Soerah an-Nisaa:34

Financieel-economische rechten en geborgenheid van de vrouw

Van de regels die God openbaarde en waaraan muslims zich moeten houden willen zij een kans maken in het Paradijs te geraken, zijn er een hele reeks die de onderlinge relaties tussen mensen regelen. Daartoe behoren regels die de relaties tussen leden van een gezin (en bij uitbreiding van een familie) regelen. Ze liggen vast in wat men het Islamitisch familierecht noemt. Deze regels hangen nauw samen met de economische situatie van de vrouw. Vermits sommigen in dit luik ongelijkheden menen te ontwarren, wordt nagegaan of hier van fundamentele achterstelling sprake is.

Volgens het familierecht, ligt de financiële zorgplicht van een gezin volledig bij de man. De man als broodwinner dus. Hij is verplicht te voorzien in alle kosten van zijn gezin. Hij moet daarbij handelen volgens zijn vermogen. Een vermogend man kan bijvoorbeeld niet voor zichzelf maatpakken aanschaffen en voor vrouw en kinderen enkel goedkope confectiekleren bekostigen:

"Laat haar wonen waar jullie wonen, naar jullie vermogen. (...) De welgestelde moet naar zijn welstand bijdragen geven en wie met mate levensonderhoud is toebedeeld moet bijdragen geven van wat God hem gegeven heeft. ..." (Koran 66: 6-7)

De vrouw heeft daarentegen geen financiële zorgplicht. Omgekeerd zelfs, er wordt vanuit het familierecht altijd voorzien in haar financiële noden en in die van haar kinderen. Deze zorgplicht valt ten laste van haar vader of haar man of haar broer en zo verder, naar gelang van de omstandigheden.

Een vrouw kan kiezen om huisvrouw te zijn. Als moeder wordt haar taak zeer hoog gewaardeerd:

Een man kwam bij de Profeet Mohamed en vroeg hem: O Boodschapper van God, wie onder de mensen is mijn gezelschap het meest waardig? De Profeet zei: jouw moeder. De man zei en wie wie daarna? De Profeet zei: jouw moeder. De man vroeg verder, en vroeg wie komt er daarna? Pas dan zei de Profeet: jouw vader. (Bukhari)

De vrouw in de Islam heeft echter ook het recht te gaan werken, geld te verdienen, eigendom te bezitten in haar eigen naam, te erven, wettelijke contracten af te sluiten, handel te drijven, en haar vermogen te beheren zoals zij dat zelf wenst. Voor dezelfde inspanning, krijgt ze dezelfde vergoeding als de man. Zij kan ook haar eigen bedrijf runnen, en niemand - ook niet haar man - kan aanspraak maken op het vermogen of het inkomen van de vrouw. Het inkomen dat ze verwerft is volledig en exclusief voor haar. Ze moet niets bijdragen om de kosten van het gezin te lenigen, vermits de financiële zorgplicht voor het gezin volledig bij de man ligt. Anders gezegd: zelfs als de vrouw een eigen inkomen of vermogen heeft, is de man nog altijd verplicht te voorzien in alle financiële kosten van de vrouw en haar kinderen. Al is het de vrouw vanzelfsprekend niet verboden een bijdrage te leveren in de kosten van het gezin, maar ze moet dat niet doen.

Vanuit die context wordt de betekenis van een aantal verzen in de Koran nu duidelijk:

"De mannen zijn {qawwamuuna} voor de vrouwen, omdat God de een boven de ander heeft bevoorrecht en omdat zij van hun bezittingen uitgegeven hebben (voor het onderhoud van vrouwen)..." (Koran 4:34)

Er wordt aan herinnerd dat de enige echte Koran de Arabische Koran is zoals Hij geopenbaard werd aan Mohamed. Een Koranvertaling wordt niet als Koran aanzien, maar wel als "een interpretatie van de betekenis van de Koran door een vertaler".

De vaak gebruikte vertaling dat mannen "zaakwaarnemers" zijn van vrouwen is ongelukkig gekozen en kan aanleiding geven tot verkeerde interpretatie van dit vers. Vrouwen nemen hun eigen zaken waar, kunnen een eigen job uitoefenen, hun inkomen beheren, enz. Bovendien is het hele vermogen van de vrouw onschendbaar, haar man kan daar niet aan. De Arabische tekst van bovenstaand vers gebruikt het woord {qawwam}. Dit is een intensieve vorm van {qaim} en betekent : zorg dragen voor, verantwoordelijk zijn voor (voor het algeheel welzijn, fysisch, emotioneel, financieel enz.). Het is in die zin dat dit vers begrepen moet worden. Het vers zegt dus eigenlijk: De mannen moeten zorg dragen voor de vrouwen.

Het is om die zorgopdracht te kunnen volbrengen, dat God "de een boven de ander bevoorrecht heeft omdat zij van hun bezittingen uitgegeven hebben (voor het onderhoud van vrouwen)". De bevoorrechting wordt dus enkel met de zorgplicht in verband gebracht. Dit hangt samen met vers 4:11. Daaruit blijkt dat een man niet bevoorrecht is de zin dat hij superieur is aan de vrouw, maar wel in die zin dat hij in het erfrecht (en enkel daar) financieel een groter deel krijgt omdat hij financieel ook alle lasten draagt. In de Islam krijgt in geval van erfenis een zoon immers twee parten en een dochter één part:

"God draagt jullie met betrekking tot jullie kinderen op: voor een mannelijk [kind] evenveel als het aandeel van twee vrouwelijke..." (Koran 4:11)

De zoon moet als man zijn dubbel part gebruiken voor het "zorg dragen van" een hele reeks personen benevens zichzelf (zijn vrouw, zijn kinderen, eventueel ook zijn moeder wanneer vader zou overleden zijn, enz). Hoewel de dochter als vrouw geen enkele financiële zorgplicht heeft, en er in tegendeel altijd financieel voor haar gezorgd wordt, heeft de Islam haar wel een erfdeel toegekend. Het part dat zij krijgt en dat weliswaar kleiner is, mag ze bovendien volledig voor zichzelf houden.

Het feit dat de man inzake erfrecht financieel bevoorrecht is geeft de man geen enkele superioriteit of dominantie, het geeft hem integendeel extra verantwoordelijkheden die niet vrijblijvend zijn.

Mannen wordt voorgeschreven royaal te spenderen aan hun gezin:

Het werd gemeld door Abu-Darda (radhiallaho anho) dat de Profeet (sallallaho alaihi wasallam) mij opdroeg: "Besteed zoveel als mogelijk aan je gezin." (Kanz)

Wanneer een vrouw vindt dat haar man te krenterig is, mag ze zelf nemen wat ze redelijkerwijze nodig heeft - zelfs zonder dat hij er weet van heeft:

'Aisha vertelde dat Hint bint 'Utba zei: "O Gods Apostel. Abu Sufuan is een vrek en hij geeft mij niet voldoende voor mij en mijn kinderen. Kan ik van zijn bezit nemen zonder dat hij er van weet?" De Profeet zei: "Neem wat voldoende is voor u en uw kinderen, en het bedrag moet eerlijk en redelijk zijn" (Bukhari)

Het niet nakomen van zijn zorgplicht heeft gevolgen voor de man, in het hiernamaals maar ook hier. Wanneer hij niet voldoende spendeert aan vrouw en kinderen, is dit een van de redenen op grond waarvan zijn vrouw een echtscheiding kan aanvragen (Koran 65:6-7).

Dat een man zorgplicht heeft, ontslaat een man evenmin van een deelname in de huishoudelijke taken. In navolging van Profeet Mohamed die een deel van het huishoudelijk werk op zich nam (zoals herstellen van kledij of opmaken van het bed), worden mannen in de Islam aangemoedigd hun vrouwen te helpen in het huishouden, ongeacht of de vrouw huisvrouw is of uit werken gaat.

Bovendien is het huishouden doen geen verplichting voor de vrouw - al is het in de praktijk vaak zo dat wanneer de man kostwinner is, de vrouw zorg draagt voor het huishouden. Ze moet dit echter niet doen. Van rechtswege is een huwelijk in de Islam immers geen dienstbaarheidscontract maar een verbintenis tussen gelijken.