuldig en diep ingesneden; Zij hebben verder geen soralen of korrels aan de randen. Als men deze kenmerken kan ontdekken mag men zeker zijn dat het een "Greppelblaadje" is !