Archief

Op vrijdag 21 mei presenteert de Britse zender BBC Radio 3 in het klassieke muziekprogramma Performance on 3, dat tussen 20:00 uur en 22:15 uur kan worden beluisterd, als eerste onderdeel de Zesde Symfonie van Gustav Mahler, uit te voeren door het BBC National Orchestra of Wales onder leiding van de Nederlandse dirigent Jacques van Steen. Deze ongeveer anderhalf uur durende symfonie is een fascinerend stuk bekentenisliteratuur in muzikale gedaante. Een uitgebreid artikel daarover, met achtergronden en een technische toelichting met illustraties is te vinden op de Nederlandse fin de siècle cultuursite All art is quite useless van Rond1900.nl. Het werd daarop onlangs — om  precies te zijn op 10 mei jongstleden — opnieuw gepubliceerd.

Registratie uit 2009
In juni 2009 is in het Opernhaus Zürich een nieuwe versie gepresenteerd van de opera Paljas van Ruggero Leoncavallo (1857-1919). Uitvoerenden waren koor en orkest van de Opera van Zürich onder leiding van Stefano Ranzini. Grischa Asagarof tekende voor de enscènering, de titelrol — waarmee de beroemdste tenor uit de geschiedenis van het muziektheater, Enrico Caruso (1873-1921), in onder meer de New Yorkse Metropolitan Opera, nu ongeveer een eeuw geleden, furore heeft gemaakt — werd daarin vertolkt door de Italiaanse tenor José Cura.
Van deze uitvoering is een registratie gerealiseerd die op maandag 17 mei door de Duits-Franse cultuurzender Arte-televisie zal worden gepresenteerd tussen 22:10 uur en 23:25 uur.

I Pagliacci
Zowel de Duitse alsook de Nederlandse versie van I Pagliacci hebben de titel in het enkelvoud — Der Bajazzo, respectievelijk Paljas — geeft de oorspronkelijke titel een meervoudsvorm aan. I Pagliacci is een muziekdrama in twee bedrijven met een proloog. De tekst werd geschreven door de componis, naar een ware gebeurtenis. De eerste uitvoering werd op 21 mei 1892 gegeven in het Teatro dal Verne te Milaan, onder leiding van Arturo Tscanini (1867-1957), die daarvoor zangsolisten van de hoogst denkbare klasse van die dagen ter beschikking had: Addelina Stehle (1861-1945) in de rol van Nedda, Fiorello Giraud (1870-1928) als Canio, Victor Maurel (1848-1923) [1] als Tonio en Mario Ancona (1860-1931) als Silvio.
Nog in het jaar van de première werd er aan de Berlijnse Hof-Oper een Duitse versie gerealiseerd. In latere tijden zouden er nog enkele andere Duitstalige versies worden voorgesteld. In het jaar na de Scala-uitvoering werd I Pagliacci in Londen en New York voorgesteld. 

Het verhaal

De handeling speelt zich af in het jaar 1865 in het Italiaanse Calabria. In de Proloog bereidt komediant Tonio — rol voor een bariton — het publiek erop voor dat men een ware geschiedenis zal meebeleven. Canio — rol voor een tenor — is de oudere leider ban de rondreizende theatertroep. Mede door het grote leeftijdsverschil tussen hem en Nedda is hij zeer jaloers en waakt hij nauwgezet over haar.
Op een dorpsplein bereiden de komedianten de opvoering van de avond voor. Nedda — die in het geheim verliefd is op de jonge boer Silvio — die door een bariton moet worden voorgesteld — en met hem bespreekt ze de plannen voor de vlucht die ze de daarop volgende nacht met
hem wil ondernemen. Tonio, die zich in een eerder stadium aan Nedda heeft opgedrongen, luistert dat gesprek af en vertelt de inhoud ervan aan Canio. Deze slaagt er echter niet meer in de minnaar van zijn vrouw tegen te houden, en Nedda weigert resoluut diens naam te noemen.
Als de komedie op het dorpsplein is begonnen, raken spel en werkelijkheid verweven. Gedurende de afwezigheid van paljas (Canio) ontvangt Colombina (Nedda) de harlekijn (Beppo — een tenorpartij). Na zijn terugkeer raakt Paljas steeds opgewondener door meer en meer oplaaiende jaloezie. Weer eist hij van zijn vrouw dat ze hem de naam noemt van haar minnaar, maar dan steekt hij Nedda neer voor de ogen van de toeschouwers. De ijlings toegesnelde Silvio wordt eveneens door Canio neergestoken.
__________

[1] Door tussenkomst van deze tenor kwam Leoncavallo in contact met muziekuitgever Ricordi die weliswaar interesse had in datgene wat de componist had gemaakt, doch uitsluitend voor zover dat de tekst betrof. Teleurgesteld daarover wendde de componist zich tot een concurrerende uitgever, Sonzogno, en bood deze firma zijn Paljas aan.

____________

Afbeeldingen

1. De operacomponist Ruggero Leoncavallo (ansichtkaart uit 1910).

Live vanuit Muziekgebouw aan 't IJ

In het programma De donderdagavondserie dat wordt uitgezonden via Radio 4 — in dit geval op donderdag 13 mei, vanaf 20:02 uur, live vanuit het Muziekgebouw aan 't IJ te Amsterdam — zal het Nieuw Ensemble een optreden verzorgen onder leiding van Ed Spanjaard, met solistische medewerking van violiste Jennifer Koh. Deze musici zullen samen drie composities voorstellen, waarvan twee wereldpremières.
Het concert zal worden geopend met een zo langzamerhand klassiek geworden stuk van de middelste van de drie vertegenwoordigers van de Wiener Schule — welke ten onrechte veelal als Neue Wiener Schule wordt geafficheerd —: Anton von Webern (1883-1945) [1]. Van hem worden de Vijf stukken voor orkest opus 10 gespeeld.

Wereldpremières
Als eerste wereldpremière zal een stuk voor ensemble, getiteld Mudra, gereedgekomen in 2010 en geraliseerd door de Belgische componist Wim Henderickx (geboren 1962). Dit opus heeft een lengte van ongeveer zevenentwintig minuten.

Voordat uitvoerenden aan de andere allereerste uitvoering van een ander werk van een andere componist — Klas Torstenssen (geboren 1951) toekomen — en dat is na de pauze — zullen de orkeststukken van Anton von Webern worden herhaald. Althans, zo staat het in de opsomming van de composities in het persbericht dat we ontvingen. In de programmagegevens van Radio 4 wordt dat niet expliciet — doch evenmin impliciet — vermeld.
In ieder geval is het laatste werk van de avond bestemd voor het ensemble met een toegevoegde soliste, die de partij in het Concert voor viool en orkest van Klas Torstenssen zal interpreteren. 

__________

[1] Voor het geval u ze even niet allemaal op een rijtje heeft: de beide andere heren van deze stroming waren (en zijn) Arnold Schönberg (1874-1951) en Alban Berg (1885-1935).

____________

Afbeeldingen

1. De Belgische componist Wim Henderickx. (Foto © P. Maes.)
2. De Zweedse componist Klas Torstenssen. (Foto © Mikael Grönberg.)

Sneeuwitje

Zoals dat op christelijke feestdagen gebruikelijk is op Duitse tv-zenders, vooral die van ARD/Das Erste en één of meer van de daaraan gelieerde regionale zenders van de zogeheten Dritten Programme, wordt ook op Hemelvaartsdag, donderdag 13 mei, weer aandacht besteed aan de klassieke Duitse sprookjes door middel van een aantal films. Deze dag zijn dat er drie, die verspreid over drie zenders — de ARD, de Norddeutsche Rundfunk (NDR) en de Westdeutsche Rundfunk (WDR) — de ether in zullen worden gestuurd. Aangezien de beide laatstgenoemde instituten tot de organisatie van de ARD behoren, is het ietwat — zeg maar gerust: uiterst — verbazingwekkend dat de beide films elkaar overlappen.

Vooral om de kinderen zoet te houden op zulke niet schoolse dagen, presenteert de ARD reeds om 06:45 uur de film als opening van het dagprogramma dat op gewone werkdagen reeds om 05:30 uur begint. In dit geval gaat het om een rolprent die al bijna een halve eeuw oud is: Schneewittchen, een DDR-productie uit 1961, van Gottfried Kolditz (1922-1982), met Doris Welkow, Wolf-Dieter Panse en Marianne Christine Schilling.
Van geen van deze drie acteurs waren op de gebruikelijke wijze biografische gegevens te vinden. Het zal met het feit dat ze DDR-lieden waren, te maken hebben. De film — naar het wereldvermaarde verhaal van de gebroeders Jacob (1785-1863) en Wilhelm Grimm (1786-1859), duurt exact een uur.

Rumpelstilzchen

Ook de film Rumpelstilzchen is gebaseerd op het gelijknamige verhaal van dezelfde broes Grimm. Deze rolpent uit 2009 van Ulli König duurt eveneens een uur. Daarin kunt u Gottfried John (geboren 1942), Julie Engelbrecht (geb. 1984) en Robert Stadlober (geb. 1982) zien spelen. Deze rolprent wordt vertoond op de regionale televisiezender NDR III, tussen 13:00 uur en 14:00 uur.

Die Bremer Stadtmusikanten

Met de uitzending van de verfilming, eveneens in 2009, van Die Bremer Stadtmusikanten wordt binnen een gering aantal uren voor de derde keer in bewegende beelden een eerbetoon aan de sprookjesverzamelaars Grimm gerealiseerd. Regisseur Dirk Riegel heeft voor deze rolprent een beroep gedaan op Anna Fischer (geb. 1986), Johannes Zirner (geb. 1979) en Florian Martens (geb. 1958).

Deze omzetting in beeld en geluid van een aloud Duits verhaal wordt uitgezonden door de Westdeutsche Rundfunk, tussen 13:40 uur en 14:40 uur.

____________

Afbeeldingen

1. Voorzijde dvd-doos voor de film Schneewittchen. 2. De gebroeders Jacob en Wilhelm Grimm.

3. Acteur Gottfried John.