De tentoonstellingsruimte van het gevangenismuseum breidde met de helft uit gedurende de voorbije wintermaanden.Wij zien hiervoor drie redenen. 1.Omdat de oude gevangenis van Tongeren niet langer wordt uitgebaat als museum,maar wordt omgevormd tot een instelling voor jeugdige delinquenten,werd een groot deel van de aanwezige museumobjecten overgedragen aan het Gevangenismuseum van Merksplas. 2.Om ervoor te zorgen dat de schilderijen die de gedetineerden van Merksplas maakten voor het cultureel-toeristidch project "Kunst op het hof"permanent kunnen worden bewonderd,werd hiervoor een plaats gezocht in het gevangenismuseum. 3.Omdat we nu beschikken overeen aparte bewaarruimte voor museumobjecten,was het mogelijk om de tentoonstellingsruimte uit te breiden.
Gedurende de drie weken na Pasen loopt er in de zaalkapel van de Landloperskapel een extra tentoonstelling "Cel of Hotel" ,met als ondertitel:"Welke cel kies je voor jezelf?" De tentoonstelling behandelt de moeilijke combinatie van mensenrechten en vrijheidsberoving. Enerzijds wordt een misdadiger veroordeeld tot een gevangenisstraf en anderzijds is er de wijze waarop die straf (moet worden) wordt uitgevoerd. Op het eerste gezicht lijkt dit een probleem dat alleen van toepassing is in andere landen.We denken dan aan genocide,aan terrorisme en foltering,maar ook aan vrouwenrechten,kinderrechten rn asielrecht. Maar ook vlak bij huis moeten nog heel wat problemen worden opgelost.Denk maar aan armoede,gezondheid en onderwijs in de gevangenis,aan de vrije meningsuiting ,aan godsdienst en gezinsbeleving. Wat kan er wel en wat kan er niet bij de uitvoering van die straffen? Hoe gaan wij om met de overbevolking in de gzvangenissen? Wat doen we met personen die ontoerekeningsvatbaar werden verklaard?Laten we hen boeten voor hun misdrijf en wegdeemsteren in een penitentiaiare inrichting of krijgen zij een behandeling als psychiatrisch patiënte? De combinatie van mensenrechten en vrijheidsberoving blijkt dus een evenwichtsoefening te zijn op een slappe koord. De bevolking vraagt meer en meer om een harde en strengere aanpak.Maar denken we er ook nog zo over als we zelf in de cel zouden belanden? Of nog:hoe verzoenen we vrijheidsberoving met de Verklaring van de rechten van de Mens?
DEBAT
Op zaterdag 25 april om 20 u organiseren we in de Landloperskapel een dabat over deze thema's. Sofie Demeyer (VRT-journaliste) treedt op als moderator.Personen die ondermeer deelnemen aan het debat,zijn Engelbert Brebels ( directeur strafinrichting Merksplas), Walter Van Steenbrugge (strafpleiter), Jozef Vander Velpen (Liga van Mensenrechten), Raf De Rycke (Broeders van Liefde),Servais Verherstraeten (volksvertegenwoordiger CD&V),Jurgen Verstrepen(volksvertegenwoordiger Lijst Dedecker) .
Praktisch: De tentoonstelling "Cel of Hotel" gaat door in de zaalkapel van de Landloperskapel Kapelstraat te Merksplas. Deze tentoonstelling is open vanaf zaterdag 18 april tot en met zondag 3 mei -zaterdag en zondag van 10u tot 18u -in de week op afspraak voor groepen.
OPEN DOEK Belgische première van SEPTEMBERS, Carles Bosch Vrijdag 18 april 2008
Documentaire in samenwerking met OPEN DOEK.Nederlands ondertiteld
Ieder jaar in september wordt in een gevangenis even buiten Madrid een songfestival gehouden.Gedetineerden uit verschillende gevangenissen doen mee,zowel mannen als vrouwen.Deze film volgt een aantal van hen gedurende een jaar.In het begin van de film zien we de voorbereidingen voor het festival.De deelnemers hebben het nummer dat ze gaan zingen zorgvuldig uitgekozen,en allemaal dragen ze hun lied op aan een dierbare.De een verlangt naar zijn of haar geliefde,de andere mist de familie.Norma heeft het festival al een paar keer gewonnen.Zij heeft haar dochtertje,dat denkt dat haar moeder voor werk in het buitenland is,al een paar jaar niet gezien.Beto kan het niet over zijn hart krijgen zijn oma te vertellen dat hij vastzit.Voor José,die wegens heroïnebezit nog flink wat jaren moet zitten,wordt het leven draaglijk door zijn vriendin Fortu,die ook in de gevangenis zit.Slechts af en toe zien de geliefden elkaar,meestal met een glazen ruit tussen hen in,en als ze geluk hebben,in een afgesloten ruimte,waar ze korte tijd samen kunnen zijn.Voor allen geldt dat de liefde en het verlangen het leven achter tralies zin geeft.
Hans Claus,directeur van de gevangenis van Oudenaarde,kunstenaar,lid van de Liga van mensenrechten voor gevangenen.
De Schreeuw van Munch kan symbool staan voor kunst.Want kunst kan begrepen worden als een humanitaire uitweg,een ontsnappingspoging,een -op het eerste zicht vruchteloze-vlucht over de grenzen van ons bestaan. Wat hebben kunstenaars en misdadigers met elkaar gemeen? Kan kunst de menselijkheid binnen de muren van de gevangenis verhogen? Of is er geen plaats voor?Wat is de (dunne)lijn tussen therapie en creativiteit,zeker binnen de muren?Kan kunst wel binnen de maatschappelijke lijntjes kleuren?Stoppen de lijntjes aan de poorten van de gevangenis?Zijn gedetineerden outlaws of opgesloten burgers?Gaat de samenleving buiten haar lijntjes kleuren wanneer ze kiest voor meer gevangenissen?
Deze en vele andere vragen zal Hans Claus bespreken in zijn lezing over kunst en (on)vrijheid
4 april -20 april Landloperskapel Kapelstraat ,2330 Merksplas
Steeds binnen de dwingende lijntjes moeten lopen,is een fenomeen van alle tijden.Er net buiten willen kleuren ook.Deze lijntjes kunnen tralies zijn maar ook een politieke gesteldheid,een onderwijssysteem,de beperktheid van lichaam of materialen,eengeestelijke toestand,de (niet begrijpende) medemens,de grenzen van het zijn,de grenzen van de eigen regio...Deze tentoonstelling enkel beschouwen als een voorstelling van kunst van mensen die om welke reden dan ook letterlijk gevangen zitten,is fout.
Een thema als vrijheidsbeperking,dat zo universeel is,willen we graag uitgebreid aan bod laten komen in de meest brede en alomvattende betekenis. Tentoonstellingen zoals deze,die buiten de letterlijke interpretatie om,zo diep en divers ingaan op de problematiek vrijheidsbeperking en die bovendien een zo breed gamma van kunstenaars een forum bieden,zijn eerder zeldzaam.
Binnen de lijntjes? probeert meer te bereiken dan een pure voorstelling van kunst.Zo is er ook ruimte voor drbat.In welke mate is kunsttherapie echt nodig in gevangenissen?Is dit enkel ontspanning voor gedetineerden df heeft deze ook echt een helende functie? Kan het beschouwd worden als een voorbereidend proces op de terugkeer in de maatschappij?Is kunst mogelijk in een onvrije wereld,onder een dictatuur bijvoorbeeld?Mag de overheid ingrijpen als zij vindt dat een bepaalde kunstenaar te ver gaat?Kan een kunstenaar an sich wel vrij genoemd worden? Heeft kunst haar grenzen en hoe ver kan de kunstenaar die overschrijden?
Deze tentoonstelling laat een goed beeld zien van de wijze waarop verschillende kunstenaars het onderwerp benaderen.Het medium waarmee zij werken is zeer uiteenlopend.Dit gaat van schilderkunst en installaties tot assemblages en fotografie.
Bovendien vindt deze tentoonstelling plaats in de Landloperskapel van Merksplas.Dit is een unieke en aantrekkelijke locatie,omdat de problematiek er al van oudsher mee verbonden is.
Kunsttentoonstelling "Binnen de lijntjes?" vanaf 4 tot 20 april 2008
Dank zij de samenwerking van Gevangenismuseum vzw met vier studenten Kunstwetenschappen aan de Universiteit te Gent,wordt er vanaf 4april tot rn met 20 april 2008 een informatieve kunsttentoonstelling opgezet in de voormalige gevangeniskapel van Merksplas-Kolonie. Onder de titel "Binnen de lijntjes?" wordt een uiteenlopende collectie kunstwerken getoond van jonge en gerenommeerde kunstenaars,met daarnaast werken van gedetineerde kunstenaars,asielzoekers en psychiatrische patiënten. Alles, de tento,de avondlezingen en voordrachten draait om de combinatie van vrijheidsberoving en kunst.Bij de presentatie van de kunstwerken wordt het thema "vrijheidsberoving" vanuit diverse invalshoeken benaderd : wel of niet gedetineerd,andere culturen,ander denkpatroon,oud-jong,man-vrouw,... Wat betekent vrijheidsberoving voor de kunstenaar?.Waar liggen de grenzen van de kunst? Zijn er grenzen aan wat de kunstenaar wil realiseren?Ruimte te over voor een debat,zo dachten we.... In je agenda kan je alvast noteren dat de tentoonstelling elk weekend kan bezocht worden,vanaf 4 april tot en met 20 april.Groepen kunnen een afspraak maken op ender welke dag.
Bij deze nodigen wij U uit voor een tentoonstelling inGevangenismuseum Merksplas.
Samen met kunstfotograaf Lieven Nollet brengen we een virtueel bezoek in de gevangenissen en ervaren we de strengheid en de koude kilte van de vrijheidsberoving.
Programma: 01-09 t.e.m. 16-09 "INSIDE" fototento in de zaalkapel,inclusief bezoek aan het gevangenismuseum. 07-09, 20u: Getuigenis gevangenisaalmoezenier A.Neys "Het leven achter de tralies". 14-09, 20u: Voordracht kunstfotograaf L.Nollet. "Wat betekenen deze foto's?"
Openingsuren: Za 01-09, 16u-18u Zo 02-09, 10u-18u Za 08 & Zo 09-09 , 10u-18u Za 15 & Zo 19-09 , 10u-18u
Tijdens de week: groepen op afspraak.
Inkom:
Combi-ticket voor fototentoonstelling + museum: € 5 pp,incus drankbon.Kinderen -12j gratis. Zo 09-09, gratis inkom t.g.v. Open Monumentendag Vr 07-09: 20u: €5 pp voor getuigenis gevangenisaalmoezenier + tento +museum Vr 14-09: 20u: €5 pp voor voordracht kunstfotograaf L.Nollet +tento +museum
Op zaterdag 21 april was het eindelijk zover,de plechtige opening van het gevangenismuseum.
Tijdens de afgelopen wintermaanden werd de (bijna permanente) tentoonstelling omgevormd tot een volwaardig museum.
Aan bod komt de geschiedenis van het Belgisch Gevangeniswezen vanaf Ancien Regime en het Rasphuis tot en met de invoering van de Wet Dupont vandaag. Daarnaast wordt gefocust op de Landloperskolonies van de Noorderkempen.
Nieuw te bezichtigen zijn onder meer een weefgetouw,(gift van het Koninklijk Museum van Kunst en Geschiedenis in Brussel, maar destijds wel afkomstig uit de gevangenis van Merksplas), een volledige installatie om "boevenfoto's" te nemen (afkomstig uit de gevangenis van Turnhout),paperassen en instructies voor het nemen van duimafdrukken,enz...
Eerstdaags verwachten we vanuit de gevangenis van Gent ook nog de mooie maquette van het Rasphuis,een maquette die nu nog opgesteld staat in een tentoonstelling van Museum Dr. Guislain in Gent.
Je kan het museum bezoeken elke 2e en de 4e zondag van de maand,en voor groepen op afspraak.
De Erfgoeddag 2007 gaat door op zondag 22 april.Het jaarthema is Waarde(n) van het Erfgoed,met als slogan "Niet te Schatten".Net als vorig jaar is er ook een samenwerking met onze buren (Merksplas,Rijkevorsel,Hoogstraten,Baarle-Hertog / -Nassau) .Samen organiseren we "Schatten op Zolder",waarbij de bezoekers voorwerpen kunnen laten taxeren door experts.
De expertises werden als volgt verdeeld:
- in de voormalige gevangeniskapel,Kapelstaat te Merksplas gebruiksvoorwerpen - in het heemhuis ,Kerkstraat 4 te Baarle:schilderijen,grafiek en beeldhouwwerken. - In het Stedelijk Museum,Begijnhof 9 te Hoogstraten:juwelen en voorwerpen in edele metalen (goud,zilver,brons ,koper en tin) - in het bezoekerscentrum De Molen,Looiweg 43 te Rijkevorsel: porselein,aardewerk,glas en ivoor.
In elke locatie is een expert aanwezig met betrekking tot het gekozen deelthema. Deze deskundigen hebben aandacht voor het verhaal achter het voorwerp; ze geven een advies tot restauratie en ze taxeren de voorwerpen. Heb jij thuis iets bijzonder,of iets speciaals liggen,staan of hangen,aarzel dan niet om dat eens voor te leggen aan de experts. In elke locatie wordt ook een kleine tentoonstelling opgezet rond het locale thema(tentoonstelling van objecten,van restauraties aan deze voorwerpen,studies over deze voorwerpen ,enz.)
Er wordt ook een wedstrijdje schatten georganiseerd.In elke locatie zijn er drie voorwerpen,die door de bezoekers naar waarde worden geschat.Op het wedstrijdformulier staan dus 12 foto's,drie per locatie.De deelname is gratis,en je kan er nog een cultureel-toeristische prijs mee winnen.
Wat je in Merksplas ook nog kan doen,is: - Gratis bezoek van het gevangenismuseum,in de kelders van de kapel. - Gratis bezoek van de lichtstraat via de trappen in de toren. - Gratis deelname aan korte gegidste wandeling,met vertrek om 10u,14u en 15u. Van harte welkom!
Je hoort op het nieuws wel eens over de "sans papier" -personen zonder papieren.In Merksplas heeft men echter het omgekeerde geval: daar vonden enkele nedelandse wandelaars een doos boordevol identiteitspapieren zonder personen... De wandelaars hebben de doos met identiteitspapieren overhandigd aan het Gevangenismuseum van Merksplas.In de doos zitten paspoorten en persoonsbewijzen uit alle landen van Europa.Ze vermoeden dat de paspoorten dateren uit de periode van de Tweede Wereldoorlog.Er zitten zowel internationale paspoorten,als eenvoudig geschreven briefjes in.Mogelijk is het een vergeten doos;maar de kans zit er in dat de gegevens van voormalige landlopers of vluchtelingen zijn.Mensen van het Gevangenismuseum hebben een overzicht gemaakt van de genoteerde gegevens en die voorgelegd aan huidige en vroegere cipiers van de strafinrichting van Merksplas.Dat leverde geen resultaat op.Daarom wordt de speurtocht nu voortgezet via medewerkers van de cel Vermiste Personen van het Rode Kruis. Indien U een idee heeft om dit op te lossen,graag een berichtje aub.Dank bij voorbaat.
Het museum,volledig vernieuwd
