Pieter Heydensveer: Het laatste van zeven Lokerse veren

Bijlage bij het artikel van André Verstraeten, verschenen in het nummer 4, jaargang 41.

Het toenmalig overzetbootje nabij de Veerstraat, via een kabel die over de Durme is gespannen (uit “Lokeren in oude prentkaarten”).

Op de militaire kaart uit 1910 staat het bootje (nacelle) bij de Werkstede nog aangeduid. Hetzelfde geldt voor het veer nabij de Heirbrug.

“Daknamveir” staat nog op de kadasterkaart Popp, van omstreeks 1845. De Durme is verlegd en over de nieuwe Durme is een brug aangelegd. De latere rechttrekking van de Durme tot aan de Zuidlede is er nu bij getekend in stippellijn. Ze is gerealiseerd in 1897.

Op de militaire kaart uit 1870 zien we de Barrage de Dacknam op de plek waar eeuwenlang het veer lag. Meer noordelijk staat nacelle bij de monding van de Zuidlede in de Moervaart. En nog noordelijker staat nabij de wijk Bergendries Ponton bij het Pieter Heydensveer.

Uit "Deze Week" (destijds een huis-aan-huis blad te Lokeren), 23/7/1980

De legendarische “Marie van ’t veer” op haar overzetbootje.

Huidige situatie

Bestuur en Contactadressen

heemkring(at)desouvereinen.be

Lid worden

lidmaatschap van de kring:

gewoon lid: 10 euro
steunend lid: 15 euro
beschermlid: 25 euro of meer

bankrekening:

Centea: BE69 8600 0031 0378 op naam van de souvereinen, 9160 Lokeren

Buitenlandse leden:

30 euro (lidgeld 10 € en verzendingskosten inbegrepen)
te betalen op: IBAN BE69 8600 0031 0378 BIC SPAABE22

Oude jaargangen:

3 euro per jaargang tot en met het jaar 1999.
Van het jaar 2000 tot en met 2012 aan 8 euro per jaargang.
Vanaf 2013 aan 10 euro per jaargang.
Voor zover de voorraad strekt.
Alle info in het Documentatiecentrum: Daknam-dorp, 54 te Daknam - Lokeren (09/348 28 39 of heemkring@desouvereinen.be).

Tienjaarlijkse register

Buitengewone uitgaven

1  De landelijke postdienst van Lokeren; Leo De Clercq; 1978

Dit nummer handelt over de aanvang van het Belgisch postwezen te Lokeren in de 19de eeuw. Deze publicatie kwam tot stand door de medewerking van de Koninklijke Postzegelvereniging van het Land van Waas. Het geeft een overzicht van het opstarten in 1836 van de Belgische Post te Lokeren en directe omgeving.
Uitverkocht  (pdf op aanvraag verkrijgbaar)


2  Tienjarig register 1970 - 1979; De Souvereinen; 1980

zie register
Na afspraak


3  Tweede tienjarig register 1980 - 1989; De Souvereinen; 1990

zie register
Na afspraak


4  Een kwarteeuw de Souvereinen; Frans De Vos; 1994

Een toelichting bij 25 jaar heemkundige werking te Lokeren door de toenmalige voorzitter Frans De Vos.
Er wordt een overzicht gegeven over het ontstaan van de vereniging en de drijvende krachten achter De Souvereinen . Verder is er een chronologisch overzicht van gebeurtenissen die met de heemkring te maken hebben.
Uitverkocht   (pdf op aanvraag verkrijgbaar)


5  De societeyt litteraire van Lokeren, 1880 -1989; Hilaire Liebaut; 1998

De voorname burgers van Lokeren, die in 1803 een leesgenootschap oprichtten, volgden hiermee slechts het voorbeeld van hun stadsgenoten in vele andere steden uit eigen land en uit heel Europa. Voor de Durmestad zelf betrof het een eerste inititief van die aard. Was het eigenlijke opzet niet origineel, het stichten van een vereniging was op zich evenmin een uitvinding. Het samenbrengen van mensen in een organisatie om één en hetzelfde doel na te streven bestond immers al eeuwen. In de eigen nationale geschiedenis kan ter zake gewezen worden op de eeuwenoude traditie van het gildewezen of dichter bij 1803 naar diverse vrijmetselaarsloges uit de Oostenrijkse en het begin van de Franse periode en naar de vele wetenschappelike kringen die einde de achttiende-begin-negentiende eeuw werden opgericht. Specifiek op het culturele vlak was er de bloei van de rederijkerskamers geweest. Ook in Lokeren bestond reeds voor 599 een gulde onder de mooie kenspreuk den Soeten Naem Jesus schuylende onder den bloeienden wijngaertrancke. Alhoewel het geen loutere rederijkerskamer betrof, maar wezenlijk een godsdienstige confrerie of broederschap was, bracht deze gilde toch religieus toneel en dit tot haar afschaffing door het fameuze decreet van keizer Jozef II in 1786. Reeds in 1790 hervatte het gezelschap zijn activiteiten en het slaagde er zelfs in om de drastische maatregelen van de Franse radicalen te overleven. Vanaf 1800 zorgden de orde en de tijdelijke rust, die het Consulaat in de hele Zuidelijke Nederlanden bracht, voor een forse opbloei van het verenigingsleven, zeker in vergelijking met de situatie tijdens het laatste decennium van de vorige eeuw.
Uitverkocht   (pdf op aanvraag verkrijgbaar)


6  Delftse tegeltjes in Lokeren; Erik Bielen; 1999

In deze publicatie behandelt de auteur uitsluitend de collectie faience wandtegels van het stedelijk Museum van Lokeren. Een beperking die uiteindelijk resulteerde in een zeer doorgedreven studie. Het bleef immers niet bij een summier overzicht van deze door verzamelaars erg gegeerde "steentjes".
Zo vinden we in de inleiding heel wat gegevens over het fabricatieproces en de daarbij gebruikte technieken. Ook een korte historiek van de Nederlandse tegelproductie komt aan bod. Daarna is de museumcollectie aan de beurt: kinderspelen, landschappen, zeewezens, dieren en tegeltableaus. Daarbij wordt - waar mogelijk - de herkomst bepaald. Opvallend is de grote aandacht die besteed wordt aan de bijbeltegels. Eigenlijk is dit niet zo verwonderlijk: in de 18de eeuwse keuken van het Stedelijke Museum van Lokeren bevindt zich een haard waarvan de achterwand bekleed is met een groot aantal dergelijke tegeltjes. Onder hen een tachtigtal die elk op zich een verschillend tafereel uitbeelden, zowel scènes uit het Oude als uit het Nieuwe Testament.
Door de gebruikte nummering en de bijhorende beschrijving is deze publicatie uitermate geschikt, endit zowel voorde geïnteresseerde leek als voor de meer gespecialiseerde bezoeker, als wandelgids doorheen de Lokerse verzameling.
3 euro

7  Derde tienjarig register, 1990 - 1999; De Souvereinen; 2000

zie register
Na afspraak


8  Joannes Baptista De Smet (Lokeren 1674 - Gent 1741), de Lokerse bisschop van Ieper en Gent; Paul Van den Bavière, Jan Roegiers; 2003

Ter gelegenheid van een tentoonstelling werd deze publicatie verzorgd door een uit Lokeren afkomstige Leuvense historicus Paul Vanden Bavière. Het werd een uitgebreide zoektocht langs archieven, musea, bibliotheken, kerkelijke en andere gebouwen, documentatiecentra en particuliere verzamelaars, op zoek naar sporen van Joannes Baptista De Smet. Het resultaat van een en ander kan u nalezen in de bijdrage "De nagelaten sporen van Jean-Baptist De Smet" in deze uitgave.
Het betreft hier een biografie van deze uit Lokeren geboortige kerkprelaat en de sporen die hij nagelaten heeft.
3 euro


9  Het marktoctrooi van Lokeren (1555); Walter De Cubber, Gustaaf Janssens, Nico Van Campenhout; 2005

In mei 1555 verleende de administratie van keizer Karel V (1500-1558) aan Lokeren, toen een groot landbouwdorp in het onder Spaans gezag ressorterende graafschap Vlaanderen, een octrooi voor de organisatie van een wekelijkse markt op woensdag. Dit historische document vormt tot op vandaag de juridische basis voor de woensdagse weekmarkt. Het marktoctrooi, dat al die tijd een van de topstukken was van het Lokerse sStadsarchief en dat nog is, kreeg in de 20ste eeuw twee keer een bijzondere en uitdrukkelijke aandacht.
3 euro


10  Architectuur en urbanisatie in een Vlaamse provinciestad: Lokeren, 1840 - 1890; Vincent Debonne; 2006

De 19de eeuw vormde het begin van een nieuw tijdperk, een nieuwe fase in de Europese geschiedenis. De toepassing van technologische vernieuwingen bracht de definitieve doorbraak van de voordien al sluimerende industrialisatie, een proces dat op zijn beurt de gehele samenleving grondig en ingrijpend zou beïnvloeden en veranderen. Tot halverwege de 19de eeuw bleven de stadscentra ingesloten door hun in oorprong middeleeuwse vesten. Door de bouw van fabriekspanden aan de rand van de steden, de aanleg van nieuwe wegen en kanalen, braken de kernen uit hun oude begrenzingen. De arbeiders vestigden zich meestal dicht bij de nieuwe industriëlebedrijven. Hun huizen vormden samen met de burgerhuizen van de industriëlen een 19de eeuwse gordel van bebouwing rond de oude stadskernen.
Als kleine Oost-Vlaamse provinciestad speelde Lokeren natuurlijk niet de hoofdrol in het stedenbouwkundige en architecturale verhaal van de 19de eeuw. Wel bood Lokeren in de jaren tussen 1840 en 1890 een weerspiegeling, zij het soms schoorvoetend en met enige vertraging, van de toenmalige architecturale trends en urbanisatie die een Belgisch stadje in die tijd kon ondergaan. Er kunnen een aantal periodes onderscheiden worden:
Tussen 1840 en 1860: kenmerkend een sterke betrokkenheid van het stadsbestur als opdrachtgever.
Tussen 1860 en 1870: het stadsbestuur was slechts beperkt betrokken bij de bouwactiviteit, die grotendeels het werk was van de burgerij en haar drukke huizenbouw. Het rijke, barokke neoclassicisme domineerde het straatbeeld, terwijl andere neostijlen veel minder vertegenwoordigd waren.
Na 1880 bood het architectuurlandschap weer meer variatie. Naast de neobarokke stijl verschenen de eerste huizen in neorenaissancestijl en werden ook enkele belangrijke neogotische projecten geraliseerd. Het stadsbestuur nam in deze periode opnieuw af en toe een stedebouwkundig initiatief. Tenslotte getuigde de bouw van heel wat arbeidershuizen van de bevolkingsgroei van Lokeren.
3 euro

10b Bommen op Lokeren - de ware toedracht over donderdag 11 mei 1944; De Munck André; 2009; (onderdeel van jaargang 2009, nr. 2)

Het bombardement op Lokeren vanuit militair oogpunt bekeken. Met een onderzoek in militaire documenten en de verklaring naar de reden van de catastrofe.
3 euro

11  Doorslaar, een aanzet tot de kennis van het verleden van het dorp en de parochie; Hilaire Liebaut; 2009

De afwezigheid van het niet-alledaagse of het niet-algemene zet een domper op de mogelijkheden tot geschiedschrijving over Doorslaar. Tenzij men het over een andere boeg gooit en het verhaal van mensen en families aanwendt om een deel van het verleden te reconstrueren. In de loop der tijden hebben in dit dorp veel mensen (hard) gewerkt. Met of zonder reden koesterden zij de verwachting het ooit beter te hebben dan de vorige generaties.
Wie toch het verleden van dit dorp probeert te achterhalen, stuit dadelijk op een volgend probleem. In de archieven en in de schaars beschikbare historische publicaties heeft men het zo goed als altijd over Eksaarde als geheel. Hoogst zelden duikt Doorslaar op als een afzonderlijke entiteit.
Een zoveelste tegenslag voor een degelijk onderbouwde historische terugblik dieper dan de 19de eeuw is het feit dat Doorslaar niet is ontstaan door ontginningsactiviteiten van een of andere abdij. Tot slot hebben twee branden een groot deel van het archief van de heerlijkheid Eksaarde vernietigd: die van het parochie- en gemeentehuis in 1676 en die van de baljuw in 1685.
Uitverkocht  (pdf op aanvraag verkrijgbaar)

12  Vierde tienjarig register, 2000 - 2009; De Souvereinen; 2010

zie register
Na afspraak

13 "De Vlaamsgezinde rode apotheker" Henri Van de Voorde (1910-1976); Nico Van Campenhout, m.m.v. Peter Van Wichelen; 2011

Een verzameling getuigenissen van mensen die Henri Van de Voorde gekend hebben. Op deze wijze wordt zijn leven, werk en politieke overtuiging belicht door mensen die hem peroonlijk hebben gekend. Rik Van de Voorde werd geboren in 1910 te Lokeren. Van huis uit liberaal, maakte hij onmiddellijk na WO II de overstap naar de socialistische partij. Vanaf 1950 werd hij het boegbeeld van de vrijzinnigen in Lokeren.
  3 euro

14  Petrus Jacobus Franciscus Vrancken (1757-1833), een Lokerse hoedenfabrikant en kunstverzamelaar, en de Lokerse hoedenmakerij van het einde van de 18de eeuw tot ca. 1870; Hilaire Liebaut; 2011

In de publicaties over de economische evolutie van België tijdens de 19de eeuw is de geschiedenis van de hoedennijverheid niet meer dan een voetnoot. Het gebrek aan aandacht voor deze bedrijfssector is niet onverklaarbaar. Enerzijds is er omtrent dit onderwerp nog weinig onderzoek verricht. Anderzijds was het aantal betrokken werknemers relatief beperkt, althans in vergelijking met de tewerkstelling in sectoren als de mijnbouw, de ijzer- of staalproductie en de textiel. Helemaal onbelangrijk was deze eeuwenoude nijverheid nochtans niet, in onder andere Oost-Vlaanderen en Brabant, tenminste tot en met de eerste decennia van de 19de eeuw. Voor Lokeren is ze tijdens de 18de eeuw én tot circa 1830-1840 zelfs van grote betekenis geweest.
De centrale figuur in dat hoofdstuk van de lokale geschiedenis is Petrus Jacobus Franciscus Vrancken (1757-1833). Deze geboren en getogen Antwerpenaar was vanaf circa 1798 en tot aan zijn overlijden de grootste werkgever in Lokeren, de grootste hoedenfabrikant van Oost-Vlaanderen én één van de grote(re) ondernemers in het toenmalige Vlaanderen. Om zijn leven te duiden voor de hoedenfabricatie in Lokeren en daarbuiten is er helaas geen bedrijfsarchief of persoonlijk archief beschikbaar. Van Vrancken bleef slechts een schamel aantal brieven bewaard. In de rijksarchieven van Beveren en Gent en in de stadsarchieven van Lokeren en Mechelen, alsook in het gemeentarchief van Wetteren was gelukkig voldoende informatie te vinden om een poging tot het schrijven van een monografie te ondernemen.
5 euro

15  De Teresiaantjes te Lokeren
de geschiedenis van het klooster der karmelietessen ; Herman Steels; 2012

De geschiedenis van het klooster, de kapel en de kloosterzusters aan de hand van archiefstukken van het klooster en geschreven getuigenissen van kloosterzusters.
Pakkend is het relaas over de Eerste Wereldoorlog, hoe de zusters die beleefd hebben.
5 euro

16 DeArme Klaren te Lokeren
de geschiedenis van het clarissenklooster; Herman Steels; 2013

De geschiedenis van de Arme Klaren te Lokeren, vanaf hun stichting in de stad. De auteur is terug in de archieven van het klooster geduikeld en weet ons te boeien met grote en kleine dingen uit het kloosterleven. Belangrijke mijlpalen zijn ook deze keer WO I en het WO II, waarbij het toenmalige klooster tijdens het bombardement in mei 1944 grotendeels vernield werd.
Bij dit boek hoort ook een audio CD met live opgenomen kloosterliederen uit de periode 1975.
5 euro : boek en CD
2 euro : CD

17  100 Jaar School Groendreef te Lokeren; Rudi Henderickx; 2014

Op 13 december 1913 wordt het schoolgebouw aan de Groendreef in Lokeren ingehuldigd. In deze bijdrage ter gelegenheid van de 100ste verjaardag bespreken we enerzijds wat voorafging aan de oprichting van het Stads-, Staats-, Rijks- en Gemeenschapsonderwijs en anderzijds de verschillende periodes die bepalend zijn geweest voor de gestage ontwikkeling van de school, ontstaan in 1862.
We hebben derhalve deze geschiedenis niet uitgebreid met de historische ontwikkelingen van de andere scholen van het gemeenschapsonderwijs zoals het Koninklijk Atheneum, het Koninklijk Technisch Atheneum, de basisschool Bloemenhof met haar vestigingsplaatsen Schoolstraat en Hoogstraat, basisschool Rozen, de basisschool Springplank, de basisschool buitengewoon onderwijs Klimop, het Centrum voor Volwassenenonderwijs Leerstad en het Centrum voor Leerlingenbegeleiding. Al deze instellingen hebben elk hun eigen boeiende geschiedenis. Hun ontstaan is nauw verbonden met de school aan de Groendreef omdat die samen met de school in de Schoolstraat aan de basis ligt van de ontwikkeling van het officieel onderwijs in de stad. We zijn blijven stilstaan bij de vele directies, de personeelsleden en verschillende verdienstelijke personen die aan het Lokers openbaar onderwijs extra kleur en uitstraling hebben gegeven en tenslotte hebben we ook de leerlingen een ruime plaats gegeven. Zij zijn het immers om wie alles draait.
5 euro

Twee uitgaven van de Culturele Raad van Lokeren
met de medewerking van de heemkring:

1  Een dodelijke vergissing - het bombardement van 11 mei 1944 op Lokeren; Alain Debbaut, Björn Rzoska, 2004

Getuigenissen en verhalen van Lokeraars die het bombardement aan de lijve ondervonden. Het Lokerse stadscentrum werd zwaar getroffen door een bombardement uitgevoerd door geallieerde vliegtuigen. 85 mensen kwamen om het leven, tientallen anderen werden gewond, soms voor het leven verminkt. Honderden huizen werden vernield of zwaar beschadigd.
Uitverkocht  (pdf op aanvraag verkrijgbaar)


2  Een bittere lente - de meidagen van 1940 in Lokeren; Alain Debbaut, Björn Rzoska, 2006

De impact van en de vele reacties op "Een dodelijke vergissing - het bombardement van 11 mei 1944 op Lokeren" tonen aan dat bij vele mensen de zorg om het verleden leeft en dat herinnering een noodzaak is. Ook de nabestaanden van de slachtoffers van de eerste oorlogsweken in 1940 eisen terecht hun plaats op in het collectief geheugen.
3 euro

Wie een aantal jaargangen aankoopt krijgt de bijhorende "Buitengewone Uitgaven" gratis

Ontstaan

De stichtingsvergadering vond plaats op 26 januari 1969 in de raadszaal van het stadhuis te Lokeren.
Het eerste bestuur bestond uit V. Verstegen (toenmalig stadsarchivaris), Fr. De Vos, C. De Clercq, M. Pieters, L. Van Damme, A. Bruynbroeck, Fr. De Bondt en E. Everaert. De naam "De Souvereinen" werd aangenomen als kringnaam, een spotnaam die in de 17de eeuw aan de Lokeraars werd gegeven en die tot in de 19de eeuw algemeen bekend was.

Het tijdschrift van de kring verscheen eind februari 1970 voor de eerste keer. Het begon bescheiden met een zestiental pagina's maar zou al snel uitgroeien tot 32 à 40 bladzijden per nummer, het verschijnt vier maal per jaar en telt momenteel 50 à 60 bladzijden per nummer. Oorspronkelijk in zwart wit, deed kleurafdruk zijn intrede vanaf jaargang 2007.
Tot op heden werden er meer dan 6.000 pagina's gepubliceerd door 175 verschillende auteurs in 1.075 bijdragen over de meest diverse onderwerpen in verband met volkskunde, folklore, kunst, geschiedenis, taalkunde en nog zoveel meer. Tevens werden er ook vaak nog nooit geziene beeldopnames gepubliceerd.

De vereniging De Souvereinen telt op dit moment over de 500 leden.