Rabindranath Tagore in 1915, het jaar dat George V hem heeft geridderd.

Het programma The essay van de Britse cultuurzender BBC Radio 3 is regelmatig aan bod gekomen op deze site en tevens op diverse, bijbehorende themasites, en dat met een groot scala aan onderwerpen.

In het laatste kwartier (onze tijd) van maandag 30 en dinsdag 31 januari en van woensdag 1 februari tot en met vrijdag 3 februari, wordt de vijfdelige serie Tagore and the Bengali sensibility uitgezonden van schrijver, criticus en muzikant Amid Chaudhuri, over het werk en de invloed van de over de hele wereld vermaarde Bengaalse dichter, romancier en toneelschrijver Rabindranath Tagore (1861-1941), die in 1913 als eerste niet-Europeaan werd onderscheiden met de Nobelprijs voor Literatuur.

Zoals gebruikelijk, is het laatste kwartier van de vijf werkdagen in kwestie, dus tussen 23:45 uur en middernacht onze tijd, ingeruimd voor de afleveringen van The essay. Dat is deze week niet anders.

Maandag 30 januari, deel 1: A cherished acqaintance.

Dinsdag 31 januari, deel 2: The poet of a turning point.

Buste van de Duitse componist Christoph Willibald von Gluck, door Jean-Antoine Houdon  (1740-1828).

Telemaco

In het Britse radioprogramma Afternoon on 3 van de cultuurzender BBC Radio 3 kunt u op donderdag 16 januari ─ tussen 15:00 uur en 17:30 uur ─ luisteren naar de inhoud van de aflevering met de titel Schwetzinger Festspiele Die inhoud bestaat in de uitvoering van de opera in twee bedrijven Telemaco uit 1765 [1] van de Duitse componist Christoph Willibald von Gluck (1714-1787), die meer thema's uit de mythen, sagen en legenden van het oude Griekenland op muziek heeft gezet. Men denke daarbij aan Orfeo ed Eurydice uit 1762. [2] Dit muziekdrama wordt uitgevoerd onder leiding van Anu Tali, vocaal-solistische medewerking wordt verleend door countertenor David DQ Lee.

Beschermer van Penelope

Telemachos was/is de zoon van Odusseus. Toen laatstgenoemde twintig jaar lang van huis was: de eerste helft van die tijd in verband met het beleg van Troje ─ beschreven in Homeros' [3] Ilias ─ en vervolgens tien jaar als gevolg van zijn avontuurlijke omzwervingen ─ beschreven in de Odusseia van dezelfde dichter, bleef de jongen bij zijn moeder Penelope op het eiland Ithaka, en beschermde hij haar later toen allerlei vrijers zich aandienden en wilden dat Penelope de gedachte aan een terugkeer van haar echtgenoot opgaf en één van hen tot nieuwe wederhelft zou accepteren. 
__________

[1] De complete titel van dit muziekdrama luidt: Il Telemaco ossia L'isola di Circe. Deze opera is op 30 januari 1765 in het Wiener Burgtheater in première gegaan. Het libretto stamt van Marco Coltellini (1719-1777) naar een bestaand stuk van Carlo Sigismondo Capece (1652-1728), die als vooraanstaand librettist en één der meest belangrijke Italiaanse theaterauteurs gold.

[2] Een tweede versie van dit muziekdrama stamt uit 1774.

[3] Van de Griekse dichter Homeros (ca. 800-ca. 750 vóór onze jaartelling) wordt beweerd dat hij blind was, al weten we nog steeds niet zeker of hij heeft bestaan en als dat wel zo is, of hij de teksten van Ilias en Odusseia wel allemaal zelf heeft geschreven.

Gedurende de werkdagen van de week die op maandag 23 januari begint, wordt in het bijna altijd elke week vijfmaal uitgezonden programma The essay van de Britse cultuurzender BBC Radio 3, wordt het laatste kwartier van al die vijf dagen ─ steeds van 23:45 uur tot middernacht onze tijd ─ ingeruimd voor het fenomeen fonofobie. In wezen betekent dat woord: (ziekelijke) angst voor geluid, maar die verklaring is te letterlijk en daardoor te krap. Het gaat om (een conglomeraat van) geluiden die ons ergeren: van enigszins tot en met mateloos. Schrijver en journalist Andrew Martin bespreekt de diverse aspecten daarvan gedurende die vijf late avond kwartiertjes. Zij dragen alle de titel The Sound and the Fury, een titel die tevens aan een roman uit 1929 van de Amerikaanse schrijver William Faulkner (1897-1962) refereert.

Ik zou me kunnen voorstellen dat muziek in warenhuizen en cafés, in stationsgebouwen en elders waar mensen moeten wachten, dit thema zo dominant is geworden dat menigeen het liefst zulks mijdt. Ik persoonlijk haak per definitie af als ik wachtend aan de telefoon, wordt geterroriseerd door popnummers en aanverwante oprdringerigheid. Er zou een fikse boete voor moeten worden uitgeschreven indien dat blijft gebeuren.

Eric Blair alias George Orwell.

Eric Arthur Blair (1903-1950) luidde de burgerlijke naam van de schrijver George Orwell, die een hele reeks romans en ander proza, waaronder heel veel journalistieke stukken, heeft gepubliceerd. Het bekendst werd hij, kort voor zijn overlijden door het boek 1984, dat ook nu nog zijn internationaal meest vermaarde publicatie is. Nog altijd zijn er hele volksstammen die menen dat de titel aangeeft dat de schrijver zich heeft voorgesteld dat de wereld er in 1984 zo zou uitzien, met Big Brother, die alles kan horen en zien. Aangezien Orwell het boek in de toekomst wilde laten spelen en het 1948 was toen hij eraan werkte, heeft hij niet anders gedaan dan de laatste twee cijfers verwisselen. Andere boeken van Orwell die bekendheid hebben gehouden zijn en Down and out in Paris and London (1933), en Animal Farm (De boerderij der dieren) uit 1945. 

George Orwell heeft onder meer in de Spaanse burgeroorlog gevochten en schreef ook daarover: Homage to Catalonia (1938) in het Nederlands vertaald als Saluut aan Catalonië, dat snel na verschijnen in de ramsj belandde voor een rijksdaalder. Een HP-journalist maakte daarvan melding met de woorden "voor een prikje bij De Slegte".
Het journalistieke proza is in vier dikke Penguin-paperbacks uitgegeven, die inhoudelijk nauwelijks aan waarde hebben verloren.
Eric/George Blair/Orwell overleed ten gevolge van tuberculose, die hem het bestaan gedurende de laatste jaren van zijn leven zeer moeilijk heeft gemaakt.

'Prisma Musik'

De Duitse regionale radiozender NDR Kultur besteedt op zaterdag 21 januari, vanaf 20:05 uur, bijna vier uur aan de in 1712 geboren koning Friedrich II van Pruisen, onder wiens scepter het culturele leven ─ en met name de muziek ─ een grote bloeiperiode heeft beleefd. Dat kan overigens niet los worden gezien van het feit dat deze monarch zich niet alleen heeft gemanifesteerd als uitvoerend musicus, maar tevens als componist. In tal van boeken over muziekgeschiedenis en op hoezen van grammofoonplaten en in boekjes ter begeleiding van de inhoud van cd's komen we de afbeelding tegen van het concert op Paleis Sans Soucis, aan het hof van deze Frederik, veelal in verband met fluitmuziek van Joachim Quantz (1697-1773).

In het programma 'Prisma Musik' wordt aandacht besteed  aan die tijd.

'Variationen zum Thema'
Om 22:05 uur volgt een nieuwe aflevering van het programma Variationen zum Thema. Ook daarin komen we Pruisische Fredmans tegen: de titel van de aflevering luidt: Musik am Hof Friedrich II.

Het Negenentwintigste Fluitconcert van Johann Joachim Quantz wordt uitgevoerd, gevolgd door een Sonata da camera van Johann Gottlieb Janitsch (1703-1783). Daarna kunnen de luisteraars kennis nemen van een fragment uit Cleopatra e Cesare van Johann Gotlieb Graun (1703-1771), gevolgd door een fragment van das Musikalische Opfer BWV 1079, op een thema uit 1747 van Friedrich II, door Johann Sebastian Bach (1685-1750). 

Het radioconcert wordt besloten met de Sonate in b-klein voor fluit en basso continuo van de Koning zelf, die voor een regerend vorst, die eigenlijk meer staatszaken behartigt dan andere kwesties, heel wat heeft gecomponeerd. Een deel van die werken bewijst dat het bij de maker om een zeer agressief mens ging.
__________

Afbeeldingen
1. Friedrich II, geschilderd in 1763 door Johann Georg Ziesenis junior (1716-1776). Het is het enige bestaande portret waarvoor Friedrich II model heeft gezeten.

2. De componist en fluitvirtuoos Johann Joachim Quantz, geschilderd ─ waarschijnlijk in mei 1741 ─ door Johann Friedrich Gerhard. Het origineel bevindt zich in het Musikzimmer van het Neue Schloss te Bayreuth.

Arte-televisie presenteert op vrijdag 20 januari ─ tussen 17:20 uur en 18:05 uur ─ een aflevering van de serie Die Großfahnder, onder de titel Auf der Suche nach dem Goldenen Vlies. [1] Daarbij gaat het om een documentaire, die Peter Prestel in 2009 voor het tweede publieke Duitse tv-net ZDF heeft gedraaid, over het antieke Colchis ─ het huidige Georgië ─ en het mythische Gulden Vlies, dat volgens de overlevering uit dat gedeelte van de antieke wereld afkomstig is. 
Duitse wetenschappers zijn druk doende de waarheid omtrent de exacte locatie te achterhalen. De oorspronkelijke plaats kan ook nog in het huidige Turkije liggen.
De film, op het beeldformaat 16:9 en met stereofonisch geluid, wordt de volgende week nog tweemaal herhaald: op vrijdag 27 januari, 's ochtends vanaf 08:55 uur, en op zaterdag 28 januari 's middags vanaf 15:30 uur.

In het programma 'Radio 3 live in concert' van de Britse cultuurzender BBC Radio 3, waarvan op donderdag 19 januari een nieuwe aflevering zal worden uitgezonden tussen 20:30 uur en 23:00 uur onze tijd, kunt u niet alleen luisteren naar, onder meer, de Zevende Symfonie ─ Leningrad (1942) ─ van Dmitri Sjostakovits (1906-1975), maar ook naar een pauze-programma ─ Twenty minutes, tussen 21:00 uur en 21:20 uur onze tijd ─ vooraf gaande aan genoemde symfonie die onderwerp van gesprek zal zijn gedurende die twintig minuten.

Dmitri Sjostakovitsj. Schilderij van Michael Buter, Groningen, 2010. Tevens ©.

Het Royal Liverpool Philharmonic Orchestra speelt deze symfonie  en voor de pauze eerst nog twee andere moderne werken, onder leiding van Vasily Petrenko. Het concert wordt rechtstreeks uitgezonden vanuit de Philharmonic Hall in Liverpool.

Meer over deze symfonie valt te lezen in een artikel van zaterdag 8 mei 2010 op onze zustersite Cultuur in Groningen en omgeving.

Vandaag is het precies een halve eeuw geleden dat de Nederlandse dichter Gerrit Achterberg te Leusden is overleden. Hij had een hartaanval gekregen tijdens het autorijden. Hij was op 20 mei 1905 geboren te Nederlangsbroek.

Achterberg wordt beschouwd als één der meest vooraanstaande dichters in de Nederlandse letteren van de twintigste eeuw. Hij had meer stuk gelopen relaties achter de rug toen hij een ander object van zijn begeerte, zijn hospita, ondanks dat hij met een andere vrouw verloofd was, op 15 december 1937 heeft doodgeschoten en haar zestienjarige dochter daarbij heeft verwond. Hij werd door de rechtbank ─ onder voorzitterschap van de latere RUG-polemoloog Röling ─ tot een tbr [1] veroordeeld. Dat betekende verblijf in psychiatrische inrichtingen. In 1943 mocht hij aan resocialisatie beginnen, maar pas in 1955 kwam er een einde aan die tbr.

In 1963 kwam de eerste editie van Achterbergs Verzamelde Gedichten uit. Daarin ontbraken die gedichten, welke in 1969 in de bundel Blauwzuur werden opgenomen, en welke één en ander 'vertellen' over zijn tijd in de inrichting Endegeest. In een Portret over Achterberg vertelde de directeur van die inrichting dat de contacten onderling heel wat minder gespannen verliepen dan in de gedichten werd gesuggereerd.

De familie schijnt publicatie van Blauwzuur lang te hebben willen tegenhouden. Nu is er geen haan die er nog naar kraait en blijken die gedichten in latere edities van de Verzamelde Gedichten gewoon te zijn opgenomen, zoals dat hoort.

Gerrit Achterberg werd vijf keer met een belangrijke literaire prijs onderscheiden. In 1949 was dat de P.C. Hooft-prijs voor zijn bundel En Jezus schreef in 't zand. Tien jaar later volgde de Constantijn Huygensprijs voor zijn gehele oeuvre.
In 1925 was de eerste publicatie van Gerrit Achterberg in boekvorm verschenen: De zangen van twee twintigers.

__________

[1] tbr: terbeschikkingstelling van de regering. Later werd deze afkorting tbs: terbeschikkingstelling.

__________

Afbeeldingen
1. Foto van Gerrit Achterberg van omstreeks 1936. Opgenomen in het boek uit 1988 door Wim Hazeu (illustratie nr. 40).

2. Voorplat van de bundel En Jezus schreef in 't zand uit 1947.
__________

Zie ook onze bijdrage van 24 mei 2010 op deze site.

Giacomo Sagripanti. Foto van Rocco 
Casaluci, overgenomen van de
website van IMGartists.

Terwijl op de regionale Duitse zender NDR Kultur de rechtsreeks de ether ingestuurde uitvoering in de Hamburgse Staatsopera van het muziekdrama Lear van Aribert Reimann nog in volle gang is, begint op een andere Duitse zender, WDR3, de uitvoering van een niet zo dikwijls gespeelde opera van Gaetano Donizetti (1797-1848), Gianni di Parigi uit 1831.

Librettist Felice Romani.

De première werd nog in hetzelfde jaar, op 30 mei, gerealiseerd in het Teatro San Carlo te Napels.

Het Wesford Festival Orchestra staat onder leiding van Giacomo Sagripanti.

Vocale solisten zijn Suszanna Markova, Alessandro Lunogo,

Edgardo Rocha, Lucia Spina en Fiona Murphy.

Het libretto voor Gianni di Parigi is afkomstig van Felice Romani (1788-1865) ─ die flink wat libretti voor Donizetti en voor Vincenzo Bellini (1801-1835) heeft gerealiseerd, die gebruik heeft gemaakt van een oud tekstboek voor de opera Francesco Morlacchi, die is ontstaan op een tekstboek van de toen vermaarde Franse librettist Claude Godard d'Aucourt de Saint-Just (1768-1826), bedoeld voor de opera Jean de Paris uit 1812 van François-Adrien Boïeldieu (1775-1834).

Het is vandaag exact drieënnegentig jaar geleden dat de befaamde filosofe, en tevens gematigde communiste Rosa Luxemburg ─ geboren in het Poolse Zamosc op 5 maart 1871 ─ in Berlijn werd doodgeschoten door militairen. Zij was leidster van de toenmalige Kommunistische Partei Deutschlands en nam een zeer gematigde positie in.
Reeds als zestienjarige had ze zich gemanifesteerd als revolutionair dat ze werd gedwongen om naar Zwitserland te vluchten, waar ze in contact kwam met diverse andere communisten uit Rusland. In die tijd, tot en met de eerste decennia van de twintigste eeuw bevonden zich heel wat, al dan niet noodgedwongen, geëmigreerde Russen in Zwitserland, onder meer in Zürich.
____________
Afbeelding: Standbeeld van Rosa Luxemburg, vervaardigd door Rolf Bieblin. Het bevindt zich voor het gebouw van de redactie van de krant Neues Deutschland op de Franz-Mehring-Platz te Berlijn (stadsdeel Friedrichshain).