Natuurnieuws uit Friesland in de tweede helft van december 2022.
door Jan de Jong
15-12. Bij Stiens by de Wurge een groepje van 10 waterhoen (Gerard Mast). In de Buisman eendenkooi bij Piaam 3 houtsnip opvliegend (Andries Blom, Warkum). Op de Snitser Mar (Sneekermeer) groep van 30 nonnetjes (Jeroen Breidenbach). Twee grote lijster op Heide van Allardsoog (Koert Scholten). Bij Nij Beets (Nijbeets) groep van 40 wilde zwaan (Christiaan de Vries). Bij de Kolken te Anjum 14 wilde zwaan (Andries Dijkstra). In Aldwâld (Oudwoude) heeft een waterhoen honger nu er overal ijs is. De vogel komt elk jaar even langs (Willem Jonkman).
Waterhoentjes uit noordelijk en oostelijke streken komen de laatste jaren in de wintermaanden steeds minder voor in sloten en vijvers in dorp en stad. Deels komt dit door de klimaatverandering. De noodzaak voor de noordelijke broedvogels om in zwakke winters weg te trekken neemt dan ook af. Het waterhoen kan meerdere legsels per jaar produceren. Zo melde Douwe Franke uit Burgum me op 16 maart 1980 dat er al een vroeg ei in Garyp bij de Stobbehoek is vastgesteld (zie Leeuwarder Courant 28-3-1980). De eerste eieren worden meestal al eind maart gevonden en de tot ver in augustus en zelfs in oktober kan men nog ouden met kleine jongen zien. Zo zag Jacob van der Veer uit Koudum op 9 oktober 2002 bij de kerk in Warkum nog een paar met 2 jongen van een dag of acht oud. Erg laat was ook het paar dat op 3 november in De Rottefalle werd gezien met 2 jongen van plm. 7 dagen oud (P. Fennema, Eastermar).
In de winter van 2022-2023 is er nog maar een flinke groep waterhoentjes gezien op 24 -11-2022 in de Heanmarpolder bij Koudum 28 vogels (Jos Hooijmeijer).
Zijn waterhoentjes deze winter (2022-2023) ook op andere plekken gezien?
16-12. Vandaag in het Fermanjebosk in Damwâld een groepje van 3 goudvink, waarvan 2 mannetjes en 1 vrouwtje. Ook daar twee appelvink. Er zijn er nu grote groepen vinken (50), putters (30) en sijsjes, te zien aan het Fermanjepaad. Hier is een bloemenstrook aangelegd. Zaden zijn er dus genoeg. (Jan Andries Wagenaar). In Snits (Sneek) 1 dode houtsnip gevonden als raamslachtoffer (Jantine Brouwer, Winsum). Bij Sint -Anne (Sint Anna Parochie) een groepje van 19 waterhoen (Gerard Westerhuis). Bij Sniksweach (Snikzwaag) 2 groepjes wilde zwaan, 1 x 7 en 1 x 9. Verder 4 velduil en 1 vrouw blauwe kiekendief (Tonny de Jong, Joure). Rond 15.30 uur groepje van 8 watersnippen op talud van het uitstroomkanaal van gemaal de Heining, boven Hallum (Jorrit de Boer, Ljouwert).
16-12-2022. Tijdens winterse kou komen veel watersnippen in beweging op zoek naar voedsel.
17-12. Bij Feinsum bij de brug een groepje van 14 waterhoen en verder 41 wilde zwaan op bietenkop- resten op het veld. Op 18 december waren er wel 50 wilde zwaan op datzelfde bietenkop veldje (Gerard Mast, Stiens). Vandaag 2 keer een houtsnip op zien vliegen tussen Hitsum en Frjentsjer(Auke van Eck, Hitsum). Bij Gersleat (Gersloot) aan de Haudmare een knobbelzwaan met gele halsband (PP53) gezien in een groepje van 6 (Marco Hasselaar, It Hearrenfean).
17-12-2022. De knobbelzwaan met gele halsband PP53 werd op 11-8-2017 te Sauwerd (Winsumermieden) in de provincie Groningen geringd al eerste jaar man. In de jaren 2017-2018 is de vogel tot 7 maart 2018 alleen in de provincie Groningen gezien. Vanaf 19 mei 2018 tot heden is deze knobbelzwaan 15 x in Friesland gezien. Vind waarschijnlijk het gras hier lekkerder.
18-12. In Hitsum 1 houtsnip in de tuin (Tjitske van der Meer -de Vries). In Oerterp (Ureterp) een appelvink in de bomen gezien (Ydwine van der Molen). Vandaag deed Herman Postma zijn maandelijkse rondje ganzentellen voor SOVON. Bijna alles was dichtgevroren. Bij de pont naar Langwar (Langweer) was de vaart ’s morgens, voordat de pont ging varen, ook helemaal dichtgevroren, vertelde de pontwachter. De hele vaart lag dicht met dikker ijs en op de route van de pont was dunner ijs, omdat dit elke dag kapot gevaren wordt. Toen de pontwachter zondagmorgen begon te varen, brak het dunne ijs en na een poosje kwam er een ijsvogel vissen in het door de pont gebroken ijs. Door de pont was er een groot wak ontstaan in de Langweerder Vaart (email; Herman Postma, Toppenhuzen).Gisteren 2 grote bonte specht gezien vanuit onze woning in Achlum. Leuk om ze vanuit het keukenraam te kunnen volgen (Hendrik en Antje Kikstra). Tijdens het wintertje 1 groep van zeker 25 a 30 grote zilverreiger en enkele blauwe reiger in Dekema State te Jelsum (tuinbaas Wim Hoogendam).
Op de foto een deel van de groep grote zilverreigers en blauwe reigers in het park Dekema State.
19-12.Een groene specht bij de 11 stedenhal in Ljouwert. Hij zat buiten in vrij lang gras voedsel te zoeken (Philip de Vries, Boalserd [Bolsward]).Wij zagen vanmorgen in Himmelum (Hemelum) een gaai op de pindaslinger zitten. Het lukte hem om er eentje af te halen en hij ging op de tuintafel zitten om de pinda goed vast te pakken en vloog ermee weg. (Joke Wolbers). Een watersnip in de tuin in Stiens (Fam. Schaaf). Bij de Potten aan het Snitser Mar (Sneekermeer) 1 goudhaantje gezien (Hiske van Leeningen, Sneek). Te Aldwâld (Oudwoude) twee kepen tussen een groepje vinken (Willem Jonkman).Vandaag de kramsvogel gespot in de sierappelboom in Wynjewâld (Wijnjewoude) bij ons in de achtertuin. Deze keer had hij zich niet verstopt achter de besjes, zodat hij mooi te zien was. Bijzonder is dat hij al een aantal dagen achterelkaar alleen komt. Eerdere jaren verschenen ze altijd in een groep (Riemke en Gerke de Vries).
20-12. Groep van 56 wilde zwaan te Finkum (Gerard Westerhuis). Bij Riis (Rijs) een groepje van 14 waterhoen (Theo de Vries). In Snits (Sneek) groepje van 8 ringmus (Nelleke van der Meer). In It Hearrenfean (Heerenveen) 1 man zwartkop in de tuin (Alie de Jong/Jan de Jong). In Easterwâlde (Oosterwolde) een groepje van 20 sijsjes (Rudi Huiting). Bij It Swin bij Ealahuzen (Elahuizen) twee bruine kiekendief (Marten Wesselius en Rommert Cazemier).
21-12. Aan de Herenwal in It Hearrenfean (Heerenveen) 1 ijsvogel vissend in een vrij grote vijver (mededeling Marco Hasselaar). Bij mij achterhuis in Turns (Tirns) ligt de Joostema ijsbaan, daar had ik vanmiddag twee witte kwikstaarten voor de verrekijker, ze zochten voedsel op het smeltende ijs. Prachtig in winterkleed. Ik heb een paar jaar achter elkaar een paartje in de tuin gehad, ze broedden in een hout hok. Ook hebben ze een keer gebroed achter de zonnepanelen op het dak bij de buren (Karst Tamminga). Tijdens de korte winterperiode waren we de ijsvogel kwijt, maar gelukkig zagen we hem vandaag weer tussen de Luts van Kippenburg naar Balk. Dit is de charme van het op de fiets langs de Luts rijden (Joke en Rinke Koopmans).Een groepje van 12 koperwiek in de tuin te Feinsum (Hielke de Groot).
21-12-2022. Koperwieken kunnen plotseling in de tuin verschijnen in de winter. Vaak zijn ze op zoek naar bessen, doch ze worden ook wel voedsel zoekend op de grond tussen bladeren gezien.
22-12. Bij Minnertsgea (Minnertsga) Een groep van 38 kleine zwaan in Groote Noorderpolder (G. Neijsen). In het Lauwersmeer bij Ezumakeeg 1 roerdomp (Harm Scholten). In Wynjewâld (Wijnjewoude) 1 middelste bonte specht (A. Huitema). Bij de Rotstergaasterwallen te Rotstergaast 2 raaf ruzie makend met buizerds(Koos Jager). Twee roodhalsgans bij Workumerveld (Andries Blom). Twee dwergganzen in de omgeving van Snits (Sneek) op foto vastgelegd (Dick Pruiksma).
22-12-2022. Dwergganzen worden maar weinig gezien in Friesland. Let op de gele oogring.
23-12. In Kollum aan de Hameren 1 ijsvogel terug na het wintertje. Onze tuin grenst direct aan een brede sloot, waar de ijsvogel een vaste gast is. Deze sloot was tijdens het afgelopen wintertje helemaal dicht gevroren. Zondag schaatsten we er nog op. Vanmorgen rond half elf hebben we hem weer voor het eerst gezien in een boom aan de waterkant (Hinke Kemper). Vandaag een ijsvogel gezien in de tuin te Joure (Skipsleat). Deze ijsvogel heeft de vorstperiode overleefd (Rob de Geus). Tussen de Morra en de Fûgelhoeke bij Himmelum (Hemelum) langs het Morrapaed 1 ijsvogel gezien (Thomas van der Veer, Warkum).
24-12. Drie kraanvogels in de Weperpolder (Koert Scholten). In de Bakkeveenster duinen 1 klapekster (Siep Luinenburg). Op de Zuidwaard bij Makkum 1 roerdomp (Ruben Drost). Op Terschelling bij paal 18 een groepje van 14 dwergmeeuw overvliegend (Chris Winter). In de Lemster Polder bij Jistergea (Eesterga) 1 ruigpootbuizerd (Michel Slagter). Een boomkruiper te Hitsum gezien (Auke van Eck). In Turns (Tirns) 1 ijsvogel gezien en 1 ijsvogel in It Hearrenfean (Heerenveen) boven de Gracht (Roeland Niemarkt, Skearnegoutum (Scharnegoutum).
25-12. Een koperwiek vliegt tegen raam in Joure en blijft versuft zitten (Joke Leenstra). Bij Eanjum (Anjum) 40 wilde zwaan (Harry K.). Op Snitser Mar (Sneekermeer) bij Griene Dyk 2 dodaars (Johan op den Dries). Bij Eanjum (Anjum) bij de Kolken groep van 90 voedsel zoekende wulpen (Dick Kuipers). Bij de kijkhut de Ral bij Piaam 1 roerdomp (Walter Lemstra). Bij De Gaastmer (Gaastmeer) 1 koereiger gezien (Sietse Bernardus, Joure). In Aldeholtpea (Oldeholtpade) 1ijsvogel (Ruurd Jelle van der Leij). In Makkum 1 man zwartkop gezien (Harry Stoelinga). In de Zuidlanden te Ljouwert 1 groepje van 5 ringmus (Olivier Horiot). Drie grote zaagbek (2 man,1 vrouw) in de Feinsumer Feart (Gerard Mast).
26-12. Op Ameland in Polder Nes 3 roodhalsgans (Marco Deenik). Bij Beetstersweach (Beetsterzwaag) in polder De Beets een groepje van 80 stormmeeuw voedsel zoekend (Christiaan de Vries). In Heech (Heeg) aan de Wegsloot 4 koereiger (Peter van der Weij). Groepje van 5 appelvink in Ljouwert in Westeinde (Roy Verhoef). In Fryske Peallen (Frieschepalen)1 witte kwikstaart (Bert Winters). Groep van 400 scholekster op Vlieland bij Vuurboetsduin (Bart Vastenhout). Groep van 12 nonnetjes te Ljouwert bij Natuurplas & Merriedobbe (Vincent Douwes). Bij de vogelkijkhut in het Easterskar (Oosterschar) bij Sint Jânsgea (Sintjohannesga) groep van 21 nonnetjes (Jan Dreteler). Groep van 19 nonnetjes in It Swin bij Ealahuzen (Fre-Jan de Vries).
27-12. Groepje van 120 kleine rietganzen op Workumerveld (Wietze V.). Twee zwarte zwaan in Wijckelerpolder (Marten Wesselius). Twee zwarte zwaan in Slotmolenpolder bij Sint Nic (Sint Nicolaasga) (Jorrit Zondervan). Bij Aldemardum (Oudemirdum) twee zwarte zwaan in Zuiderfennenpolder (Theo de Vries). Te Aldeouwer (Oldeouwer) 1 zwartezwaan met enkele knobbelzwanen op weiland (Fokke Stastra).
27-12-2022. Steeds vaker zien we in de gemeente De Fryske Marren zwarte zwanen. Vaak zijn ze in gezelschap van knobbelzwanen.
We zijn erg benieuwd waar in 2022 in Friesland zwarte zwanen hebben gebroed. Soms broeden ze nog in december. Laat ons ook vooral weten waar ze gebroed hebben in de afgelopen jaren.
Bij Harns (Harlingen) drie nonnetjes in het Hegewiersterfjild (Klaas Plat, Frjentsjer). Groepje van 45 kievit overvliegend naar west bij Burgum (Wiebe Sjoerd van der Veen). Op Terschelling bij de Rimkeskooi een groep van 230 wulpen (Chris Winter). In Wergea 1 halsbandparkiet (Rob Venderbos). In het Ketlikerskar 1 kleine bonte specht (Jorrit Zondervan). In Feanwâlden (Veenwouden) 1 vrouwtje zwartkop roepend (Erwin Walstra). Bij Aldeboarn 1 kolgans met een lime groene halsband met inscriptie gezien (Marco Hasselaar).
27-12-2022. Deze kolgans met lime groene halsband bleek geringd te zijn als volwassen man op 10 augustus 2016 in Rusland te Kolguev in provincie Arkhangelsk. In 2022 is de vogel ook op 6 december in dezelfde omgeving van Aldeboarn gezien door Leo Schilperoord.,
Tegenwoordig is met een goede fotocamera met juiste data en tijdsinstelling en GPS coordinaten gemakkelijk de exacte plek van een vogelsoort met halsband/kleurring of pootring achteraf juist te registreren. Veel vogelsoorten zijn tegenwoordig van gekleurde pootringen/halsbanden of zelfs vleugelmerken voorzien om het individue beter te herkennen zonder deze terug te moeten vangen. De zicht waarnemingen/fotos vormen een wezenlijke bijdrage aan het onderzoek naar de herkomst en de gedragingen van de soort. Dus mocht U fotos hebben gemaakt van een vogel met halsband, gekleurde pootring(en), etc. die niet gemeld zijn bij de betreffende projecten dan kan me ze alsnog bij ons melden. Een originele foto meezenden s.v.p.
28-12. In de polder Oldelamer 1 ruigpootbuizerd (Andries Blom). Groepje van 30 putters aan het Snitser Mar (Sneekermeer) bij Gerbrandygemaal (Jappie van der Pol). Aan het Strand en Noordzeekust bij. Nes op Ameland groepje van 101 zwarte zee-eenden (Merel Zweemer). In het Lauwersmeer bij Kollumerwaard 13 nonnetjes (Koert Scholten). Groep van 300 goudplevier in Anjumer en Lioenssenerpolder (Enno Ebels). Groep van 25 grote zilverreiger op de slaapplek in polder Harich (Fre- Jan de Vries). Groep van zeker 2000 bonte strandlopers in Anjumer en Lioenssenerpolder (Koert Scholten).
29-12. Groepje van 13 nijlgans bij Feinsum (Gerard Mast, Stiens). In Jelsum op Dekema State 1 grote bonte specht man bij pindakaas pot (Tuinbaas Dekema State Wim Hoogendam). Groepje van 26 nonnetjes in Groene Ster bij Ljouwert. Op de Natuurplas & Merriedobbe bij Ljouwert nog eens 22 nonnetjes voedsel zoekend (Johan. E). Bij de haven van Harns (Harlingen) een groep van 100 kanoet (Gert Jan van Noord). Bij It Swin bij Ealahuzen (Elahuizen) 17 blauwe kiekendieven op slaapplaats (Fer- Jan de Vries). Bij de Schaopedobbe bij Elslo (Elsloo) twee boomleeuwerik (Ton Eggenhuizen). Groep van 600 kramsvogels verspreidt langs Karrepad op Schiermonnikoog (Hein Prinsen). Groepje van 5 ringmus te Wâldsein Woudsend (Jorrit Zondervan).
30-12. De ijsvogel vliegt nog steeds door de tuinen van de eerste Herenwal in It Hearrenfean (Heerenveen). Kijken of die na de jaarwisseling er nog steeds zit (Marco Hasselaar). Te Penjum (Pingjum) een groep van 200 zwartbuikrotgans (F. Zevenberg). In het Lauwersmeer groep van 117 wilde zwaan (Wichard Zuidema). Groep van 2000 bergeend tussen Holwerd-Ameland bij vaargeul tijdens veerdienst (Marco Deenink). Bij de Vogelpolle Ameland groep van 8000 smient (Jan van der Winden).
31-12. Bij de Galamadammen 50 wintertaling (Herman Bruggink). In het Easterskar bij Sint Jânsgea (Sintjohannesga) 30 nonnetjes (Bauke Sienema). Groep van 5000 scholekster bij Vrijheidsplaat op Ameland (Irene L.). Groep van 600 steenloper in Banckspolder op Schiermonnikoog (Christiaan Both).
Wilde zwanen bij Feinsum.
Op de valreep van oud en nieuw kreeg ik van Gerard Mast uit Stiens nog een mooi lijstje van de aanwezige wilde zwanen die bij Feinsum tussen 20 en 31 december op een stuk bouwland zochten naar de restjes bietenkoppen. De data: 20-12. 54/ 22-12. 60/ 24-12 0(!)/ 25-12. 60, hiervan vlogen er 20 weg/26-12. 40/ 27-12. 75/ 29-12.63/ 30-12. 75/en 31-12. 14 wilde zwaan. De laatste wilde zwanen op oudejaarsdag waren erg onrustig door het knallen rond de jaarwisseling.
Wilde zwanen zijn erg onrustig met de jaarwisseling.
Het blijkt dat eind december altijd veel vogelsoorten onrustig zijn met de jaarwisseling. We zijn erg benieuwd of het elders ook heeft geleid tot opmerkelijke voorvallen en/of excessen. Bekend is dat veel soorten zich veiliger voelen in een grote groep.
Tot zover het vogelnieuws in 2022. Op naar 2023 ,met de wens dat het voor natuur en ons als mens in alle opzichten een beter en mooier jaar wordt.
Meldingen voor de Nieuwsbrief 31 graag vóór 17 januari 2023 inzenden met vermelding van naam en adres.
Heeft U naar aanleiding van deze Nieuwsbrief nog vragen of bijzondere meldingen dan hoor ik dit graag. Niet alle binnengekomen meldingen zijn (helaas) ook opgenomen.
Sinds 2001 ringt auteur voor het wetenschappelijk onderzoek (RAS project) van het Vogeltrekstation Wageningen in de gemeente Heerenveen oeverzwaluwen in de vaste wand De Ierdswel. Het doel van dit onderzoek is om informatie te verzamelen omtrent overleving, dispersie, leeftijden en conditie. Op verschillende lokaties rondom Heerenveen broeden al jaren oeverzwaluwen in zand en modderbulten. Later kwam daar de vaste broedwand bij van de Ierdswel. Samen met de Gemeente Heerenveen is er destijds door de Vogelwacht Heerenveen - Oranjewoud en de sponsors in 2004 een vaste wand gerealiseerd waarin vrijwel elk jaar oeverzwaluwen broeden. Een goede en vaste plek om wetenschappelijk onderzoek te doen aan oeverzwaluwen.
Al zeker 18 jaar keren er elk jaar oeverzwaluwen terug uit Afrika naar de vaste broedwand in Heerenveen.
Wat is het RAS project?
Het Retrapping Adults for Survival (RAS)-project is een project van het Vogeltrekstation Wageningen dat zich specifiek richt op het meten van de overleving van Nederlandse broedvogels. Er zijn RAS projecten voor allerlei soorten. Dus ook voor de oeverzwaluw. Het project is gestart in 1998, maar gaandeweg zijn ook oudere gegevens met terugwerkende kracht aan het RAS-programma toegevoegd. Het doel van het project is om zoveel mogelijk terugvangsten of waarnemingen van één vogelsoort binnen een vastomlijnd gebied te verzamelen, die het mogelijk maken om de overlevingskansen van een reeks van vogels te volgen. Het ringwerk voor het RAS project vindt met name plaats gedurende het broedseizoen, en richt zich in de eerste plaats op de volwassen broedvogels en wordt uitgevoerd door ervaren en gecertificeerde vogelringers.
Volwassen oeverzwaluwen jagen vaak boven kruidenrijk grasland naar insecten voedsel voor hun jongen.
Naast de RAS vogels worden dikwijls ook jonge vogels geringd, omdat een deel van deze vogels later als broedvogel terug kan keren naar hetzelfde gebied. De terugvangsten of waarnemingen van vogels, die in vorige jaren zijn geringd, kunnen worden gebruikt om de overlevingskansen te berekenen. Een hoge graad van plaatstrouw bij broedende adulte vogels maakt het vergaren van ring- en terugvangst gegevens tot een efficiënt middel om de overlevingskansen van adulte vogels te meten en te volgen. Het project is zo eenvoudig en flexibel mogelijk ontworpen zodat het kan worden aangepast aan de specifieke kenmerken van de soort die wordt gevolgd. Ofschoon de terugmeldingen van geringde vogels al goede inlichtingen verschaffen over de overleving van een groot aantal vogelsoorten zijn er nog altijd veel belangrijke soorten en gebieden waar het Vogeltrekstation niet voldoende gegevens van heeft. Het RAS-project is in het leven geroepen om deze gaten op te vullen. Kennis van de overlevingskansen van vogels is van essentieel belang voor doeltreffende beschermingsmaatregelen (bron; Vogeltrekstation Wageningen).
Wanneer keren oeverzwaluwen terug.
Oeverzwaluwen overwinteren in Afrika en keren hier in de regel rond eind maart/begin april terug.In 2021 werden er op 6 maart al twee oeverzwaluwen gezien bij de Twijzelermieden (Teun IJlstra). Op 29 maart werd een 4-tal bij de kijkhut in het Oosterschar gezien (Johannes en Gea Koster). Op 10 april 2021 ontdekte Martine Huisman er een 10-tal bij de Kavels in Heerenveen. Op 15 april 2021werden er een 100 tal bij de broedwand in het Oosterschar gezien (Wiebe Nijlusing). De eerste oeverzwaluwen in Friesland waren in 2022 wat later terug dan in 2021. Op 8 april 2022 werden in Friesland bij Lutkewierum in de polder de eerste vier gezien door Elsje Koorstra Ham. Op 13 april 2022 werd er door Jorrit Zondervan (e.a.) in het Oosterschar bij Sintjohannesga een groep van max. 50 gezien. Bij Heerenveen (De Kavels) werden op 4 mei door Sietse Brouwer een 10-tal gezien, de volgende dag waren er al twintig! De oeverzwaluwen kiezen vanuit Nederland tijdens de najaarstrek de route via Frankrijk, Spanje en de westelijke Sahara naar de Sahel waar de winter wordt doorgebracht. Een klein deel wordt tijdens of vlak na het broedseizoen in Engeland en Ierland aangetroffen. Dit wijst op dispersie of zwerfgedrag. De voorjaarstrek van in Nederland geringde of terug gemelde oeverzwaluwen loopt deels via Italië en deels via Spanje-Frankrijk (bron Vogeltrekatlas Vogeltrekstation Wageningen).
In mei is door broedzorg coördinator Jens Tamminga het snel opgroeiende riet voor de broedwand van de Ierdswel verwijderd zodat de oeverzwaluwen er gemakkelijk in en uit kunnen vliegen. Dit jaar waren er zeker een 75 nestgangen open gegraven en bezet door oeverzwaluwen. Massaal keerden ze terug dit jaar. Op een drietal dagen in 2022 zijn er 169 oeverzwaluwen geringd en 18 terug gevangen met en pootring. Naast de oeverzwaluwen heeft er ook aan de oostkant van de wand nog een ijsvogel paartje met succes een broedsel grootgebracht.
Geringde oeverzwaluwen in 2022.
In 2022 zijn er in totaal 169 oeverzwaluwen van een pootring voorzien tijdens drie vangdagen (31 mei,2 juli en 30 juli). Het betreft 45 man, 53 vrouw en 69 jonge vliegvlugge oeverzwaluwen. Oeverzwaluwen die eerder in 2022 geringd of gecontroleerd zijn en terugvangsten uit voorgaande jaren zijn niet meegerekend. Het grootste deel van de oude vogels (75%) is vooral tijdens de eerste vangdag op 31 mei geringd. Op 2 en 30 juli werden nog een klein deel (25%) oude vogels zonder pootringen gevangen. Totaal zijn er iets meer vrouwtjes dan mannetjes geringd, dit komt doordat vrouwtjes vaak nog op het nest zitten tijdens het vangen en mannetjes al vroeg de nestwand verlaten of soms de hele nacht elders buiten verblijven. Het vrouwtje broedt het meest op de 5 a 6 eieren. De broedduur is ongeveer 14 a 15 dagen. Na het uitkomen van de eieren verblijven de jongen zeker nog rond de 22 dagen in het nest of nestopening en worden door beide ouders gevoerd.
Kolonie De Ierdswel Heerenveen
Aantal geringde oeverzwaluwen in 2022
Datum
Aantal
Man
Vrouw
Jong
31-05-2022
75*
33
40
0
02-07-2022
83
11
9
63
30-07-2022
11
1
4
6
Totaal
169
45
53
69
* inclusief 2 als volwassen geringd waarvan het geslacht onbekend is.
Tabel 1.Aantal geringde volwassen en jonge oeverzwaluwen in 2022 in De Ierdswel.
Tijdens de vangdagen op 2 en 30 juli zijn er in totaal 69 vliegvlugge jonge oeverzwaluwen geringd. Als de eerste lege eischaal dopjes onder de nestopeningen worden gevonden dan kan je de gemiddelde data wanneer de jongen uitvliegen berekenen. Jonge vogels worden nadat ze zijn uitgevlogen nog meerdere dagen door beide ouders gevoerd en keren nog regelmatig terug in de wand om er veilig te slapen gedurende de nacht. Ook slapen ze later wel in andere kolonies als ze al voedsel zoekend de omgeving verkennen.
Ook nog buiten het nest in de broedwand worden oeverzwaluwen door hun ouders nog gevoerd.
Terug gevangen oeverzwaluwen in 2022.
In Tabel 2 staat een lijstje met 18 teruggevangen oeverzwaluwen die al een ring droegen uit voorgaande jaren. Ook bij deze gecontroleerde oeverzwaluwen waren meer vrouwen (61,12%) dan mannen (38,88%).
Het totaal van de gevangen oeverzwaluwen in 2022 in de wand de Ierdswel is dan zeker 187 vogels waarvan er zeker 64 vrouwtjes zijn en 52 mannetjes. Gezien de 75 uitgegraven nestholten is dit een goed resultaat.
Kolonie De Ierdswel Heerenveen
Aantal gecontroleerd in 2022
Datum
Aantal
Man
Vrouw
31-05-2022
11
2
9
02-07-2022
5
4
1
30-07-2022
2
1
1
Totaal
18
7
11
Tabel 2.Aantal gecontroleerde oeverzwaluwen die al een pootring droegen in vaste wand te Heerenveen.
Bij de 18 terugvangsten waren er enkele leuke meldingen. Een vogel droeg zelfs een Spaanse pootring.
1. ESA. 3Z…86604. Geringd op 24-8-2021 als 1kj te Zuera, Zaragoza in Spanje.Op 31-5-2022 gevangen te Heerenveen als vrouw na1kj. (1290,11 km/280 dagen).
Deze vogel is op de najaarstrek naar Afrika in Spanje eind augustus geringd en mogelijk dus een jonge vogel ergens uit een Nederlandse kolonie.
Jonge oeverzwaluwen kunnen in de laatste week van augustus dus al in Spanje zijn.
1. NLA. BG…73098. Geringd op19 -6-2017 als 1kj te Lelystand in kunstwand Heembeton. Op 02-07-2022 gevangen te Heerenveen als man na1kj (62,71 km/1839 dagen).
Deze vogel heeft zeker de ring 5 jaar en 13 dagen gedragen.
2. NLA. BR…41695. Geringd op 27-5-2022 als man na1kj te Ane bij Gramsbergen in Overijssel. Op 2-7-2022 gevangen te Heerenveen als man na1kj (61,49 km/36 dagen).
Opmerkelijk dat de vogel als volwassen vogel in een wand bij Gramsbergen is geringd en in hetzelfde jaar zich in Heerenveen terug laat vangen. Veel oeverzwaluwen zwerven na het grootbrengen van het eerste legsel om en zoeken soms een andere partner voor een vervolglegsel. Soms ook slapen ze alleen in een nestgang na lange verkenningsvluchten om zo de nacht veilig door te komen.
3. NLA. AU…45291. Geringd op 6-6-2016 als man na1kj in zanddepot te Oudehaske. Op 2-7-2022 gevangen te Heerenveen als man na1kj (3,73 km/2217 dagen).
Deze vogel is mogelijk in 2015 (of nog eerder!) geboren en is zeker ouder dan 7 jaar. Hij heeft de ring zeker 6 jaar en 26 dagen (2217 dagen) gedragen. Behoord dus tot een van de oudste oeverzwaluwen in ons land.
Verder zijn er op 31-05-2022 nog twee oeverzwaluwen teruggevangen die op 23 mei 2020 in dezelfde kolonie in Heerenveen waren geringd als volwassen vogel (1 x man 1 x vrouw). In 2021 is er namelijk niet in de kolonie de Ierdswel in Heerenveen geringd.Van de resterende twaalf geringde oeverzwaluwen (9 vrouw en 3 man) weten we dat ze allemaal geringd zijn in het zanddepot te Oudehaske in 2021 (7 op 2 juni/1 op 14 juni en 4 op 23 juli).
In 2021 broeden er op het zanddepot Oudehaske meer dan 300 paar. In 2022 was er op het zanddepot in Oudehaske geen wand meer beschikbaar waar oeverzwaluwen in broeden, vandaar dat ze in 2022 elders naar een broedplek zochten.
Veel oude oeverzwaluwen in Friesland.
Er zijn in de loop der jaren in Friesland heel wat oeverzwaluwen van een ring voorzien. Zelf ringde ik in de periode 1985-2022 ruim 7500 oeverzwaluwen in de omgeving van Joure en Heerenveen. Veel oeverzwaluwen werden in de loop der jaren terug gevangen. Mijn oudste oeverzwaluw heeft de ring 2238 dagen gedragen.
NLA. AE…75262. Geringd op 17 juni 2002 in Doniaga als 1kj. Terug op 2-8-2008 Oudehaske (2238 dagen).
Deze vangst staat (voorlopig) ook in de Top 10 oudste oeverzwaluwen in ons land. Daarna toont mijn lijst opvallend genoeg drie oude oeverzwaluwen die in de Ierdswel zijn gecontroleerd.
NLA. BG…73098 controle 2-7-2022 te Heerenveen (1839 dagen).
Geringd als 1kj op 19-6-2017 in Lelystand in wand Heembeton (1839 dagen).
Dat in Heerenveen dit jaar twee oude oeverzwaluwen zijn teruggemeld is mogelijk toeval maar kan ook te maken hebben met het wegvallen van een grote broedplek bij Oudehaske (zanddepot) waar in de loop der jaren meer dan 3000 oeverzwaluwen door mij zijn geringd. De oude vogels blijven kennelijk wat in de omgeving terugkeren. Reden temeer om nieuwsgierig te zijn hoeveel oeverzwaluwen er in 2023 in de vaste wand De Ierdswel zullen worden aangetroffen en of er ook weer heel oude vogels tussen zitten zoals in 2022.Hieronder nog een tabel van het Vogeltrekstation Wageningen met de top 10 oudste oeverzwaluwen in ons land.
Top 10 oudste vogels in Nederland
Ringlocatie
Terugmelding
Plek
Ringnummer
Datum
Plaats
Leeftijdsklasse
Datum
Plaats
Conditie
Leeftijd (jaar)
1
AE...04027
15-6-2001
NL05
Volwassen
23-6-2009
NL05
Levend en gezond, losgelaten door ringer
8
2
A.…218926
27-6-1979
NL09
Onvolwassen
4-8-1986
NL09
Levend en gezond, losgelaten door ringer
7.1
3
BA...21064
7-7-2012
NL17
Onvolwassen
22-7-2019
NL17
Levend en gezond, losgelaten door ringer
7
4
AD...33714
22-6-2001
NL14
Volwassen
24-6-2008
NL14
Levend en gezond, losgelaten door ringer
7
5
AK...63382
21-6-2009
NL17
Volwassen
8-6-2016
NL14
Levend en gezond, losgelaten door ringer
7
6
AL.…48392
18-7-2006
NL17
Onvolwassen
2-7-2013
NL05
Levend en gezond, losgelaten door ringer
7
7
S.…402318
6-6-1970
NL08
Volwassen
29-7-1976
NL08
Levend en gezond, losgelaten door ringer
6.2
8
AE...75262
17-6-2002
NL05
Onvolwassen
2-8-2008
NL05
Levend en gezond, losgelaten door ringer
6.1
9
BB...16207
20-6-2014
NL14
Volwassen
30-7-2020
NL14
Levend en gezond, losgelaten door ringer
6.1
10
AB...13442
1-7-1998
NL17
Onvolwassen
28-7-2004
NL17
Levend en gezond, losgelaten door ringer
6.1
* NL05 = Friesland
Stand 10-9-2022 Bron; Vogeltrekstation Wageningen.
De oudst bekende oeverzwaluw in Europa is een Zweedse vogel die na 10 jaar dood gevonden werd (Euring 2017). De oudste in Nederland geringde oeverzwaluw werd als volwassen vogel in Friesland geringd en na 8 jaar op 23 juni 2009 in dezelfde provincie teruggevangen. Deze vogel werd als volwassen dier geringd zodat de oudste Nederlandse oeverzwaluw tenminste 9 jaar oud moet zijn. Opmerkelijk is dat van de Top 10 oudste oeverzwaluwen in Nederland een groot deel is geringd of teruggevangen in Friesland. Alleen vogels waarvan de vinddatum ook daadwerkelijk de sterfdatum benaderd worden in deze tabel gepresenteerd.
Slot.
Tot zover eerst de gegevens van het onderzoek in 2022 naar oeverzwaluwen in de vast broedwand De Ierdswel in Heerenveen. Er zou nog meer te zeggen zijn over de conditie van de oeverzwaluwen, de kleden, biometrie, ruigegevens en gewichten. Doch dan zou het verslag echter te groot worden.
Natuurnieuws uit Friesland in de eerste helft van december 2022.
door Jan de Jong
01-12. Groepje van 12 wulp overvliegend te Grou (Arjan de Melker). Twintig grote zilverreigers overvliegend bij De Deelen (Martine Huisman). Groep van 55 wulp voedsel zoekend in de Groote Wiskepolder bij Hindelopen (Abe Maaijer). Te Oosterwolde 2 witte kwikstaart (Rudie Huiting).
Witte kwikstaarten worden steeds vaker in de wintermaanden hier gezien in dorpen en steden. Bij boerderijen worden ze wel op de mesthopen (soms in ligboxen) aangetroffen op zoek naar voedsel. In het najaar slapen ze ook wel in groepjes bij elkaar.
Opmerking Jan de Jong; Ik ben benieuwd of er deze winter ook op meer plaatsen witte kwikstaarten zijn gezien. Als broedvogel zoeken ze soms ook gekke plekken op om er hun jongen groot te brengen. Soms in open nestkastjes, onder motorkappen van auto’s tractors, eenden korven, onder dakpannen, etc.
02-12. Twee ruigpootbuizerd in Blijabuitendijkspolder (Henk Hiemstra). Bij de Rotstergaasterwallen 1 raaf gezien (Bauke Sienema). Vijf nonnetjes in Alde Feanen bij Reid om e’ Krite (Laurenske Sierksma). Bij het Vuurboetsduin op Vlieland 1 zwarte roodstaart man (Carl Zuhorn). Een groepje van 40 veldleeuwerik bij Indijk (Bert Zijlstra). In mijn tuin in het West Eind te Leeuwarden twee ringmussen. Deze zijn ook in de zomer maanden hier regelmatig gezien (Serry Dames).
03-12. Zag ik in Tijnje vanuit huis een blauwe kiekendief zeer laag boven het land vliegen (Hyltsje Hilverda). In De Hemrik vloog een mannetje vuurgoudhaan tegen de vensterruiten (Henk. F. Hansma).
Bij Mirns 200 knobbelzwanen in de Zuiderfennenpolder (Lolke Veenstra). Groepje van 16 staartmees te Haulerwijk in Haulerbos (Albert Vliegenthart). Vijf witte kwikstaart aan Griene Dyk aan Sneekermeer (Dick Pruiksma). Vijf muskus eend in Bolsward (melder bekend). In het Lauwersmeer bij Ezumakeeg 34 wilde zwanen (Frans Nillesen). Bij Lemmer 15 nonnetjes en 1 middelste zaagbek man (Marcel Stienstra). Op de kwelders aan de kust bij Sint Anna Parochie 1 overvliegende gezenderde zeearend die vervolgd werd door 1 raaf. Verder daar veel jagende kiekendieven, waaronder zeker 6 (!) bruine kiekendief (Gerard Westerhuis).
Opmerking Jan de Jong; December 2022. In de muizenrijke gebieden langs de Friese Westkust en kwelderstrook komen in de wintermaanden veel kiekendieven voor. Dit jaar zijn er mijns inziens wat meer bruine kiekendieven die door de zachte winters in Friesland worden gezien. Normaal trekt een flink deel weg naar Afrika. Volgens de vogeltrekatlas van het Vogeltrekstation worden de Nederlandse broedvogels in de winter vooral teruggemeld uit Senegal, Guinee-Bissau, Sierra Leone en Mali. De twee meest zuidelijke terugmeldingen komen uit Ghana. Een klein deel blijft ’s winters dichter bij huis: in Nederland, België, Zuidwest-Europa of Noordwest-Afrika (Vogeltrekstation Wageningen).
04-12. Vanmiddag in Molkwar een jonge zeearend 15 meter van het keukenraam, achternagezeten door 2 roeken (Mineke Bekkema). In Oudemirdum 1 groene specht (Durk Jelle). Op de Duurswoudsterheide 1 glanskop gezien (Martin Manson). Te Woudsend bij de Gouden Boaiem 1 ruigpootbuizerd (Jorrit Zondervan). In Stiens maar 1 ringmus in de tuin, anders vaak 1 groepje (Gerard Mast)
05-12. Een middelste bonte specht in de tuin te Oldeberkoop bij de pas opgehangen pindakaas pot (Ieke Schreuder). Groep van 400 kievit bij de Lekmar boven Terhorne (Dick Pruiksma). In de Sudskarpolder onder Uitwellingerga is al geruime tijd een ruigpootbuizerd te zien (Bauke Sienema). Bij Nijemirdum 1 ijsvogel (Theo Hattink). Te Sneek bij Pasveer aan de Stadsfenne 1 grote gele kwikstaart gezien (Jelmer Luyckx).
06-12.Bij ons in de achtertuin in Bolsward zeker 8 ringmussen. Ze zijn regelmatig bij de voersilo 's te vinden en ook de pindakaas pot is in trek. Wij hebben, als Vogelwacht Bolsward 30 nestkasten hangen aan de Oostrand van Bolsward in de woonwijken. Hier zitten gemiddeld altijd twee a drie ringmussen in te broeden (Philip de Vries). Vanmiddag 1 fazant op hekkelbult in weiland te Tjerkgaast, deze soort zie je zelden hier (Marten van der Heide). In Tirns en Britswert op beide plaatsen 1 ijsvogel gezien (Rommert Cazemier). In het Drents-Friese Wold-Aekingerzand 1 grote lijster gezien (Valentijn van Benthem). In de Jouke Sjoerds polder bij Ferwoude groep van 150 kieviten aan het voedsel zoeken (Cora Boesenach). In de Eeltsjemar ten noordoosten van Aldtsjerk (Oudkerk) 1 vrouwtje krooneend (Erwin Walstra).
06-12-2022 Krooneenden worden vaak meer in de omgeving van de Friese IJsselmeerkust gezien.
07-12. Aan de Snekertrekweg te Leeuwarden 1 zwarte roodstaart op dak (Thomas Bakker). Dit voorjaar werd er in ons nestkastje in de tuin te Workum een nestje gemaakt door de ringmus. De nestbouw ging traag en er kwamen helaas geen eieren in. Het paartje werd nog regelmatig bij het kastje gezien (Andries Blom).
In een polder tussen Harich-Elahuizen meer dan 1000 kievit (Albert Fopma). Bij Hantumeruitburen groep van 125 kievit (Cora Boesenach). Een vaal stormvogeltje gezien bij Holwerd Veerdam (Marcel Stienstra). In Gorredijk nog een zanglijster (Frank van Gessele). Te Woudsend 4 ringmus (Jorrit Zondervan). In de Heidenschapster polder 1 witte kwikstaart (Greet Boomhouwer). Tussen Oudega en Sandfirden aan de Band 1 keizergans gezien (Greet Boomhouwer).
De keizergans wordt in Friesland af en toe gezien en is meestal uit gevangenschap ontsnapt. Vanaf 1998 nestelen ze in klein aantal in ons land. Er zijn me uit Friesland geen broedgevallen bekend uit de vrije natuur. Hun oorspronkelijke broedgebied ligt in Alaska en Oost-Siberië.
08-12. Aan de rand van het Franekerbos 1 smelleken Klaas Plat). Op industrieterrein Stiens 1 ijsvogel (Hielke de Groot, Feinsum). Groep van 730 kievit bij Ferwert Buitendijks (J.de Groot). Mannetje zwartkop op Vlieland-Oost Vlieland (Bart Vastenhouw). In Noordwolde zuid 1 zanglijster (Pim Julsing). In Feanwâldsterwal 1 appelvink gezien (Jo Scheepers). Groepje van 110 sneeuwgors voedsel zoekend op Vlieland (Carl Zuhorn).
09-12. Zes zwarte zwanen bij de ijsbaan van Ouwsterhaule (Albertje Alkema-Ten Hoeve). In Oranjewoud plotseling 2 kramsvogel in de tuin (Gerard Ijben). In Heerenveen bij de Belvedère 1 mandarijneend gezien (Klaas Pietersma). Te Gytsjerk 1 ijsvogel gezien (Jelmer van Belle). Groepje van tien staartmees te Sneek aan de Bolswarderbaan (J.J.P. Krop). In Burgum 1 mannetje keep (Hendrik Koster). In de polder van Wierum 1 groepje van 10 ringmus (Rudy Fopma). In Drogeham 1 dode ringmus met ring en 3 kleurringen in een nestkastje gevonden. Van de 60 gecontroleerde nestkastjes in de omgeving van Drogeham waren er slechts 3 met ringmussen bezet (Egbert Veenstra).
Opmerking Jan de Jong; De ringmus bleek als nestjong geringd te zijn op 13 juli 2020 in een nestkastje aan de Seadwei te Eastermar door Arend Timmerman. Het legsel bestond uit 6 jongen die op de dag van ringen 9 dagen oud waren. Afstand; 1,86 km. Tijd;879 dagen.
Bij Paesens aan de kust 1 kleine alk gezien (Pieter Does).
09-12-2022. Kleine alken komen niet vaak voor in Friesland, aan de kust worden wel eens olieslachtoffers gevonden en bij zware stormen kunnen ze tot ver in het binnenland gevonden worden.
10-12. Vandaag de hele dag mistig. De kokmeeuwen waren hongerig en kwamen op het balkon (10 hoog) in Heerenveen op het voedsel af (Nico Vink). In Drachten aan het Himsterhout 1 Carolina eend (Anne Woudstra). Groepje van 30 houtduiven bij Kippenburg in Gaasterland (Jorrit Zondervan). Op Schiermonnikoog bij de jachthaven een groep van 1500 scholekster (René Alkema). In het Lauwersmeer in de Bantpolder groepje van 150 kievit (J. van Oosten). Op de Vliehors op Vlieland 8 velduil (Bart Vastenhout). In Sint Nicolaasga 1 man zwartkop gezien etend van appelresten (Twan Z.).
11-12. In IJlst 10 staartmees in de tuin (Hannie Haven). In Ureterp 1 vechtende roodborst met een heggenmus in de tuin (Ydwine van der Molen). In Berltsum (Berlikum) 1 ijsvogel tussen de kassen en het waterbassin (Ita Spoelman). In Stiens nu 4 ringmus bij de voedertafel, gisteren nog maar 1 (Gerard Mast). Groepje van 350 goudplevier in Groote Noordwolder polder (Libbe Zijlstra).
12-12. In Engelum 1 ijsvogel boven de Inglumervaart en in de omgeving een ruigpootbuizerd. Verder bij ons in Berltsum zeker 10 merel in de tuin (Ita Spoelman). Groep van 100 grote canadese gans in de Soestpolder (Wiebe Sjoerd van der Veen). Bij Ternaard aan de kust bij t ’Schoor grote groep van 2000 (!) bergeend (Max Van der Wielen en Richard Hoogstraten). Op het Sneekermeer 600 kuifeend (Dick Pruiksma). Op het Nannewijd 14 nonnetjes (Bjørn). In De Deelen groep van tien nonnetjes (Koos Jager).
Groepje van 150 kievit te Zwagermieden (Sibbele de Jong). Bij Ypecolsga groep van 40 (!) ringmus (Rommert Cazemier).
13-12. In Sneek 1 ijsvogel bij de oeverzwaluwwand. En dan komt nu net de winter. Ik woon aan open vaarwater maar alles is al bevroren en het ijs is al 1 cm dik. Vanochtend bezig geweest in mijn waad pak om het ijs kapot te maken om te proberen de ijsvogel wat kansen te bieden. Maar met deze temperaturen lijkt het vechten tegen de bierkaai. In korte tijd is het weer helemaal dicht. Begin van de avond maar weer ijshakken.
Ik hoop dat deze korte winter niet te veel slachtoffers onder de ijsvogels gaat brengen. We hadden toch nog wel een redelijk goed oeverzwaluw jaar. De laatsten zijn op 8 september jl. vertrokken (Anneke Heijnis).
Hopelijk vinden veel ijsvogels open water om visjes te vangen. Ze kunnen niet dagenlang zonder voedsel. Op veel plekken vriezen vandaag (13 december) de vaarten en vijvers dicht. We zijn benieuwd of ze na dit wintertje (week 51-52) ook nog op de visrijke plekjes worden gezien in de provincie.
In Heerenveen op de Kavels 1 grote gele kwikstaart (Siete Brouwer). Twee zwarte zwaan in Sint Nicolaasga in Slotmolenpolder (Ale Overwijk). Groepje van 14 staartmees bij Oude Bosch bij Wijnjewoude (Koert Scholten). Bij de Potmarge te Leeuwarden groep van tien staartmees (Henk Hiemstra). Twee grote gelekwikstaart te Drachten (Anne Woudstra). In de Mersken boven Wijnjewoude 1 grote lijster (Koert Scholten).
14-12. In de jachthaven van Sneekermeer 1 buffelkopeend gezien (Dick Pruiksma). Op het Geele strand te Workum 1 smelleken gezien (Tjerk Kunst). In Surhuisterveen 1 man zwartkop (Wieger Poelstra). In Sintjohannesga 1 muskus eend (Douwe Dijkstra). Drie ijsvogels in het Oosterschar bij Sintjohannesga (Bauke Sienema en Wiebe Poppe).
15-12. In Indijk een koereiger gezien (Sjoukje Scholten). Bij Ezumakeeg in het Lauwersmeer groep van 150 grote zilverreiger overvliegend (Rick de Groot). Op Schiermonnikoog bij Waddenzeedijk 1 bonte kraai (Thierry Jansen). In polder Bokkepollen en De Keegen 1 ijsvogel (Wim van Boekel).
Tot zover de waarnemingen van de eerste helft van december 2022. Mede namens mijn vrouw wens ik U allen goede Kerstdagen toe.
Boerenzwaluw man aan het voedsel zoeken boven bloemrijke weide.
Meldingen voor de Nieuwsbrief 30 graag vóór 2 januari 2023 inzenden met vermelding van naam en adres.
Heeft U naar aanleiding van deze Nieuwsbrief nog vragen of bijzondere meldingen dan hoor ik dit graag. Niet alle binnengekomen meldingen zijn (helaas) ook opgenomen.
Jaarverslag Ringstation Rohel 2022 aan Noordoever Tjeukemeer.
Dit jaar zijn er op Ringstation Rohel 2199 vogels geringd en er werden 52 vogels (individuen) uit voortgaande jaren (terug) gevangen op de ringplek. Onder de terugvangsten zelfs een zwartkop met een Noorse pootring, een rietzanger uit Spanje en een rietgors uit Frankrijk. Naast de vele onderhoudsdagen (13x) werd er op de ringplek in totaal 31 x gevangen met een mistnetopstelling.
In totaal 54 vogelsoorten kregen een pootring waaronder; 230 zwartkoppen, 291 rietzangers, 429 kleine karekieten, 165 tjiftjaffen en vele andere. Bijzonder waren de vangsten van flinke aantallen baardmannen (30), Cetti’s zangers (20) en de 9 ijsvogels. Voor ons Ringstation waren de waterrietzanger, roodsterblauwborst, grote karekiet en de napoleonwever de krenten in de pap. De napoleonwever was zelfs de 100e soort die we sinds 1985 op Ringstation Rohel ringden.
Het gehele verslag staat onderaan en mag gedowload worden.
Natuurnieuws uit Friesland in de tweede helft van november 2022.
15-11. Drie vrouwtjes nonnetje in Oosterschar bij Sintjohannesga (Martin Manson).
16-11. In de Wijckelerpolder 1 ijsvogel gezien (Bé Schilder). Te Nieuwebildtzijl 4 kraanvogel waargenomen, 2 adult en twee juveniel (Karel Eschbach). Bij de Lekmar bij Terhorne 8 grote zaagbek overvliegend naar zuid (Dick Pruiksma). Wat mij de laatste tijd ook opviel dat er in Heerenveen tegenwoordig hier in sloten veel grote waternavel is te zien, sommige sloten zijn helemaal dicht gegroeid. Er wordt bij ons hard gewerkt om ze schoon te maken, lijkt me een hele klus (Nico Vink ).
16-11-2022. Grote waternavel verstikt de sloten en vaarten in de omgeving van Heerenveen.
Opmerking Jan de Jong;Grote waternavel werd in Nederland volgens de literatuur voor het eerst waargenomen in 1994 en bleek instaat om door sterke woekering in hoog tempo sloten en vaarten (watergangen) dicht te laten groeien. De doorstroming wordt daardoor belemmerd en de levensomstandigheden van plant en dier bedreigd door gebrek aan zuurstof. Het is een exoot die bestreden moet worden.
17-11. Bij Vegelinsoord 1 blauwe kiekendief vrouwtje die vervolgd werd door twee zwarte kraaien (Durk Visser , Joure). Twee dwerggans bij Gouw, omgeving Sneek( Jeroen Breidenbach, Merel Zweemer). Bij Nieuwland te Leeuwarden 14 wilde zwaan overvliegend (Karel van Lin). Bij de Bocht van Molkwar nog 1 boerenzwaluw (Hessel van Iest).
18-11. Drie grote zaagbek aan het vissen in “It Ges“ achter het Noardein in Oppenhuizen (Cor van der Meer).Bij de Houtwiel (De Falom) vier kraanvogel overvliegend (Wiebe Sjoerd van der Veen). In het Lauwersmeer 1 bruine kiekendief bij Bochtjesplaat (Ed Roelandse). Bij Ferwerd Buitendijks nog 1 boerenzwaluw (Jan Kalsbeek). Op Groene strand van Ameland 21 sneeuwgors (Theo Kiewiet).
19-11. Vanmiddag liep ik met mijn zoon door het weiland achter ons huis in Akkrum met een kruiwagen met paaltjes en schrikdraad om achteraan een afbakening te maken. Op de terugweg liepen we een 25 m. naast de eerdere koers. Plotseling vloog er een velduil uit het vrij lange gras en een seconde later nog één Ze profiteren vast van de hoge veldmuizenstand alhier (Hyltsje Hilverda). IJsvogel is er weer in Oudwoude (Willem Jonkman). In Franeker een grote bontespecht in de tuin (Marianne Zeinstra). Te Castricum nog een zeer late boerenzwaluw gevangen en geringd (VRS Castricum).
20-11. BijFerwerd Buitendijks 3 velduil en 1 slechtvalk waargenomen ( Marcel Stienstra). In Midsland op Terschelling 1 mannetje zwartkop waargenomen (Heroen Sturkenboom). Putter in de tuin te Hollum op Ameland (S,J. Klasema). Een merel vrouwtje met witte veren in het kleed te Stiens (Hilbrand Dykstra).
20-11-2022. Bij de merel komt het regelmatig voor dat er kleur afwijkingen zijn.
21-11. In de Froskepôlle te Leeuwarden 1 grote gele kwikstaart (Henk Hiemstra). Te Kornwerderzand 3 zwartkop geringd (VRS Franeker). Groepje van 20 ransuil in berkenbomen aan Tsjerkepaed te Earnewâld. De eersten waren er al in de tweede helft van oktober (Rikele Hollema). Een grote bonte specht bij de pindakaas pot in de tuin te Wijnjewoude (Marianne Hulsbergen).
21-11-2022. Een vrouwtje grote bonte specht snoept van de pindakaas pot.
22-11. Nu een koppel van 6 holenduif op strooivoer in Sneek dat weet dat er morgens wat te halen is tussen de bladeren op het terras. Samen met de houtduiven ,vinken, mezen, kauw, heggemussen en soms een groep huismussen. De roodborst en de winterkoning halen later de restjes. Soms raast hier een sperwer door de tuin! (Gerbrand Caspers). Regelmatig een paar grote bonte spechten in de tuin te Hitzum. Vorig jaar hebben ze er een nest gehad in een oude eendenkorf (Tjitske van der Meer – de Vries). Een grote bonte specht hakt gaten in de betimmering van onze woning in Boornbergum (Jan H. Witteveen).
22-11-2022. Detail van de vernieling van de harthouten betimmering.
Opmerking Jan de Jong; Het komt de laatste jaren steeds meer voor dat grote bonte spechten schade toebrengen. Bekend is de schade aan nestkasten waarvan soms elk jaar de nestopening grote gehakt worden. Naast woningen worden soms ook de houten masten van grote boten in havens aangepakt. De reden is vaak dat de spechten op zoek zijn naar voedsel. Als ze tijdens het kloppen op de bast van boom ontdekken hakken ze net zo lang dat de hun “prooi” te pakken hebben. Dat is ook zo met het trommelen op houtennestkasten, door het holle geluid menen dat er voedsel te halen is en hakken net zo lang door tot ze erin kunnen. Helaas leren ze er weinig van want meteen wordt het volgende kastje onder vuur genomen. Bij de houten masten van boten in de haven(o.a. gebeurt in Sneek) zien ze de masten voor een bos met dode bomen aan en beginnen erin op zoek te gaan naar voedsel (wat er niet is). Mijn advies blijft dan ook aan botenbezitters; Strijk deze masten als U in de haven bent en dek de mast af met een dekzeil. Dit voorkomt ernstige schade die soms kan oplopen tot duizenden euro!
23-11. In Opeinde 1 grote bonte specht vrouwtje bij de pindakaas pot (Jelle en Janke Jansma). Te Pietersbierum 1 merel tegen de vensterruiten gesneuveld. Ook hebben we hier regelmatig een grote bontespecht in de tuin (Beitske Bijl – de Vroe).
24-11. Boven de Wurge bij Stiens 1 ijsvogel (Gerard Mast). In Twijzelerheide 1 houtsnip onder de heg (Tette van Gent). In het Fochteloerveen 1 klapekster (Willem Telepary). In Drachten 1 pestvogel (Ben Staal en…. 22 waarnemers). In de Overtuin te Oranjewoud 1 raaf (Bauke Sienema).
25-11. In centrum Heerenveen 1 pestvogel (Karin Uilhoorn). In Koudum 1 pestvogel overvliegend (Jos Hooijmeijer).
Pestvogels worden de afgelopen dagen weer wat meer gezien.
Op Terschelling nog 1 zwartkop gezien (Henk Nouws). Een grauwe gors in de Peazemerlannen (Marcel Stienstra en Rudy Fopma). Bij Schalsum 1 blauwe kiekendief (Klaas Plat, Franeker).
26-11. In de Deelen een groepje van 10 staartmees (Martina Huisman). Aan het Sneekermeer bij het Gerbrandygemaal een groepje van 7 vuurgoudhaan (Naut van der Mei). In Molkwar aan Noordermeer 1 casarca (Mineke Bekkema).
27-11. Bij onze boerderij in Tjerkgaast vloog 1 zeearend over richting Spannenburg (Marten van der Heide). In de Sjuwepolder bij Uitwellingerga 1 sneeuwgans (Sietse Bernardus). Bij het Vuurboetsduin op Vlieland 2 pestvogel overvliegend (Carl Zuhorn). Op Terschelling bij Midsland 1 vrouwtje zwartkop (Piet Zumkehr).
28-11. In onze oude appelboom in Achlum een grote bonte specht (Fam. Kikstra). Te Kollumerpomp nog 1 huiszwaluw (Grietje de Lange). Bij Heerenveen groepje van 43 sijs (Naut van der Mei). Groepje van 15 staartmees op Duurswoudsterheide (Koert Scholten). Bij Doniaga groepje van 18 wulp en 1 blauwe kiekendief (Tonnie van der Weij).
29-11. In polder Nes op Ameland 1 roodhalsgans (Henk Kornet). In de Tijnjepolder 1 sneeuwgans (Peter Schutten). In de Zuiderfennenpolder bij Rijs groep van 210 knobbelzwanen (Theo de Vries). Bij de golfbaan in Beetsterzwaag 1 middelste bonte specht (Thomas Schäfer). In Veen klooster bij Fogelsanghstate 1 middelste bonte specht (Kees Bode).
30-11. In Noardburgum 2 mandarijneend (Carla Buis). In het Oosterschar bij Sintjohannesga 2 witgatje (Bauke Sienema). Groep van 50 holenduif in het Lauwersmeer (Marco Deenik en Fred Jonker). Op een slaapplaats aan de Bokkumermar boven Akkrum 5 blauwe kiekendieven (Naut van der Mei). In de Blauwgraslanden bij Akmarijp 3000 goudplevieren, 10 bonte strandlopers en 3 vrouwtjes blauwe kiekendief (Lykele Zwanenburg, Dronten).
In de wintermaanden worden op veel plaatsen in het Lage Midden van Friesland blauwe kiekendieven gezien.
Jonge IJsvogels zwerven in herfst en winter.
Op 17 november kreeg ik van vogelringer Rob Moolenbeek uit Ankeveen bericht van een ijsvogel. Op 13 juli 2022 had hij bij fort Kijkuit te Kortenhoef een nestje met jonge ijsvogels geringd. Een van die jongen werd op 1 oktober 2022 in Burgum gecontroleerd door ringer E. van der Laan en vastgesteld dat het een jong vrouwtje was. Afstand; ruim 126 km. De laatste jaren heeft vogelringer Rob Moolenbeek al zo'n 80 jonge ijsvogels geringd in ingegraven nestkasten en dit is de zijn eerste terugmelding uit Friesland.
Opmerking Jan de Jong;Dit is een mooi voorbeeld dat jonge ijsvogels vaak na het uitvliegen soms flinke omzwervingen kunnen maken. We merken het dan ook aan de vele waarnemingen die er binnenkomen. In de periode 1985-2022 zijn er in totaal op Ringstation Rohel 87 ijsvogels geringd, hiervan werden er 80 jonge vogels vastgesteld en 7 volwassen. Twee meldingen kwamen van elders.
Ringgegevens 1985-2022 Rohel Tjeukemeer.
1. Een jong mannetje werd op 18 juli 2015 geringd aan het Tjeukemeer en op 2 januari 2017 gevonden te Assen met een visje in de bek, waarschijnlijk gestikt (ruim 48 km).
2. Een op 28 augustus 2018 geringde eerste jaars ijsvogel aan het Tjeukemeer werd na 13 dagen gecontroleerd in Wieringerwerf in Noord Holland (bijna 53 km). Snelle verplaatsing!
3. Een keer werd een ijsvogel teruggevangen die we ook aan het Tjeukemeer ringden. De ijsvogel die we als man eerste jaars ringden op 14 oktober 2017 werd het volgende jaar op 28 oktober 2018 teruggevangen.
Sommige jaren zijn er veel ijsvogels geringd aan het Tjeukemeer. Goede jaren(>5) waren 2007 (6), 2016 (12), 2017 (11), 2019 (7), 2020 (11) en 2022 negen. Jaren dat er geen enkele werd geringd waren 1985 t/m 2000 /2010/2011 en 2021.
Ook in 2022 een goed resultaat qua vangsten aan het Tjeukemeer. Momenteel worden ze weer op veel plaatsen gezien; o.a. Joure, Heerenveen , Sneekermeer, Harlingen, etc. Ben benieuwd of ze na wat winterse perioden ook wat meer bij visvijvers gezien worden. Vreemd genoeg houd de ijsvogel niet van strenge winters, velen trekken dan weg naar gebieden met nog stromend water waar vis te vangen is. Ze zijn sterk afhankelijk van goede visplekken. Meldt U winterwaarnemingen.
Tot zover de waarnemingen van de tweede helft van november 2022.
Meldingen voor de Nieuwsbrief 29 graag vóór 17 december 2022 inzenden met vermelding van naam en adres.
Heeft U naar aanleiding van deze Nieuwsbrief nog vragen of bijzondere meldingen dan hoor ik dit graag. Niet alle binnengekomen meldingen zijn (helaas) ook opgenomen.
Waar blijven de ringmussen met kleurringen uit Eastermar en omgeving?
door Jan de Jong
Al vanaf 2015 wordt er in de omgeving van Eastermar door de Ringgroep Burgumermar (Eastermar) onderzoek gedaan aan ringmussen door Arend Timmerman en Germ de Vries. De oude en jonge vogels worden voorzien van een combinatie van kleurringen en een metalen pootring met inscriptie zodat ze individueel herkenbaar zijn. Er zijn er tot op heden zo’n 2500 ringmussen met kleurringen geringd door de onderzoekers. Jonge vogels worden in nestkasten geringd en de oude vogels worden met mistnetten gevangen. Van de rond de 250 nestkasten waren er dit jaar een 40-tal bezet en hadden een 1e broedsel. Er waren 30 2e broedsels en 17 3e broedsels in deze kasten. Er worden maar weinig kleurringen teruggemeld. Vandaar dit artikeltje om aandacht daarvoor te vragen.
Ringmussen na half augustus 2022.
Net als in andere jaren werden er geen ge (kleur) ringde ringmussen vanaf 20 augustus tot half september door de onderzoekers terug gevangen in de omgeving van Eastermar. Ook geen vogels zonder ring. Op 21 september werd er nog eentje met een kleurring teruggevangen. Vanaf half oktober 2022 zagen en vingen ze weer ringmussen (vaak ongeringd), vooral op de vaste voerplek. Vanaf 2015 zijn er buiten het onderzoeksgebied nog maar een zestal meldingen van kleurringen.
Op 18 oktober 2022 zag Jeffrey Huizinga in zijn tuin in BURGUM een 2 kj Ringmus die in een nestkast op It Witfean in 2021 was geboren. Hij had de vogel ook eerder in oktober en november 2021 in zijn tuin gezien. Dit voorjaar zagen de onderzoekers de vogel op het erf aan de Achterweg bij Eastermar; vingen het (waarschijnlijk) vrouwtje en namen ook een bloedmonster voor DNA-onderzoek.
Een verder weg gevlogen vogel is natuurlijk het exemplaar dat bij Stiens op 24 oktober werd gezien en gefotografeerd (zie foto). Dit is de eerste terugmelding uit ca noordwestelijke richting en buiten de gewoonlijke 10 kilometer van de geboorteplaats.
De verste daar tot nu toe was een dood exemplaar uit Rijperkerk. De doodsoorzaak van dit exemplaar werd onderzocht door het DWHC in Utrecht. Die vonden verbloeding in longen en luchtzakken als oorzaak. Hun PCR testen vonden geen Usutu of West Nijlvirussen.
Er zijn nu sinds 2015 ook terugmeldingen verder weg van “onze” Ringmussen uit Oldeboorn, Brandgum en Grijpskerk. Zo “ver weg” blijft echter nog een uitzondering.
Deze 1ste kalenderjaar Ringmus is geboren in 2022 in een nestkast in de prachtige tuin van Susan Wijting, Heechsân /Eastermar en gefotografeerd bij Stiens.
Ringmussen zwerven soms over een groot gebied.
Ringmussen verdwijnen in Friesland soms na half augustus uit het broedgebied en zwerven om of trekken verder weg. Dat is ook zo met de gekleurringde ringmussen van Eastermar e.o. Ik heb in de periode van half augustus 2022 tot half november 2022 eens gekeken waar de grote groepen ringmussen zoal in de provincie Friesland verblijven. En dat is toch erg verspreidt over de provincie.
We weten dat ringmussen vaak in of vlak voor het broedseizoen terugkeren naar de omgeving van de broed en geboorteplekken. Bij het omzwerven of wegtrekken kunnen ringmussen op diverse plekken worden gezien, zelfs tot op grote afstand van Friesland. Ik heb wat aantekeningen van ringvondsten en vangsten die betrekking hebben op ringmussen in Friesland hieronder genoteerd.
Hieruit blijkt dat diverse zich niet alleen beperken tot ons land.
35V..39780. Geringd 16 oktober 1993 als adult in St. Laureins in Belgie.
Op 11 april 1994 vers dood te Vegelinsoord.
32V..47794. Geringd op 23 oktober 1989 als adult te Overijse in Belgie.
Op 9 juni 1990 vers dood gevonden te Hoornsterzwaag.
13V..93075. Geringd op 1 november1974 als adult te Hermee in Belgie.
Op 23 april 1975 vers dood gevonden in Oosterwolde.
A….11211. Geringd op 8 oktober 1932 als adult te De Haag.
Op 19 april 1933 vers dood gevonden Frieschepalen.
V…586556. Geringd op 18 oktober 2014 als adult bij de Ketelbrug te Dronten.
Op 17 april 2015 vers dood gevonden te Scharsterbrug.
S…183232. Geringd op 27 oktober 1966 als adult te Genemuiden.
Op 18 mei 1968 dood gevonden te Balk.
V…413474. Geringd op 18 oktober 2009 als adult te Castricum.
Op 30 juni 2010 vers dood gevonden te Gaastmeer.
Van deze 7 volwassen ringmussen die alle tussen 16 oktober en 1 november geringd zijn (na het zwerven/wegtrekken) blijkt dat ze op flinke afstand van ringplek teruggevonden/gevangen zijn. Opvallend zijn daarbij de vindplaatsen in Friesland tussen 11 april en 30 juni.
Van de jonge vogels kon ik (tot nog toe) veel minder ringgegevens terugvinden uit Friesland. Er worden nog veel te weinig nestjongen of eerste jaars van ringmussen in Friesland geringd. Toch een!
B…271318. Geringd op 2 juli 1991 als eerste jaars te Oldeouwer.
Op 20 oktober 1991 gecontroleerd door ringer te Hoeilaert in Belgie.
Hieruit blijkt dat ook jonge ringmussen verder weg kunnen trekken en niet altijd in de omgeving van de geboorteplek blijven. Zelfs 1 nestjong dat op 16 juni 2019 in Duitsland in Edendorf (in Schleswig-Holstein ten noorden van Hamburg) was geringd werd op 9 februari 2020 dood gevonden bij Grubbenvorst (bij Venlo, Limburg). Ook jonge vogels kunnen uit noord/noordoostelijke broedgebieden zich dus over grote afstanden verplaatsen. Een nestjong die op 28 mei 1959 geringd werd bij Naarden werd op 26 september 1960 teruggemeld bij Ortiga in Portugal. Zowel jonge als adulte vogels kunnen dus grote afstanden afleggen.
Het is zeker dat een deel van de ringmussen uit de omgeving van Eastermar dit jaar tussen 4 februari 2022 en 20 april 2022 in de omgeving bleef bij de voedertafel. Arend Timmerman noteerde de volgende data.
04-02. 11 adult, hiervan droegen 8 kleurringen.
11-03. 9 adult, hiervan droegen 6 kleurringen en 3 zonder.
18-03. 11 adult, hiervan droegen 7 kleurringen en 4 zonder.
26-03. 11 adult, hiervan droegen 7 kleurringen en 4 zonder.
20-04. 7 adult, hiervan droegen er 5 kleurringen.
We zijn erg benieuwd of er ook meer plaatsen in de omgeving van Eastermar zijn waar regelmatig groepjes ringmussen op voederplekken verschijnen in herfst en winter.
Waar blijven Friese ringmussen in het najaar?
In de loop der jaren zijn er zo’n 2500 ringmussen van kleurringen voorzien doch van maar een 6-tal plaatsen buiten het ringgebied zijn ringmussen met kleurringen teruggemeld. Uit Burgum, Stiens, Rijperkerk, Oldeboorn, Brantgum en Grijpskerk kwamen meldingen, alle plekken uit Friesland. Er moeten veel meer plekken zijn waar gekleurringde ringmussen rondvliegen. Kijk naar ze uit!
11-08-2022. De ringmus onderscheidt zich van de huismus door zijn egaal roodbruin kopkapje. De mannetjes van de huismus hebben midden op de kruin een duidelijke grijze vlek.
Het is mogelijk dat er door vogelaars maar weinig naar ringmussen wordt gekeken. Geen zeldzame vogel. Toch is het een soort die wel degelijk interessant is om te volgen. Ook de ringmus gaat achteruit in ons land. Het is goed te weten wat de reden is van deze achteruitgang. De soort kan maar liefst 3 legsels per jaar produceren en toch nemen de broeddichtheden en populatie landelijk af. Vooral in het najaar en de winter kan men de ringmus aantreffen op voedertafels in bebouwde kommen en zelfs in groepen in wat meer ruige natuurterreinen waar ze op zoek zijn naar zaden. Ringmussen broeden heel vaak in nestkasten. Let eens op de vogels.
We komen graag in contact met mensen die regelmatig groepjes ringmussen zien of af en toe groepjes op de voedertafel hebben en zijn benieuwd of daar dan ook gekleurringde vogels tussen zitten.
Mocht U een ringmus met kleurringen aantreffen dan wordt het bijzonder op prijs gesteld dat men een foto kan maken en deze opgeeft. Heeft U geen fototoestel maar kunt U de kleurringen aflezen met een kijker dan wordt het op prijs gesteld dat U de kleurringcombinatie (linker/rechter poot) en de plaats van de metalen ring opgeeft. Houd er rekening mee dat links/rechts vanuit de vogel gezien wordt!
Hopelijk krijgt deze oproep meer aandacht en levert het wat kleurringmeldingen op.
Zij die het op prijs stellen krijgen de Nieuwsbrief zomer 2022 van de onderzoekers toegezonden per mail en kunnen dit aanvragen per mail.
Natuurnieuws uit Friesland in de eerste helft van november 2022.
door Jan de Jong
01-11. In Harlingen bij de haven 1 bladkoning (Gert van der Heide). Bij Hoornsterzwaag een groep van 23 toendrarietgans gezien (Lieneke van Tilburg). In het Roekebosk te Beetsterzwaag 1 raaf gezien (R. Riemersma). Bij Wierum 1 smelleken gezien (Kris Nijs). Groepje van tien staartmees in de Sippenfennen bij Feanwâlden (Wietse Sjoerd van der Veen).
Opmerking Jan de Jong;Je ziet de laatste tijd steeds minder grote groepjes staartmezen. Op 23 oktober was er nog een groep van 30 op Schiermonnikoog bij de Kooiduinen. Zijn er elders deze maand ook groepjes gezien?
03-10-2022. De Europese vorm van de staartmees (Aegithalus caudatus europaeus) zoals op de foto komt bij ons het meeste voor en broedt ook in Friesland. De witkopstaartmees (de meer noordelijke vorm) is echter zeldzaam in ons land. Ook bestaat er ook nog een vorm die Witkoppige staartmees wordt genoemd.
In Balk 1 houtsnip (Marten Wesselius). Op het Noordzeestrand op Schiermonnikoog een groepje van 35 sneeuwgors (Koos Dijksterhuis). Groep van 48 sneeuwgors op Badstrand op Schiermonnikoog (Marco Zomer). Opmerking Jan de Jong; Flinke groepen sneeuwgors op Schiermonnikoog. Zou het om een en dezelfde groep betreffen op Schier?
02-11. Bij Wolvega groep van 20 grote canadese gans bij Lindewijk (Wiebe Nijlunsing). In het Lauwersmeer bij Ezumakeeg groep van 100 bergeend en zeker een 1500 wintertaling (Piet van Iersel).
Op het Sneekermeer een groep van 120 wintertaling (Dick Pruiksma). Groepje van 4 waterral en 2 dodaars bij de Vogelkijkhut in het Oosterschat te Sintjohannesga (Bauke Sienema). Nog 1 boerenzwaluw bij de Workumerwaard (Hessel van Iest). Bij de Peazemerlannen groep van 250 fraters (Bertie van Eldrik). Te Hemelum 1 hop gezien (Johan Osinga). Groepje van 17 kraanvogel bij Appelscha aan de Tilgrupweg (Peter de Jongste). Bij de Lekmar boven Terhorne groep van 500 kievit (Dick Pruiksma). Bij de Burd bij Heeg 1 ruigpootbuizerd (Sjoerd Bresser). Op Ameland bij de Hollumermieden groep van 1500 wulp (Patries Kordelaar). In Leeuwarden vloog een houtsnip tegen de ruiten aan de H. Sietsmaweg. De vogel heeft de klap overleefd en vloog na enige tijd weer weg (Mevr. Postma).
03-11. Op weilanden in De Deelen in de omgeving van de kaasboerderij zeker een 1000 goudplevieren, 1 sneeuwgans en zeker 130 nijlganzen (Marco Hasselaar). Al ruim een week 1 vrouw beflijster in de tuin te Menaldum (Oane Baarda). In Oldeberkoop 1 grote gele kwikstaart bij de vijver (Ieke en Herman Schreuder). In Oudwoude groepje van 8 merel bij de vijver. Ze hadden zelfs ruzie bij het baden (Willem Jonkman). InStavoren 1 beflijster gezien (Hessel van Iest). Groepje van 100 kramsvogels in De Deelen (Martine Huisman). In het Oosterschar bij Sintjohannesga bij de kijkhut een siberische tjiftjaf (Sietse Bernardus, Joure).
03-11-2022. De siberische tjiftjaf heeft vrijwel geen geel in het kleed maar lijkt meer grijs.
04-11. Groep van zeker 1000 kievit bij Ezumazijl in het Lauwersmeer (Jannie Snel). In de Oude Venen (Wolwarren) 1 roerdomp (Jelmer Bakker). In het Taconisbosk bij Nieuweschoot 1 houtsnip (Koos Jager). In het Fochteloerveen 1 klapekster (Erwin Walstra e.a.). Op de Hollumerheide op Ameland nog een late boerenzwaluw overvliegend (Henk Hiemstra). Negen grote zilverreiger bij Westend van Oosterzee (Marco Glastra). Op de Zuidwaard bij Makkum 1 roerdomp (waarnemer bekend). Bij de Holle Poarte te Makkum 1 siberische tjiftjaf en 3 vuurgoudhaan (Rudy Fopma e.a.). In onze achtertuin in Hemelum 1 hop (Joke Wolbers). In Sneek op het industrieterrein Houkesloot 1 sneeuwgors (Johan op den Dries). Een botsing van een houtsnip tegen het raam in Warns was bijna fataal. De kat die net de achterdeur had verlaten sprong op de verdoofde houtsnip. Toevallig was ik in de bijkeuken en dook op de kat en redde de houtsnip (Lolke Veenstra).
05-11. Aan de Noordoever van het Tjeukemeer bij Rohel 1 roerdomp overvliegend (VRS Rohel Tjeukemeer). Groep van zeker 500 frater bij Paesens Buitendijks (Marcel Stienstra en Andries Zijlstra). In Mildam nog een mannetje zwartkop (Wiebe Nijlusing). Op de Afsluitdijk 1 roerdomp gezien (Donald Wolters). Boven de Kroonspolder op Vlieland nog twee boerenzwaluwen overvliegend (Bob Woets en Eelke Schoppens). Groepje van 14 staartmees in de tuin te Drachten (Jarig Roosma). Een goudhaan In de tuin te Oudwoude (Willem en Sietske Jonkman).
06-11. In Joure 1 ijsvogel gezien. Op 5 november ook een bij de vijver hier (Johan Schuurman). Bij de Vogelkijkhut in het Oosterschar 1 kleine bonte specht (Johannes en Gea Koster). In het Hemrikkerveld te Beetsterzwaag 1 kuifmees (Willem Steenge). Bij Molkwerum nog 1 boerenzwaluw gezien (Hessel van der Iest). Een groene specht voedsel zoekend in de tuin te Oudwoude (Willem en Sietske Jonkman).
Opmerking Jan de Jong; De laatste jaren worden er steeds meer groene spechten gezien. Bij de waarnemingen zouden we ook eens op de kruin en het kleed kunnen letten. Bij de groene specht is die in veel gevallen met een roodkapje. Alleen heel jongen vogels daarbij wil nog wel eens het rode ontbreken doch deze zijn vaak gespikkeld op borst, buik en kop. Er is ook een andere (veel zeldzamere specht) namelijk de grijskopspecht die wel wat lijkt op de groene specht doch echter veel minder (of geen) rood heeft op de kruin en een veel grijzere koptekening heeft. Grijskopspechten zijn in Friesland zeer zeldzaam. Het mannetje grijskopspecht heeft een rode (kleine) vlek op voorhoofd, vrouwtje niet. Het “lachen” van de grijskopspecht is bijna hetzelfde als de groene specht doch minder schel en loop geleidelijk lager en langzamer in volume. Grijskopspecht is voor Friesland zeldzaam. Neem dus niet zomaar aan dat je een groene specht hebt horen lachen maar probeer hem in de kijker/lens te krijgen.
14-04-2005. Mannetje grijskopspecht gefotografeerd te Oosterbeek.
In 1985 publiceerde ik als Hoofd Vogelnieuws Vanellus BFVW in het blad Vanellus een vondst uit 1968 (met foto) in het Katlijker Schar. Het eerste geval destijds voor Nederland. Het CDNA meende deze melding niet te aanvaarden. https://www.dutchavifauna.nl/species/grijskopspecht#4297 De tekst gaat hierbij;
Een mannetje dat aan het eind van de zomer in 1968 door K Nicolai dood was gevonden te Katlijker Schar, Heerenveen, Friesland, en vervolgens werd opgezet, stond 16 jaar lang als Groene Specht P viridis tentoongesteld in Drachten, Friesland, voordat hij als Grijskopspecht werd herkend (Vanellus 38: 20, 1985 (foto), Robert ten Harmsen pers comm). Vanwege onzekerheden over de omstandigheden waaronder de vondst plaatsvond, de doodsoorzaak en de precieze maand is hij door de CDNA niet aanvaard.
Nu heden ten dage het arsenaal aan fotocamera’s en telelenzen aanzienlijk is uitgebreid is het tijd om aandacht te schenken aan opvallende en afwijkende spechten.
In Heerenveen een afwijkend eend ontdekt. Het bleek een mandarijneend te zijn (Hans Slot).
06-11-2022. Kleurafwijking van een Mandarijneend in Heerenveense vijver ontdekt.
07-11. Groepje van 40 holenduif in Burgum (Klaas Vonk). In Tochmaland te Kollum 1 zwarte roodstaart (Tiggeloven). Bij Gerbrandygemaal Sneekermeer 2 vuurgoudhaan (Dick Pruiksma). Bij uitkijktoren in Fochteloerveen 2 zwarte specht (Lardinois). Aan de Griene Dyk bij Sneekermeer 1 casarca (Dick Pruiksma).
08-11. Er vloog in Marssum een houtsnip met een klap tegen mijn raam. Voorzichtig opgepakt en in een laag doosje gelegd en die op een emmer gezet op de buitentafel, bij mij voor het raam. Dan kon ik hem/haar in de gaten houden, dit vanwege de vele katten die hier loslopen. Na een tijdje wipt hij uit de doos en loopt naar het onderdak in mijn tuin en blijft daar even. Even later loopt hij weg langs de schutting en vliegt dan weg. Fantastisch. (Mieneke Otter).
08-11-2022. Houtsnippen vliegen wel vaker tijdens de doortrek tegen vensterruiten. Vaak overleven ze de klap niet omdat ze in vaak paniek wegvluchten omdat ze opgeschrikt zijn door b.v. een hond of kat of dat ze oververmoeid van de (nacht) trek op de gekste plekken naar beneden komen in het duister en dan tegen ruiten vliegen.
Afgelopen week in Leeuwarden 1 houtsnip als vensterslachtoffer gesneuveld. Vogel naar FNM gebracht (Marianne de Jongh). Vandaag 1 houtsnip als vensterslachtoffer hier bij het provinciehuis in Leeuwarden (Wieger van der Bij). In Workum vloog vanmorgen een houtsnip zich dood tegen de vensterruiten (Tjerk Kunst). In de Zuiderfennenpolder bij Rijs 7 zwarte zwaan (Theo de Vries). Bij Uitwellingerga langs de A7 groep van 600 kievit (William de Jong). In de Blaugraslanden bij Akmarijp groep van 500 kievit (Naut van der Mei). Bij It Swin te Harich 1 roerdomp (Rommert Cazemier). In het Lauwersmeer bij Blikplaatgat een groepje van 10 blauwe kiekendief op slaapplek (Sjoerd Bakker, H. de Lange en H. Plat). Te Oldeholtpade 1 vrouwtje ijsvogel (Ruurd Jelle van der Leij). Op Schiermonnikoog bij de Herdershut een groep van 81 kramsvogel overvliegend naar zuid (Jeroen Breidenbach). In Wijnjewoude 1 Pallas boszanger (Christiaan de Vries).
De Pallas boszanger is een vogeltje ter grootte van een goudhaan. De eerste in Friesland werd op 24 november 1974 door Jan Hendriksma uit Oppenhuizen in het Rijsterbos gevangen en geringd weer losgelaten.
09-11. Te Bakeveen 2 grote kruisbek (Koert Scholten). In Oldeholtpade nu een mannetje ijsvogel, zie 8 november (Ruurd Jelle van der Leij).
Op 9 november kreeg Jan de Jong (Hollum/Ameland) bericht van een vondst van een geringde scholekster met Finse pootring (CT..041439) die hij bij Hollum op Ameland vers dood vond op 5 april 2022 De scholekster bleek als nestjong geringd te zijn in de omgeving van Brando Ahvenanmaa, Alland in Finland. Afstand = 1194 km. Deze scholekster uit Finland heeft de ring maar liefst 22 jaar 8 maanden en 30 dagen gedragen (Jan de Jong/Hollum Ameland). Deze scholekster overwinterde kennelijk elk jaar aan de Friese kust.
Opmerking Jan de Jong (Joure); Met onze “eigen” scholeksters in Friesland (met name binnenland) gaat het helaas niet zo goed las ik in het recente Jaarbericht 2022 Weidevogels in Fryslân (vergelijking 2022/2021) in alle regio’s was een teruggang. Een opmerkelijk recent verslag over de stand van de weidevogels in Friesland op dit moment. Dit verslag is in opdracht van de Provincie Fryslân samengesteld met deelnemende organisaties (BFVW, SOVON, It Fryske Gea, Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten en KBF).
Kijken we nog eens goed naar de trentlijn (in bovengenoemde verslag) van 1996 t/m 2021 (1996 100%) dan zien we voor de scholekster een jaarlijkse gemiddelde afname van 4%. De index is gekelderd van 100% in 1996 naar rond de 40% in 2021.
Opmerkelijk is dat in dat verslag (Jaarbericht 2022) voor de scholekster ook wordt genoemd. Ik citeer;
In de loop van de twintigste eeuw breidde de soort zijn broedgebied sterk uit richting het binnenland, vanaf ongeveer 1985 nemen de aantallen echter sterk af. In Fryslân is op zowel lange als korte termijn sprake van een matige jaarlijkse afname; in 2021 was er in totaal circa 65% afname ten opzichte van 1996. Einde citaat.
Opvallend is dat de afname van de scholekster dus al vanaf 1985 bezig was, dus zo’n 10 jaar eerder!
De scholekster (maar ook de kievit, grutto en tureluur) zitten dus volgens het verslag in Friesland flink de problemen. In 1992 publiceerde ik ook al in de Leeuwarder Courant dat dichtheden van de Friese kieviten populatie aan het afnemen was in met name het binnenland van de provincie.
10-11. Mandarijneend in Surhuisterveen (Stefan Moring). Bij de Potskar aan het Sneekermeer 1 grote gelekwikstaart (Jelmer Luyckx). Bij de Falomsterleijen 1 bokje (Jakob Hanenburg).
11-11. Bij de Harlingervaart te Harlingen 1 roerdomp (B.de Boer). In het Fochteloerveen 1 ruigpootbuizerd en een groepje van 120 vinken voedsel zoekend in het Compagnonsveld (Koert Scholten). De hop is er nog steeds in Hemelum (Joke Wolbers).
11-11-2022. De hop in Hemelum op zoek naar voedsel (vaak mieren) tussen de stenen
12-11. In de Sippenfennen bij Feanwâlden 3 bokje opvliegend (Wiebe Sjoerd van d er Veen). Op Schiermonnikoog 2 roodhalsgans (Jan Koen e.a.). Groepje van 10 dodaars in Bouwepet bij Gytsjerk (Wiebe Sjoerd van der Veen). Op Terschelling bij jachthaven West een ijsvogel (Hans Schekkerman).
13-11. Bij mij achter huis in Ravenswoud 1 kwak langs de slootkant (Nico Hofstra). In de Leijen bij de Tike 2 nonnetje (Sipke Booi). In Ferwert 1 ruigpootbuizerd (Henk Hiemstra). In het Katlijker Schar 1 zwarte specht (Ruben de Jong). In Rasterhoffpark te Sneek een ijsvogel geringd (Johannes Ruurd Fokkens). Twee wilde zwaan bin Blaugerzen te Akmarijp (Peter Schutten). In polder Attesweg bij Vrouwenparochie 24 wilde zwaan (Rudy Fopma). Op Terschelling 1 ijseend overvliegend naar west (Minne Feenstra/Hans van Stijn). In Lemmer 2 nonnetje (Reinoud Vermoolen). Bij de Bildtpollen buitendijks 1 flamingo (Jeroen Breidenbach). In het Easterskar bij Sintjohannesga 1 waterpieper (Johannes en Gea Koster). Vanmorgen een rondje Oranjewoud gedaan (woon er naast) en telde in totaal 6 keer een zwarte specht die zien we hier steeds vaker. Er is een stuk met omgewaaide dode sparren van de voorjaars storm daar zie ik ze vaak. Ook laten ze steeds vaker dode bomen staan waar ze ook vaak samen met de groene specht zijn te vinden. Ook de groene specht zien we steeds vaker ook achter in mijn tuin zit hij soms in het gras waar van die zandhoopjes met kleine rode mieren in zitten. Ook de grote bonte specht en kleine bontespecht zitten in Oranjewoud en ook rondom Mildam. De kleine broedde hier vlak bij mijn huis misschien een meter van de grond in een Els aan de slootkant. Sinds een jaar of drie is ook de Middelste bonte specht in Oranjewoud. Rondom de Overtuin in Oranjewoud telden wij dit voorjaar drie territoria (Jan Oord, Mildam).
Opmerking Jan de Jong;Prachtig zo’n plek waar je zeker 4 soorten spechten zo dicht bij elkaar kan zien.
08-10-2022. Een zwarte specht hakkend in een dode boom in Oranjewoud.
14-11. Beflijster in Rasterhoffpark in Sneek gevangen en geringd (Johannes Ruurd Fokkens). Bij ons op de heg 2 grote gele kwikstaart in Aldtsjerk (Klaas Vijverda). Op de Workumerwaard 10 kleine zwaan (Henk de Vos). In Heerenveen 1 ijsvogel bij woning (René Haayens). Bij de Wide Mar te Stiens 101 watersnip (Koos Klijnstra). In de Greiden te Heerenveen 4 staartmees (Karin Uilhoorn). In Wolvega 2 pestvogel in de bomen (Jan Brandt Wiersma). In het natuurgebied de Blauwgraslanden van SBB te Akmarijp stonden twee Wilde Zwanen in het natte daal van het gebied. Het waren mijn eerste van dit seizoen. Even later vloog er een jagende Blauwe Kiekendief vrouw over. Toen ik later over de Graverij nabij Vegelinsoord naar de vele Kol -en Brandganzen stond te kijken vloog een Blauwe Kiekendief man jagend over het weiland nabij de weg. Over het totale gebied zag ik nog 13 reeën lopen te laveien. Het was al met al een prachtige onderbreking van de dag. Dit wilde ik even laten weten (Lykele Zwanenburg, Dronten).
15-11.De laatste tijd zitten er bij mij in Bakkeveen regelmatig enkele zwarte mezen op de voerplank. Ze zijn vaak met koolmezen, maar ook wel alleen. Er zijn hier veel koolmezen, maar de pimpelmees is er dit jaar minder dan anders (Gerben Oswald). Toen ik vanmorgen uit het raam keek hier in Workum zag ik wel 5 koperwieken onder de appelbomen rondscharrelen. Ze hadden gezelschap van een aantal merels. (Hinke Huitema -Terpsma, Workum).
Opmerking Jan de Jong;Als het wat kouder wordt dan komen lijsterachtigen vaak naar de woningen om bessen of appels te eten, daar zijn ze gek op.
Tot zover de waarnemingen van de eerste helft van november 2022.
Meldingen voor de Nieuwsbrief 28 graag vóór 4 december 2022 inzenden met vermelding van naam en adres.
Heeft U naar aanleiding van deze Nieuwsbrief nog vragen of bijzondere meldingen dan hoor ik dit graag. Niet alle binnengekomen meldingen zijn (helaas) ook opgenomen.
Natuurnieuws uit Friesland uit de tweede helft van oktober 2022.
door Jan de Jong
15-10. Nog 3 jonge kerkuilen geringd met Durk Venema in de Brekkenpolder bij fam Akkerman. Het hele voorjaar geen kerkuil gespot in de boerderij. Zelf bij de controle van de kast in juni geen activiteiten van de kerkuilen. Nu in oktober hoorde Akkerman toch geluid uit de kerkuilenbak komen. En ja hoor. 3 jonge kerkuilen! (Age van der Meer, Wyckel). In Hemelum een putter bij uitgebloeide zonnehoed plant de zaadjes er uitpikkend (Joke Wolbers).
16-10. In de omgeving van de Schraarderpolder bij Schraard 1 steenuil gezien (Thijs de Groot).
Opmerking Jan de Jong: Toch een steenuil in oktober gezien. Waren ze nog op meer plekken?
Bij Folsgare 1 ruigpootbuizerd (Johan op den Dries). Op Schiermonnikoog 1 bonte kraai gezien (Arend Vermaat).
18-07-2022. Bonte kraai op Schiermonnikoog op de Banckspolder.
Opmerking Jan de Jong. Deze ene bonte kraai wordt al het hele jaar op het eiland Schiermonnikoog gezien. Ook in de zomermaanden. Op het vasteland van Friesland wordt de bonte kraai al vele jaren maar zelden meer gezien. Opmerkelijk is dat Tonnie van der Weij uit Sint Nicolaasga me op 18 oktober j. l. meldde dat hij het weekend naar Berlijn was geweest en door de buitenwijken van Berlijn fietste naar het oude vliegveld (Tempelhoff) uit de tijd van de nazi’s. Daar waren wel honderden bonte kraaien doch geen enkele zwarte kraai. Vroeger waren er in mijn lagereschooltijd nog veel bonte kraaien in Friesland in de wintermaanden, doch vandaag de dag zie je nooit meer een, aldus Tonnie van der Weij.
Verena Keller meldt in de ECCB-atlas (2020) dat de bonte kraai NIET meer als aparte soort gemeld wordt omdat er maar weinig genetische afwijkingen zijn met de zwarte kraai.
In het al sterk verouderde Vogels in Friesland (1979, deel 3, blz. 1395-1399) noemde Arend Timmerman de bonte kraai voor Friesland nog een voormalige broedvogel en doortrekker en wintergast in vrij groot aantal. Nu zie je ze zelden meer. In 1979 was er in de omgeving van IJlst bij boer Jansma op “Uilenburg” nog een broedgeval van een gemengd paar zo meldde Sjoerd Landman uit IJlst me op 5 september 1979. Het paar bleek een kruising van 1 bonte kraai en een zwarte kraai. De jongen waren uitgekomen en zaten achter de jonge hazen aan! Sindsdien is het rap bergafwaarts gegaan met de aantallen , de gemengde broedgevallen en waarnemingen van de bonte kraai in Friesland. Wat waren er in de winters vroeger veel bonte kraaien te zien. De bonte kraai werd in de jaren rond 1980 nog volop gezien. Op 9 maart 1980 nog een groep van plm. 100 bij Appelscha op landerijen (A. Wijnia, Leeuwarden). Op 20 december 1983 nog 80 aan de Helomaweg onder Fochteloo (J. Oosterloo, Appelscha). Op 12 november 1983 telden S. Luinenburg en Koert Scholten er zeker nog een 100 tal verspreidt in het Lauwersmeer. Begin januari 2003 meldde vogelringer Jan Hendriksma uit Oppenhuizen me al dat er in het Lauwersmeer geen enkele bonte kraai meer te zien was.
17-10. Plotseling een ijsvogel bij de visvijver achter huis in Oudwoude. Vogel had erge honger (Willem Jonkman). In de Tijnjepolder 1 velduil jagend (Toy Janssen/Maartje Bakker). Op de Noordsvaarder op Terschelling 15 strandleeuwerik (Rik Meerema). Nog 20 boerenzwaluw voedsel zoekend bij Kollum (Tjibbe Dikkerboom). Groep van 34 kleine zilverreiger bij Het Rif op Schiermonnikoog (Ingrid Vloed).
18-10. Twee boerenzwaluw gezien in de Noardermar bij Molkwar, jagend laag over het weiland. (Mineke Bekkema). In het Lauwersmeer bij Kampeerterrein De Pomp 25 baardman (Henri Hamer). Groepje van 10 staartmees bij de Westerduinen op Schiermonnikoog (Bram Borkent). Zeker 300 koperwiek overvliegend bij Oost-Vlieland (Lars Buckx). In de Lendevallei 1 ijsvogel gezien (Tom Jager).
19-10. Vanmorgen 1 ijsvogel op de rand van de boot achter woning in Rottum (Feike van Dijk). Op Vlieland 1 pestvogel overvliegend bij Kooislid – Zwartelid (Marcel Stienstra en Andries Zijlstra). Twee wilde zwaan bij Fochteloo (Jan Kalsbeek). Veel goudplevieren aan de IJsselmeerkust. Bij Workumerwaard 1000, Gele strand bij Workum 500 en 500 bij de Bocht van Molkwar (Bernhard Spans).
Opmerking; Ook elders kwamen grote groepen voor. Zo zag Herman Kremer op 12 oktober een groep van zeker 2000 goudplevieren in de Bantpolder in Lauwersmeer en kort erna ook een flinke groep bij Ezumazijl.
Bij Drachten 1 houtsnip opvliegend (R. Riemersma). In het Oosterschar bij Sintjohannesga 1 visarend en een mannetje bruine kiekendief (Taeke Roosjen). In Workum een houtsnip opvliegend (Tjerk Kunst). Bij Teroele 1 ijsvogel (Jan Erik Valkema). Bij Lemmer 1 ijsvogel (Pim de Nobel). Op het Wad tussen Harlingen en Zurich 1 albino scholekster (Dennis de Vos).
19-10-2022. De spierwitte scholekster met rode ogen en oranje snavel liet zich goed zien aan de Wad kust tussen Harlingen en Zurich. Zelfs Bruno Ens (scholekster onderzoeker) bestede aandacht aan dit unieke eksemplaar tijdens het radioprogramma van Vroege Vogels op zondag 30 oktober!
20-10. Vanmiddag rond 17.45 uur zat er bij ons achterhuis in Oudehaske op het terras ineens een hop. Mijn dochter (Femke Rosier) zag hem het eerst. Helaas waren we net te laat voor een foto. Maar gelukkig ging hij vervolgens bij ons voor huis weer zitten en toen hebben we hem wel snel op de foto kunnen zetten met de telefoon. Hij zat wel zo’n 5 meter verderop, dus de foto is niet heel scherp, maar de hop is zeker goed herkenbaar (Joke Rosier).
20-10-2022.Een zeldzame hop in de gemeente De Fryske Marren in tuin van Fam. Rosier in Oudehaske.
In mijn achtertuin in Oosterwolde een groepje van zes merels, vier koperwieken, twee zanglijsters, twee vinken en natuurlijk al het andere kleine grut zoals twee staartmezen en de winterkoning. De groene specht hoor ik hier al maanden en de gaten in het grasveld laten zien dat de vogel op mierenjacht is geweest. Ook de mierennestjes tussen de tegels waren vakkundig leeg gesnoept (Nel van Charante).
20-10-2022. De koperwiek komt vaak in groepjes in oktober aan en is verzot op bessen van de van de hulst, lijsterbes en vuurdoorn en in flinke aantallen eten ze de struiken leeg.
21-10. In Ballum op Ameland vliegt nog een kolibrievlinder in onze tuin. Vandaag de eerste groepen brand- en rotganzen gezien in de weilanden rond Ballum op Ameland. Vind dit vrij laat. (Janke Nobel).
22-10. Aan de Badweg op Schiermonnikoog 1 pestvogel (Gijsbert Twigt). Vanmiddag fietsend door de Twijzelermieden stond in de kant van de sloot aan het doorgaande weggetje naar Blauwverlaat, een roerdomp, niet verscholen in een vrij kaal slootje (Tjip Oberman, Dokkum). In Heerenveen aan de Twentelaan twee koperwieken tegen de vensterruiten gevlogen en op slag dood (W. Steen). Bij Zurich-viaduct bij Afsluitdijk door VRS Franeker 1 dwerggors geringd (VRS Franeker).
22-10-2022. De dwerggors broedt in het noorden van Zweden, Noord-Finland en met dichtste populaties in grote delen van Noord-Rusland. Soort overwintert voornamelijk via Mongolië naar zuidoost Rusland en noordoost China. Slechts enkele dwerggorzen bereiken West-Europa, waarschijnlijk van Zweedse en Finse populaties.
23-10. In Joure 1 ijsvogel naast de school aan de E.A. Borgerstraat (Johannes Klaver). Bij de Holle Poarte te Makkum 1 pestvogel (Sietse Bernardus). Groepje van 17 kleine zwaan bij Afsluitdijk (Bob Woets). Bij de Veerhaven op Schiermonnikoog 400 pijlstaart (Robert Drenth). In Ypecolsga 300 goudplevier (Jose). Op de Duurswoudsterheide 1 zwarte specht (Martin Manson). Groepje van 100 goudplevier op Noorderleech (Marco Zomer). In Leeuwarden bij Barrahuis 1 groene specht (A. Jansma).
24-10. Op de Workumerwaard groepje van 14 kleine zwaan (Tjerk Kunst). In Wolvega 6 manderijneend(Pim Frijling). Groepje van 15 waterhoen te Bolsward Oost (Eelco W. F. Brandenburg). Tijdens overtocht van Lauwersoog naar Schiermonnikoog 1 huiszwaluw gezien (Koen Kuiper). In Nijega 4 Carolina eend (Linda van Engelen).
25-10. Te Offenwier 1 ijsvogel op een tak in de Offenwierstervaart (Fedde Bloemhof). Het roodborstje is weer terug bij ons in de tuin te Menaldum. Vorig jaar was ie al op 2 oktober terug (Oane Baarda). In Oudehaske in een boom langs de Reidkraach een ransuil rustend (Nicolai Veen).
25-10-2022. De ransuil zoekt in najaar een slaapplekje op om rustig de dag door te brengen. Het is een vogel die in schemering en nacht naar muizen zoekt. Deze slaapplekken worden ook wel roestplekken genoemd. Soms zijn er meerdere ransuilen die zo’n roestplek bezoeken. Met nog een vers bladerdek voelen ze zich vaak beter beschut.
Opmerking Jan de Jong; Ben benieuw of op meer plaatsen de roestplaatsen van de ransuil alweer bezet zijn.
26-10. In Sneek is de ijsvogel terug aan het Marsdiep (Dinie Zijlstra). Nog twee boerenzwaluw rond de deur vliegend te Oudega Sm. (Freek Jelsma).
27-10. Groepje van 17 baardman bij Posthuiswad op Vlieland (Rob Krol en Robert van Hiele). Twee pestvogels op Schiermonnikoog gezien (Bram Roobol e.a.). Twee wilde zwaan op de Makkummer Zuidwaard (Eelco W.F. Brandenburg). Op de Workumerwaard 1 reuzenstern (Hessel van Iest). In De Deelen 1 visarend (Martin Huisman). In de Ternaarderpolder 30 strandleeuwerik (J. Tuinstra).
Archieffoto; Van de strandleeuwerik worden dit jaar flinke groepjes gezien aan de Friese kust.
28-10. Op weiland aan de A7 voor de afslag naar Beetsterzwaag zeker 200 kieviten (Ydwine van der Molen).
Vandaag, 28 oktober 2022, kreeg ik van Cor Waringa twee oude berichten uit de Leeuwarder Courant betreffende de lijstervangst in Gaasterland. Een van 23 september 1887 en een van 19 september 1888.
Leeuwarder Courant 23-9-1887.
Gaasterland, 20 september. Alom begint hier veel drukte te komen, vooral onder den arbeidenden stand, nu de tijd, 1 oct., nadert waarop de lijstervangst wordt geopend. De handel in lijsterbessen (kwikkebeien) is levendig en beugels en strikken worden in gereedheid gebracht om straks tot valstrik wellicht van duizenden grijze lijsters te dienen. Reeds hebben enkele exemplaren dezer vogels zich hier laten zien. Een goede vangst levert aan velen een flinke verdienste.
Leeuwarder Courant 19 september 1888.
Gaasterland, 17 Sept. Allerwege in deze gemeente maakt men druk toebereidselen voor de a.s. lijstervangst. De daartoe nodige strikken worden vervaardigd van paardenhaar. Dat haar is niet altijd even gemakkelijk te verkrijgen en om nu toch in ’t bezit daarvan te komen gaan sommige op zeer laakbare wijze te werk. Zoo werd dezer dagen een der beste paarden van den landbouwer D te Wijckel geheel van zijn staart ontdaan. De lijstervangst geeft aan velen een niet te versmaden winst. In de bosschen van Jhr. Van Swinderen en Jhr. Feltz worden in ’t najaar duizenden strikken gehangen. De gevangen vogels worden tegen goeden prijs meest alle naar het buitenland vervoerd.
Opmerking Jan de Jong; Dat men vroeger niet altijd zachtzinnig te werk ging blijkt wel uit de tekst! Vaak ging het om enorme aantallen lijsters die gevangen en gedood werden. Deze lijstervangst dateert al van ouds, reeds in 1635 was er sprake van lijstervangsten in ons land en dus ook in Friesland. Zie ook het uitgebreide stuk over Vogels en vogeljacht en vogels en wetten van D. T.E. van der Ploeg in deel 2 van Vogels in Friesland blz. 534-581.Heden ten dage noemt men op diverse plaatsen de lijsterbes nog steeds kwikkebeien! De vangst met strikken en het doden van de lijsters (koperwiek, zanglijster, kramsvogel, grote lijster, etc.) is na de Vogelwet van 1912 verboden. Pas in 1918 kwam een einde aan de lijstervangst met strikken in Friesland. Zo zijn er in Gaasterland zeker meer dan 500.000 lijsterstrikken uitgehangen. Helaas kwamen er ook andere soorten in en stierven een akelige dood zoals pestvogels (!), spreeuwen, appelvinken, eksters, gaaien en mezen.
29-10. In Drachten aan de Drait 1 bosuil (Sjoukje Scholten). Bij het Leeuwarderbos 1 roerdomp (Donald Wolters). In Feanwâlden bij De Houtwiel 2 Caroline eenden (Sjoerd Bresser). Groepje van 7 dodaars op Vlieland bij de 3e Kroonspolder (Janneke Gerards). Bij Kornwerderzand 1 roodkeelduiker aan de IJsselmeerkant (Gert van der Heide).
28-10-2022. Een roodkeelduiker in winterkleed zwom een dag eerder al in de havenkom van Kornwerderzand.
30-10. In de Banckspolder op Schiermonnikoog 2 roodhalsgans (Ben Staal e.a.). In het Fochteloerveen een klapekster gezien (Lieneke van Tilburg). In Woudsend 1 overvliegende havik (Jorrit Zondervan). Groep van 25 strandleeuwerik in Peazerlannen bij Paesens (Thijs Glastra). Bij de Westhoek aan de Wadkant groepje van 22 baardman (Tim van Zwieten).
31-10. Bij de Tolkenbuurt te Nijbeets 1 sneeuwgans (Anneke Slagman). In Heerenveen op de Akkers 1 houtsnip als vensterslachtoffer (Louwina Wijma- van Noord). Te Witmarsum in Flietsterbos 2 opvliegende houtsnippen (Eelco W. F. Brandenburg). Aan het Sneekermeer 1 roerdomp gezien (Dick Pruiksma). Bij de Slotplaats te Bakkeveen 1 middelste bonte specht (Christiaan de Vries). Bij de Sondeler Leijen groep van 300 goudplevier en zeker een 200 kieviten (Lykele Zwanenburg, Dronten).
Tot zover weer de waarnemingen van de tweede helft van oktober 2022.
Meldingen voor de Nieuwsbrief 27 graag vóór 15 november 2022 inzenden met vermelding van naam en adres.
Heeft U naar aanleiding van deze Nieuwsbrief nog vragen of bijzondere meldingen dan hoor ik dit graag. Helaas kon ik deze keer ook niet alle binnengekomen meldingen opnemen.
Natuurnieuws uit de eerste helft van oktober 2022.
01-10. N Hier in Deinum zijn de laatste (3) boerenzwaluwen zaterdag vetrokken. Gedurende de maand september namen de aantallen snel af. Het merendeel was halverwege september al vertrokken (Anne Jansma). Nog drie boerenzwaluw boven woningen aan het voedsel zoeken in De Westereen (Rindert Algra). In het Lauwersmeer 1 klapekster gezien bij Hoek van de Band (Ben Staal). Op Schiermonnikoog bij de Kobbeduinen 1 klapekster (Jesse Sinnema).
In oktober kan men de klapekster in Friesland verwachten, vaak in de omgeving van wat muizenrijke plekken. In het Easterskar bij Sintjohannesga overwinterd haast elk jaar wel eentje.
02-10. Nog twee boerenzwaluw in de schuur te Anjum (Tjitske Veenstra- van Dijk). In Hitzum nog een paar boerenzwaluwmet drie jongen (met vliegles) aanwezig. Zo laat heb ik ze hier nog niet eerder meegemaakt (Joki Bakkers). Nog twee boerenzwaluw in de schuur te Oldeberkoop (Dirk Schippers).
03-10. Zo’n 20 a 25 boerenzwaluwen zoeken naar insecten in Tijnje boven de bomen (Anneke Ziel). Bij Mirns in Gaasterland een groepje van 21 baardman gezien (J. van Dillen-Staal). Nog een nest met 4 jongen boerenzwaluw uitgevlogen in Wommels. De ouders voeren de jongen nog steeds fanatiek, op 6 oktober na de eerste buitenvlucht waren er nog 3 over (Roel Schraa).
04-10. Alle boerenzwaluwen nu vertrokken uit de paardenstal in Terband (Henk en Trienke Tjepkema). Aan het Sneekermeer bij het Gerbrandygemaal nog 1 late gierzwaluw (Naut van der Mei). In Oosterwolde groepje van zeven witte kwikstaart overvliegend (Jan Kalsbeek). In Marrum nog 1 witte kwikstaart op dak (Tsjalling Walda). Bij Drachten twee veldleeuwerik overvliegend (R. Riemersma). Bij de Holle Poarte te Makkum 3 veldleeuwerik (Bauke en Jarig Roosma). Aan de Noordoever van het Tjeukemeer in natuurgebied Marswâl 1 roerdomp en een groep van zeker 30 baardman waargenomen. Van de baardman zijn 23 gevangenvoor trekonderzoek. Vier hiervan bleken al geringd te zijn (all op 21 juni 2022) en afkomstig uit de omgeving van Zwartsluis (3) en Kampen (1). In de periode 1985 tot heden was dit de grootste groep die op 1 dag gevangen werd. (Ringstation Rohel).
04-10-2022. De mannetjes van de baardman hebben een prachtige “baard”. Van 1985 t/m 2021 zijn er slechts 141 geringd op Ringstation Rohel. Meestal maar enkele per jaar. Piekjaren (meer dan 10) waren 2011 (15), 2012 (10), 2019 (19) en 2021 zelfs 26.! In 1988 werd op Ringstation Rohel op 22 oktober een volwassen man baardman gevangen met een Hiddensee ring die op 8 september van hetzelfde jaar geringd was bij Mechelenburg in Duitsland (ruim 424 km/44 dagen). De baardman zwerft in herfst en winter vaak wat om en schakelt over van insecten voedsel op zaden, bij strenge winters kunnen ze wegtrekken om zuidelijker te overwinteren (Belgie, Engeland /Frankrijk). Een groot deel van onze eigen broedvogels overwinterd ook in ons land, met name bij zwakke winters. (Ring) onderzoek aan baardmannen heeft dat aan het licht gebracht.
05-10. De nachtzwaluw is vandaag voor het laatst gezien op de pergola in Joure en is nu vertrokken (Irene Venema-Algra).
22-09-2022. De nachtzwaluw sliep overdag op de pergola (links op foto). Iets verscholen onder bladerdek. De fotos en waarnemingen werden gedaan vanuit het slaapkamerraam van de woning rechtsboven.
Opmerking Jan de Jong;
De nachtzwaluw is in de gemeente De Fryske Marren een zeldzame verschijning. Het is meer een nacht en schemervogel die overdag dus weinig gezien wordt. Je moet er dan ook nachts op uit om de vogel te willen ontdekken. De laatste in Friesland werd op 23 augustus 2022 op Terschelling nog roepend gehoord door Raymond Daemen. Groot was dan ook mijn verbazing dat ik van Irene Venema-Algra uit Joure een foto binnen kreeg van een nachtzwaluw die overdag in de achtertuin rustig boven op een pergola zat te slapen. De nachtzwaluw kon overdag mooi gecontroleerd worden op zijn aanwezigheid via een zolderraam. Reden te meer om eens te volgen hoe lang deze zeldzame vogel wel terugkwam. Tot onze verbazing is de vogel zeker 22 dagen achtereen teruggekeerd op precies dezelfde plek (van 13 september 2022 t/m 5 oktober 2022). Dat is uniek en bij mijn weten nooit eerder vastgesteld bij nachtzwaluw zo laat in het seizoen. Het is dus belangrijk om rustplekken niet te verstoren. Kennelijk is het een vogel geweest die aan de rand van de buitenwijk van Joure jaagde op nachtvlinders en insecten. Dank aan Irene Venema-Algra voor het melden en de fotos van dit geval.
In het Leeuwarderbos 1 ijsvogel gezien (Naut van der Mei). Boven Kollumerpomp een zeearendovervliegend (Menne Osinga). Groepje van 9 koperwiek overvliegend te Oosterwolde (Jan Kalsbeek). De laatste twee boerenzwaluwen in Noardburgum zijn nu vertrokken uit de schuur (Jan en Froukje van der Veen). In Kollumerpomp zijn de laatste boerenzwaluwen vertrokken. Er waren elke nacht minder in de schuur: 4, 3 en tenslotte nog 1 exemplaar. Is dit jaar wel een goed seizoen voor ze geweest, veel legsels, met weinig dode jongen (Menne Osinga).
06-10. Bij ons in de schuur in Wommels is 3 oktober het laatste nest boerenzwaluw uitgevlogen. De jonge vogels worden nog druk gevoerd door beide ouders (Roel Schraa). Bij het Sneekermeer 2 ijsvogel bij Gerbrandygemaal (Johan Helmus). In de Bremer Wildernis bij Nijemirdum 1 kleine bonte specht (Peter van de Beek). In de Bouwepet bij Giekerk 17 baardman aan het voedsel zoeken (Aldrik). Groep van zeker 100 watersnip bij Wide Mar bij Stiens, opgeschrikt door roofvogel (Lisette Cuperus). In Oldeholtpade 1 bokje gezien (Ruurd Jelle van der Leij). In de Terschellinger polder t. h. v. Seeryp zeker 850 wulp aanwezig ((Rob ter Ellen). Op het Noorderleech 6 casarca gezien (Wim van Boekel). Bij Zwarte Haan 1 smelleken gezien en gefotografeerd (René Zondergeld).
06-10-2022. Het smelleken is een moeilijk te fotograferen soort door zijn snelle en behendige vlucht.
07-10. Op Terschelling in de polder Formerum 1 smelleken (Arie Ouwerkerk). In de avond boven Joure een grote groep kolganzen gehoord (Durk Visser). Bij het Gele strand te Workum 1 roerdomp gezien (Tjerk Kunst). Opmerking; Je ziet ze tegenwoordig weer wat vaker. Ook Marinus Kampen zag op 15 september 1 roerdomp bij de Langweerder Wielen. In de Polder de Zwettepoel bij Snikzwaag 1 Indische gans tussen een groep van zeker 200 grote canadese ganzen (Tj. Van der Honing). Twee kruisbek in Oldeholtpade gezien (Ruurd Jelle van der Leij). In Lauwersoog bij de sluizen 1 klapekster gezien (Marco van der Velde). In Sint Nicolaasga een ijsvogel gezien. In Berlikum nog 1 witte kwikstaart in de tuin. Vorig jaar was hij al op 3 oktober vertrokken (Ita Spoelman). In Uitwellingerga 1 dode kerkuil gevonden in de tuin van de buren. De vogel bleek op 1 juli 2022 als nestjong geringd in Poppenwier door K. Akkerman (Marieke Verf).
Opmerking Jan de Jong;Nu het eind september begin oktober in de ochtenduren weer langer donker blijft worden kerkuilen helaas weer meer als slachtoffer gemeld. Jonge vogels zijn vaak op zoek naar een nieuwe locatie. Het is het verstandig om de ligbox, stal, schuur of hok goed te controleren voordat men iets gaat afsluiten tegen de kou en gure wind. Blijft het ûleboerd open of staat het dakvenster nog open? Velen sluiten deze na het vertrek van de boerenzwaluwen namelijk af.
08-10. Op Vlieland bij het Vuurboetsduin 3 huiszwaluw (Maurice van Veen). In Drachten 2 kruisbek gezien (Jarig Roosma). In Fogelsanghstate bij Veenklooster 1 bladkoning waargenomen (Kees Bode). Bij de Meeuwenduinen op Vlieland 1 vaal stormvogeltje gezien (Jens Tamminga en Peter Schutten). In De Deelen 1 visarend gezien (Marissa Klabbers). Op de A7 op Afsluitdijk bij kmp. 933 1 kerkuil dood gevonden als verkeersslachtoffer (Hans van Stijn). In Fogelsanghstate te Veenklooster 1 middelste bontespecht gezien (Joh. de Jong). Bij de Peazerlannen bij Paesens zit momenteel een groep van 4 velduil (Jan Andries Wagenaar, Damwâld).
06-10-2022. De velduil jaagt graag op muizen in wat meer ruige vegetatie.
09-10. In het Easterskar bij Sintjohannesga 2 casarca waargenomen (Johannes en Gea Koster). In de Lendevallei Driessenpoolder 1 kleine bonte specht gezien (Tom Jager). Op Schiermonnikoog bij Westerduinen 1 grijze wouw gezien (Jesse Sinnema). Te Franeker bij t ’War beflijster gezien (Erik Elzinga). Rond 09:00 uur 1 zwarte ooievaar overvliegend bij van der Valk Hotel in Leeuwarden (Mevr. Van der Ploeg, Giekerk).
Opmerking Jan de Jong; Voor Friesland is dit een late waarneming. De laatste is dit jaar op 10 september gezien bij de Bocht van Molkwar. Op 9 en 10 oktober was er in Valkenswaard (Noord-Brabant) ook nog 1 en op 12 oktober werd er bij Mepperdennen in Drenthe 1 gezien.
10-10. Het laatste jonkie boerenzwaluw is vandaag vertrokken uit de schuur in Hitzum. Ik dacht dat de hele familie tegelijk zou vertrekken maar dat was niet zo. Op 8 oktober avonds nog 2 jonkies in de schuur, 9 oktober nog maar eentje. Moet dat kleine ding dus helemaal in zijn uppie de lange reis maken (Joki Bakkers). Nog 1 late koekoek gezien en gefotografeerd te Feanwâlden - Oer de Wiel (Wiebe Sjoerd van der Veen). In het Easterskar bij Sintjohannesga 8 baardman en 1 ijsvogel gezien (Tom Jager). Een groepje groenling deed zich te goed aan de zaden van de zonnebloem in Boelenslaan (Henriëtte Scheper).
10-10-2022. De groenling is verzot op zonnebloempitten, een paar planten laten staan lokt deze zaadeters naar U tuin.
11-10. In Beetsterzwaag sneuvelde een mannetje vink tegen de vensterruiten (Piet Hoekstra). Op het Nannewijd bij Oudehaske 2 dodaars gezien (Durk Visser). Op Vlieland 1 houtsnip opvliegend (Carl Zuhorn). Twee boerenzwaluw in de Venebuurt bij Terwispel gezien (VRS Menork).
Opmerking Jan de Jong;
De houtsnip is de laatste weken (vanaf 1 september) regelmatig aan de kust gezien op de eilanden Vlieland, Schiermonnikoog, Ameland en Terschelling. De laatste melding van de vaste wal van Friesland is alweer van 10 augustus 2022, toen werd er namelijk een gezien te Nijeberkoop bij het Diakonieveen (Douwe van der Ploeg). Nu met de milde najaars temperaturen zijn ze nog maar weinig gemeld op de vaste wal van Friesland. Ben benieuwd wanneer de houtsnip ook in het binnenland worden gezien!
12-10. Bij de pas opgeschoonde vijver in Oldeberkoop 1 waterspreeuw (Ieke Schreuder). Op Vlieland dwerggorsen een struikrietzanger geringd (VRS Vlieland).
13-10. Aan het Burgumermar 1 klapekster gevangen en geringd (Ringgroep Eastermar). Een grote groep koperwieken bessen etend van de hulstboom in Oldeberkoop (Ieke Schreuder). Bij de Put van Nederhorst te Boornzwaag 2 bladkoning (Sietse Bernardus). In Easterskar bij Sintjohannesga 1 dodaars gezien (Gerco Schutten). In Leeuwarden bij het Van Hall Larenstein 1 beflijster gezien (Anne van der Laan). In Oranjewoud nog 1 draaihals bij de pindakaas pot (Andries van der Molen).
Opmerking Jan de Jong; Opmerkelijk late draaihals! De laatste dit jaar was op 30 september in Oudeschoot gezien (zie Nieuwsbrief 24). Dat is dicht bij Oranjewoud, zou het om dezelfde vogel kunnen gaan? Door de zachte winters en het veranderende klimaat trekken draaihalzen mogelijk wat later weg. Op 4 oktober werd er in Asten (N. Brabant) en op 5 oktober nog 1 in Lichtenvoorde (Gelderland) gezien.
Bij de pinda korf in de tuin te Feinsum een opvallende koolmees met meer vuilwitte borst. Normaal is de borstkleur veel geler (Hielke de Groot).
13-10-2022. De koolmees met de opvallende lichte kleuren bij de pindakorf in Feinsum.
14-10. Op Vlieland bij Oude Huizenlid 1 klapekster en bij Westerse Veld 250 houtduiven overvliegend naar ZW (Carl Zuhorn). Op Vlieland 1 beflijster en een late boerenzwaluw geringd (VRS Vlieland). In Feanwâlden – Oer de Wiel is het paar wilde zwaan met 3 jongen nog steeds aanwezig (Wiebe Sjoerd van der Veen). In polder de Twaalf Voeten bij Sint Nicolaasga 11 casarca op mais stoppelland tussen kolgans, grauwe gans, nijlgans en Canadese gans (Sjoukje Scholten). Bij Moddergat 1 houtsnip gezien (Rudy Fopma en Marcel Stienstra).
15-10. In Oosterwolde 1 overvliegende grote gele kwikstaart (Jan Kalsbeek). Bij de Holle Poarte te Makkum 1 bladkoning gezien (Sietse Bernardus). In Bolsward vloog een vuurgoudhaan tegen de vensterruiten. Gelukkig overleefde hij de klap (Gea Postma). Bij de Fallom 2 Carolina-eend gezien (Wiebe Sjoerd van der Veen). Bij Ald Duerswâld bij Wijnjewoude 1 houtsnip overvliegend (J. Dolstra). In de Overtuin te Oranjewoud 1 ijsvogel (Benno Wevers).
Tot zover het overzicht van de eerste helft van oktober.
Steenuil wordt steeds zeldzamer.
Door J. de Jong
In Nieuwsbrief 8 (9 februari 2022) hebben we uitvoerig stil gestaan bij de verspreiding en het voorkomen van de steenuil in Friesland. Eens kijken waar de steenuil dit jaar in Friesland is gemeld t/m/ 14 oktober 2022.
07-10-2015. De steenuil is in oktober 2015 nog gezien en gefotografeerd in de omgeving van Heerenveen.
De meldingen van steenuilen zijn de laatste jaren flink gekelderd. Tot nu toe niks gehoord over een (mogelijk) broedgeval in de provincie. De meldingen in juli zijn (mogelijk) wel broedt verdacht! Staat U melding er niet bij dan horen we dit graag. Vroeger broeden ze nog op veel plaatsen in boerderijen en schuren in de provincie en werd er veel minder op gelet. Nestkasten ophangen in geschikte gebieden heeft kennelijk nog geen enkel resultaat opgeleverd. Toch is dit naast habitat verbetering een van de mogelijkheden om de neergang te keren.
Meldingen voor de Nieuwsbrief 26 graag vóór 1 november 2022 inzenden met vermelding van naam en adres.
Heeft U naar aanleiding van deze Nieuwsbrief nog vragen of bijzondere meldingen dan hoor ik dit graag. Helaas kon ik niet alle binnengekomen meldingen opnemen.
Nieuwsbrief 24 Vogel en Natuurnieuws Leeuwarder Courant.
Natuurnieuws uit de tweede helft van september 2022.
door Jan de Jong.
15-09. In Snikzwaag plotseling een 40-tal boerenzwaluw vertrokken uit broedschuur (Menno -Kier Visser). In Lippenhuizen waren de boerenzwaluwen eigenlijk al op 28 augustus vertrokken, doch vandaag ontdekte ik nog een 20-tal hier (Wytze de Jong).
16-09. In het Lauwersmeer bij Ezumakeeg nog een koekoek (Kees Bode). In de Alde Feanen op Krukkelân bij Eernewoude vijf koereiger (Bauke Roosma). Bij Harlingen, Plasjes aan N31, twee koereiger (Marco van Stenis). In de Jan Durkspolder bij de Alde Feanen nog een witte kwikstaart (Jan Hullen). In Drachten overnacht nog een boerenzwaluw op het nest (Thomas Dijkstra). In Lauwersoog gezien dat een kauw een veldmuis pakte en opat (Marten Zijlstra). Te Broeksterwâld 1 fluiter gevangen en geringd in de tuin, de eerste weer hier sinds 2001 (Harry de Boer).
16-09-2022. De fluiter wordt weinig gezien in Friesland.
17-09. De “winter” roodborst is vorige week hier bij ons inHoornsterzwaagalweer terug in de tuin (Jan en Jet Hofstra). In Delfstrahuizen laatste nest boerenzwaluw uitgevlogen.Nu zwerven er nog wat rond de paardenstallen. Dit jaar zijn er veel nesten met 5 jongen groot geworden (Nelleke Roos). Vrijwel dagelijks twee boomvalk rond huis in Tjerkgaast. De vogels jagen op libellen en langpootmuggen (Marten van der Heide). Afgelopen week 1 visarend gezien bij Ballum op Ameland. Bij ons is de laatste boerenzwaluw vandaag vertrokken uit de stal (Petra Visser). In Drachten bij de Folgeren een waterspreeuw gezien (Messina). Op Terschelling al een sneeuwgors op de Strieper Kwelders (Theo Ruppert).
17-09-2022. Zeer vroege sneeuwgors liet zich zien op Terschelling.
18-09. Nog een 20-tal boerenzwaluw jagend op insecten te Feinsum (Gerard Mast, Stiens). Er zitten nog een dertigtal boerenzwaluw in de schuur te Holwerd (Jan Idsardi). Vanmorgen nog drie boerenzwaluw die even in de stal komen kijken in Wanneperveen. Dit jaar maar 28 boerenzwaluw jongen uitgevlogen, veel minder dan vorig jaar (78) of de jaren ervoor, toen waren er vaak meer dan 100 (Jan van der Zee, Wanneperveen). Wij hebben sinds dinsdag (13 sept) een nachtzwaluw in onze achtertuin in Joure. Vanmiddag zit hij al lange tijd op dezelfde plaats dus kon ik hem ook even op foto vastleggen (Irene Algra).
22-09-2022. De zeldzame nachtzwaluw rustend op de pergola in de achtertuin in Joure.
19-09. Te Kornwerderzand 1kleine jager (Gerard Westerhuis). Vandaag weer even twee boerenzwaluw terug in de stal te Hitzum (Bouwe en Betty Blanksma). Op Vlieland 2 koperwiek geringd door VRS Vlieland. Bij Zwarte Haan (Oude Bildtpollen) 2 jonge roodpootvalk gezien (Jan Andries Wagenaar).
19-09-2022. Dit jaar waren er op meerdere plekken roodpootvalken in Friesland te zien; Vlieland, Lauwersmeer, Ameland, Terschelling, Afsluitdijk, Mirns, Westhoek, Leeuwarden, Sneekermeer, Blauwgraslanden Akmarijp, Oude Bildtpollen en Anjum.
20-09. Tijden slaapplaatstelling bij de Wide Mar bij Stiens 129 grote zilverreiger, 1 blauwe reiger en 4 ooievaar geteld (Gerard Mast). Groepje van 12 koperwiek overvliegend bij Horrekooi op Terschelling (Jacob Jan de Vries). Te Feanwâlden nog 1 koekoek gezien (Sibbele de Jong). In Noardburgum hebben we nu nog 7 boerenzwaluw in de schuur (Jan en Froukje van der Veen). Om 04:10 uur (!) 1 geluidsopname vastgesteld van een koperwiek die overvloog boven Minnertsga (Bakero). In Drachten groepje van 9 appelvink (Rommert Cazemier). In het Oosterschar bij Sintjohannesga 1 porceleinhoen (Jan Dreteler).
07-09-2022. Een ekster met een lange snavel wordt zelden gezien.
21-09. Bij de jachthaven op Schiermonnikoog 470 steenloper gezien (Adriaan Guldemond). Op Ameland bij het Westgat 64 steenloper (Roely Bos). In Hemelum vloog zich een roodborst dood tegen de vensterruiten (Joke Wolbers). In Franeker een vroege koperwiek gezien (Marnix Oudega). In het Lauwersmeer bij Ezumakeeg nog een blauwborst (Willem Hartholt). Bij de Alde Feanen 1 visarend (Gerrit Jellema). In de Rottige Meenthe groepje van 11 baardman (Boena van Noorden).
22-09. Vanmorgen zag ik tijdens de Jouster Merke nog een 15-tal boerenzwaluwen aan het insecten jagen rond de kerktoren midden in Joure. Ze waren zich druk aan het opvetten (Jan de Jong). De boerenzwaluwen zijn nu echt verdwenen uit de schuur in Wijnaldum, we hadden 10 bewoonde nesten dit jaar (Rinze en Maartje Post). Alle boerenzwaluwen zijn nu weg uit de paardenstal in Terband (Henk en Trienke Tjepkema). In Sint Anna Parochie zijn de laatste boerenzwaluwen vertrokken uit schuur en loodsen (Alco de Jong). Bij het Holstmeer in Alde Feanen bij Eernewoude 1 ge(kleur)ringde visarend. De vogel bleek als nestjong geringd te zijn op 6 juli 2022 door ringer Sondre Krokeide bij Frederiksstad (in omgeving Oslo) in Noorwegen. (Roel Bos).
22-09-2022. Een visarend vloog over boven de Alde Feanen met een kleurring uit Noorwegen.
23-09. In Sint Anna Parochie 1 ijsvogel (Andries Miedema). Nog 3 boerenzwaluw in pony hok te Molkwar. Dit jaar hadden we hier zo’n 20 nesten van de 1e leg en 10 van de 2e leg. Veel vogels zijn in de week 37 (12-18 sept) vertrokken (Mineke Bekkema). In Heerenveen op 10 hoog nog veel boerenzwaluwen aan het insectenjagen rond de flat, op 23 september waren ze alle vertrokken (Nico Vink). In de vijver bij de golfbaan De Hildenberg in Appelscha 4 dodaars (Jan en Lyda Osinga, Oosterwolde). Al enkele dagen vliegen er geen boerenzwaluw meer in en uit in Bears. Ik zou willen dat dat ook geldt voor de wespen die met gigantische nesten vakantiehuis, woonwagen en caravan gekraakt hebben (Jochum Rijpma).
24-09. Te Wommels groepje van 10 koperwiek overvliegend (Jordi Roosma). In Hitzum zijn de laatste boerenzwaluwen uitgevlogen (Bouwe en Betty Blanksma). De nachtzwaluw is nog steeds aanwezig in Joure (Irene Algra). De twee laatste boerenzwaluw zijn vertrokken uit de stal aan de Norgervaart te Huis ter Heide (Orpa Sekeronej). Groepje van 25 koperwiek overvliegend boven Bomenland op Vlieland (Daan Drukker, Jurriën van Dijk e.a.).
25-09. Bij Workum 1 ijsvogel (Tjerk Kunst). Bij Ferwerd al een groepje van 30 a 40 smient op land in de omgeving van het tempeltje van Ids Willemsma (Auke van Dijk). In de Venebuurt bij Terwispel 1 koperwiek geringd (Ringroep Menork). Bij Stavoren 1 bladkoning (Jos Hooijmeijer). Nog twee boerenzwaluw in de stal gezien te Holwerd (Jan Idsardi).Vorige week zaten er 90 boerenzwaluwen in een schuur met koeien bij Hollum op Ameland, lekker nog even opwarmen en foerageren (Petra Visser). Op Vlieland bij Lange Pad 13 (!) bladkoning waargenomen (Rommert Cazemier). Te Suamarreheide 1 beflijster in de tuin (Bareld Storm). Bij ons zijn alle boerenzwaluwen weg uit Ruigahuizen, dat nu kunnen we de boel schoonspuiten (Melle van der Goot). Bij de Holle Poarte bij Makkum 1 ijsvogel (Patrick Agterberg). Nog twee boerenzwaluw in de schuur te Noardburgum (Jan en Froukje van der Veen). Bij Kornwerderzand op Afsluitdijk een noordse boszanger gevangen en geringd (VRS Franeker).
25-09-2022. Noordse boszanger gevangen bij Kornwerderzand op Afsluitdijk (VRS Franeker).
26-09. Aan het Sneekermeer groepje van 10 koperwiek aan Griene Dyk (Johan Helmus). Op Terschelling bij Lies 1 beflijster (Jan Jacob de Boer). Vanmorgen zat er weer een boerenzwaluw in de paardenstal in Terband, heeft er de hele nacht gezeten. Vanavond zelfs weer twee terug(Henk en Trienke Tjepkema). Op Ameland 6 bladkoning in Ballumerbos (Justin Jansen).
27-09. Nog een tiental boerenzwaluw in Koufurderigge die steeds voor de trekker rondvlogen tijdens het gras maaien voor de koeien, ook in de stal nog steeds diverse aanwezig (Jan Brouwer). Op Vlieland een zeldzame eerste jaars roodmus gevangen en geringd (VRS Vlieland). De nachtzwaluw is nog steeds aanwezig in Joure, tussen de middag zat ie weer op zijn vertrouwde plekje (Irene Algra). Vanavond alweer vier boerenzwaluw terug in de paardenstal te Terband (Henk en Trienke Tjepkema).
28-09. Het roodborstje is vanmorgen weer bij ons in Winsum in de tuin aangetroffen (Jantine en Teake Brouwer). In Nieuweschoot nog 3 boerenzwaluw in de schuur (Tineke de Boer).
29-09. Op 7 september vond in op de oprijlaan bij ons huis in Joure 1 draaihals. Vogel is w.s. Tegen de ruiten gevlogen en gestorven (Marlies Ballemans).
29-09-2022.Een nog laat doortrekkende draaihals sneuvelde in Joure tegen de ruiten.
Veel doortrek al van roodborst. Tijdens ringonderzoek aan de noordoever van het Tjeukemeer in het SBB-gebied Marswâl 30 geringd voor onderzoek. Verder al 2 vroege koperwiek aanwezig en nog 1 late rietzanger. (Jan de Jong/Gerard Westerhuis. Ringgroep Rohel). In Bovensmilde nog twee boerenzwaluw in de stal, overdag voedsel zoekend en nachts nog in de stal (Rita Delger).
30-09. Bij ons achter huis aan de Heidemeer in Heerenveen zit een groene specht die op jacht is naar mieren. Hij mag ze van ons allemaal hebben! (B. van der Berg). In de polder Aent Lieuwes bij Koudum 15 reuzenstern (Jorrit Zondervan). In Oudeschoot 1 draaihals gezien en gefotografeerd (Marc Bleijerveld).
Bij de Hege Gerzen te Oudemirdum 5 beflijster gezien (Peter Zwaan). Bij Laaxum 1 beflijster en bij Mirns 2 gezien (Hessel van Iest). Op Schiermonnikoog 1 blauwstaart gezien (Thijs Glastra e.a.).
Tot zover de meldingen van de tweede helft van september 2022.
In de tweede helft van september kreeg ik veel meldingen binnen van boerenzwaluwen die plotseling (nadat ze allemaal uit de schuur waren vertrokken) voor enkele dagen terugkeerden naar de warme stal. Deze terugkeer heeft stellig te maken met de wisselende weersomstandigheden (regen/koudere nachten). Tot op dit moment zijn er in de provincie nog vele boerenzwaluwen die (verlaat?) aan het opvetten zijn en flinke aantallen trekken nog door. Zo zag ik ze gistermorgen nog op insectenjacht rond de sporthal de Stuit voor onze woning. Ik ben dan ook erg benieuwd hoe lang de zwaluwen nog te zien zijn in de stallen en wanneer de laatsten vertrokken zullen zijn.
Meldingen voor de Nieuwsbrief 25 graag vóór 16 oktober 2022 inzenden met vermelding van naam en adres.
Heeft U naar aanleiding van deze Nieuwsbrief nog vragen of bijzondere meldingen dan hoor ik dit graag. Helaas kon ik niet alle binnengekomen meldingen opnemen.
Natuurnieuws uit de eerste helft van september 2022.
door Jan de Jong
01-09. Groep van zeker 100 boerenzwaluw voedsel zoekend bij vijverpartij in Leeuwarden. De groep is zeker al en week aanwezig bij de flat (Mevr. Jellema). In Joure in de wijk Skipsleat bij het Wand 1 roodpootvalk gezien. Vogel was dicht te benaderen (Mevr. Skiere). Tien smient gezien te Mirns bij See Hanne (Aart Vink). Twaalf grote zilverreiger in het Easterskar bij Sintjohannesga (Wietze V). In de Alde Feanen bij Eernewoude 1 visarend gezien (Meino Zondervan). Bij het Gerbrandygemaal aan Sneekermeer 1 boomvalk (Dick Pruiksma e.a.). Bij Mirns drie boomvalk (Aart Vink). Twee grote gele kwikstaart bij de Ketlikerheide, mannetje vloog weg. Het vrouwtje gefotografeerd. (Henk Tulp).
01-09-2022. Grote gele kwikstaarten vallen op door de lange staart. Het aantal waarnemingen van de soort lijkt de laatste jaren toe te nemen in Friesland, nu het broeden nog.
02-09. In het Lauwersmeer bij Ezumakeeg 1 zwarte ibis (Marcel Stienstra e.a.). Op Vlieland 1 eerste jaars poelsnip gevangen en geringd door VRS Vlieland. De vogel had een vleugel van 157 mm en is uitvoerig gefotografeerd en bekeken. (Jeroen Breidenbach e.a. VRS Vlieland).
02-09-2022. De poelsnip lijkt wel wat op de watersnip doch heeft een veel grotere vleugel en verschilt van de watersnip door de opvallende witte buitenste staartpennen.
02-09-2022. Naast de grote vleugelmaat zijn de opvallend witte buitenste staartpennen kenmerkend voor een poelsnip.
03-09. Rond 15:30 uur een groep van zeker 40 kauwen hoog overtrekkend naar WZW boven de E.A. Borgerstraat in Joure (Jan de Jong). Boven de Badweg op Schiermonnikoog nog 2 gierzwaluw (Willem Bosma e.a.). In Molenend een zeldzame roodborstlijster gefotografeerd (Jean Leclercq).
04-09. Op de slaapplek van Wide Mar bij Stiens vandaag 160 grote zilverreiger, 8 ooievaar en 3 blauwe reiger. Alleen de binnenkomende vogels geteld (Gerard Mast).
05-09. Vandaag zijn bij ons de laatste boerenzwaluwen uitgevlogen in Kollum (Fam. Solle). In Zweins zijn bij ons in de schuur de 4 paar boerenzwaluwen met hun jongen alle vertrokken (Anneke de Boer). In Joure sneuvelde 1 sperwer tegen de vensterruiten (Bouke Meester). Opmerking; De vogel droeg een pootring en werd me aan de deur gebracht. De vogel woog nog maar 99,6 gram en erg verzwakt en kennelijk op zoek naar een prooi geweest. Het eksemplaar was op 28 juni 2022 als man nestjong geringd bij Bloempketerp in Franeker uit een legsel van 5 jongen. Ringer W. Vellinga noteerde verder dat de vogel toen nog 155 gram woog en een vleugellengte van 119 mm had. Jonge sperwers komen in najaar veel in tuinen en zitten dan vaak achter mussen of lijsterachtigen aan, soms durven ze grotere prooien te pakken zoals Turkse tortels of zelfs houtduiven.
Sperwers kunnen soms grote prooien pakken, ze deinzen daar niet voor terug al ze honger hebben. In dit geval pakt een jong vrouwtje sperwer een volwassen houtduif.
06-09. In Stiens twee kolibrievlinder in de tuin (Gerard Mast). Eerste groepje smienten weer terug op vaste winterverblijf aan Koarte Ekers bij Joure (Durk Visser).
07-09. Bij de uitkijktoren van It Fryske Gea aan de Slinkeweg te Workum 3 Indische ganzen op grasland (Herman van der Werf Tirns).
08-09. Nog 1paar boerenzwaluw met grote jongen in de schuur. Alle andere paren al weg (Dirk Schipper, Oldeberkoop). In Offenwier grote groep van zeker 125 boerenzwaluwen aan het voor verzamelen voor de wegtrek op oude telefoondraad (Fêdde Bloemhof, Offenwier).
08-09-2022. Oude telefoonpalen met draad fungeren nog steeds als voorverzamelplaats voor de wegtrek van zwaluwen bij Fêdde Bloemhof in Welsryp.
09-09. Te Vrouwenparochie twee ijsvogel (Ruurd Tadema).
10-09. Bij Joure aan de Lange Ekers 1 groep van zeker 30 nijlgans op weilanden (Durk Visser). Bij ons is het paar boerenzwaluwen vandaag vertrokken (Henk F. Hansma, Hemrik).Te Heerenveen 2 kolibrievlinder op petuniaplant tweehoog (!) op flat (Nico Vink).
10-09-2022. Kolibrievlinders zoeken het soms hoger op om aan nectar te komen.
11-09. In Wijnjewoude bij de Stripe 1 brilduiker (Roel Oost). Op Schiermonnikoog nog een gierzwaluw overvliegend (Andre-Willem Faber). Bij Hempens aan Mardyksterpaad 1 roerdomp gezien (J.P. Reitsma). Op Schiermonnikoog aan de Stuifdijk 11 paapje gezien (Andre-Willem Faber).
12-09. De trek van de roodborst begint al aardig op gang te komen, op Ringstation Rohel aan de noordoever van het Tjeukemeer werden vandaag 16 gevangen en geringd (ringgroep Ringstation Rohel). Opmerking;Ik ben benieuwd wanneer de eerste roodborstjes als vaste wintergast weer in menig tuin zal verschijnen. In onze tuin een merel met witte vlekken. Vogel was er in 2020 ook al op 10 december. Het eksemplaar wordt steeds witter (Siebe Haven, Welsryp).
12-09-2022. Een vrouwtje merel met een “bont” verenkleed in de tuin te Welsryp. De vogel is individueel herkenbaar en verblijft al enige jaren in de omgeving.
13-09. In polder Gele strand bij Workum 1 paapje (Tjerk Kunst). In Veenklooster in Fogelsanghstate 1 ijsvogel (Kees Bode). In de Plasjes aan N31 bij Harlingen plm. 200 smienten (Christiaen Mous). Bij Koudum in polder Aent Lieuwes 10 smienten (Hessel van der Iest).
14-09. De huiszwaluwen zijn 2-3 weken al vertrokken bij mij in Dedgum, dat is vroeg dit jaar. De boerenzwaluwen zijn nu bijna allemaal al weg, ook weken eerder dan afgelopen jaren. Er zijn nog enkele in de schuur en in het dorp vliegen er nog een aantal, maar de trek is begonnen. En dit jaar geen dode jongen als gevolg van de hitte deze zomer. (Ton Westendorp, Dedgum). In Zwagerveen 1 kolibrievlinder (Sjoukje Hofstede). Bij Drachten een miskleur meerkoet met deels witte hals en borst/buik (Thomas Dijkstra).
15-09. Bij Bakkeveen 1 raaf (Koert Scholten). Nog 1 gierzwaluw bij Munnekeburen (Monique Pol). In Heerenveen 1 kolibrievlinder in de tuin (Sjoukje van Sprengen Heidstra).
Tot zover deze Nieuwsbrief 23.
De najaarstrek begint al aardig op gang te komen. Mocht U bijzondere waarnemingen/vondsten hebben gedaan in de afgelopen periode dan horen we het graag.
Helaas krijgen we elk jaar veel meldingen van slachtoffers die tijdens hun (vaak eerste vlucht) omkomen tegen de vensterruiten. In september/oktober gaat het vaak op kleine zangers (roodborst) en lijsterachtigen (merel/zanglijster/koperwiek). Graag zouden we wat meer willen weten waar/wanneer/ en hoeveel vogels er wel sneuvelen. Het moeten er in onze provincie jaarlijks vele duizenden zijn. In deze Nieuwsbrief een vondst opgenomen van een gesneuvelde (geringde) sperwer in Joure. Soms is de conditie van de vogel (zwak) er de oorzaak van dat ze sneuvelen, in andere gevallen zijn ze nog goed vet tijdens de wegtrek, doch na een lange vlucht erg vermoeid toch gesneuveld. Soms helpt het om raamstickers aan te brengen op ramen of windschermen om zo vogelaanvaringen te voorkomen.
Meldingen voor de Nieuwsbrief 24 graag vóór 1 oktober 2022 inzenden met vermelding van naam en adres.
Heeft U naar aanleiding van deze Nieuwsbrief nog vragen of bijzondere meldingen dan hoor ik dit graag. Helaas kon ik deze keer niet alle binnengekomen meldingen opnemen.
