Berichten van 24 augustus 2009 tot 30 augustus 2009

Zaterdag 29 augustus 2009

In memoriam Henk van Ulsen (1927-2009)

De laatste halte
Toen ik na een persconferentie in verband met het Holland Festival van 1976 het Concertgebouw in Amsterdam via de artiesteningang verliet, zag ik een bekend gezicht met een enorm tempo voorbij fietsen: Henk

van Ulsen, die vlakbij de Muziektempel in de Van Baerlestraat in onze hoofdstad woonde. Voordien en nadien heb ik Henk van Ulsen alleen in het theater en op het huiskamerscherm gezien. Gesproken met hem had ik nimmer, tot zondag 16 augustus jongstleden. Hij was naar Groningen gekomen voor het verrichten van een officiële handeling: de opening van een tentoonstelling met de titel Sailors Delight in Galerie MooiMan in die noordelijke metropool.
Voorafgaande aan de korte mededeling — "En hiermee verklaar ik. . . " — had Henk van Ulsen gebeurtenissen uit zijn jonge jaren gememoreerd, zoals situaties in zijn geboorteplaats Kampen, daarna in Groningen; vervolgens heeft hij een serie gedichten van Gerard (Kornelis van het) Reve voorgedragen, echter niet het in dat kader meest passende over een tenger matroos met stoute billen.

Kort onderhoud
In het kantoor van Jan van Stralen, een der beide echtelieden die samen de herengalerij runnen, sprak ik — toen de ergste drukte voorbij was — even kort met Henk van Ulsen. Hij was zichtbaar moe in meer dan één opzicht. Hij vertelde dat hij nog altijd in hetzelfde huis woonde, maar niet meer zo hard langs de zijgevel van het Concertgebouw fietste. Hij scheen me nog iets te willen vragen, keek even voor zich uit en richtte zijn blik weer naar mij. "Veel succes verder hoor."
Toen hij weer moeizaam plaatsnam, zag ik dat hij aan het eind van zijn aardse Latijn was. Dat hij geen enkel van zijn aangekondigde plannen meer zou kunnen realiseren, maar dat het . . . pulverem reverteris [1] zo snel zou moeten aanvangen. . . . neen! Doch dat houdt ongetwijfeld verband met het feit dat wij mensen van het moment van ontwaken tot aan de seconde dat de slaap ons overmant, bezig zijn met het verdringen van de enige zekerheid die we in dit leven hebben: de komst van een wachtend bondgenoot met een starend stillen lach [2], die aan onze ontroerde ziel wil raken.
Henk van Ulsen overleed, toch nog geheel onverwachts, te Bussum, op vrijdag 28 augustus. Hij werd op 8 mei 1927 te Kampen geboren. Hij speelde tal van rollen op het toneel en later voor de televisie. Onvergetelijk zijn, voor mij persoonlijk althans, zijn optreden als De Wijze Kater in het gelijknamige drama uit

1917 van Herman Heijermans (1864-1924), alsmede in het Dagboek van een gek (uit 1835) van de allergrootste van alle Russische schrijvers: Nikolaj Gogolj (1809-1852).
__________

[1] Memento homo, quia pulvis es et pulverem reverteris. — Gedenk, mens, dat gij stof zijt en tot stof zult wederkeren.

[2] Uit De Dood. In: De keerende kudde (1920), van Carel Steven Adema van Scheltema (1877-1924).

[3] Filmer Menne Vellinga liet me weten dat Henk van Ulsen, na aan een kleine liesbreuk te zijn geopereerd, niet naar zijn etagewoning in Amsterdam Zuid terug is gegaan maar met een vriend naar diens huis in Bussum. Onderweg kwam de vraag aan de orde, hoe Henk van Ulsen zou willen sterven. Wie verbaast het dat hij er de voorkeur aan gaf "op het toneel" het laatste afscheid te vieren. Beiden hebben er nog hartelijk om gelachen. Even later hield het hart van de acteur op met kloppen.

____________

Afbeeldingen: De foto's zijn afkomstig van de Homepage van Henk van Ulsen op Levenlangtheater.

Theaterkunsten: dramaIn memoriam Henk van UlsenHerman HeijermandNikolaj Gogolj

Geschreven door Heinz Wallisch om 00:00 Reageer op dit bericht Stuur door

Zaterdag 29 augustus 2009

Haydns Orlando paladino op meerdere Duitse radiozenders gelijktijdig

Zaterdag 29 augustus presenteren — in ieder geval twee — Duitse regionale radiozenders — NDR Kultur en WDR3 — in de serie ARD Radiofestival 2009 een uitvoering van de opera Orlando paladino uit 1782, van Joseph Haydn (1732-1809), in het kader van de Innsbrucker Festwochen der Alten Musik, uitgevoerd door het Freiburger Barockorchester onder leiding van René Jacobs, met medewerking van vocale solisten.
Een uitvoering door dezelfde instrumentalisten, onder leiding van deze dirigent, hebben we op de site Tempel van het Muziektheater aangekondigd in een artikel van maandag 25 mei. Tevens zijn we toen ingegaan op diverse achtergronden, zodat u daar, indien gewenst, meer informatie kunt vinden.

HaydnRené JacobsFreiburger Barockorchestermuziekdrama

Geschreven door Heinz Wallisch om 00:00 Reageer op dit bericht Stuur door

Donderdag 27 augustus 2009

Na al te lange tijd nu eindelijk opnieuw toneel op de Nederlandse beeldbuis

Maandagavond film
In de beginjaren van de Nederlandse televisie — en daarmee bedoel ik niet de experimentele fase, maar die in welke het langzaam maar zeker als een epidemisch verschijnsel zich verder zou uitbouwen en ontwikkelen: de eerste helft van de jaren zestig — kreeg men elke maandagavond de mogelijkheid een speelfilm te zien op één van de toen reeds twee netten, en deze werden met enkele zinnen ingeleid door dames, die toen nog, allang niet meer terecht als omroepster werden gekwalificeerd; ze waren immers ongeveer een decennia meer dan dat en verdienden derhalve de betiteling presentatrice, ook als je het gezicht niet kon uitstaan of de wijze van presentere al te stijfjes was. "Omroepen is mijn vak," riep Ageeth Scherphuis eens, terecht geïrriteerd, uit toen iemand daarover enigszins denigrerend deed in één of andere talk show die toen gelukkig nog niet zo werd genoemd.
Je hoopte er altijd weer het beste van — mede en vooral doordat je de meeste films niet kende, hetzij actief dan wel passief — maar er werd doorgaans zonder meer tegemoet gekomen aan de smaak van een nogal groot publiek, dus van waarachtige experimenten was toen nog geen sprake.

Donderdagavond toneel
Iets anders lag dat — althans zo af en toe — op de donderdagavond als er een toneelstuk werd gepresenteerd: van Shakespeare tot Shaw, en van Bredero tot en met Heijermans; maar een heel enkele keer toonden de programmamakers toch wel wat meer durf en zo werd in het voorjaar van 1963 Gelukkige dagen uit 1961, een nog recent stuk van de Ierse dichter en

dramaschrijver Samuel Beckett (1906-1989) opgevoerd, dat bij, in verhouding, veel toeschouwers niet overkwam. Beter gezegd: totaal onbegrip en, als gevolg daarvan, afschuw opriep. De boze reacties zijn dan ook niet uitgebleven, en het zal niemand verbazen dat er in die categorie ook toen reeds de nodige kijkers — dan wel niet-kijkers doch meelopers — bestonden welke zich uitermate verontwaardigd toonden. Weer wat later, toen de VPRO niet meer protestants was in christelijke zin, maar nog wel op een geheel eigen maner bleef protesteren, werden er zelfs uitwerpselen per post aan de omroep in kwestie gezonden: Aan die vuile viezerikken van de VPRO. Immers, altijd zijn anderen smerig en bieden ze een rechtvaardiging — binnen een toen vooral christelijke natie, al was dat wat met het adjectief moest worden uitgedrukt, flink aan het afkalven — voor het gekanaliseerd uiten van de eigen voosheid.

Eerherstel
De Avro — welke zich reeds enige tijd, maar vanaf deze zomer met meer nadruk graag wil profileren als omroep die de kunsten tamelijk breed de ruimte wil geven — is verleden week begonnen met een zesdelige reeks, die de niet erg prikkelende, maar wel degelijk juiste, titel Toneel op 2 meekreeg. Deze stukken zijn speciaal voor vertoning op de beeldbuis opgenomen. De

tweede aflevering, die op vrijdag 28 augustus via Nederland 2 — tussen 22;40 uur en 00:30 uur — zal worden vertoond, is een muziektheatervoorstelling van Vincent van Warmerdam en Michel Sluysmans. "Losjes gebaseerd" op de roman Brazil uit 1994, van de Amerikaan John Updike (geboren in 1932 en overleden op 27 januari 2009), die bij een hele reeks critici — daarbij voorop de Duitse opperpaus der letteren Marcel Reich-Ranicki — als, zo niet de eerste en de beste schrijver der Verenigde Staten, dan toch als één uit het eerste echelon, geldt. Het is een variant op het aloude verhaal over Tristan en Isolde. Dus, laat u eens verrassen. Achteraf kunt u alsnog bepalen of het een aangename surprise is geworden, welke men voor u in petto had, maar die u zichzelf heeft gegund.
____________
Afbeeldingen
1. De Ierse dramaschrijver Samuel Beckett.
2. De Amerikaanse auteur John Updike.

John UpdikeVincent van WarmerdamMichel SluysmansDrama op de NL-beeldbuis

Geschreven door Heinz Wallisch om 21:50 Reageer op dit bericht Stuur door

Dinsdag 25 augustus 2009

Wilt u toevallig nog een mummie prepareren? '” Een handleiding is beschikbaar

Inwijding via een lexicon
Voor het geval u nog plannen koestert om binnenkort, of op langere termijn, een mummie te prepareren, maar opziet tegen enkele kosten met zich meebrengende onderdelen daarvan, dan kunt terecht in een korte maar krachtige handleiding die u verder

zal kunnen helpen uw plannen in de daad om te zetten zonder onnodige kosten, al mag u hier en daar wel over de vaardigheden van een patholoog-anatoom beschikken. Doch aangezien de auteur van de tekst — welke overigens in het Duits is gesteld, maar die voor iedereen begrijpelijk is die met goed gevolg het middelbaar onderwijs heeft afgesloten — zelfs in de titel van zijn handleiding de woorden für den Hausgebrauch heeft opgenomen, mogen we ervan uitgaan dat het prepareren tot de mogelijkheden moet behoren, zij het met enig doorzettingsvermogen en de diverse aspecten der kunst tot relativeren.
Die handleiding is een humoristische aanvulling op het artikel Pyramidenbau dat onderdeel uitmaakt van Das Lexikon des verbotenen Wissens van Richard Fasten (*1966) dat in juli van dit jaar als Originalausgabe in de reeks van Knaur Taschenbuch Verlag is uitgekomen.

Onalledaags lexicon
De schrijver, die Kriminalromane publiceert en voor radio en televisie werkzaam is, heeft zich op een voor hem èn voor zijn lezers interessant zijpad der lexicografie begeven en hij heeft zijn keuze laten vallen op het fenomeen Kennis die, zoals bekend wordt verondersteld, Macht vertegenwoordigt, en daardoor — althans oppervlakkig beschouwd — alleen maar positiefs met zich kan meedragen, doch bij nader inzien tevens kan zorgen voor gevaren, die heel diep kunnen ingrijpen in het leven van degene die over een bepaalde kennis beschikt. Zo werden heksen heel lang gezien als kenners van geheime recepten en waren ze daardoor een gevaar voor kerk en staat, werden mensen met bijzondere uitvindingen al even sterk aangezien als grote bedreiging — met alle denkbare gevolgen van dien.
Dat in de nasleep van het bovengenoemde ook bepaalde gepubliceerde boeken als een groot gevaar jegens het gezag werden beschouwd, heeft er eveneens toe geleid dat tal van geschriften in de loop der eeuwen, tot op de dag van vandaag, zijn verboden. Dat het voorkomen van titels op de pauselijke Index alleen maar de dreiging met Hel en Verdoemenis tot gevolg heeft, is weliswaar een uiting van abjecte willekeur van machtswellustelingen in travestie, maar dat er ook nog steeds officieel gezag bestaat — en helaas in heel veel staten ter wereld — dat ook heden nog boeken wil verbieden (en dat dan meestal ook maar direct doen) en de auteurs ervan het leven extreem zuur maken, geeft aan dat het met de beschaving op onze planeet nog steeds niet zo best is gesteld.

Lexico-logisch
Zoals van een lexicograaf mag worden verwacht, heeft Richard Fasten zich aan de traditie der lexico-logica gehouden door de onderwerpen te behandelen in de volgorde van het Latijnse alfabet, te beginnen bij het lemma Adam en Eva, en te eindigen met een definitie met verdere uitleg omtrent Zaubertricks.

Waarom Zensur in dit alfabetische lexicon vóór dat als laatste opgevoerde vershijnsel is opgenomen, vormt op zichzelf een goocheltruc van de schrijver. Dat zich tussen die twee artikelen nog legio andere bevinden, komt mede doordat Richard Fasten zich niet heeft beperkt tot één artikel per beginletter, al komt ook dat voor. Juist die beknoptheid welke de informatiestroom geen afbreuk doet, zorgt ervoor dat de lezer eventueel heel veel nieuws tegenkomt. Daarbij zijn nog twee aspecten van belang: ten eerste schuwt de auteur niet in zijn persoonlijke geschiedenis te graven en daarmee een uitgangspunt vooraf, dan wel een korte beschouwing achteraf voor het artikel in kwestie heeft, ook slaagt hij erin het fenomeen Humor rijkelijk in te voegen, hetgeen de leesbaarheid van zo'n veelal opsommend werk vol feiten, toestanden en gebeurtenissen, zeer ten goede komt.

Dubieuze organisaties
Tussen alle onthulde geheimen over doping, euthanasie, geheimschriften, medische ethiek, wachtwoorden en oliebronnen, komen ook dubieuze organisaties met enige pagina's voor waarop de grote lijnen van de meer dan kwalijke praktijken worden doorgelicht: onder meer die van Opus dei en van Scientology. Aan het eind van de tekst over het eerstgenoemde instituut volgt — op grond van de door de paus heilig verklaarde Opus dei-chef Escriva — een lijst met tien uitzonderlijke katholieke heiligen; aan het slot van de tekst voor een beter inzicht in de sekte der Scientologen worden tien (andere dan de flutacteur Tom Cruise) zeer bekende leden van die club opgesomd.

Vaticaan
Het Vaticaan is enige malen vertegenwoordigd: niet alleen binnen de tekst over Opus dei, maar ook in verband met een condoomstudie en het Geheime Archief van die staat binnen de

staat Italië. Ook vindt u een lijst van de tien pausen die het kortst hun functie hebben kunnen uitoefenen. Menigeen meent dat de huidige mensheid van middelbare leeftijd deze paus hebben meegemaakt: Johannes Paulus I (geboren als Albino Luciani in 1912; Paus van 26 augustus - 28 september 1978, dus 33 dagen). Doch die goede man staat op de tiende plaats, want van al die korte plaatsbeklederschappen heeft hij nog het langst de stoel van Petrus bezet gehouden. Stephan II (22 maart - 26 maart 752) spant de tiara met 4 dagen en in ieder geval drie, maar misschien ook wel vier nachten.
__________

Richard Fasten: Das Lexikon des verbotenen Wissens. 240 pagina's, paperback. Knaur Taschenbuch Verlag, München, juli 2009. Knaur Taschenbuch 78231. ISBN 978-3-426-78231; Prijs € 8,95 (in de Duitse Bondsrepubliek en in Nederland bij Buchhandlung Die Weisse Rose te Amsterdam.)
____________
Afbeeldingen
1. Voorzijde van het nieuw verschenen Lexikon.
2. De Val van Adam en Eva. (Genesis III: 1,6.) Overgenomen uit de reprografische herdruk (Groningen, ca. 1980) van de PRINTBYBEL A.D. 1698.
3. De graftombe van Paus Johannes Paulus I (Albino Luciani 1912-1978).

Lexicon van verboden kennis

Geschreven door Heinz Wallisch om 00:00 Reageer op dit bericht Stuur door

Maandag 24 augustus 2009

Hoe het komt dat gedesoriënteerden in een kring blijven ronddraaien

Bekend fenomeen
Het is een bekend verschijnsel dat veel mensen die niet ter plekke bekend zijn, dikwijls kringetjes gaan draaien, dat wil zeggen dat ze — zonder oriëntatiepunt — steeds blijven rondlopen in hetzelfde gebied. Voor het eerst is het gelukt om dit aan de hand van wetenschappelijk onderzoek vast te stellen.
Onderzoekers van het Duitse Max Planck Instituut für Kybernetik hebben in een bosgebied an het Rijndal en in de Sahara een reeks tests gedaan met proefpersonen, en daarbij is gebleken dat zolang de mensen zich konden oriënteren aan de zon, deze recht vooruit gingen, maar dat ze kringetjes gingen draaien zodra de zon achter de wolken verdween.

(Geen) oriëntatiemogelijkheden
De onderzoekers komen voor dit gedrag met een aannemelijke verklaring: zodra er zich geen directe oriëntatiemogelijkheden voordoen, krijgen de zintuigen verkeerde prikkelingen die elkaar ook nog eens versterken. En als daar geen oriëntatiemogelijkheden van buitenaf meer beschikbaar zijn, die de opgedane indrukken (kunnen) corrigeren, komt het vanzelf tot dat gedrag van kringetjes draaien.
Het initiatief tot dit twee jaar geduurd hebbende onderzoek kwam van een reporter van het programma Kopfball van de Westdeutsche Rundfunk (WDR), die het fenomeen tot op de bodem uitgezocht wilde zien.

Desoriëntatie nader onderzocht

Geschreven door Heinz Wallisch om 17:57 Reageer op dit bericht Stuur door

Berichten van 24 augustus 2009 tot 30 augustus 2009

Meer van Cultuurspectrum