Archief

Op de huidige lijn 12 van Antwerpen naar Roosendaal zijn er oorspronkelijk op Belgisch grondgebied slechts 5 stations : Antwerpen, gelegen ten Oosten van het huidige Antwerpen-centraal en met een rechtstreekse doorsteek naar het noorden, Ekeren, Kapellen, Kalmthout en Essen. Van al deze stationnetjes is het nog alleen Kapellen dat zijn stationnetje van 1854 behouden heeft.

Zoals we reeds hebben laten uitschijnen kent onze "ijzerenweg " bij de aanvang en dit tot 1881 maar één spoor. Wel is van bij de aanvang de infrastructuur ontworpen in functie van een tweede spoor. In 1881 dan krijgt Antwerpen - Roosendaal, bij een toenemend reizigersverkeer, zijn tweede spoor.

In het begin rijden er per dag slechts 3 goederentreinen heen en weer over de "Kalmthoutse ijzerenweg".Zo vervoert men vanuit Kalmthout naar Antwerpen coniferen, bakstenen, maar vooral zand, zand en nog eens zand van de vroenteheide. Kalmthoutse geologen beweren dan ook dat de Antwerpse uitdrukking "moet er nog záánd zijn" niet anders kan slaan dan op Kalmthouts zand.

"In retoer" vervoert de trein vanuit Antwerpen dan voor onze akkers stadsmest aan met de "gemeende en eerbiedwaardige groeten" van de metropolitanen.

Na de ontdubbeling van het spoor rijden er 4 personentreinen en 2 goederentreinen. Met de twee goederentreinen kunnen echter, weliswaar te uitzonderlijke titel, ook steeds een paar personen meerijden. Helemaal in het begin betreft het personenvervoer , vooral het vervoer van dokwerkers naar de haven van Antwerpen, maar ook van seizoenarbeiders naar de West-Vlaamse vlas- en textielstad Kortrijk. Wanneer de Antwerpse bourgeoisie dan zijn "slaapkamer in het groen" ontdekt  is het hekken van de dam en rijden ook de "witte kollen" volop mede met de trein.

Aanvankelijk duurt de treinreis tussen Antwerpen en Kalmthout slechts 40 minuten. Wanneer men echter in 1896 het oorspronkelijke station Antwerpen gaat verplaatsen naar het huidige Centraal station en de trein langs Zurenborg om een bocht van het oosten naar het noorden laat maken, duurt de treinreis daarna om en bij het uur.

Tot in 1861 gebruikt men nog open en onoverdekte 3-de klassewagens, de " chars-à-banc ". En zwart dat de derde-klassers er na elke treinrit uitzien !

Nog in 1888 geschiedt de controle der reizigers langs buiten op de treinplanken.  Doorlopende treingangen bestaan dan nog niet.  In 1901 verwarmt men de wagenafdelingen nog steeds met verwarmingspotten, de zogenaamde "chaufferettes".  In het grensstation Essen is er een "chaufferettekot" waar men de potten voorverwarmt.

Men zal nog tot 1957 moeten wachten op de electrificatie van de spoorlijn naar het noorden. Met de stoomtrein verdwijnen dan ook de mechanisch getrokken seinen, de sein- en spoorweghuisjes, de handbediende schuifbarelen, maar ook bezijden de sporen de hoge houten telegraafpalen, om nog niet te spreken van de oorspronkelijk in de stationnetjes met de hand bediende gaslantaarns.

Anderzijds doen dan de metalen steunjukken, de electrische lichtseinen, de verhoogde perrons en de zijdelingse telefoondraden langsheen de electrische stroomdraden hun intrede. Tussen haakjes, de overgang aan de Frans Raetsstraat, eerst een onbewaakte overweg, wordt de eerst geëlectificeerde spoorovergang in België.

(vervolgt)

-  poëzie   +  -

Ik voel me.  (Jos Van de Loo - 1967).

Ik voel me altijd eenzaam
als een trein vertrekt
en mensen
op de kaai blijven staan.

Mensen op de kaaien
wuiven met de hand
naar mensen in de treinen
voor het buitenland.

Ik voel mij eenzaam
als ik met de trein moet gaan
Ik voel mij eenzaam
als ik op de kaai blijf staan.

Als de trein vertrekt
zijn er eenzamen
vóór
en achter de ramen.

-  actua  +  -

- Vrijdag 10.11.2006 te 14 u. : in de Zonnedauw op de Kapellensteenweg : Mozart, muziek uit de geest van het Theater (Dhr Luc Joosten).  Een organisatie van Okra-regio Antwerpen. Info : www.okra.be/antwerpen.

- De oudheidkundige kring Kalmthout stelt tentoon : " Kalmthout op de kaart gezet ". Op 18,19 en 25,26 november 2006 in het sportcentrum De Arend op de Kapellensteenweg. Info aldaar.

- Van 19.11 t.e.m. 22.11.2006 in het Sint Vincentius rusthuis : Senioren-Feestweek, o.m. met een FAMILIEDAG op 19.11, met om 10 uur een Eucharistieviering, opgeluisterd door onze Rietsanck. Info 03/620.11.40.

-  awdoe  + -

tot volgende week met weer een kalmthouts broodje "  Den Ijzerenweg  (4)  " en vergeet het niet door telkens onderaan het blog op de rode pijl links te klikken roept U de reeds verschenen broodjes in chronologische volgorde op.

We hebben er reeds op gewezen dat er oorspronkelijk op het grondgebied van Kalmthout slechts één stationnetje bestaat, het station van Kalmthout op de Heuvel .  Het eerste gebouw is er  opgetrokken in 1854.  Het gebouw is tegelijkertijd de woonst van de stationschef én een wachtzaal voor de reizigers.  In 1866 breidt men dit hoofdgebouw uit met 2 bijgebouwen, een bijkomende wachtruimte voor de reizigers van 3-de klasse en een bureau voor de stationchef.  Reeds in 1886 dringt het gemeentebestuur van Kalmthout aan op een groter gebouw ingevolge de stijging van het toenemend aantal reizigers.

In 1897 dan trekt men het huidige station van Kalmthout op.  Het bestaat uit een hoofdgebouw en 2 bijgebouwen met een noord- en westluifel.  De eerste stationchef van Kalmthout is Guilielmus Jacobus Van Beringhen.  Het nieuwe hoofdgebouw bestaat uit twee bouwlagen, drie geritmeerde traveeën, lijst en puntgevels uit baksteen, een arduinen sokkel, een leien zadeldak, rondbogige muuropeningen beneden en getoogde vensters boven, een occulus in de zijgevel en in dezelfde zijgevel een verdiept paneel met de naam van het station.  Deze stationnetjes getuigen van een ecclectische architectuur, een verzameling van 19-de eeuwse neo-stijlen. Het voorste bijgebouw bestaat uit één bouwlaag met 5 traveeën en is oorspronkelijk een bijkomend reizigerslokaal.  Het tweede bijgebouw omvat een plat dak met golfplaten.

In 1887 krijgt het door de Antwerpse bourgeoisie via de trein ontdekte "kleine Zwitserland " Heide-Kalmthout, toen nog steeds de ongerepte grote Suyderheide, een eigen stopplaats. Het zal echter nog duren tot 1911 voor dat Heide zijn eigen station krijgt. Wel komt er in 1909 op het perron naar Antwerpen al een betonnen loods waarin de reizigers kunnen schuilen.

In 1911 komt dan het huidige "Belle-époque-stationnetje" tot stand. Centraal staat de stationschefwoning met twee bouwlagen en vier traveeën.  Errond trekt men twee reizigers- en dienstgebouwen op met respectievelijk tien en twee traveeën. Zadeldaken, bakstenen lijst en puntgevels, een breukstenen onderbouw, gele bakstenen speklagen, getoogde muuropeningen, overkragende daken en een glazen luifel langs de spoorzijde geven het unieke stationnetje van Heide het "type drie karakter" van de Belgische stationsgebouwen van de Belle-époque mede.

In 1932 dan ten slotte, tijdens het interbellum, krijgt Kijk-uit een bijkomende stopplaats.  Dit tot groot jolijt van alle Kalmthoutenaars.  Vanaf nu staat het onbetwistbaar vast : Kalmthout en niet de historische zustergemeente Essen heeft "de macht". Zeker in spoorwegtermen bekeken bestaat daar geen twijfel meer over : heeft Kalmthout nu niet immers drie stopplaatsen langs "den ijzeren weg" en Essen maar twee?

De Kijk-uit ! De man van "Jantje met de fiets en de ploem, ploem, ploem"  en van de "Slaap als een reus,slaap als een roos, slaap als een reus van een roos, reuzeke rozeke zoetekoeksdozeke ", die grote Vlaamse dichter na Guido Gezelle, Paul Van Ostaayen, kan er op de Kalmthoutse heide komen vrijen met zijn geliefde prinses van Djidji, juffrouw Vander Veken, ooit de tante van wijlen de echtgenote van onze gepensioneerde schoenmaker en gewaardeerde en druk gesolliciteerde gemeenschapsfilosoof uit de Kijk-uitstraat, Vic Van Alphen .

En tenslotte, om deze bijdragen over "den  Ijzerenweg " te besluiten, doen er zich van bij de aanvang op het grondgebied van Kalmthout van het zuiden naar het noorden volgende overwegen voor :

1/ Overweg "De Minnedreef" (thans Withoefstraat-Beekstraat-Minnedreef). Deze overweg is een onbewaakte overweg en verzekert een rechtstreekse verbinding tussen de Oude-Withoef en de latere Geusenback. Een schuifboom voorzien van een hangslot sluit de weg af voor voertuigen. Men moet voor het openen van de schuifboom de sleutel op de Oude-Withoef afhalen en die bij het sluiten na de overtocht terugbrengen. Hij bestaat niet meer. 

2/ De bewaakte overweg van het station van Heide. Hij is in 1955 verbreed en recht over het spoor getrokken. 

3/ De onbewaakte overweg van de Barreelstraat. Deze staat bekend als de "valschuif".  Hij is bediend vanuit het roethuisje van de bewaakte overweg aan de Kijk-Uitstraat door "een getrokken bareel met belgerinkel".  In 1904 overlijden er drie oude lieden. Daar zij het belgerinkel niet gehoord hebben zitten zij met hun karren "als ratten in de val". De Kijk-Uit kan immers niet meer verwittigd worden als er iets misloopt. Pas in 1952 vervangt men de getrokken bareel door licht en belgerinkel door de trein zelf bewerkstelligt.

4/ De bewaakte overweg van de Kijk-uit heeft steeds over een schuifbareel beschikt.

5/ Ook de onbewaakte overweg van de Vogelenzang heeft een paar dodelijke ongevallen gekend. Slechts in 1957 is hij van automatische licht- en geluidssignalen voorzien.

6/ De overgang van Kalmthout station kent van bij de aanvang een normale schuifbareel.

7/ Tussen de erven Brughmans, verdeeld links en rechts van het spoor, is een onbewaakte overweg uitsluitend voor privégebruik voorzien. Hij is in 1920 afgeschaft.

8/ Een onbewaakte overweg aan de Ijzerenwegstraat-R.Willemestraat sluit men in 1901 om over te schakelen naar een overweg aan de Frans Raatstraat. Ook deze overweg is onbewaakt, maar krijgt in 1957 als het ware in compensatie de eerste electrisch automatische halve slagbomen in België.

9/ Een overweg aan de Boterbergen verdwijnt in 1958 voor de viaduct over het spoor, samen met het Neerhof in de onmiddellijke buurt.

10/ Nog twee andere overwegen ten bate van de locale grootgrondbezitters van De Greef en het kasteel van Donnet moeten verdwijnen. De ijzeren ingangspoort van de overgang Donnet naar het kasteel is nog steeds aanwezig.

11/ Aan de grens met Wildert langsheen de oude turfvaart is er dan, heel eventjes maar, nog de overweg van de Gageltjes.

-  poëzie  +  -

Een Lied  (Paul Van Ostaayen)

Een vrouw die, een heide-heuvel afdalend, kleine paarse
heidebloemen strooit over het
hoofd van de welbeminde
en lacht, zo zijt gij tot mij
gekomen,
zonnelik reël, sterker,
ziel van buiten, geworden tot mijn ziel;
kracht, die weer buitenwaarts gaat.

-  actua  + -

- Davidsfonds en VTB/VAB organiseren op donderdag 16.11 e.k. om 20 u. in Trefpunt Heide een reisreportage : BOLIVIE EN PERU waarin GUIDO VERVOORT het heeft over de Andes en het Amazonewoud.  De opbrengst van de avond gaat naar de ontwikkelingsprojecten van de Brug. Info : 03.666.96.36. 

- Het Bijenteeltmuseum van Kalmthout (Putse stwg, 131) organiseert op vrijdag 17.11.e.k. om 18u.30 : Koken met Honing, een demonstratie met fijnproeverij. Info 03/666.61.01.

-  Kiekenhoeve Essen : Week van de Smaak.  In het Karrenmuseum Essen Moerkantse Baan, 48 organiseert de locale Heemkundige Kring uit onze historische zustergemeente Essen een Week van de Smaak met een speciale tentoonstelling met mogelijke rondleiding van 17 tot 24 november e.k. en een aansluitende proeverij op 25 november e.k.. Info : karrenmuseum@skynet.be.

-Sint Vincentius Rusthuis : Op zondag 19 november eerstkomende organiseert ons rusthuis zijn "Familiedag", met o.m. om 10 uur een Plechtige Eucharistieviering voor iedereen, opgeluisterd door onze Nieuwmoerse Rietsanck.

-  Awdoe +  -

tot volgende week met weer een Kalmthouts broodje "Onze Kalmthoutse Benjamin : Heide (1)" en vergeet het niet om de reeds verschenen broodjes in chronologische volgorde op te roepen onderaan het blog telkens op de rode pijl links klikken.

Verschijnt in de Karolingische tijd (9-de eeuw) het oude dorp van "Calmetholt" op de kaart als uithof van het Germaanse hoofddorp Nispen, vindt dit dorp in de twaalfde eeuw uitbreiding met het "Tongerlose" Centrum , gaan de oud-Germaanse kernen 't Handelaar, 't Hillo en Onderzeel zich in de 13-de eeuw aaneenklitten tot ons Achterboek, verschijnt in de 15-de eeuw uit het venige landschap rondom de Maatjes ons turfstekersdorp Nieuwmoer , komt daar in de 17-de eeuw in het noorden nog die andere Kalmthoutse hoek bij, dan moeten we wachten tot in de 19-de eeuw voor onze Kalmthoutse benjamin Heide het levenslicht ziet.

Zoals we reeds hebben gezien in een vorig broodje begint  voor Heide eigenlijk alles met de inplanting van de Oude Withoef, die laatste abdijhoeve van de paters van Tongerlo in Kalmthout, op onze grote Suyderheide door de provisor van de abdij van Tongerlo,Godfried Hermans. En daar waar de 19-de en de 20-ste eeuw dan langzaam in elkaar overgaan emaneert de Kalmthoutse benjamin Heide voorgoed uit deze Kalmthoutse Suyderheide.Met de komst van de trein zal de stedelijke infiltratie voortschreidend vorm geven aan dit Kalmthoutse "belle-époque"-dorp. En...vandaag is Heide uitgegroeid tot onze grootste Kalmthoutse residentiewijk.

Nog voor Heide over een eigen station beschikt wordt er naast het toen nog enkelvoudige spoor vanuit Kapellenbos een aftakkingsspoor aangelegd naar de kleiputten van Kapellenbos en Heide.  Rond 1860 immers ontstaan er in de regio, waar de kleierige ondergrond van onze Noorderkempen als het ware dagzoomt, rondom de ontgonnen kleiputten, steenbakkerijën. De via het spoor naar Antwerpen afgevoerde bakstenen zijn oorspronkelijk in de eerste plaats bestemd voor het leger.  Zij dienen om de vestigingsmuur van generaal Brialmont rond Antwerpen op te trekken.

Op het grondgebied van Heide zijn twee grote steenovens van de firma Pauwels die voor het leger werken : één aan de Prinses Elisabethlaan op de grens met Kapellen, tussen het spoor en de Kapellensteenweg, rechtover de Merellaan en één ten oosten van de Kapellensteenweg in het verlengde van de huidige Lorkenlaan , waar een aftakkingsspoor over de Kapellensteenweg aanwezig is.

De kleiputten strekken zich zowel ten westen als ten oosten van de Kapellensteenweg uit naast de steenovens . Vandaag is er nog één uitdrukkelijke getuige van deze kleiputten aanwezig, nml. op de hoek van de Missiehuislei en de Kapellensteenweg schuin tegenover de Withoef.  Alle andere kleiputten zijn met de tijd gedempt, o.m. met de grond die langs het spoor is aangevoerd.  Een groot gedeelte van deze grond komt uit het anti-tankkanaal. 

Naast de oorspronkelijke steenovens van Pauwels is er bij de aanvang van de 20-ste eeuw ook nog de steenoven geweest van Van Damme in de Rode weg aan de rand van 't Klein Schietveld (vroeger het steengeleg "ter streke Holle Kelder") en de steenoven van Lucien Bareel achter het Missiehuis van Heide. Zowel Van Damme als Bareel behoren via hun huwelijk tot de in Heide beroemde Paridantdynastie. Op een bepaald ogenblik strekt de eigendom van deze kapitaalkrachtige familie zich uit van aan de grens van Kapellenbos tot aan de Leopoldstraat. Het huidige Dennendaal , één van de mooiste woonbossen van Kalmthout, is er trouwens na de tweede wereldoorlog uit te voorschijn getreden.  De benaming " Rode Weg " komt van de kleur van de weg die aangelegd is geweest met het rode steengruis van de steenovens.  Ook de Missiehuislei  is vroeger een "Rode Dreef "geweest.

Oorspronkelijk gaat men de kleiputten van Heide niet dempen.  Men gaat er bomen en struiken rond planten. Men noemt ze dan " de heideputten". Deze heideputten zijn op het einde van de 19-de eeuw, zoals we nog zullen zien, een trekpleister voor de Antwerpse bourgeoisie. Deze gaat in de heideputten zwemmen. Dit is trouwens niet zonder gevaar daar de randen van deze putten loodrecht en diep zijn afgestoken. Sommigen zullen er bij het zwemmen dan ook hun leven bij inschieten.

Om het deze bourgeoisie gezellig te maken ontwikkelt men rond "de heideputten" als het ware groene oasen. Vanuit deze aanplantingen in de omgeving van de heideputten zullen dan later de randbossen op de Withoefse hei en finaal ook op de Kalmthoutse heide te voorschijn treden. Zo worden de zaadjes van de grove den, die vast hangen aan vleugeltjes, door de zuid-westen wind naar de heide meegenomen, zo verspreiden de zangvogeltjes, zoals tsjiftjaffen en fitissen de zaadjes van de ruwe en zachte berken over de heidevlakte en zo zijn het de gaaien en de eekhoorntjes die de eikeltjes van de zomereik in de heidegrond verstoppen als voedsel voor de winter, wat ze daarna dan vergeten , zodat ook de robuste zomereik voet aan wal krijgt op de heide, waar hij trouwens ooit, zo'n 10.000 jaar geleden in het toenmalige kempens atlantisch loofbos, samen met de berk, de wilg en de els is thuis geweest. 
(vervolgt)

-  poëzie +  -

(uit) Kalmthout door de eeuwen heen (Jos Vorsselmans - 1944)

Stellig heeft Kalmthout een groot deel van zijn bloei en uitbreiding te danken aan de alom geprezen schat van natuurschoon die het bergt in zijn schoot.

Het mag gezegd dat Heide zelfs zijn ontstaan daaraan te danken heeft.  Zagen wij niet, de laatste jaren voor de oorlog, een bloeiende hotelnijverheid ontstaan ?

Hebben wij niet allen na 1918, zich het worden zien voltrekken : daar waar te voren een paar nederige huisjes prijkten tussen groene dennen verhieven zich toen prachtige woonhuizen en moderne winkels. De omgeving werd er bezaaid met rijke en prachtige villa's en heerlijke lusttuinen.

Des Zondags, bij mooi weer, moest de beweging rond Heidestatie in niets onderdoen voor deze op de drukke lanen onzer grootsteden.

Wonderbaar vlug heeft Heide zich ontwikkeld.

-  actua +  -

- Vrijdag 24 november e.k. (19 u. tot 21u.30 ) en zondag 26 november e.k (12 u. tot 19 u.) : SOLIDARITEITSMAALTIJD kaas en wijn. , parochiezaal Heide. Organisatie De Brug Ontwikkelingshulp.Info en inschrijving 03.666.55.80.
- Zaterdag 25 november e.k. : IMMANUEL LEVINAS, colloquium van het Gemenebest in het Strijboshof van 10 u. tot 17 u..Info fons.buyens@skynet.be.
- Zondag 26 november e.k. : eindeseizoenshappening arboretum Kalmthout van 10 u. tot 17 u. Vrije toegang. Om 14 uur geleide winterwandeling. In de zaal achter de cafetaria een  tentoonstelling van schilderijen van Dirk Caluwaerts. Info : www.arboretumkalmthout.be 
- Kiekenhoeve Essen : week van de smaak.  In het Karrenmuseum van Essen, Moerkantse baan, 48 organiseert het Karrenmuseum van Essen van 17 tot 24 november e.k. een week van de smaak met een tijdelijke tentoonstelling  met mogelijke rondleiding en op 25 november een proeverij. (prijs 4 E). Info : karrenmuseum@skynet.be.

-  awdoe +  -

tot volgende week met weer een Kalmthouts broodje "Onze Kalmthoutse benjamin : Heide (2) "en vergeet het niet om de reeds verschenen broodjes in chronologische volgorde op te roepen onderaan het blog telkens op de linker rode pijl klikken.

In 1888 laat Baron Terwagne, ongeveer vanaf het huidige station van Heide, een aftakkingsspoor aanleggen alover de Guido Gezellelaan, doorheen de Withoefse heide en zo langsheen de " Duitse weg" naar de centrale hoogduinen van de Kalmthoutse heide.  Het is de bedoeling van de baron op de Kalmthoutse heide aan zandwinning te doen. Dit gebeurt trouwens niet voor de eerste keer op de Kalmthoutse heide. Reeds in 1860 immers voert men zand af van de Boterbergen in het noord-oosten van de heide om er in Antwerpen de Spaanse vesten mee te dempen.

Ditmaal gaat het om zand van de Vossenbergen dat bestemd is om o.m. de spoorwegbermen tussen Antwerpen Centraal en Antwerpen Dam mee aan te leggen. Trouwens het meeste zand dat tijdens de omvangrijke werken van de laatste jaren in de omgeving van het centraal station is bovengehaald, daar kun je van op aan, is Kalmthouts zand.

Het afgevoerde zand is mede afkomstig van de 45 meter hoge centrale Vossenberg, eens de hoogste duin van de Kalmthoutse heide en van gans het duinenlandschap ten oosten van de oude Scheldevallei tussen Brasschaat en Halsteren ( Noord-Brabant). Van op zijn kruin kan men bij helder weer heel ver in het zuid-westen de toren van de  Onze Lieve Vrouwe - kathedraal van Antwerpen zien  (Oh Lieve Vrouwe Toren, hoog boven het Vlaamse land zingt La Esterella). Zo verdwijnt de hoogste duin van de Kalmthoutse heide.  Vandaag moet men vanuit de Kalmthoutse heide de grens oversteken om aan de andere kant, op het domein van de familie Cogels, de huidige hoogste duin van dit landschap te ontdekken met een hoogte van ongeveer 42 meter.

Tussen 1888 en 1898 haalt baron Terwagne langs het aftakkingsspoor zo een massa zand weg uit de heide aan 0,04 frank per kubieke meter.

Het oorspronkelijke aftakkingsspoor eindigt op de heide eerst aan het "Muggepiske", een gekend hangvennetje op de Kalmthoutse heide in de buurt van de Keetheuvel.  Naarmate de Vossenbergen worden afgegraven wordt het aftakkingsspoor mede verlegd tot aan de steile rand van de Cambuusduinen. Langs dwarse zijspoortjes worden de zandwagentjes immers maar steeds verder de afgegraven Vossenbergen ingeduwd.Vandaag kan men zich aan de hand van de hoek van de samenkomende rode en blauwe wandelpaden tussen de Vossenbergenrestanten en de Wilgenduinen nog een goed idee vormen van deze spoorwegverlegging. Midden in de driehoek tegen de Cambuusduinen aan bevindt zich dan de depressie van de Vossenbergen met het Langven dat na de afgravingen is ontstaan.

Ook in de Guido Gezellelaan heeft het zandaftakkingsspoor nog duidelijk een spoor achter gelaten. Aan de merkelijke verbreding van de weg binnen de woonwijk aldaar erkent men nog duidelijk de vroegere aflaadplaats, waar het zand van de wagentjes van het aftakkingsspoor op de treinwagons van het hoofdspoor is over geladen. 

Zo'n 200 arbeiders nemen aan de zandafvoeringen deel.  Zij hebben ter plaatse de beschikking over een houten keet waar zij tijdens de werkweek heel voordelig kost en inwoon kunnen krijgen. In het week-end keren ze dan terug naar vrouw en kind.  Men noemt deze keet de Cambuus, in de volksmond ook "de barak van moeder Key". De Cambuus is een verbastering door de franstalige ploegbazen van het Nederlandse kombuis, de keuken op het schip. Ik kan mij voorstellen dat de houten keet op een zwalpend schip kan gelijken als in december-januari de noorderwind over de heidevlakte raast. "De barak van Moeder Key" daarentegen refereert naar de naam van de waardin die er lang de dienst heeft uitgemaakt. Moeder Key is in Kalmthout uitgegroeid tot een legendarische figuur.

Wanneer dan de zandafvoerders hun taak volbracht is en ze de Cambuus verlaten, blijft de keet verder bestaan als herberg en logementshuis in het hartje van de heide. Gekende kunstenaars zoals Ceulemans en Van Tongerlo, rabate natuurliefhebbers, waaronder de gerenomeerde De Launnoit van Natuur- en Stedenschoon, maar ook schaapherders, boeren, stropers en zelfs schoolkinderen komen er regelmatig op bezoek. Achter de keet staat een grote vlaggemast met in de top de Belgische driekleur : een baken voor verdwaalde reizigers op de Kalmthoutse heide. En dat sommigen onder ons af en toe graag op de heide verdwalen...  .

In 1920 zal de Cambuus, na het zich terug trekken van moeder Key bij haar dochter op de Heuvel, worden afgebroken.Waar de keet heeft gestaan staan nu nog altijd een paar kastanjebomen, die destijds door de bewoners in grotere getale zijn aangeplant. Ook de randen van de vestigingsgracht rond de Cambuus zijn nog steeds duidelijk zichtbaar. Achterachterkleinkinderen van moeder Key hebben in de loop der jaren getracht de verdwenen bomen te vervangen, de ene keer door zomereiken, de andere keer door een paar jonge kastanjeboompjes, die door draadomringing nog steeds beschermd worden tegen dartele konijntjes. En ook nu nog klopt op de borst van elke Kalmthoutenaar af en toe ... de as van Moeder Key !

(vervolgt)

-  poëzie  +  -

Over de Vossenberg  (Meester Verhoeven - Kalmthouts Onderwijzer  +/- 1880)
Van zijn top had men de heerlijkste vergezichten. In zuidwaartse richting viel het oog op de Scheldestad met haren majestueuze OLV-toren en torens en gebouwen in blauwe nevel gehuld; noordwaarts op het voormalig Wilhelmietenklooster te Huybergen en op aanmerkelijke afstand verder, op den uit den blauwen nevel oprijzende toren der voormalige Sinte-Gertrudakerk te Bergen-op-Zoom; westwaarts op de torens en dorpen Putte, Ossendrecht en Woensdrecht en op den Scheldestroom, zich vertoonende als een breed zilveren lint aan den verre horizon en zuid-oostwaarts had men het schoonste panorama van Kalmthout wat men zich denken kan : zijn eeuwenoude OLV-toren, twee molens met hunne stilstaande of draaiende wieken, en de blauwe, rode en grauwe daken der huizen.

-  actua  +  -

- NEC-De Vroente, Putse steenweg, 129 (bij ons in Kalmthout)- een nieuwe tijdelijke natuurtentoonstelling van 18.11.2006 tot 11.2.2007 : " WEET JE WAT IK ZIE ALS IK GEDRONKEN HEB?"   Ieder jaar weer als het hoogzomerde kwam de grote Vlaamse dichter Antoon Van Wilderode naar de Kalmthoutse heide en wat blijkt uit zijn gedichten : dat hij er een echt paradijs ontdekte van INSECTEN. "Beestjes!", inderdaad daar gaat deze leerzame tentoonstelling over. Info : www.devroente.be.

- Onze Kalmthoutse Welzijns- en seniorenraden nodigen uit, onder auspiciën van het gemeentebestuur, op maandag 4 december 2006 om 14 uur in de zaal Strijboshof te Kalmthout voor het educatief theaterstuk " Trap Niet In De Val "  . Speciaal voor 55- plussers maar ook voor anderen. Toegang gratis.

- VIVA-SVV - Op 10 december e.k. in het Karel Vroom centrum, Kapellensteenweg, 234, Kalmthout van 14 tot 19 uur : KERSTMARKT.

- oxfam wereldwinkel -   GESCHENKENBEURS op zaterdag 9 en zondag 10 december van 10  tot 18 uur in het centrum De Beek.

-  awdoe  +  -

tot volgende week met weer een Kalmthouts broodje "Onze Kalmthoutse Benjamin : Heide (3)" en vergeet het niet door onderaan het weblog telkens op de rode pijl te klikken kunt U de reeds veschenen broodjes in chronologische volgorde weer oproepen.

  
 

De Vroente van weleer, die "gemeine" heidegronden van de Germanen, die ongerepte "Suyderheide" van de Paters van Tongerlo met die laatste abdijhoeve "De Oude Withoef" en zijn zeven herders groeit finaal rond de Geusenback uit tot "het kleine Zwitserland - Heide" met zijn gerenomeerd natuurschoon, zijn gezonde lucht en zijn Kempense gastvrijheid.  In Antwerpen raadt de huisdokter de metropolitaan aan tijdens het week-end met de trein nieuwe krachten te gaan op doen in dat "Kleine Zwitserland".

Het zal dan ook niet zo lang meer duren of weldra schrijft Alice Nahon in het Melkhuisje van joernalist Pijnenborghs, aan een groeiende Geusenback, haar dopheidegedichtje.  In afwachting is de oude Minnedreef de lievelingsweg van de Antwerpse bourgeoisie tijdens hun zondagswandeling doorheen dit " Kleine Zwitserland ".  Van de treinstopplaats Heide loopt de zondagse wandeling langs de Heidestatiestraat naar het aloude Kapelleke van Heide, vervolgens langs "den Blokskensweg" naar de oude Withoef, om daarna langsheen de Minnedreef (nu Withoefstraat-Beekstraat-Minnedreef) en de Max Temmermanlaan finaal terug naar de treinhalte van Heide te wandelen.

De wandeling wordt dan aan de Oude Withoef onderbroken voor een frisse duik in de heideputten aldaar, gevolgd door een verkwikkend maal in de taverne van de Withoef.  En meer en meer gaat onze heidegemeente in herwonnen groen vanuit deze heideputten herademen. Oorspronkelijk trouwens zijn de oude Withoef en de oude Cambuus, diep op de heide, de enige mogelijkheden om te Heide te logeren.

Maar het wordt stilaan duidelijk. Het "Kleine Zwitserland -  Heide" op een "treinworp" van de metropool snakt naar week-end - hotelletjes voor zijn gasten.

In 1902 wordt dan in de Heidestatiestraat het oudste hotel van Heide opgericht : " De Kroon ". Vandaag is de ruimte van De Kroon ingenomen door een bank.  Nog in hetzelfde jaar richt men eveneens in de Heidestatiestraat, rechtover " De Kroon ", tegen de spoorweg aan, het " Hotel de la Station " op.  Dit Hotel zal gedurende een bepaalde tijd de Joodse Hoge Talmudschool herbergen.  Achter het hotel De Kroon ligt dan nog het hotel " Meyer " .  Ook hier heeft de Talmud Hoge school tijdelijk een onderkomen gevonden. Op het Heidestatieplein, ons Kalmthoutse "Place de tertre", waar we in de jaren 80/90 onder de bezielende leiding van Robert Thange en vooral Greet Kerstens, voorzitter en secretaris van ons Davidsfonds, zoveel schilderspleinen hebben georganiseerd, verschijnt in 1906 het imposante hotel "Au bien venu", dat vandaag het café-restaurant Cambuus is. Naast dit hotel "Au bien venu" richt men het " hotel des Flandres op ", waar zich nu de lokalen van Kemp-Immo bevinden.  En achter dit hotel is in de Canadezenlaan het " Nieuw Hotel " opgericht, dat zeer recent is afgebroken. Helemaal aan de andere kant van de Heidestatiestraat ontstaat het hotel "De Valk". Met de komst van het thans verdwenen " Hof van Heide " op de hoek van de Heibloemlaan en de Nieuwstraat (thans staat daar de villa Norvégienne) en het hotel " De Zwaan " op de hoek van de Leopoldlaan en de Heidestatiestraat waar nu de Ing-bank is, komen er ook twee joodse hotels in Heide met het voor onze Joodse medeburgers belangrijke " kosjer eten ".  Men moet nu eenmaal "het geitje van het bokje scheiden".En het is niet makkelijk als men dat "kosjer eten" iedere week weer in grote valiezen vanuit Antwerpen op de trein moet meesleuren. 

Vandaag is er van al deze hotelletjes in Heide-Kalmthout geen enkel meer die nog functionneert.


(vervolgt)

-  Poëzie  +   -

ERICA TETRALIX (Dopheide) ( Alice Nahon )

Ginds ... in de heide,... langs povere paân
Daar lachen me blozende lievekens aan.
Ik weet er hun naamkes, en 'k noeme ze blij :
"De perelkens van de hei".

't Zijn pereltrosjes van rozig satijn;
't Zijn Japanse vaasjes van broos porselein;
Licht trillend bij zoentjes van vlinder of bij,
De perelkens van de hei.

Bijwijlen dan knikken bij 't windeken kleen,
Die schuchtere kopjes van "ja" en van " neen "
Dan frazelen ze stemmig, als klokjes der mei,
De perelkens van de hei.

O wondere juweeltjes, o troosterkens mijn,
Geen bloemeke bloeit er met kunstiger lijn!
En zijt gij zo simpel,... toch blijft ge voor mij
De perelkens van de hei.

Al zoeken of lieven de mensen U niet,
Al draag ik in 't harte gezwegen verdriet,
Nooit ging ik U zonder een lachsken voorbij,
O perelkens van de hei.

-  Actua  +  -

- Tot 11 februari 2007 in het NEC-DE VROENTE, Putse steenweg, 129 Kalmthout : tentoonstelling " Weet je wat ik zie als ik gedronken heb ?", over het leven der insecten. Info www.devroente.be.

- Op 10 december in het Karel Vroomcentrum, Kapellensteenweg, 234 van 14 tot 22 uur : Kerstmarkt en tentoonstelling, een organisatie van VIVA-SVV. Info : 0497299251.

-Oxfam Wereldwinkel : zaterdag 9 en zondag 10 december van 10 tot 18 uur in het Centrum De Beek : Geschenkenbeurs én Wereldsolidariteit !


-  Awdoe +  -

- tot volgende week met weer een Kalmthouts broodje "Onze Kalmthoutse benjamin  :  Heide (4) " en vergeet het niet om de reeds verschenen broodjes in chronologische volgorde op te roepen, onderaan het weblog telkens op de rode linkse peil klikken.

*****************************************************************************

- BIJZONDERE AANDACHT    :  Binnen een paar weken ontvangen de Kalmthoutse broodjes, niet zonder enige trots, hun TIENDUIZENDSTE BEZOEKER. "De week na de tienduizendste" wordt de historische chronologische aflevering over onze mooie heidegemeente Kalmthout even onderbroken voor een FEESTELIJK INTERMEZZO !!!!!

*****************************************************************************

Langzaam maar zeker wordt Heide een slaapkamer in het groen, eerst van een welgestelde burgerij, maar finaal ook van Jan Modaal. In oorsprong gaat het daarbij om buitenverblijven, maar weldra ook om vaste residenties. Maar met deze invasie van de stedeling wordt in zekere zin ook "de kip met het gouden ei" geslacht. De residentiewoede wringt tot op zekere hoogte de aantrekkingskracht op de toeristen van het "Kleine Zwitserland" de nek om. In de tweede helft van de twintigste eeuw zijn dan ook alle hotelletjes uit Heide verdwenen.

In Heide-Kalmthout is de nationale geschiedenis van de architectuur van de "belle-époque" tot heden als een open boek aanwezig. Het is niet de bedoeling  deze geschiedenis hier in het lang en het breed uit de doeken te doen.Toch willen wij in een notendop een paar merkwaardige architecturale realisaties doorheen de tijd  in het residentiële Heide-Kalmthout onder de aandacht brengen.

In 1902 zet Charles Bareel-Paridant van de Paridantdynastie in Dennendaal, bij wijze van investering ,zijn imposant huis van plaisantiën neer dat in die tijd luistert naar de naam "Hof ter Heide". In 1905 neemt Lucien Bareel, de toenmalige burgemeester van Kalmthout van de woning bezit. Dit huis van plaisantiën is opgetrokken in een ecclectische stijl. Onder deze stijl verstaat men een mengeling van verschillende neo-stijlen. Het is de gegeerde stijl van de " happy few " tijdens de belle-époque. Vandaag nog is het gebouw, prachtig gerestaureerd, in Dennendaal aanwezig, zij het onder de naam van Berkenhof en wel in de Van Dammedreef. De ecclectische stijl is na al die jaren nog duidelijk zichtbaar aanwezig.  Zo ontwaart men in de geblokte zijtorens rondbogige neo-romaanse ramen. Hoge schouwen en een trapgeveldakkapel verwijzen dan weer naar de neo-gotiek.  En het neo-classicisme is rijkelijk zichtbaar in de monumentale toegangstrap, de balkons en erkers, de zuilen, de getoogde vensters en de horizontale zandspeklagen.  In 1952 zijn het de paters van Steyl die de herenwoning opkopen. In 1954 vindt de toen nieuwe school Zonnekind er onderdak ( de school is er nog steeds achter het landhuis aanwezig). Vandaag is het huis van plaisantiën binnenin omgevormd tot zes appartementen. Maar, zeker naar buiten toe, is de fin-de-siècle nog altijd enig "heerlijk" aanwezig.

Een ander monument uit de fin-de-siècle-architectuur vinden we aan de Putse steenweg op de hoek met de Geusenbacklaan : het Keienhof. Het betreft in hoofdaak eveneens een gebouw in ecclectische stijl, maar dan verrijkt met art-nouveau-elementen.

Het Keienhof is in 1914 gebouwd door de joodse diamantair Mozes Tolkowski.  In 1929 nemen de zusters Benedictinessen er hun intrek en in 1943 wordt het Keienhof een openluchtschool van het stedelijk onderwijs in Antwerpen. Het is trouwens niet het enige huis van plaisantiën dat in Kalmthout omgebouwd wordt tot een sociaal gemeenschapshuis.  Maar dat is een ander hoofdstuk.Vandaag is in het goed gerestaureerde Keienhof een restaurant gevestigd. De massieve bouw geeft vooral een neo-romaanse indruk, maar de gelede hoefijzervensters en de aanwezige veranda- en balkonuitbouw lijken dan weer te refereren naar de "modern art" die onze Antwerpse Kalmthoutenaar Henry Van De Velde vanuit Engeland naar het Europese vasteland heeft geïmporteerd.

Tenslotte brengt de fin-de-siècle-architectuur ons bij de wereldberoemde vijf villakes in de Nieuwstraat, de destijds "nieuwe" straat doorheen de Suyderheide.

De vijf villa's die vandaag nog in al hun glorie in de Nieuwstraat ogen, al is het misschien onvergeeflijk te noemen dat men voor één van hen een "moderne" muur heeft voorgebouwd, zijn de typevoorbeelden van de destijds uit Engeland geïmporteerde new-art, voornamelijk gekenmerkt door hun cottagestijl. Prinselijk staan ze naast elkaar in nederdalende nummering van links naar rechts : villa Windoord (nr. 30), villa Jeanne d'arc (nr. 28 en gedeeltelijk verwond), villa Bos en Hei (nr. 26), villa Les lilas (nr. 24 en subliem) en villa Heidevreugd (nr. 22).  Zij zijn rond de jaren 1900 opgetrokken als huizen van plaisantiën door vijf rijke joodse diamantairs uit Nederland die hun werkplaats naar Antwerpen zien verhuizen. 

De baksteenarchitectuur met speklagen, een speels ogend dakspel, de uitbouw van houten erkers en balkonnekes en last but not least de hoefijzervormige ramen hebben de vijf villa's als voorbeelden van cottagestijl een Europese bekendheid gegeven. "Men" zegt ook dat zij symbool staan voor de ontwikkeling van Heide. 

Plezierig is het op oude foto's vast te stellen dat de "vijf" bij de aanvang van de 20-ste eeuw als het ware onttrokken worden aan de toen nog woeste Kalmthoutse Suyderheide : in de omgeving niets anders dan zand en " pijpegestrooi " en nauwelijks een boompje te bespeuren. Men moet er vandaag maar eens gaan kijken.

(vervolgt) 

-  poëzie  +  -

Het luchtkasteel  (Paul Snoek)

Ik wil voor ik verander
in een kei, een mier
of een papaverbloem,
de schepper worden
van een luchtkasteel.

Ik zal de daken knippen
uit inpakpapier,
de kamers vouwen
uit vochtige kranten
en op de muren van muziekpapier
zal ik lachgezichten
voor de ramen schilderen
met metaalinkt.
In mijn slot zullen wonen
duiven van oud zilver.

Ik zal voor ik verander in een steen, een dier
of in een slingerplant,
de schepper worden van een luchtkasteel,
want ik beschik
over de zachte handen
van een uitvinder.

-  actua  +  -

-  Tot 11 februari e.k. in het NEC-DE VROENTE : "Weet je wat ik zie als ik gedronken heb ?", een leerrijke tentoonstelling over INSECTEN.  Een "must" voor scholieren. Info : www.devroente.be. 
-  Op 23 december e.k. in het Karrenmuseum van onze historische zustergemeente Essen : een levende kerststal in een woonwagen, met daarrond een heel kerstgebeuren. Info : 03/667.73.90.
-  Natuurpunt "De Noorderkempen" organiseert op vrijdag 15 december e.k. om 20 uur in het NEC-De Vroente,Putse steenweg 129,Kalmthout een voordracht "De Biodiversiteit van de zee". Spreker is prof.dr. Carlo Heip. Info 03/667.57.97.

-  awdoe  +  -

tot volgende week met weer een Kalmthouts broodje.

********************************************************************
Wegens het bereiken van de tienduizendste bezoeker wordt in de 47-ste aflevering de historische reeks over onze mooie heidegemeente even onderbroken voor een "feestelijk intermezzo". In de 48-ste aflevering gaan we dan gewoon verder met "Onze Kalmthoutse benjamin Heide  (5)".
********************************************************************

Na de eerste wereldoorlog doet in een zich democratiserende maatschappij ook in Heide de vernieuwende architectuur zijn intrede.  Naast de bestaande architectuur van neo-stijlen en modern-art toveren progressieve architecten voor de gemiddelde burger tuinhuisjes in het groen uit de grond.

De tuinwijk van Vredesburg, twee aan twee gebouwde woningen met open ruimten, ademen de Engelse tuinwijk uit.  Voor de minder begoeden verrijzen in de Thillostraat de vogelhuisjes met idylische namen zoals "De Vink". Het zijn echte sociale woonhuizen avant-la lettre.

Zuiver architectonisch bekeken wordt het interbellum echter de tijd van het "modernisme".  Bij ons in Heide-Kalmthout is de grote Eduard Van Steenbergen, die als architect ook ons Volkshuis heeft neergepoot, de grote roerganger van wat men achteraf  "het bakstenen modernisme " is gaan noemen.

Tussen haakjes, één van onze jonge getalenteerde architecten, Gert Van Ginneken, heeft zijn diploma behaald aan het Hoger Architectuurinstituut van Antwerpen in 1998 met een eindverhandeling over "Eduard Van Steenbergen. Voor 't Volk, door 't Volk. Zeven verbouwingen in Kalmthout". In een boek "Een eeuw architectuur in Kalmthout" onder auspiciën van ons gemeentebestuur en geconcipieerd in een bijzondere werkgroep in de schoot  van de gemeentelijke cultuurraad van Kalmthout vindt U heel wat beschouwingen van Gert Van Ginneken over de grote architect-kunstenaar Eduard Van Steenbergen terug.

In de Canadezenlaan staan vandaag nog , ontsproten aan Van Steenbergens ongelooflijk geniaal architectenbrein ,broederlijk naast elkaar op het nummer 59 de villa Grauls-Karekiet en op de nummers 61/63 de modernistische tweewoonst van Maerten en Bolssens.  En alhoewel de beide constructies op het eerste gezicht zo verschillend zijn van elkaar zijn het toch twee juweeltjes van het "bakstenen modernisme" bij ons in Heide-Kalmthout.

Het modernisme grijpt in de vormgeving van het gebouw terug naar geometrische vormen.  Zo is de karekiet van Grauls opgebouwd vanuit een geometrisch grondplan dat te herleiden is tot een rechthoek en een halve cirkel en getuigt het van een compacte indeling. Ogenschijnlijk nochtans maakt men kennis met een rustieke en artisanale woonst.De karakiet is in 1992 binnen de overdekte rondgang uitgebreid.  En ook al zijn de bijbouwingen te onderscheiden toch zijn ze in identieke materialen als de oorspronkelijke opgetrokken.

De villa's Maerten (1933) en Bolssens (1932) zijn tijdens de twee opeenvolgende jaren tot stand gekomen als een visueel geïntegreerde tweewoonst.  Wanneer men er voor staat heeft men het stellige gevoel met één woning te maken te hebben.  De tweewoonst is assymetrisch opgebouwd. De villa Bolssens is als een compacte rechthoek uitgebouwd in de diepte.  De villa Maerten daarentegen bestaat uit een compacte rechthoek met een halfcirkelvormige uitbouw naar de straat. Strakke horizontale en verticale uitmetingen onderlijnen de eenheid. Plezierig is vast te stellen dat vlaggemasten en schoorstenen ingeschakeld zijn om deze uitmetingen mede vorm te geven.  Typisch voor de genialiteit van Eduard Van Steenbergen. De villa Maerten - Bolssens is in 1995 bij koninklijk besluit officieel gerangschikt. De Bolssenswoning is achteraf nog met een veranda uitgebouwd.

Na de tweede wereldoorlog is het modernisme met zijn geometrische vormen in Heide blijven nazinderen, zij het dat het "bakstenen modernisme" overgaat in een meer functioneel gericht modernisme.  Een typevoorbeeld hiervan is de villa Meuris op het nummer 35 in de Nieuwstraat van de architect Etienne De Pessemier die in 1967 is opgetrokken. De zuiver geometrische vormen zijn te erkennen in de sober rechtlijnige en duidelijk te onderscheiden woondelen en in de vlakke daken.  Naast de geometrische vormgeving, valt nu echter ook het functioneel gebruik van de ruimte op. Zo situeren de leefvertrekken zich allen op hetzelfde niveau van de eerste verdieping.  De living zelf is zuid -zuid-oost gericht. De kamer daarentegen richt zich naar het oosten, terwijl het sanitair uitmondt op een blinde gevel in het westen en de keuken centraal is gelegen.  Garage en berging situeren zich dan samen op het gelijkvloers. Ook wordt er veel aandacht besteed aan "de villa in het groen" en gebruikt men meer moderne materialen, o.m. met veel glas. 

(vervolgt)

-  poëzie  +  -

Dit huis voor mij, is lijk de moederschoot... ( Marnix Gijsen 1899-1984 ).

Dit huis, voor mij, is lijk de moederschoot,
veilig en warm. Daarbuiten zijn gevaren.
Dan komt het leven, al ons nutteloze gebaren,
al ons gemolenwiek. Dan komt de dood.

Maar dit is een gezegend oponthoud,
Een rust en pleisterplaats vol zaligheden.
De lage zoldering, het eedle hout
der balken en zoveel andere heerlijkheden.

Veel wonders is er in dit huis geschied :
liefde en haat, vreugde en verdriet.
Eenieder is een zuur en moeilijk lot beschoren.
Er is een geest die rondwaart hier bij nacht.
Ik sprak hem toe en heb hem zacht bezworen :
"Ga nu te ruste , uw opdracht is volbracht",
in dit oud huis werd dit oud hart herboren.

-  actua  +  -

-  Burgemeester Lucas Jacobs en zijn schepenen nodigen U uit op zondag 7 januari 2007 van 14 u. tot 18 u. op Kerkeneind : Kalmthout viert Nieuwjaar.  De gemeente tracteert naar goede Kalmthoutse gewoonte iedereen op gratis erwtensoep. Iedereen welkom.  Info : info@Kalmthout.be.

- Op zondag 14 januari in de Markgraaf te Kalmthout organiseert de Welzijnsraad van Kalmthout, onder auspiciën van ons gemeentebestuur, haar jaarlijks Nieuwjaarsconcert. En wie zou ook dit jaar dit unieke nieuwjaarsconcert bij ons in Kalmthout met het optreden van gesmaakte opera- en operettezangers willen missen ? Temeer daar ook onze Kalmthoutse muzikale persoonlijkheid , sopraan An De Ridder, weer van de partij zal zijn. Aanvang om 14u.30 stipt.

-  awdoe +  -
een zalige Kerst en een voorpoedig en gelukkig nieuwe jaar 2007 voor U en al de uwen en tot volgende week met weer een Kalmthouts broodje "Onze Kalmthoutse benjamin :  Heide (6) " en vergeet het niet : om de reeds verschenen broodjes in chronologische volgorde terug op te roepen, onderaan het blog  telkens links op de rode peil klikken.

Na de tweede wereldoorlog pendelt architectonisch Heide bij de hervatting verder op zijn hoge vlucht.  De hedendaagse architectuur meldt zich aan.  In de Kalmthoutse residentiewijk bij uitstek met zijn vele inwijkelingen vertaalt deze architectuur zich nu in twee merkwaardige bouwkundige stromingen. Enerzijds zijn onze architecten op zoek naar een architectonisch functionele eenvoud die perfect kadert in een dubbele doelstelling : een slaapkamer in het groen en een uitgesproken functioneel comfort.  Anderzijds gaan ze ook gewillig door de knieën voor de sirenenzang van de zogenaamde "organische architectuur", waarbij ze graag doorbomen over de woning die zich aanpast aan de omgeving, zodat deze omgeving zich niet dient aan te passen aan de woning.

Als exemplaren voor de eerste categorie blijven we graag stilstaan bij twee voorbeelden die in elkaars verlengde liggen, maar in zekere zin toch ook getuigen van tegenstelling.

In de eerste plaats is er de woning Bogaerts-Baranda in de Van Dammedreef nr. 10, een echte tuinwoning die in haar geometrische opvatting daarenboven overkomt als een geïntegreerd bouwvolume.  Binnen een strak wit bouwvolume integreren zich brandramen, ronde kolommen en een rechthoekige insnijding overkoepeld door het vlakke dak.  Glas en metaal geven het geheel een luchtige "outlook". 

Tegenover dit geïntegreerd geometrisme plaatsen we een additief geometrisme, nl. de woning Heeffer-Andriessen uit de Prins Boudewijnlaan 11a, gebouwd in 1999.  Het geheel is opgebouwd uit strict geometrische vormen die, naast elkaar, aansluiten.  Het grootste volume is de woon- en hobbyruimte.  Het rechtse volume herbergt de keuken en een verdere functionele ruimte.  Het middenvolume vormt tegelijkertijd inkom en verbinding.  Naar de tuin toe prononceert zich een  apart volume voor de berging van het tuinmaterieel.De woning is perfect geïntegreerd binnen de omgeving, waarmee het enerzijds, door zijn donkere baksteen, een bepaalde spanning oproept, maar anderzijds ook de omringende natuur tegemoet treedt.

En zo komen we finaal bij de organische architectuur en wel met de privéwoning van architect Marc Schepens.  De woning Schepens - Van Ighem, Koningin Astridlaan, nr 3  verrast telkens de heidewandelaar wanneer deze langs de Vredeslaan de Withoefse hei wil bereiken voor een verkwikkende bos- en heidewandeling. Onmiddelijk valt ze op door haar geörienteerdheid op de omringende levende natuur.  De "organische" opvatting bevordert niet alleen een samenspel tussen de verschillende delen van de constructie maar incorporeert deze delen ook duidelijk in de bestaande omgeving.  Inderdaad, ademloos kijkt de ontdekkende toeschouwer naar een bewegende woning in een bewegende natuur.  Onderaan primeert de steunvoet van het gebouw, maar naar boven toe past het gebouw zich aan aan de omgeving, in herinnering aan het afgebrande bos, binnen de nieuwe wildgroei van zaailingen.  De woning Schepens - Van Inghem is als een levend organisme.  In de vormgeving zit, als ingebakken, een uniek evenwicht tussen rust en beweging.En deze bewegingswaarde van het bouwsel gaat hand in hand met het functioneel gebruik.

En om te besluiten, wie nog nooit is gaan wandelen in één van de straten van onze "Heidese" Geusenback, heeft geen idee  van de perfecte wijze waarop onze hedendaagse architecten erin geslaagd zijn de verschillende bouwstijlen te integreren in het duinenlandschap van wat eens de Suyderheide is geweest.

Heide-Kalmthout, onze residentiewijk in het groen, met zijn architectonische uitstraling waar iedere Kalmthoutenaar ooit wel eens van droomt.  In zekere zin is Utopia, in al haar schoonheid, in onze mooie heidegemeente geen onbekende !

-  poëzie + (speciaal voor het nieuwe jaar)  -

Wens  (Guido Gezelle)

Ik wens U een jaar
Dat zacht als zijde is.
Ik wens U een jaar
Dat blank en blijde is.

Ik wens U een jaar
Dat ver van kranke is
Een deugdelijk jaar
Zo breed als 't lang is.

Ik wens U een jaar
Dat als 't voorbij is
Een zalig jaar
Voor U en mij is.

-  actua +  -

-  Burgemeester Lucas Jacobs en zijn schepenen nodigen alle Kalmthoutenaars uit op het traditionele nieuwjaarsfeest van de gemeente Kalmthout op zondag 7 januari e.k. van 14 u. tot 18 u. op Kerkeneind.  Zoals ieder jaar biedt de gemeente zijn burgers gratis een tas erwtensoep aan. Iedereen is welkom.

-  Op zondag 14 januari e.k. organiseert de Kalmthoutse Welzijnsraad, onder auspiciën van het gemeentebestuur, zijn jaarlijks Nieuwjaarsconcert. Het concert start om 14u.30 in de Markgraaf.  Zoals vorige jaren verlenen heel wat operazangers hun medewerking en uiteraard ook onze Kalmthoutse sopraan An De Ridder.  Inkom 10 euro.

-  awdoe  +  -

tot volgende week met weer een Kalmthouts broodje "Het Missiehuis van Heide (1)" en vergeet het niet om de reeds verschenen broodjes in chronologische volgorde terug op te roepen telkens onderaan het blog op de rode pijl links klikken.  En ook voor U, langs deze weg : Een voorspoedig en gelukkig 2007!

Bij de aanvang van de 20-ste eeuw heeft de in oorsprong Brusselse "Paridant-dynastie" gedeeltelijk in de randbossen van Kapellenbos, maar vooral ook in Heide-Kalmthout, bij wijze van investering, een groot domein in eigendom verworven. Op Kalmthouts grondgebied strekt de landeigendom zich uit tussen de grens met Kapellen, de Leopoldstraat en de aanzet van de Bezemheide.

De Kalmthoutenaars noemen de eigendom van bij de aanvang "Parifart", naar de twee families die in oorsprong het grootste deel van Dennendaal en omgeving in hun bezit hebben gehad, namelijk de families Paridant en Goffart.  Stamvader Victor Paridant, een notabele Brusselaar, heeft zijn buitenverblijf, oorspronkelijk bedoeld als jachtpaviljoen, eigenlijk op het grondgebied van Kapellenbos gehad, meer bepaald aan de andere kant van de grensstraat die de Prins Albertlei is.  Vandaag verblijven daar de broeders van het Christelijk Onderwijs.Hun residentie luistert nog altijd naar de historische naam "Parifart".

Dichter bij ons in de tijd, en dus beter bewaard in het geheugen van onze Kalmthoutse senioren, liggen de namen Van Damme, Bareel, Lequième en Sovet, allemaal aangetrouwde of aanverwante "Paridantsentelgen".

Eerst de Lequièmes en daarna de Sovets hebben in Dennendaal het landgoed  "Hof ten Oost" bewoond, waarvan de mysterieuze ruïnes vandaag nog altijd in de missiehuislei te bezichtigen zijn achter een oude rodondendronhaag en een pracht van een ven, waar men, met een beetje geluk, als het zomert, oog in oog kan komen te staan met "die unieke blauwe reiger op die ene poot".

De Van Dammes zijn er gehuisvest geweest in het thans verdwenen "Kapelhof", achteraf "Le Nid d'Aiglon", ooit gesitueerd bezijden de "vijver" achter het Drie Boomkeskapelleke van Heide en dat op een bepaald ogenblik ook een school heeft geherbergd.

En de Bareels tenslotte hebben er verbleven op dat enig mooie "Hof ter Heide", thans "Berkenhof" en in de volksmond ook beter gekend als "Zonnekind", naar de school met dezelfde naam, die er achter het prachtig gerestaureerde herenhuis nog steeds functionneert. Zowel de Bareels als de Van Dammes waren in het kleierige Dennendaal eigenaar van een steenhoven.

Bij de Sovets op het "Hof ten Oost" is in die tijd een grote kapel ingericht. Een ouder familielid - priester draagt er voor de Sovets, Van Dammes en Bareels, maar ook voor andere bewoners uit de omgeving, zoals voor de zeven herders op de Oude Withoef, regelmatig de missen op.  Zo kunnen de mensen van het oostelijk deel van Heide zonder problemen hun zondagsplicht vervullen, wat voor hen op dat ogenblik dan toch belangrijk is.

Wanneer in 1903 de oude priester komt te sterven rijst er voor de Paridantsen en hun vrienden een probleem bij het vervullen van deze zondagsplicht. En juist op dat ogenblik leert Lucien Bareel, advocaat te Brussel, maar ook Burgemeester te Kalmthout, in de hoofdstad, Dom Remy Buzy , frans Benedictijn van het klooster "Notre Dame de la Pierre-qui-vire" kennen. Zijn franse Benedictijnen, die op dat ogenblik uit Frankrijk zijn verdreven, zijn voor de Paridantsen, letterlijk en figuurlijk, als het ware "door God gezonden". Zij zullen door de Bareels naar Kalmthout worden geloodst en er als hun gasten het Missiehuis van Heide optrekken.

(vervolgt)

-  poëzie  +  -

Hoger als mijn ogen dragen (Guido Gezelle)

Hoger als mijn ogen dragen,
wijder als de winden jagen,
dieper als de diepe zee,
overal heerst God alleen :
een, drie-één, zelfstandig Wezen,
nu, toekomstig en voordezen
is God, was God altijd, en
eeuwig zal Hij zeggen : 'k Ben.

-  actua +  -

-  Gedurende gans de maand januari 2007 stelt de Kalmthoutse akwareliste Germaine Van Tichelt tentoon in het Natuureducatief Centrum De Vroente, Putse steenweg nummer 129, grote heideparking te Kalmthout.

- Op zondag 14 januari te 14u.30 in de Markgraaf te Kalmthout : traditioneel nieuwjaarsconcert van de Welzijnsraad van Kalmthout onder auspiciën van het gemeentebestuur met medewerking van meerdere operazangers, waaronder de Kalmthoutse sopraan An De Ridder. Inkom 10 euro.

-  Onze historische zustergemeente Essen stelt voor : "Klein Verdriet van België&Andere Leugens", een theatermonoloog van Cis Gommeren van Den Uil en ook een beetje van ons Klein Nieuwmoer.  Na zijn "Claesstrofobie" weer een hoogvlieger van onze leraar Germaanse talen aan het Sint-Jozefinstituut te Essen. In het Cultureel Centrum De Oude Pastorij te Essen op zaterdag 20 januari te 20 uur. Inkom : 3 euro. Kaarten te verkrijgen op de Cultuurdienst van Essen.  Een must voor Kempense doordenkers. 


-  awdoe  +  -

tot volgende week met weer een Kalmthouts broodje " Het Missiehuis van Heide ( 2 ) " en vergeet het niet om de reeds verschenen broodjes in chronologische volgorde opnieuw op te roepen onderaan het blog telkens op de rode linkse pijl klikken.