Rechten van de volkeren

Parabeltje van een plattelandsdiaken

“Het doel van het leven is het ontvangen van de Heilige Geest

Waarom zijn er accidenten op de wegen als gevolg zijn van overdreven snelheid?

Waarom beklimmen sommigen de hoogste bergtoppen terwijl zij het gevaar lopen om er geamputeerde tenen en handen aan over te houden?

Waarom willen wij naar Mars reizen?

Waarom drogeren sommigen zich?...

Omdat de mens een wezen van uitersten is; er leeft in hem een honger naar het absolute, een onlesbare dorst naar het oneindige. De mens weet het misschien niet altijd, maar hij wordt ‘gekweld’ door het verlangen naar God. Hij probeert dat verlangen in slaap te wiegen ( te anesthetiseren), of het een andere wending te geven, maar hij zal er nooit in slagen het uit te doven. Er bestaat iemand die dat perfect heeft begrepen. In de kern zegde hij het volgende: “ De mens kan niet leven zonder zich te bedwelmen. Om de last van het leven te dragen heeft hij ofwel verdovende middelen nodig of de Heilige Geest…” Dat komt van de auteur van Fleurs du Mal, de dichter Charles Baudelaire zelf. Hij lijkt daardoor op een zeer grote heilige van de Russich orthodoxe kerk, die op gelijke voet staat met de door ons beter bekende pastoor van Ars, Jean-Marie Vianney. De heilige Seraphin van Sarov vatte alles samen al zeggende: “Het doel van het christelijke leven, is het ontvangen van de Heilige Geest.” Het beste dat wij kunnen doen, datgene waartoe wij gemaakt zijn, bestaat erin ons te laten vervullen door de Heilige Geest.

“Zonder de heilige Geest is Christus iemand uit lang vervlogen tijd, is het Evangelie dode letter, de kerk een gewone organisatie, de missie propaganda, de cultus een bezwering (evocatie) en het handelen van de mens een slavenmoraal. Maar met de Heilige Geest komt Christus tegenwoordig, wordt missie een zending van de heilige Drievuldigheid, de liturgie een gedachtenis en een anticipatie, het handelen van de mens wordt goddelijk.” (Patriarch Anthengoras).

Diaken Maurice Temmerman

Parabeltje van een plattelandsdiaken

Jezus ontmoet de aartsengel Gabriël tijdens zijn hemelvaart

Wat ik jullie vandaag vertel ontleen ik aan een oud verhaal uit de Middeleeuwen. Op hemelvaartdag stijgt Jezus voor zijn leerlingen op en verdwijnt uit hun zicht. Wat zij niet weten is, dat hij op tijdens die hemelvaart, de aartsengel Gabriël tegenkomt. Die spreekt hem aan:

- “Ha! Wat een vreugde van je te zien! Maar wat gebeurt er op aarde? Het lijkt mij daar nogal vreemd aan toe te gaan, alles is daar pikke donker, alles lijkt wel in de nacht verdwenen, ik zie daar beneden nauwelijks enkele kleine lichtjes.”

Jezus legt het hem dan uit:

- “Het is nacht op aarde: dat is juist . Maar tel eens goed de kleine lichtjes; je kan er twaalf tellen: dat van Maria, mijn moeder, en van mijn apostelen, die aan het bidden zijn in het Cenakel. En het is mijn plan, als ik teruggekeerd ben bij mijn Vader, van uit den hoge de Heilige Geest te sturen. Dan zal je zien dat, als ik mijn Heilige Geest heb gestuurd, heel de aarde in gloed zal staan. Die kleine vlammetjes die in dat kleine huisje opflakkeren gaan zich overal verspreiden, en heel de aarde zal één groot vuur zijn.”

Omdat de aartsengel Gabriël ons goed kent – hij volgt ons al vele jaren – trekt hij een sceptisch gezicht… En hij vraagt aan Jezus:

- “Wat zal er gebeuren als uw plan niet uitkomt?”

Jezus antwoordt daarop:

- “Ik heb geen ander plan.”

Christus heeft maar één plan voor de mensheid! …

Dat is de eerste les die wij uit dit verhaal kunnen trekken: zoek geen ander plan om de mensheid te redden. Leggen wij ons vertrouwen in Jezus. Het is beter om aan zijn plan mee te werken.

De tweede les uit dit verhaal vinden wij in een uitspraak van Jean Guitton. In zijn boek over Marthe Robin, citeert hij deze maxime, die zegt dat de wereld altijd heeft geleefd ‘dank zij enkelen’”: Paucis vivit genus humanum, d.w.z (letterlijk):’ Door weinigen leeft het menselijk geslacht’. De wereld draait op enkele mensen die echt het verschil maken in positieve zin. Het is niet de massa, maar het zijn wel enkele ‘heiligen’ die daartussen lopen, die de wereld in leven houden.

Wij kunnen er uit besluiten dat Hemelvaart het feest van de hoop is. De heilige Paulus suggereert dat als hij zegt dat wij een lichaam zijn waarvan Jezus het hoofd is. Bij een bevalling is het moeilijkste voorbij als het hoofdje is gepasseerd. Vanuit de hoop kunnen wij zeggen dat wij gered zijn, wij zijn reeds gepasseerd in God, ons Hoofd. Met Jezus zijn wij reeds aangekomen in de hemel. Het komt er op aan de voeten op de aarde te bewaren, en het hoofd in de hemel. Het schijnt dat de heilige Theresia van Avila had kunnen zingen, omdat zij terzelfder tijd even praktisch als mystiek was, “Glorie aan God in de hemel en de voeten op de aarde…”

Diaken Maurice Temmerman

Waarom is Jezus eerst aan vrouwen verschenen?

Iedereen kan het constateren: als je met aandacht de verrijzenisverhalen leest, dan word je getroffen door de heel belangrijke plaats die de vrouwen daarin innemen. Het is in ieder geval zo dat de eerste personen aan wie de verrezen Jezus verscheen, vrouwen waren: Maria-Magdalena en haar gezellinnen die vroeg in de ochtend waren opgestaan – maar zouden zij wel geslapen hebben? – om door het wassen en parfumeren van het lichaam van Jezus het een waardig graf (rustplaats) te geven. Waarom is Jezus eerst aan vrouwen verschenen? Opdat het nieuws zich vlug zou verspreiden, beweren venijnige tongen…

Maar nu ernstiger. Ik heb twee verklaringen gevonden. Vooreerst die van Eric-Emmanuel Schmitt. Deze auteur is beroemd geworden door zijn romans (L’ évangile selon Pilate, reeds in het Nederlands beschikbaar onder de titel: Het evangelie volgens Pilatus. Een méér dan lezenswaardig boek!) en zijn theaterstukken (o.a. Oscar et La Dame en rose, bij ons uitgegeven als het boekje Oscar en oma rozerood). Schmitt heeft het christelijk geloof ontdekt dank zij een nacht in de Sahara woestijn en vier jaar later, dank zij een mystieke nachtelijke ervaring waarbij hij in één ruk de vier evangelies las. Hij formuleert de volgende bedenking: “Alles wat mensen hebben opgebouwd vindt meestal zijn oorsprong in de angst voor de andere. De kracht van het christendom ligt in het feit dat het deze angst aan de kaak stelt en tevens durft te bevestigen dat de menselijke relaties op de liefde kunnen gegrondvest worden. Wij kunnen een vrouwelijke dimensie in de boodschap van het christendom ontdekken die tegenover de haat, de rivaliteit, de afgunst, de agressiviteit van de mensen, waarden voorstaat als tederheid, zorgen voor de andere(n), eerbied voor het lichaam, leven geven ...”

In een interview (weekblad Panorama, nr 408, maart 2005, p. 18) zegt hij: “ Het kruis is een schandaal waardoor wij gered worden, want het werpt recht in het gezicht van de mensheid deze vreselijke waarheid: kijk tot wat jullie in staat zijn te doen aan een mens die, heel zijn leven, niet anders heeft gedaan dan te getuigen (op te komen voor) van de liefde! Ecce homo!”

Er is nog een andere hypothese: wij mannen ervaren in ons lichaam alleen de tijd die verloopt en eindigt in het oud worden en het dood gaan. Vrouwen, als zij een kind verwachten, ervaren een tijd die verloopt in de tegenover gestelde richting, een tijd die uitloopt op leven, op geboren worden. Dat maakt hen bekwaam om getuigen te zijn van de ommekeer die door God op Paasmorgen werd begonnen en om draagsters te worden van de blijde boodschap: “Hij leeft!”.

Diaken Maurice Temmerman

Parabeltje van een plattelandsdiaken

De merrie van boer Michaël

Het enige bezit van boer Michaël was zijn merrie. Het was zijn kostbaarste bezit. Op zekere dag verdwijnt de merrie zo maar in de natuur. Alle moeite om haar terug te vinden was tevergeefs.

- “Je heb je enige bezit verloren,” zegden de buren.

- Michaël antwoordde: “ Is dat een geluk of een ongeluk, wie zou dat kunnen zeggen?”

En kijk, veertien dagen later komt de merrie terug vergezeld door drie wilde hengsten.

- Men zegt hem: “ Jij hebt wel veel geluk Michaël.”

- “ Hoe weten jullie dat het een geluk is?”

De volgende dag, terwijl een van de zonen van Michaël een hengst probeert te temmen, breekt die zijn been.

- “Wat een ongeluk!”

- “Denk je dat…?”, antwoordt hij.

En inderdaad, enkele dagen later, breekt een burgeroorlog in de provincie uit. Een bende soldaten trekt door het dorp om met geweld alle jonge mannen, die een geweer kunnen dragen, op te eisen. Alleen de zoon van Michaël, met zijn gebroken been, wordt niet ingelijfd. Hij ontsnapt aan dodelijke veldslagen.

Men vindt deze parabel in vele landen van oost tot west, van noord tot zuid. De parabel leert ons dat de dingen niet altijd zijn wat zij schijnen te zijn…

Men weet nooit of iets een geluk of ongeluk betekent: men moet wachten op het einde van het avontuur, en misschien op het einde van het leven. Dan, door achterom te kijken, zal men min of meer kunnen zien waar het op aan kwam.

Het leert ons ook: God draagt zorg van ons door heen kleine en grote gebeurtenissen, en haalt uit het goede uit het kwade… Hij schrijft recht op kromme lijnen!

De parabel leert ons nog andere dingen als men ze lang genoeg herkauwt. Zijn nederige wijsheid maakt dat mijn hart vrijer kan kloppen. Ik heb een zware verkoudheid opgedaan of het groot lot gewonnen op de tombola, ik ben gezakt bij het examen. Europa gaat maar traag vooruit, ik heb een defect aan mijn auto: betekent dat geluk of ongeluk, wie zal het zeggen? Dikwijls blijkt heeft men mij lasten op de schouders heeft gelegd die, wat de ervaring bewijst, zich achteraf openbaren als bron van leven…Misschien houd je van parabels, wel deze is goud waard voor de regen- en zonnedagen.

Diaken Maurice Temmerman

Parabeltje van een plattelandsdiaken

Het kruis is een venster

Vele ouders, en tegenwoordig veel grootouders, maken het mee dat hun kleine kinderen of kleinkinderen uitspraken doen die je verwonderd doen opkijken. Je denkt: ‘Dat moet ik noteren. Dat wil ik niet vergeten! Zo mooi, zo gevat, zo wijs!’

Als je op dit moment een beproeving meemaakt is het volgende echt gebeurde verhaal voor je. Een echte opsteker! Een moeder vertelde ons dat haar kleine dochter van vier jaar haar een echte ontdekking liet meemaken.

- “Die avond was mijn hart bedrukt en mijn lichaam zwaar. Ik ga de slaapkamer van Annemieke binnen om haar een kus te geven alvorens zij gaat slapen.”

- “Mama, weet je wat een kruis is…(Zou zij bemerkt hebben wat ik beleefde? Mijn gedachten razen sneller dan haar woorden. Een kruis? Natuurlijk weet ik wat dat is!) Een kruis is een venster.”

- ?...

- “Begrijp je het niet… Kijk eens mama.”

Mijn kleine dochter van nauwelijks vier jaar, die zelfs nog niet kan schrijven maar alleen maar tekenen, zet zich op haar bed, neemt een stylo en een blad papier om mij te helpen het te zien, het te begrijpen. Zij tekent een kruis en omringt het met een vierkant.

- “Zie je het nu, mama, een kruis is een venster.’

Mijn hart komt als door een bliksem tot rust, mijn hart klopt opnieuw op de juist plaats.

- “Wat je daar zegt is prachtig. Ik ga het in mijn boek schrijven opdat ik het je later, als je groot bent, kan herhalen.”

En mijn kleine dochter antwoordt zelfverzekerd:

- “Het is de moeite niet, mama, ik zal zelf wel onthouden.”

Het kleine meisje, Annemie, verwijst zonder het te weten naar een spreekwoord uit Rwanda, dat ons dezelfde hoop, hetzelfde vertrouwen verwoordt. “Als de duivel stenen naar de kerk gooit, rapen de engelen die op om de kerk verder op te bouwen.”

Diaken Maurice Temmerman

Parabeltje van een plattelandsdiaken

Het verhaal van de onbewoonbaar-verklaarde woningen!

Er was eens een engel, dienaar de wereld van de mensen gezonden werd, om te zien wat er aan de hand was met de woningen in het huis van de Vader.

Vele mensen hadden namelijk – nadat zij de hemel waren binnengegaan – geklaagd dat er voor hen geen woongelegenheid was geweest in het huis van de Vader op aarde.

Dit had grote verbazing gewekt in het hemelhuis en God, de Onuitsprekelijke, vond het nodig dat één van zijn engelen zou gaan kijken hoe het met het aard-huis van de Vader stond.

De engel kwam in de wereld en probeerde alle deuren van de woningen van het huis van de Vader. Maar de deuren waren op slot, de sleutels waren verdwenen, de bewoners hadden elders hun toevlucht gezocht en overal hingen bordjes ‘onbewoonbaar verklaard’.

Slechts enkele woningen waren nog bewoond. Duizenden stonden leeg. De enkele woningen die nog bewoond waren, waren die van de ‘vijf-geboden-onderhouders’, van de ‘één-uur-op-zondag mensen’, van de ritualisten, van de kerk-rechters, van de moralisten en van de hiërarchische monarchen. Zij woonden nog in het huis van de Vader, maar alle andere woningen stonden leeg.

Om de oorzaken te ontdekken van het leegstaan van al deze woningen, riep de engel een vergadering bijeen van de nog-bewoners van het huis van de Vader. Hij vroeg hen, waar alle andere bewoners waren en waarom zoveel woningen onbewoonbaar verklaard waren.

De nog-bewoners zetten de engel uiteen dat zij de plannen en de bedoelingen van God, de Onuitsprekelijke, theologische, eschatologische, pneumatologisch, ecclesiologisch, heilshistorisch, monarchistisch, hiërarchisch en omnilogisch bestudeerd hadden en dat zij tot de conclusie waren gekomen dat voor hén en voor hén alleen een woning was bedoeld in het huis van de Vader. Zij hadden daarom geleidelijk de woonvergunningen van de andere bewoners ingetrokken en de woningen onbewoonbaar verklaard.

De oren van de engel tuitten wel een beetje bij het aanhoren van al deze geleerde woorden, maar hij begreep waar het om ging en ging verdrietig en terneergeslagen heen.

Onmiddellijk nam hij contact op met God, de Onuitsprekelijke. Van hem ontving de engel duidelijke instructies: “Ga naar de stad van de mens. Laat nieuwe sleutels maken. Zorg dat de woningen opgeknapt worden. Zet de deuren en de ramen wagenwijd open. Heel de bordjes ‘onbewoonbaar verklaard’ weg en schilder ze over met…” Toen volgde een lange lijst met namen.

De engel ging direct aan de slag.

Hij liet nieuwe sleutels maken. Hij schakelde een schoonmaakbedrijf en een bouwonderneming in. Hij kocht verf en kwasten en schilderde zelf alle bordjes ‘onbewoonbaar verklaard’ over.

Met heldere kleuren schilderde hij de namen van de nieuwe bewoners op de bordjes: ‘armen’, ‘hongerlijders’, ‘verdrietigen’, ‘outcasts’, ‘veréénzaamden’, ‘vreemdelingen’, ‘zachtmoedigen’, ‘barmhartigen’, ‘vredestichters’, ‘zuiveren van hart’, ‘vervolgden om mijn Naam’, ‘van kwaad betichten’, ‘zondaars’, ‘gevangenen-bezoekers’, ‘naaktenkleders’, ‘vreemdelingen-opnemers’, ‘zieken-bezoekers’, ‘te drinken-gevers’, ‘hongerstillers’, ‘bevrijders’, ‘gerechtigheidzoekers’, ‘vergevers’ ‘uitdelers’, … En zo ging hij dagen door met schilderen.

Toen alle bordjes klaar waren en de verf in de zon mooi was gedroogd, hing hij de nieuwe bordjes boven de deuren van alle keurig opgeknapte woningen.

De nog-bewoners van het huis van de Vader begrepen niet wat er allemaal gebeurde. Zij maakten bezwaren en vroegen de engel met welk gezag hij dat allemaal deed.

Toen antwoordde de engel dat het gebeurde op gezag van God, de Onuitsprekelijke.

Nadat hij zo de woningen van het huis van de Vader weer had opengesteld en in orde gebracht, liet hij een open brief plaatsen in alle wereldkranten en een boodschap voorlezen in alle televisieprogramma’s, dat voor allen die een wonng zochten in het huis van de Vader, weer een woning gereed was.

Ieder hoefde maar naar het bordje boven de deur te kijken en als hij zich onder het opschrift thuis voelde mocht hij de woning betrekken. Ook de nog-bewoners mochten blijven wonen, als zij zich aan één van de groepen verwant voelden. Zo werd het aard-huis van de Vader weer bewoonbaar voor álle mensen van goede wil.

Diaken Maurice Temmerman

Het ‘één-uur-op-zondag’ model

Vervolg op ‘de reddingsclub’

Waarover ging de discussie na het herschikken van parochies: over de uren van de eucharistievieringen? Over het uur dat niet past voor onze parochie(s). Over het feit dat niet elke zondag eucharistie wordt gevierd in onze parochie. Over het feit dat wij ons om de veertien dagen moeten verplaatsen naar een andere parochie om eucharistie te vieren. Over het feit dat gebedsvieringen (zeker niet met communiegelegendheid – tenzij op Goede Vrijdag) niet meer toegelaten zijn?

Wat zegt men over iemand als men ons vertelt dat hij of zij niet pratikeert? Juist ja, dat hij of zij niet deelneemt aan de wekelijkse eucharistieviering.

Deze twee voorbeelden zijn voldoende om duidelijk te maken dat het ‘één-uur-op-zondag’ model dominerend aanwezig is.

Dat heeft o.a. als gevolg dat priesters vooral als voorganger in de eucharistie wordt gezien? En dat je een gelovige hoort klagen“dat van het opdragen van een zondagsmis door een man die zeven missen moet doen, weinig intensiteit uitgaat” (zie De Standaard van vrijdag 19 januari ll).En dat men diakens, nochtans met een heel specifieke roeping en opdracht, als stoplap ziet om dat gebrek aan priesters-celebranten op te vangen. Het is zelfs zo dat de meerderheid van de diakens in feite gemankeerde priesterroepingen zijn, gehandicapt door hun huwelijk!

Vandaar de aandacht die besteed wordt aan het teruglopende kerkbezoek op zondag en de angstige bezorgdheid die geuit wordt bij het constateren van het voortdurende achteruitgaan van het zondagsmisbezoek. deze aandacht wijst in ieder geval op het feit dat het ‘uur-op-zondag’ model van christen-zijn en kerkelijk meeleven nog steeds hoog genoteerd staat en voor velen hét model van christen-zijn is.

Het feit dat aan dit ‘uur-op-zondag’ model praktisch alle bestaanvoorwaarden en activiteiten van de kerken verbonden zijn – het bij elkaar brengen van mensen en gezinnen, de vorming, bezieling en bemoediging van de gelovigen, de financiële ondersteuning van de kerken – wijst er op dat dit ‘uur-op-zondag’ model een basismodel van christen-zijn is.

Wij zouden ons echter af kunnen vragen of dit ‘uur-op-zondag’ model wel hét model van christen-zijn en van het kerkelijke meeleven en betrokken voelen, moet zijn.

Wordt in de aandacht en de bezorgdheid voor de feitelijke ontwikkeling niet al te zeer uitgegaan van de keuze en de vooronderstelling dat dit rituele en liturgische uur hét model van christen-zijn en hét model van evangelie-beleven moet zijn?

We zijn zo gewend om het christen-zijn en het evangelie-beleven te bedenken binnen een ritueel kader en binnen een liturgisch model dat het ons ternauwernood mogelijk is om andere modellen* waar te nemen en serieus te bedenken en als – voor onze tijd tenminste – gelijkwaardige gestalten van christen-zijn te zien en te waarderen.

Een grote inspanning wordt geleverd om de ritueel-liturgische gestalte van christen-zijn aan te passen, te vernieuwen, te herbouwen en aantrekkelijk te maken. Grote inspanningen worden gedaan om daarvoor nog celibataire priesterkandidaten voor te vinden.

Maar afgezien van het feit dat al deze inspanningen maar zeer ten dele het ‘uur-op-zondag’ in zijn functie en betekenis herstellen, is het zeer de vraag of deze inspanning de problemen oplost.

Misschien moeten wij zelfs zeggen dat deze inspanningen de problemen eerder bedekt.

Het immers de vraag of inderdaad een ritueel-liturgisch model van christen-zijn in onze tijd hét model van christen-zijn moet en kan zijn.

Het is ook de vraag of dit liturgische-ritueel model al deze aandacht en energie opeisende inspanning om bij de tijd te geraken waard is.

Het lijkt ook mogelijk dat het verdampen van het ‘uur-op-zondag’ model veel eer en veel meer een uitnodiging is om nieuwe varianten van christen-zijn te zoeken, te vinden en te verwerkelijken, varianten die, getoetst aan de boodschap van Jezus van Nazaret, als minstens gelijkwaardig aan dit liturgisch-ritueel model gewaardeerd kunnen worden.

Wij moeten een andere keer nadenken over andere modellen om zijn christen - zijn te beleven, aan de hand van voorbeelden.

Zalig Paasfeest!

Diakens in ‘sacramentum caritatis’

Het is nuttig inleidingen of introducties bij de postsynodale apostolische exhortatie “ SACRAMENTUM CARITATIS” over de eucharistie te lezen. Lees bijvoorbeeld de introductie van de woordvoerder van de van de bisschoppenconferentie, Hans Geybels of die van Stijn Van den Bossche Eucharistie maakt ons tot zon-dagelijkse mensen in Tertio of van Toon Osaer in Kerk en Leven..

Het is natuurlijk beter om de apostolische exhortatie zélf te lezen. Ik las Sacramentum caritatis met het oog van een diaken.

1. Ik som de nummers op waarin de diaken uitdrukkelijk ter sprake komt: in het adres: “aan de bisschoppen, aan de priesters, aan de diakens…”. Verder in de nummers 26, 39, 51, 53, 61, 75 en 94.
2. Daarnaast zijn er nummers waarin behartenswaardige gedachten worden geformuleerd die wij als diakens speciaal kunnen overdenken of die een vraag inhouden naar de diakens toe: 6, 25, 33b, 45, 47, 49, 72, 82 – 92.

1. Nummers waarin over de diaken wordt gesproken:

- De diaken wordt in het adres van de exhortatie opgenomen. Niet zo lang geleden werd de diaken niet vernoemd.

- 26: in dit nummer zegt de paus dat Christus niet ophoudt om mannen te roepen , die alles achter laten om zich totaal te kunnen wijden aan de viering van de heilige Mysteries, de verkondiging van het Evangelie en het pastoraal werk. Hij voegt er aan toe: “In deze omstandigheden wens ik mij tot de stem te maken van de dankbaarheid van heel de Kerk voor de bisschoppen en de priesters, die deze zending met toewijding en trouwe ijver vervullen. Natuurlijk richt deze dankbaarheid van de Kerk zich ook naar de diakens, aan wie de handen zijn opgelegd “niet voor het priesterschap maar voor de dienst””.

- 39: “Indien het waar is dat geheel het volk van God deelneemt aan de eucharistische liturgie, is het nochtans zo dat in verband met een juiste ars celebrandi, een onbetwistbare taak toekomt aan degenen die het wijdingssacrament hebben ontvangen. Bisschoppen, priesters en diakens, elk volgens hun graad, moeten de viering beschouwen als hun belangrijkste plicht.”

- 51: “Na de zegen, zendt de diaken of de priester het volk terug naar huis met de woorden: Ite, missa est. In deze begroeting wordt ons de band tussen de gevierde mis en de christelijke zending in de wereld te verstaan gegeven. In de Oudheid betekende “missa” heel eenvoudig “wegzending” (dimissio). In het christelijk taalgebruik heeft dit woord een veel diepere betekenis gekregen. In feite werd de uitdrukking “wegzending” veranderd in “zending”. Deze groet drukt op synthetische manier de missionaire zending van de Kerk uit. Dat heeft als gevolg dat het goed is om het volk van God te helpen deze constitutieve dimensie van het kerkelijk leven te verdiepen, door zich door de liturgie te laten inspireren. Vanuit dit perspectief is het goed om bij de gebeden over het volk en voor de eindzegen over teksten te beschikken die op hun deugdelijkheid zijn onderzocht.”

- 53: Elke viering van de eucharistie wordt inderdaad geleid door de bisschop, “hetzij door hem zelf, hetzij door priesters die hem bijstaan”. “Hij wordt geholpen door de diaken, die tijdens de viering bepaalde specifieke rollen (taken) vervult: het altaar klaar maken voor de viering en de priester assisteren, het evangelie verkondigen, eventueel de homilie verzorgen, aan de gelovigen de intenties van de voorbede voorstellen, de Eucharistie aan de gelovigen uitdelen.”

- 61: In verband met de kwaliteit van de grote (massa-)vieringen lezen wij o.a.: “Het is van de ene kant gemakkelijk om de waarde van deze momenten te begrijpen, vooral als de bisschop voorgaat omringd door zijn presbyterium en diakens.”

- 75: Over de zondaagse bijeenkomsten zonder priester: daar waar door de afstand het praktisch onmogelijk is aan de eucharistieviering deel te nemen, “is het belangrijk dat de christelijke gemeenschappen eveneens samenkomen om de Heer te loven en om de gedachtenis te vieren van de dag die Hem is toegewijd. (…). De pastorale zorg van de Kerk moet zich in dat geval uitdrukken door er over te waken dat de dienst van het Woord, georganiseerd onder het voorzitterschap van een diaken (…), verloopt volgens een specifiek ritueel, opgesteld door de bisschoppenconferenties en door hen voor dit doel goedgekeurd.” Daarbij wordt uitdrukkelijk vermeld dat een gebedsdienst met communie afhangt van de goedkeuring van de plaatselijke bisschop.

- 94: “Ik nodig dus alle herders uit om de grootste aandacht te besteden (te wijden) aan de promotie van een authentieke eucharistische christelijke spiritualiteit.. De priesters, de diakens en al degenen die een eucharistisch ministerie (ambt) uitoefenen kunnen uit die diensten, verricht met zorg en een blijvende voorbereiding, kracht en aanmoediging putten voor hun persoonlijke en gemeenschappelijke heiliging.”

Tot daar de nummers waar de diaken uitdrukkelijk wordt genoemd. Er zijn ook nummers die, zonder de diaken bij name te noemen, belangrijk zijn voor de diakens.

2. Nummers uit de exhortatie het overdenken meer dan de moeite waard.

- 6: Ik heb altijd gedacht dat het tot de rol van diaken behoort om ná de consecratie de aanwezigen op te roepen tot aandacht voor ‘het mysterie van het geloof’. Daar wordt in de exhortatie niets over gezegd en in het Missaal voor zon- en feestdagen (uitgave Licap C.V., Brussel, 1993) staat in de Eucharistische gebeden duidelijk het volgende: De priester zegt: “Blijft dit doen om Mij te gedenken. (Hij toont de beker aan het volk, zet hem weer op het corporale en knielt; daarna zegt hij:” Verkondigen wij het mysterie van het geloof.” Wij vinden deze taak trouwens ook niet vermeld in De algemene inleiding waarin De functies van diaken worden opgesomd ( van p. 32 tot 34, de nummers 127 – 141. In Duitstalige artikels wordt de diaken steeds aangeduid als degene die de gelovigen oproept het mysterie van het geloof te verkondigen! De Duitsers kunnen dit zelf zo ingevoerd hebben, vanwege de brugfunctie van de diaken tussen gelovigen en priester. Misschien staat er iets over in recentere documenten, maar die zijn mij onbekend.

- 25: In dit nummers schrijft de paus dat de bisschoppen er over moeten waken, ook in tijden van een nijpend priestertekort, dat bij de aanvaarding van kandidaten voor het priesterschap gelet wordt dat zij beschikken over de vereisten bekwaamheden. Dan volgt: “ Een geestelijke (en dat is ook een diaken) die niet voldoende is gevormd en aanvaard wordt tot de wijding zonder het vereiste oordeelvermogen te bezitten, kan moeilijk een getuigenis geven dat bij de anderen het verlangen opwekt om te antwoorden op het genereuze roeping van Christus.”

- 33b: Een mooi beeld: “ (Maria) bewaart in haar hart de woorden die van Godswege tot haar komen en, ze ordenend als in een mozaïek, bereidt zij zich voor om ze dieper te begrijpen (cf. Lc 2, 19.51);”

- 40: De paus nodigt ons in dit nummer aan om de Algemene Inleiding tot het Romeins Missaal te lezen en de ritus van de mis beter te leren kennen om er de grote rijkdom van te ontdekken. Dat geldt ook voor de Schriftlezingen zoals zij werden voorzien in de zondagsvieringen. De viering van de eucharistie zou er veel voordeel uit halen. Hij zegt: “men denkt misschien van die reeds te kennen en daarover een helder oordeel te kunnen vellen, maar dikwijls, is dat niet zo.” Deze raad van de paus is een echte ‘aanrader’ voor de diakens!

- 45: “Met de synode wens ik dat de liturgie van het Woord altijd behoorlijk zou worden voorbereid en beleefd. (…) De kennis en de studie van het Woord van God laten ons toe om de eucharistie beter te waarderen, te vieren en te beleven.” Zulehner (geciteerd door Herbert Vorgrimler) zegt daarover: “ Niet de wijding alleen maakt iemand geschikt (gekwalificeerd) voor de dienst van de prediking, maar alleen een wijding die voortbouwt op geschiktheid (bekwaamheid). Anders veroorzaakt het een pastoraal schandaal, wanneer onbekwame (incompetente) diaken s, dank zij hun wijding, wel mogen prediken, terwijl integendeel goed gevormde lekentheologen, zonder wijding, niet mogen prediken.” Eén van zeven geestelijke werken van barmhartigheid luidt: de onwetenden onderrichten. Hier ligt een belangrijke taak van de diakens. Zij moeten dus niet alleen de Schrift opgegeten hebben, maar de Schrift lezen terwijl men terzelfder tijd de krant leest. Vandaag, 3 april, publiceerden onze bisschoppen een brief onder de titel Kunt gij de tekenen van de tijd dan niet duiden?. Waarschijnlijk vinden wij daar wegwijzers om dat op vruchtbare wijze te doen.

- 47: “De synodevaders hebben ook de aandacht gevestigd op het aanbieden van de gaven. Dit is niet zo maar een soort “pauze” tussen de liturgie van het Woord en de eucharistische liturgie. Dat zou, onder andere, de unieke betekenis van de ritus, die is samengesteld uit twee delen die met elkaar verbonden zijn, laten verloren gaan. In deze nederige en simpele handeling wordt in feite een zeer grote betekenis uitgedrukt: in het brood en de wijn die wij naar het altaar brengen wordt heel de schepping door Christus de redder aanvaard en omgevormd om aan de Vader aangeboden te worden. Gezien van uit dit perspectief brengen wij naar het altaar al het lijden en verdriet van de wereld naar het altaar, in de zekerheid dat alles waardevol is in de ogen van God. (…) Het stelt ons in staat om de medewerking die God, van in het begin, aan de mens vraagt, tot haar echte waarde te laten komen, om het in het goddelijk werk tot zijn vervulling te laten komen en om daardoor aan de menselijke arbeid zijn volle betekenis te geven, dat, door de eucharistische viering wordt verenigd met het offer van onze redder Christus.”

49: In dit nummer spreekt de paus over de vredewens. Hier wordt de diaken niet vermeld, terwijl wij in n° 136 van de algemene inleiding op het missaal het volgende lezen: “Nadat de priester het gebed voor de vrede en De vrede des Heren zij altijd met u gezegd heeft en het volk heeft geantwoord: En met uw geest, nodigt de diaken eventueel tot de vredewens uit, zeggende: Wenst elkaar de vrede toe. Zelf ontvangt hij de vredekus van de priester en kan hij die doorgeven aan de dienaars die het dichtst bij hem staan.” De diaken spreekt dus de het gebed voor de vrede niet zelf uit.

In voetnoot 150 bij dit nummer over de vredewens lezen wij: “Rekening houdend met oud en eerbiedwaardige gewoonten en met de uitgedrukte wensen van de synodevaders, heb ik aan de bevoegde Dicasteries (departementen van de curie) gevraagd om de mogelijkheid te bestuderen of de uitwisseling van de vredewens kan verplaats worden naar een ander moment, bijvoorbeeld vóór de aanbieding van de gaven aan het altaar. Van de andere kant, zou deze keuze op een betekenisvolle wijze aan de waarschuwing van de Heer herinneren dat verzoening vereist is alvorens ons offer aan God te brengen. (cfr. Mt 5, 23 e.v.). In Gastav Kalt, De viering van de heilige eucharistie Over de groei en de zin van haar liturgisch vorm, Standaard, Antwerpen, 1961Nederlandse vertaling van Gilbert De Keersmaeker, pr. leerden wij tijdens een seminarie het volgende:

“ Deze wens “De vrede des Heren zij altijd met u” was vroeger een oproep tot de gelovigen om elkaar de vredekus te geven. Het eerste christendom schatte deze “heilige kus” zeer hoog. Aanvankelijk opende hij de offerbereiding en gold als de verwerkelijking van het woord van de Heer” … ga u eerst met uw broeder verzoenen; kom dan terug en draag uw offer op” (Mt 5, 23 – 24).

Tegen het einde van de 6^e eeuw echter werd hij als voorbereiding op de heilige communie bij het Onzevader aangesloten. De vredekus drukte zo de wil uit aan alle vergiffenis te schenken, zoals dit in het gebed van de Heer tot uiting wordt gebracht. …” .

- 72: De christenen worden door de heilige Ignatius van Antiochië “voorgesteld als degenen die leven ‘op zijn zondags’”. Zoals Stijn Van den Bossche het mooi vertaalt: de “Eucharistie maakt ons tot zon-dagelijkse mensen.” Deze uitspraak van de grote heilige en martelaar “stelt klaar en duidelijk de band tussen de eucharistische realiteit en het christelijk bestaan in zijn dagelijkse beleving (karakter).”

- 82: “Een eucharistieviering die niet verwijst naar de concrete beleving van de liefde in het dagelijks leven is in haar wezen verminkt.”

- 84 – 94: In deze nummers lees ik de opdracht voor de diakens ‘die (als) wachters zijn bij de liturgie’. De titels alleen maken dit heel duidelijk: Eucharistie en zending – Eucharistie en getuigenis – Jezus Christus de enige Redder – Godsdienstvrijheid en vrijheid van cultus (?) – Eucharistie, gebroken brood voor het leven van de wereld – De sociale gevolgen (implicaties) van het eucharistisch mysterie – Het voedsel van de waarheid en de armoede (behoeftigheid) van de mens – De sociale leer van de Kerk – De heiliging van wereld en bescherming van de wereld (behoud van de schepping) .

Diaken Maurice Temmerman