Berichten van 5 april 2010 tot 11 april 2010

In 1970 heeft de Franse regisseur Jacques Demy (1931-1990) één van de minder bekende Sprookjes van Moeder de Gans' uit 1697 van Charles Perrault (1628-1703) verfilmd: Peau d'âne (Ezelsvel). Net als in zijn eerdere film Les parapluies de Cherbourg (1964) is Jacques Demy erin gslagd Catherine Deneuve [1] voor een belangrijke rol te engageren. Naast haar komen we andere vooraanstaande grootheden uit de Franse cinema van die dagen tegen: Jean Marais (1913-1998) en Jacques Perrin (geb. 1941). Van dit sprookje heeft de regisseur, net als van Les parapluies de Cherbourg een musicalfilm gemaakt. Binnen de nouvelle vague is Demy verantwoordelijk voor diverse rolprenten vol fantasie en aangename drukte.

In het Blauwe Koninkrijk sterft de uitzonderlijk knappe koningin, waarna haar weduwnaar — de koning, gespeeld door Jean Marais — de gelofte aflegt dat hij nimmer zal trouwen met iemand die minder knap is dan wijlen de koningin. Dat betekent praktisch dat alleen zijn dochter in aanmerking zou komen.
Deze rolprent wordt op zondag 11 april in de middag uitgezonden tussen 14:05 uur en 15;30 uur door het eerste Nederlandstalige Belgische televisienet Eén.

__________

[1] Geïnteresseerden in de fenomenale Catherine Deneuve worden hier en nu geadviseerd te kijken naar de thema-avond over deze actrice. Te zien op Arte-televisie, eveneens op  zondag 11 april vanaf 20:14 uur tot 23:40 uur.
__________

Foto: Regisseur Jacques Demy.

In het BBC Radio 3-programma The early music show wordt in twee afleveringen ingegaan op de geboorte en het vroege bestaan van het verschijnsel opera. Op zaterdag 10 april en zondag 11 april wordt in het genoemde programma — beide keren tussen 14:00 uur en 15:00 uur — de beginperiode van het muziekdrama in Italië nader belicht door de Britse sopraan en barokspecialiste Catherine Bott.
In de documentaire The birth of opera draagt de eerste aflevering de titel Why Venice? Daarin gaat de presentatrice in op het ontstaan van het muziekdrama in de steden Florence en Rome, en de latere verplaatsing daarvan naar Venetië.
In de tweede aflevering, op zondagmiddag — met de titel The Accademia degli incogniti —, onderzoekt dezelfde presentatrice het succes dat de opera in Venetië ten deel viel, alsmede de enorme invloed die de genoemde Accademia daarbij heeft gehad.

Nedelands-Belgische coproductie
In 2004 heeft regisseur Gidi van Liempd een Belgisch-Nederlandse coproductie Erik of het klein insectenboek — het meest herdrukte boek, uit 1940, van Godfried Bomans (1913-1971) — gerealiseerd. Daarin spelen onder meer Jassper Oldenhof, Lenette van Dongen en Yale Sackman.

Het is een vrije bewerking geworden van het verhaal over Erik. In de film raakt hij zeer in zichzelf gekeerd als gevolg van het overlijden van zijn vader.
Op de avond voorafgaande aan een spreekbeurt — over insecten — waar rik als een berg tegenop ziet, 'verdwijnt' de jongen in een parallelle wereld waarin de insecten zich gedragen alsof zij mensen zijn. Daar leert Erik dat en hoe hij voor zichzelf in de bres moet staan.
In deze rolprent wordt het rouwprces uitgebeeld dat een tiener doormaakt als gevolg van het heengaan van zijn vader. In Bomans' boek daarentegen leeft de vader en ligt het accent op het typeren van het verschijnsel mens. Erik — een boek dat lang als onverfilmbaar gold, maar nu met behulp van de modernste technieken te realiseren was — wordt uitgezonden op vrijdag 9 april, tussen 09:00 uur en 10:35 uur op Ketnet, de tweede Belgische, Nederlandstalige televisiezender.

Het digitale televisiekanaal Holland Doc 24 biedt de — vooral, zo niet uitsluitend — mannelijke kijkers — in dit geval vanuit de luie stoel of anders buiten schot blijvend — de gelegenheid deel te nemen aan een verleidingscursus, die speciaal in het leven werd geroepen voor onervaren mannen die graag willen leren hoe ze zich kunnen ontwikkelen tot doorgewinterde Don Juans, die vervolgens in zulk een hoedanigheid bepaalde delen van de dag, of zelfs langere perioden achtereen, door het leven hopen te kunnen gaan.
Martijn Kieft en IJsbrand van Veelen hebben besloten in die wereld te duiken. Het resultaat van hun onderneming — een onderzoek met praktische kanten — heet De verleiders, en zal worden uitgezonden op dinsdag 6 april, vanaf 21:00 uur, op genoemde zender.

Een herhaling, eveneens via dat digitale kanaal, is te zien op woensdag 7 april, vanaf 18:22 uur. Eventuele verdere uitzendingen kunt u desgewenst vinden in de Programmagegevens op de website van Holland Doc 24.

Opvallend is dat Van Dale's Groot Woordenboek der Nederlandse taal twee, tamelijk uiteenlopende, definities geeft van het begrip donjuanisme:

1. het stelselmatig spelen van de verleider.

2. satyriasis (onverzadigbare geslachtsdrift bij mannen).
____________

Afbeeldingen
1. IJsbrand van Veelen.
2. Martijn Kieft.

Twee Bach-bewerkingen en twee klassiekers

In de serie concerten die al enige tijd wordt gegeven door het NDR Sinfonieorchester, en welks onderdelen te beluisteren vallen op de Duitse regionale radiozender NDR Kultur, zal op maandag 5 april een gevarieerd programma worden geboden. Dirigent Alan Gilbert en zijn musici beginnen om 20:00 uur met de Toccata und Fuge d-Moll, BWV 565 in een bewerking van Leopold Stokovski (1882-1977), gevolgd door het Concert voor viool en orkest in D-groot van Pjotr Iljitsj Tsjajkovski (1840-1893), met solistische medewerking van de internationaal vermaarde Nederlandse Janine Jansen. Een uitgebreid artikel met toelichting daarover kunt u vinden in ons artikel van 6 maart 2007 op de Nederlandse fin de siècle website All art is quite useless van Rond1900.nl.

Het derde onderdeel van het concert is opnieuw een bewerking van een stuk van Johann Sebastian Bach (1685-1750): De Fantasia und Fuge c-Moll, BWV 537 voor orkest aangepast door Edward Elgar (1857-1934). Het muzikaal cryptogram uit 1899, de Enigma-Variations, van diezelfde componist besluit het concert tegen 22:00 uur. Dat enigma zou talrijke muziekliefhebbers, belangstellenden en geleerden over de gehele wereld gedurende de twintigste eeuw tot op heden blijven bezighouden.
Over die compositie kunt u eveneens een uitgebreid artikel met toelichting lezen op bovengenoemde cultuurwebsite in een bijdrage van 5 juni 2007. Wel willen we u wijzen op een boek dat reeds in 2007 is verschenen over het raadsel bij uitstek dat Edward Elgar aan de (muziek)wereld heeft nagelaten. Goed dertig jaar eerder had Theodore van Houten (geb. 1952) ook reeds één en ander — in het tijdschrift Mens en melodie — aangedragen omtrent dit enigma en de oplossing ervan.

Een nieuwe oplossing van Elgars 'raadsel'

Reeds elf decennia is Edward Elgars compositie uit 1899, die wij onder de korte, maar krachtige en goed te onthouden titel Enigma Variations kennen, het bekendste en tegelijkertijd meest geliefde opus van die componist. In diezelfde periode, die inmiddels meer dan een mensenleven bestrijkt, hebben velen getracht het raadsel dat in die muziek verstopt zit, op te lossen. Dat is volgens Hans Westgeest, schrijver van een boek over deze materie, zonder succes gebleken. Musicologen stellen zch zelfs op het standpunt dat Elgars enigma een raadsel zal blijven, aangezien het zich, met diens verscheiden, aan een oplossing heeft onttrokken.

Voornoemde Hans Westgeest is van mening dat hij erin is geslaagd de oplossing van het raadsel te achterhalen door uit te gaan van enkele uitzonderlijke punten in de compositie en deze te combineren met wat Elgar zelf over dit opus heeft gezegd, en dat alles te combineren met opmerkingen van mensen uit de naaste omgeving van de componist. Dat heeft Westgeest ertoe geleid andere wegen te bewandelen die hem dichter bij de oplossing van dit 'wereldraadsel' konden brengen.

Niet een melodie
Na al die gegevens met elkaar in verband te hebben gebracht, concludeert de auteur dat het onjuist is om naar een melodie te zoeken die valt te combineren met het thema van de Variaties — hetgeen inmiddels meer dan een eeuw is gedaan.
Het betoog van Hans Westgeest begint met een overzicht, waarin op elk onderdeel nader wordt ingegaan. Dat kan de luisteraar ter hand nemen tijdens een uitzending van de Enigma Variations op radio, televisie of gedurende het draaien van een compact disc.
Het tweede onderdeel in het boek is gewijd aan het Ontstaan van de Variaties. Daarin speelt de avond van 21 oktober 1898 een niet te onderschatten rol. De helft van het aantal pagina's is gewijd aan het derde onderdeel: Het enigma en zijn oplossing, de kern van de zaak die Westgeest met zijn geschrift bepleit. In begrijpelijke, goed leesbare taal — voor niet alleen musicologen en andere kenners van details in deze materie — zet Hans Westgeest stap voor stap uiteen hoe hij tot zijn oplossing is gekomen.
Na verschijnen van het boek is er wel aandacht aan besteed in de grote dagbladen en op de radio, maar voor de rest overheerste zwijgen. Het feit dat er ooit eerder iemand is geweest die ook de/een oplossing zou hebben gevonden mag er vanzelfsprekend niet toe leiden dat zo'n publicatie wordt genegeerd of terzijde geschoven. Toch zijn er ondanks die tamelijk hermetisch afgesloten 'andere wereld' dan die Hans Westgeest bewoont, toch voldoende mensen die ervoor zorgen dat d schrijver het moreel hoog kan houden. professor Julian Rushton, redacteur van de Elgar Society Journal — die er ondanks Westgeests onderzoek bij blijft dat er geen enigma bestaat, correspondeert overigens wel langs elektronische weg met de Nederlander met een afwijkende mening. En zo hoort dat ook.
__________

Hans Westgeest: Elgars Enigma-variaties — Het raadsel opgelost. 76 pag., gebonden met illustraties. Corbulo Press, Leidschendam-Voorburg, 2007.

Er bestaan twee Nederlandse edities: ISBN 978-90-79291-02-1 (hardcovder) en ISBN 978-90-79291-04-5 (paperback).
Bij dezelfde uitgever is tevens een Engelse editie uitgekomen, die eveneens in twee vormen is geproduceerd: ISBN 978-90-79291-01-4 (hardcover) en ISBN 978-90-792191-03-8 (paperback).
____________

Afbeeldingen
1. Componist Edward Elgar.

2. Auteur Hans Westgeest.

3. Voorplat van de hardcover-editie van Elgars Enigma-variates uit 2007.