Archief

Van Brussel gaat we terug naar Gent, dat tijdens de twee weken in Vlaanderen mijn uitvalsbasis was. Als het zonnetje maar een klein beetje doorbreekt, ook al is het nog redelijk koud, laten de eerste studenten zich zien aan de Graslei. En als er ergens een mooie plek is om te oefenen met straatfotografie, dan is het wel op plaatsen waar veel studenten van de zon zitten genieten. Als ervaren gebruikers van Iphones en Samsungs zijn ze gewend aan selfies en andere manieren van fotograferen of filmen. U hoeft over het algemeen absoluut niet bang te zijn van vervelende reacties.
Zelfs als je met een groothoek vanaf straatniveau bijna onder de knieën door fotografeert, kijkt men niet op van de fotograaf. Onopvallend is anders, maar het hindert hen niet. In dit soort situaties laat ik vaak de foto even zien en maak een kort praatje. Dat is wel zo vriendelijk.

Straatfotografie gaat gepaard met zien en vol vertrouwen durven. Dat zien is natuurlijk van toepassing op iedere vorm van fotografie. Het is geen kunst om iets moois te fotograferen. Het indrukken van een knop is voldoende. Zo ontstaan duizenden herinneringen aan de mooiste vakantieplekjes, maar ook bloemen, bijtjes en zelfs grafiti.

Voor mij gaat fotografie verder, althans dat probeer ik. Fotografie is dan eerder het fotograferen van gewone dingen, maar dan op een mooie of boeiende manier vastgelegd. Straatfotografie leent zich daar overigens minder goed voor, omdat in veel gevallen de tijd of omstandigheden ontbreken om tot een uitgebalanceerd beeld te komen. Dat “zien” echter blijft.
Hier kwam ik midden in de drukte van het stadsplein op dit beeld: een vrouw die zoveel mogelijk beschermd tegen de koud de ogen sluit voor alles om zich heen. Geen idee wat haar gedachten waren, maar juist daarom laat het zoveel ruimte aan de eigen fantasie. Voor mij een ietwat somber beeld dat ik middels een lichte desaturatie nog wat verder heb willen benadrukken.
Achteraf was de foto mogelijk beter geweest als ik ook de drukte van de voorbijlopende mensen mee had genomen in het beeld. Maar dan had ik eerst van lens moeten wisselen, want de hier gebruikte 420mm leent zich daar allerminst voor. Het is het dilemma als je net de verkeerde lens op je camera hebt zitten: wisselen met het risico dat het moment dan weg is, of snel reagerend proberen er het beste van te maken. Mensen met een grote zoom zijn hier duidelijk in het voordeel.

Inmiddels heb ik u al een aantal tips kunnen geven van situaties die zich goed lenen tot het eerste voorzichtige begin van straatfotografie. Mocht u nog steeds twijfelen of u het aandurft om zomaar een vreemde persoon op straat te fotograferen, dan kunt u proberen een collega in beeld te nemen. Mensen die zelf fotograferen, zeker als het er wat “professioneler” uit ziet, vinden het over het algemeen niet erg als ze zelf ook gefotografeerd worden.
Nu zijn foto’s van mensen met een camera voor hun gezicht niet altijd de meest interessante plaatjes. Maar wat houdt u tegen om even te wachten tot hij klaar is met de opname, de camera laat zakken en dan juist op dát moment een foto te maken?
In dit geval was het oog dat we zien, dermate opvallend, dat ik daar niet op gewacht hebt. Overigens is dit niet het oog waarmee de foto bepaald wordt. Hij maakt immers een foto in staand formaat waarbij we aankijken tegen de onderkant van de camera. Het oculair zit dus voor zijn linkeroog (dat we niet zien). Maar voor de snelle kijker van deze foto is net of hij met dit zichtbare oog de foto maakt.

Hier hebt u nog een voorbeeld hoe gebruik te maken van een collegafotograaf om uw schroom te overwinnen bij het maken van foto's op de openbare weg van wildvreemde mensen. In het begin van de reeks heb ik u geattendeerd op het in beeld brengen van een groepje mensen door min of meer naast de fotograaf te gaan staan. Maar toen werkten we met een telelens. Hier echter zou dat heel storend werken vanwege de groothoek op de camera. Want om het groepje goed in beeld te brengen zou ik feitelijk vóór mijn collega moeten gaan staan en dat is buitengewoon onbeleefd. Daarom heb ik in dit geval de collega meegefotografeerd. Op deze manier ontstaat er een overzicht van het hele straatgebeuren.

Na deze eenvoudige vormen van straatfotografie, maken we de volgende keren even een klein uitstapje naar een vorm van straatfotografie die meer durf vraagt. Houd wel de groothoek bij de hand, want die blijft voorlopig nog even het meest geschikt. En haal vast diep adem als u mee gaat doen.

Met de groothoek op de camera gaan we de trein, bus of tram in. Deze foto heb ik even uit mijn prullenbak gevist, alleen omdat ik hier beter wat zaken kan uitleggen.
Ik had juist Nederland per trein verlaten en zat in een volkomen lege coupé. Dat veranderde toen in Essen een complete school binnenstapte en het gedaan was met de rust. In de ontstane heksenketel durfde ik het wel aan om de camera te voorschijn te halen en voor het oog te plaatsen. Gewoon even een snel kiekje om de technische instellingen te testen. Ook helemaal niet stiekum of zo. Dat zou met de knieën tegen elkaar ook een beetje lastig geweest zijn, alhoewel . . .

De puber rechts doet nog een zwakke poging doet om buiten beeld te blijven. Zelfs de moderne jeugd heeft vaak weinig zicht op wat een camera en een bepaalde lens kan doen. Daarom was zijn moeite volkomen tevergeefs, want dankzij de groothoek kwam hij keurig in beeld.

Zo laat deze foto de eerste leerpunten zien voor het fotograferen in een beperkte openbare ruimte. Ongemerkt fotograferen is bijna ondoenlijk als je de camera voor je oog plaatst. Het werken met een groothoek verdient de voorkeur, omdat je meestal dicht bij elkaar zit. En ook hier geldt: probeer dingen uit bij de jeugd, want die zal het maken van foto's sneller accepteren. Op een verhitte discussie over een gemaakte foto in trein of tram zit immers niemand te wachten.

Hier zitten we in een voertuig van De Lijn. Na de vorige keer hebben we gezien dat de groothoek heel geschikt is voor een dergelijke beperkte ruimte, maar liever niet met de camera voor het oog. De dames tegenover me zijn niet druk in gesprek. Dat zou beter geweest zijn voor de fotograaf, want dan is hun aandacht vooral op elkaar gericht.
In een situatie als deze is een klapscherm bijzonder handig, want dan kun je goed zien wat je in beeld hebt. Met gebruik van het klapscherm zou ik bijvoorbeeld de hand linksonder beter in beeld hebben geplaatst.

Het kan echter na enige oefening ook heel goed zonder, want de groothoek heeft een brede kijk op de zaak. Gewoon de camera aan de riem laten hangen. Als je zit, ligt de camera ongeveer op je schoot. De camera een beetje omhoog richten en vervolgens zo ongemerkt mogelijk de knop indrukken, al of niet ondersteund door een kuchje om het geluid te overstemmen. Maar bij de tram in een drukke straat is dat laatste zelden nodig.

Terwijl de dames pal tegenover me dus niets in de gaten hebben, zit de meneer op de volgende rij met beangstelling in de gaten te houden wat ik aan het doen ben. Dat hoeft geen enkel probleem te zijn, maar het is wel verstandig om wat breder rond te kijken, want iemand die met een camera in de tram zit te "prutsen", zeker als het niet zo een klein pocketcameraatje is, valt als snel op. Dat mijn beide fotomodellen voor me dit niet in de gaten hadden, is een kwestie van zelf net zo verveeld rondkijken als zij, terwijl de camera achteloos op de schoot ligt. Hoe minder je opvalt, hoe beter.

Op de manier zoals in de vorige keer beschreven, heb ik heel wat foto’s gemaakt. Maar om eerlijk te zijn: de eerste proefopnames waren van mensen die ik alleen op de rug keek terwijl ik veilig achterin de tram zat. Dat levert wel minder aardige foto’s op, maar is een goede oefening in het maken van foto’s zonder door het oculair te kjken. Bovendien kunnen meteen ook de technische instellingen van de camera nog eens extra gecontroleerd worden.

Soms zijn er in tram of bus minder geschikte zitplaatsen beschikbaar. Dat is geen probleem, want we kunnen ook staand ongezien foto’s maken. Dit keer stond ik bij de uitgang en terwijl de deuren nog geopend waren nam ik met de camera gewoon hangend aan de riem om de nek vanaf buikhoogte een kiekje van de mensen die buiten druk in gesprek waren. Met een opname als deze is de keuze van tijdstip en standpunt wel heel beperkt. Maar het moge duidelijk zijn dat we met straatfotografie vele kanten op kunnen.

Laat ik beginnen met een tweetal opmerkingen vooraf.
Allereerst doet het me veel plezier dat een aantal mensen de moedige stap hebben gezet op het pad van de straat fotografie. Natuurlijk zijn de eerste pogingen soms moeizaam. Een kleine tip: probeer mensen liefst zó te fotograferen dat de eventuele emotie van het gezicht goed te zien is. En als dat niet meteen lukt: misschien een volgende keer wel. Oefening baart kunst.
Ook kreeg ik vragen over portretrecht en privacy. Ik heb dat in de tweede aflevering al aangekaart, maar wil het nog wel eens heel kort en bondig herhalen: van vrijwel alle mensen die ik fotografeer heb ik geen flauw benul wie de persoon is. En echt wakker liggen van de m.i. achterhaalde privacywetgeving in België doe ik niet. Overigens heb ik ook al eerder vermeld dat ik mensen liever niet in een negatief beeld wil weergeven, maar juist recht probeer te doen aan wie ze op dat moment zijn.

De foto hier is gemaakt achterin de tram van De Lijn waar enkele dames in een uitermate goede bui verkeerden, maar in hun enthousiasme me bijna de tram uit duwden. Een foto maken van degene die naast me stond zou vanwege de "mood" waarin ze verkeerde geen enkel probleem zijn. Ik heb het al vaker aangegeven: jonge mensen doen in veel gevallen volstrekt niet moeilijk als ze gefotograferd worden. De omstandigheden achter waren moeilijk. Op de camera zat de 85 mm lens en die heeft als kortste mogelijkheid om een scherpe foto te maken een afstand van minimaal 85 cm. Bovendien waren de lichtomstandigheden buitengewoon ongunstig. Met een lensopening van f/2 zat ik al op ISO 9000 en minder dan 1/200ste seconde vond ik niet verstandig in de heen en weer schuddende tram. Gewoon een foto maken door de zoeker was niet mogelijk omdat ik te dichtbij stond. Daarom hier het uitklapscherm gebruikt om de afstand tussen de camera en haar gezicht wat groter te maken. Ook in de afwerking was nog het nodige te doen en aan de korrel kunt u zien dat het een lastige klus was. Maar ze gaf me een stralende glimlach bij het maken van de foto en dat maakte weer veel goed.
Het is niet zo dat het nu iedere aflevering moeilijker wordt, maar de volgende keer betreft het wel een foto die met klamme handen gemaakt is.

Dit keer is de lokatie een treinwagon van de NMBS. Ik ben op weg naar huis na een dag foto's maken en wil eigenlijk niets meer dan een maaltijd en een bed. Maar dan komt er een vrouw tegenover me zitten. Op de een of andere manier boeide ze me en wilde ik graag een foto maken. Maar ze zat recht tegenover me en zelfs kijken door het klapscherm was geen optie ant dan had ik het tafeltje tussen ons vol in beeld gekregen.

Uiteindelijk wist ik niets beters te doen dan eerst de camera achteloos op het tafeltje tussen ons beiden neer te leggen. Vervolgens de nodige minuten gewacht en toen de camera "per ongeluk" meer haar kant op gedraaid. Omdat het in de coupé, in tegenstelling tot de tram, nogal stil was, zou ook het geluid van de sluiter al klinken als een kanonsschot. Wederom enkele minuten gewacht en wat achteloos uit het raam zitten staren, maar vanuit de ooghoeken haar wel in de gaten houdend. Me overigens realiserend dat zij hetzelfde kon doen. Je kunt immers veel zien zonder direct naar iets bepaalds te kijken. Tenslotte heb ik mij één keer met ondersteuning van een bescheiden hoestbui gewaagd aan het indrukken van de knop. Ze zat zó dichtbij, minder dan een liniaal lengte van de camera vandaan, dat ik het geen tweede keer aandurfde.

Waarom niet gewoon gevraagd? Dat had zeker gekund. Bij een nee was er niets aan de hand geweest en had ik gewoon geen foto gemaakt. Bij een ja natuurlijk wel een of meer foto's gemaakt, maar nooit met de uitdrukking die ze nu op haar gezicht had. Mensen in beeld brengen zoals ze werkelijk zijn op dat moment, is soms een hele klus.
De volgende keer krijgt u een foto te zien waarvan ik gezegd heb ik dat liever niet te doen, omdat op die manier de emotie van het gezicht verborgen blijft. Alles heeft echter een bedoeling. Het gaat immers niet om de camera, maar om de 20 centimeter die daarachter zit.