Op Bezoek bij Danny Billens

Van de gelegenheid van de infoavond van het PPK Pamel maakten we gebruik om te Oetingen Danny Billens te bezoeken.

Danny is een van de pioniers van de Bio-fruitteelt in Vlaanderen. Zijn vader was fruitteler in het vruchtbare Pajottenland. Hijzelf kreeg een opleiding als bakker. Bij de overname van de percelen van zijn vader besloot hij het zonder de pesticides te doen en enkel met biologische middelen, o.a. zwavel te werken. In 1989 was hij in omschakeling naar de bioteelt. Veel heeft hij zelf moeten uitzoeken. Zijn dynamisme en vlotheid bij menselijke contacten zal hem zeker geholpen hebben.

We bezochten hem een eerste maal begin der 90 tiger jaren op een opendeurdag. Een attractiepunt waren de fruittaarten. Hij bakt nog steeds voor zijn dochter, die nu de winkel beheert.

Iemand die kan oordelen vindt bv zijn pruimentaarten de beste van de wereld. Daarvoor heeft hij de kwets Hanita staan.

Zijn nieuwe woning ligt knap op een helling. Voor het huis heeft hij enkele Nashi’s, zijn oude liefde aangeplant, maar ook kweeperen en een paar Duitse Abrikozenrassen, die na drie jaar pronken met al vrij ver ontwikkelde vruchten. De bomen staan er prachtig bij, doch zullen toch in het oog moeten worden gehouden omwille van takmonillia, die al de kop opsteekt. Er groeit ook een pergola met kiwibessen en zelfs hier waren, in zeer lichte mate, sporen van nachtvorst te bespeuren.

In een laag gelegen fruitaanplanting had hij vetpotten laten branden. Hij is bv opgezet met het vroege ras Lena: een zeer grote opbrengst van smakelijke vruchten, doch zeer vatbaar voor kanker. Ook over het nieuwe ras Zari was hij zeer te spreken, maar ook hier kankergevoeligheid, ten dele te wijten aan het naast gelegen ras Lena.

In zijn elektrisch wagentje, afgeleid van een golfwagen lag de lichte, elektrische kettingzaag die met batterij anderhalf uur kan werken. Heel handig om met een zuivere snede de kanker uit te snijden.

Enkele Foto’s

Danny

Idem

Een zoon Colruyt, met eigen plannen voor een nieuwe speciaalzakenketen was net op bezoek.

Aziatische peertjes

Aantrekkelijke perziken

Takmonillia

Kweepeer

Bloem kweepeer.

 

Bloei Braambozen (op 25-4-2014)

In dit voor braambozen – het kruisingsproduct tussen bramen en frambozen – gezegende jaar vond ik het interessant de bloeiwijzen van de verschillende rassen te vergelijken. Tijdens de voorbije 3 zware winters (temperaturen een stuk lager dan -10°) hadden deze het erg te verduren. Sommige planten vriezen dan tot tegen de grond af, doch de wortels blijven intact. Frambozen daarentegen hebben geen last van de vorst. De bramen zijn wel gevoelig en het zijn dan nog de gestekelde die eveneens sterk lijden onder harde vorst. De Amerikaanse, stekel loze bramen hebben dan in duidelijke mate minder te lijden.

Helen en Adrienne, twee rassen van Derek Jennings, na zijn pensionering gecreëerd, worden wel meestal als bramen benoemd, doch hebben alles weg van braambozen. Hij was ook de onderzoeker aan het Scottish Crop Research Institute (nieuwe naam: The James Hutton Institute ) die in 1978 de Medana Taybes op de markt bracht. De Stekelloze mutant ontstond spontaan in een tuin in Buckinghamshire en kwam in 1997 op de markt. Metolius en Obsidian zijn Amerikaanse rassen uit Oregon van recentere datum.                                                               Silvan werd in Australië gekweekt met West-Amerikaans materiaal. Kotata (Oregon State University 1984) en Waldo, eveneens van Oregon State University.

Bij mij groeien alle planten voorbeeldig, behalve Silvan. Daar is een verklaring voor. Twee jaar terug liet ik een door vorst beschadigde stengel staan. De plant gebruikte al haar energie om de beschadigde stengel nog vrucht te laten dragen met als gevolg prutsvruchtjes op de oude stengel en slechts korte, nieuwe stengeltjes die in de winter 2012-2013 weer compleet afvroren. De nieuwe scheuten van vorig jaar zijn nog zeer zwak in vergelijking met de normale stengels die gemakkelijk 3-4 m lang worden. Ik vraag mij af of een dergelijke plant nog voldoende kan herstellen? Wait and see.

FOTO’S

Helen tak

“   bloemen

“   bloem

Adrienne is duidelijk later

Adrienne bloemknop

Buckingham Tayberry struik

       “             “         bloem

Taybes Medana , de oorspronkelijke met stekels is duidelijk later

   “           “       bloemknop

VERVOLG 1

Metolius struik

     “        bloem

     “         bloem

Obsidian struik

       “     bloemen

       “     bloem

Een andere Buckingham Taybes

Buckingham Taybes   bloem

De Medana Taybes staat duidelijk minder ver

VERVOLG 2

Kotata, is ook duidelijk later. Het is een struik die ontzettend veel ranken produceert. Vraagt zeer veel snoeiwerk.

Kotata bloemknop

Silvan

   “

   “   bloem

Waldo

“     bloem

Ter vergelijking: Bramen zijn duidelijk later

Knoppen nog gesloten

Over de vruchten zullen we het later hebben. Ze zijn een delicatesse. Wellicht enkel te vinden in luxe speciaalzaken. In de liefhebberstuinen zijn ze weinig bekend. Nochtans zijn er veel tuinen die een beter microklimaat hebben dan ik, in de Kempense natuur. De natuur is hier niet altijd even mild.

Over een maand op zondag 1 juni doe ik mee aan de open tuinen van VELT. (Vereniging Ecologisch Leven en Tuinieren). U kunt zich dan een beeld vormen van de al ver ontwikkelde vruchten.

 

Afscheid Veerle

Veerle woont met haar gezin in Noord-Vancouver. Zij is arts-specialist (Preventive Medicine and Public Health) en o.a. verbonden aan de universiteit van British Columbia. Zij was overgekomen in verband met de gezondheidstoestand van haar moeder. Op Paaszaterdag, voor haar vertrek op Pasen kwamen we nog eens gezellig samen met kinderen en kleinkinderen.

FOTO’S

Veerle

Idem

Veerle en Werner

Jonathan Tinneke Jasmien

Isis

Leen en Aminou

Peter

Werner

Mieke

VERVOLG

Groep

Idem

Tinneke

Kael en Leen

Jonathan en Isis, respectievelijk de jongste en de 2^de jongste van de kleinkinderen, worden dit jaar 13.

Michiel en Jonas

Wij

Idem

De familie

Spontane Bloemen

Voor ’t ogenblik is onze voordeur getooid met bloemen van de paarse judaspenning. Jaren terug zijn die wel ergens gezaaid, doch niet daar. Nu fleuren ze spontaan onze voordeur op, zonder dat ik er iets voor heb moeten doen.

Voor de achterdeur van de keuken is er momenteel een weelde van madeliefjes. Het gras dat daar groeit is vrij gedrongen en overweldigt de bloemen nog niet.

Een betere grasmat kan men zich niet wensen en toch is dit gras een spontane ontwikkeling op grond die rond de boerderij tot 52 jaar geleden ‘proper ‘ zand was met behulp van een totale onkruidverdelger.

KEDA VERVOLG   1

Keda

Groep

Yamsi en Jonas

Noëlla en Yamsi

Isis

Yamsi

Groep

Leen en Kathleen

Aleide

KEDA VERVOLG   2

Aleide met Werner

Leen en Aleide

Veerle en Peter

Mieke en Jonas

Niko en Karim

Kael

Keda met buur

Charlotte en Kael

Diarra en Kathleen

KEDA VERVOLG   3

Buren van de woongemeenschap Hulsbos Poederlee

Idem

Idem

Idem

Idem

Idem

Idem

Buren met zoon Jules

Buren

KEDA   VERVOLG 4

Aminou laat zijn Kameroens gedroogd vlees proeven

Vioolspeler

Idem

Vioolspeler met Keda

Buurman Theo

Hild

Keda en Aleide

Isis en Jasmien

Aleide   Ze had volgende tekst voorgedragen

 

“Plechtig zeg ik vandaag

Keda, ik zie je heel graag

Keda is heel wijs

Al is ze niet grijs.

Als oudste van het gezin

Maakt ze het naar ieders zin

Eerlijk, recht door zee

Trekt ze iedereen mee

Velen weten allang

Dat Keda van alles kan:

Fietsen, dansen en zingen

Laat ons in de maat mee opspringen

Nieuwe studies, nieuwe vrienden

Laat het je goed bevinden.

Van een leuk leven

Heeft men nooit spijt.

Dat kruidt de levenskwaliteit.

Geluk zit vanbinnen.

Je kunt er binnendringen.

Geluk hoef je niet te zoeken

Het zit tussen hoofd en voeten.”

KEDA VERVOLG 5

 

Mieke had ook een tekst

Leen en Aleide

Tinneke en Jasmien

In de partytent van de Woongemeenschap Hulsbos

Veerle

Aan tafel

Tom

De Verjaardagstaart

De moeder is nog niet uitgeput van de festiviteiten

Keda, 21 lentes, 13 april

 

We begonnen met een wandeling in het natuurgebied ‘Kindernouw’ te Lille. Vertrek op de park en ride bij de E 34.

Laatste foto: Keda, de oudste van onze oudste dochter Leen en Marie-Louise, oudste dochter van Diarra en Kathleen. Leen en Kathleen ontmoetten elkaar als lesgevers in China.

Koekoek

Vanmorgen 18/4 riep de koekoek in Zoersel . Het vroege voorjaar speelde blijkbaar geen rol. In 2013, toen alles zeer laat was, liet hij zich al horen op 15/4.

Voor andere data typ bij zoeken koekoek.

Genetische Verarming bij de moderne Appelrassen: Ziektegevoeligheid en Inteelt inclusief.

Hans-Joachim Bannier, Duitse pomoloog uit Bielefeld

In Jahresheft 2013 van Pomologen-Verein e.V.

Dit artikel was voor mij een openbaring. Daarom heb ik wat moeite gedaan om het voor de lezer te vertalen. Ik raad aan de vele, sterk illustrerende foto’s van de auteur zelf te bekijken in de Jahresheft 2013.                                                          Lees ook ‘Op ecologische Manier komen tot nieuwe (appel)Rassen’ blog van 23 februari 2014.

Pleidooi voor het naar waarde schatten en benutten van de vitale oude rassen voor verdere kruising.

De huidige kweek in de fruitinstituten wereldwijd produceert een menigte nieuwe appelrassen. De meesten zijn bedacht voor de professionele teelt. Als nevenproduct worden vele van deze rassen ook aangeboden voor gemeenschapsaanplant (Streuobst) en liefhebbersteelt.

Als men de oorsprong van deze rassen nader gaat bekijken wordt duidelijk dat wereldwijd de rassen van de laatste 90 jaar- inclusief de jongste schurftresistente rassen – van zes ‘stamrassen’ Golden Delicious, Cox Orange, Jonathan, Mcintosh, Red Delicious en James Grieve afstammen.

Daar deze stamouders sterk ziektegevoelig zijn, heeft deze genetische engheid dramatische gevolgen voor de vitaliteit voor de huidige, moderne fruitteelt, waarbij in de vaktijdschriften het thema bescherming veruit de meeste ruimte inneemt.

De problemen met de moderne rassen worden pas zichtbaar als men afziet van behandelen zoals de auteur in zijn proeftuin en oude en moderne rassen direct vergelijkt.

Voor goed 100 jaar had men in Duitsland 1000 in de literatuur beschreven rassen. In werkelijkheid zal het aantal rassen nog veel groter geweest zijn daar vele landrassen niet beschreven werden. Vele van deze rassen waren te vinden in meerdere streken, andere enkel lokaal. Meerdere in Duitsland ontstane rassen hebben later internationale verbreiding gekregen. Anderzijds hebben rassen uit de wijdere wereld de weg naar ons gevonden. Aldus ontstond een zeer veelzijdige rassenpool van zeer verscheidene herkomst en grote genetische verscheidenheid, alsmede weerstand tegen ziekten en belagers.

Ook de huidige fruitkweek produceert wereldwijd zulke veelheid van rassen, wel met een groot onderscheid. Een analyse door de auteur van de genetische afstamming van 500 marktrassen – zwaardpuntmatig Midden-Europese en Amerikaanse –toont aan dat deze rassen in indrukwekkende meerderheid afstammen van Golden Delicious, Cox Orange, Jonathan, Mcintosh, Red Deliscious of James Grieve. Dit wil zeggen dat ze minstens 1 van deze rassen in hun stamboom hebben, zij het als ouder, grootouder of overgrootouder.

Tabel De 6 voorouders der moderne fruitrassen

De auteur vond bij zijn onderzoek van 500 rassen wereldwijd – gekweekt tussen 1920 en heden – volgende voorouders:

Golden Delicious: bij 255 rassen = 51 % der rassen, met in totaal 347 inkruisingen.

Mcintosh: bij 174 rassen = 34,8 % der rassen, met in totaal 252 inkruisingen.

Jonathan: bij 154 rassen = 30,8 % der rassen, met in totaal167 inkruisingen.

Cox Orange: bij 150 rassen = 30 % der rassen, met in totaal 157 inkruisingen.

Red Delicious: bij 90 rassen = 18 % der rassen, met in totaal 95 inkruisinhen.

James Grieve: bij 75 rassen = 15 % der rassen, met in totaal 101 inkruisingen.

In vele gevallen zijn niet enkel een, doch meerdere ‘stamouders’ als voorouder hierbij betrokken. ( Bij enkele rassen zelfs meermaals).

Het aantal inkruisingen :

Bij 207 rassen: eenmaal

Bij 134 rassen: 2 inkruisingen

Bij 53 rassen: 3     “

Bij 32 rassen: 4     “

Bij 20 rassen: 5     “

Bij 10 rassen   6     “

Bij 15 rassen 7     “

Bij   3 rassen 8   “

Bij 5 rassen   9     “

Bij 1 ras       12   “

Bij 1 ras       13   “

Bij de overblijvende 10 rassen is er geen ‘stamouder’ betrokken of de voorouders waren niet te achterhalen als bij enige nummerrassen van kweekstations. Hierdoor kan het procentaantal van de voorouders nog hoger liggen.                                                                    

 

Zes appelrassen bij de wereldwijde rassenteelt

Een blik op de tabel maakt de buitensporige genetische verenging duidelijk.

Het ras Golden Delicious - met 347 inkruisingen bij 255 van de 500 rassen – is bij meer dan de helft van de nieuwe rassen van de laatste 90 jaar wereldwijd de kampioen. Dit kunnen zowel inkruisingen zijn langs de vaders – als langs de moederskant.

Bij de kwekelingen van de eerste helft van de twintigste eeuw werden de ‘stamouders’ meestal direct ingekruist, hetzij als vader of als moeder.

Voorbeelden: Alkmene (Duitsland 1930): Oldenburg X Cox Orange.

Kids Orange (Nieuw Zeeland 1924) : Red Delicious X Cox Orange.

Bij de latere kwekelingen worden meer nakomelingen gebruikt.

Voorbeeld Gala (Nieuw Zeeland 1934): Kidds Orange (Red Delicious X Cox Orange) X Golden Delicious.

Sansa (Nieuw Zeeland 1969) Gala X Akane (Jonathan X Worchester Pearmain), dus vier ‘stamouders’ in de stamboom.

Toenemende genetische Flessenhals

In de laatste 3 decaden (in de U.S.A. 4) komt het tot steeds meer veelvuldige inkruisingen van deze 6 stamouders of hun nakomelingen en daarmee tot een genetisch flessenhals effect. Alsook – in het geval van meervoudige inkruising van een en hetzelfde ras of zijn nakomelingen – steeds veelvuldiger inteelt van soortgelijke hoedanigheden.                  Het ras Prima (USA 1958) toont als voorouders in zijn stamboom tweemaal Mcintosh en 1x Golden Delicious. Het ras Topaz (Tjechië 1984 Rubin X Vanda) al 2x Golden Delicious, 2x James Grieve alsook 1 x Jonathan en Mcintosh. Het ras Santana (Nederland 1998 = Elstar X Priscilla) 2 x Golden Delicious, evenals 1 x Red Delicious, Cox Orange en Mcintosh. De spits betreffende cumulatie van erfenis van de zes stamouders is heden het nieuwste Tsjechische ras Merkur = (Topaz X Rajka) met 5 x Golden Delicous, 3 x James Grieve, telkens 2 x Jonathan en Mcintosh, alsook 1 x Cox Orange, in ’t totaal 13 inkruisingen van de ‘stamouders’.

Ook de zogenaamde kolombomen (ballerina’s) zijn niet alleen allemaal afstammelingen van een dwerggroei- kloon van het ras Mcintosh (type ‘Wijzik’, maar ook door meervoudige inkruisingen van ’stamouders’ ontstaan. BV. Pomredrobust (Duitsland 2003) door inkruising van 3 x Golden Delicious, 2 xMcintosh, 2 x James Grieve en 1 x Jonathan.

En inteelt erfelijke toestand

Of de canadese kwekers van het ras Sumac = Vista Bella X jerseymac er bewust van zijn dat het ras – over de voorouders der gebruikte ouderrassen – stoelt op een 7 voudige inkruising van Mcintosh mag wel betwijfeld worden.

Daar in de rassenliteratuur enkel de ouderrassen staan en niet de complete stamboom is die sterke dominantie van de immer gelijke voorouders op het eerste zicht niet herkenbaar

De ‘genetische flessenhals’ moet overigens nog enger als hier voorgesteld, ingeschat worden, daar uit vergelijken van de genetische moleculen

blijkt dat het ras James Grieve – wat door Maggioni en al (1997 reeds vermoed werd) – sterk verwant is met Cox Orange.

Tot besluit gaan nagenoeg alle sinds 1920 gecreëerde rassen op het erfgoed van 5, (en niet 6) ‘stamouders’ terug.

Slechts 19 van de 500 door de auteur onderzochte rassen stammen niet van de zogenaamde ‘stamouders’ af.                                                      Slechts een zeer gering aantal van hen kreeg marktwaarde: bv de Engelse appel Discovery = Worcester Pearmain X Schone van Bath.

In het huidige marktgebeuren gelden enkel nog de oude rassen Schone van Boskoop (NL 1856/63) en Granny Smith ( Australië 1868). Deze zijn niet met de ‘stamouders ‘ verwant. Ook het ras Braeburn niet, (alhoewel sommige auteurs een afstamming van Cox Orange vermoeden).

Gelijkheid betreffende uitzicht en smaak

Het voorhandenzijn bij de proefstations wereldwijd van een veelheid aan rassen betekent allerminst het ter beschikking hebben van een brede band aan erfelijke eigenschappen.

Dit ziet men ook bij het steeds zelfde uitzicht der vruchten, die men in toenemende mate nog moeilijk uiteen kan houden.

Ook de dikwijls gehoorde klacht dat de huidige marktrassen ’allemaal gelijk smaken’ heeft een reële grond. Rassen als Pinova, Gala en Golden Delicious verschillen nog weinig in smaak.

Genetische verarming ook bij de (Vf) kweek van schurftresistentie

Zelfs de moderne, schurftresistente appelrassen zijn, wat uitgangsmateriaal betreft, doorgaans nakomelingen van de genoemde zes (of vijf) ‘stamouders’. De schurftresistentie wordt door inkruisen van wilde appelrassen nagestreefd, waarbij de onderzoekers wereldwijd meestal met dezelfde wilde appel gewerkt hebben.” Nagenoeg 95 % van de huidige schurftresistente rassen stoelen op de Vf-resistentie van Malus floribunda” (F. Ruess), wat weer leidde– trots alle inspanningen voor gezondere appelrassen –tot genetische verarming.

De Vf-resistente rassen blijken in de praktijk lang niet zo stabiel als verhoopt. Zo wordt de Vf- resistentie op het veld in Duitsland intussen in vele streken reeds door zich aanpassende schimmels doorbroken. Als eerste was dit bij het ras Prima in 1983 het geval.

Ook bij Topaz en Rubinola is dit, nauwelijks 10 jaar na hun lancering, het geval zodat zij net als de klassieke rassen dienen behandeld te worden.

“De doorbraak was mogelijk omdat de resistentie slechts steunt op 1 gen… en dat de schimmel zich door natuurlijke mutatie of aanpassing aan de rassen de resistentie doorbroken heeft.” (M. Fischer, 2003).              De onderzoekers reageren door te werken met tweevoudige (met de hulp van moleculaire genetiek herkenbare) resistentie-genen. Andere onderzoekers – heden ten dage vooral in Zwitserland en in Nederland - zetten versterkt ik op GMO (genetically modified organism) (hier de Cis-genetiek) om een resistentie-gen in de marktrassen in te bouwen.             Zoals alle mono-genetische oplossingen voert de gen-techniek – zelfs als ze vluchtig, vermeend succes zou boeken- naast tot mogelijke risico’s, ook tot een immer versterkende genetische verarming en draagt in zich het risico van resistentie-doorbraak door de schurftschimmels.

Nog wat geduld voor het vervolg

Naschrift

Toen ik wakker werd hoorde ik in de verte de autoweg. De windrichting is diametraal gewijzigd: van het noorden naar het zuiden. En dat was al een goed teken.

Om kwart voor zeven wees de thermometer o° graden aan. Het heeft alleszins gevroren; wellicht niet meer dan -1 °. Aan de grond vriest het dan nog enkele graden meer.

Ik heb nog een herinneringsbeeld aan de zware vorst van 15 april 1966. Mijn vader was hier toen op bezoek – 7° en een grond die hard bevroren was als in volle winter. De pruimen stonden in volle bloei. Niet 1 pruim dat jaar!

Aardbeiën en Lentenachtvorst

Vanmorgen hoorde ik in het nieuws dat men voor volgende nacht vreest voor lentenachtvorst in Limburg.

‘In de loop van de avond en vannacht wordt het vrijwel overal helder en het koelt flink af. Op het einde van de nacht liggen de temperaturen op veel plaatsen dicht bij of onder het vriespunt. Minima van rond +2 aan zee en van +1 tot -4 graden in het binnenland.’

Mijn aardbeien staan op ruggen met worteldoek. Ideaal tegen onkruid maar extra gevoelig tegen nachtvorst zoals we er straks zullen krijgen.

Daarom heb ik driedubbel afgedekt met flodderplastiek.

Bij de voorbereiding zag ik dat in de voorbije nanacht al enkele bloemen geraakt werden.

Met de heldere, wolkeloze hemel en geen zuchtje wind wordt het zeker extra koud. Ik verwacht bloesemschade in de bloeiende appelen en nog sterkere vorst aan de grond. Maar ook de afgespeende peren en pruimen zijn nog zeer gevoelig. De extra koude is maar voor een nacht, doch veel vruchtbeginsels kunnen verloren gaan.

Maar dat is de natuur en zeker niet abnormaal voor de tijd van het jaar.

FOTO'S

Uitlopen Walnoten

Enkele dagen geleden viel mijn oog op de al gevorderde bladzetting bij de noot Coenen, een geënt Nederlands ras. Door het vroeger uitlopen is er meer kans op bevriezen door late nachtvorst.

Mijn oudste noot (1965) is als zaainoot vroeg beginnen dragen en ontsnapte wel een keer door het later uitlopen aan de late lentenachtvorst, doch niet vorig jaar, toen er op veel plaatsen - maar niet hier - een goede notenoogst was.

Het andere Nederlandse ras Buccaneer loopt later uit, nog een tikkeltje later dan Broadview, een Canadees ras van de Westkust, British Columbia. Beide rassen staan meer beschut. Echter gaf enkel Broadview vorig jaar een goede oogst.

FOTOMATERIAAL

Broadview

Buccaneer

Links Broadview rechts Buccaneer

Oudste zaainoot

Coenen

Een even vroeg uitlopende zaainoot (was de onderstam voor een geënte noot die om een af andere reden teloorging.

Vooraan Coenen er achter zaainoot-onderstam

De zaainoot die we met de familie verplantten (blog van 2-12-2008; vul bij zoeken in: noot verplant)

Zaainoot    

Zwartkop

Gisteren verongelukte een zwartkopmannetje tegen een raam. Hij had het sperwer silhouet niet gezien. Een tijdje terug heb ik het nochtans meegemaakt dat een sperwer zijn venstermaat aanviel!

De vogel is geringd. Nr 13185539. De eerste maal dat ik een geringde vogel tegenkom.

Ik meld dit   ring@natuurwetenschappen.be

Zie ook de blog van 31-03