lezen gefotografeerd
Op de webstek van kophieps vond ik deze misterieuze "foto van lezende man",zonder verdere uitlegMijn interesse voor Fens bracht me bij een ander boekje,en daar vond ik deze tekst:
De vroege fotografie deed de schilderkunst na. Het spel van licht en donker is door de fotograaf H. Osti (1826-1914) heel knap gespeeld. De lichtvlekken van het hoofd, van de manchet, van het boek en van het decoratieve randje van het salontafeltje - dat is alles. De rest is duisternis, al blijft de zwarte omtrek van het lichaam van de lezer flauw zichtbaar tegen de iets lichtere zwarte achtergrond. De man met zijn haast monastieke kruin is wel een zeer eenzame lezer al zit hij aan een cafétafel. Daarom mag hij de laatste zijn, want lezen is een eenzame bezigheid. Alle afbeeldingen in dit boekje zijn dan ook blijken van onbescheidenheid. Ook het oog kan storen.
De man is het definitieve voorbeeld van de tafellezer, bij wie doorgaans het hele lichaam meeleest. Hoe voorovergebogen zit hij; hoofd en boek naderen elkaar zo dicht dat zijn geest en die van het boek in elkaar overgaan. Wat bij alle intensief lezen het geval is. Daardoor is hij exemplarisch voor hier afgebeelde lezers en lezeressen.
Hij is ook de laatste lezer van de negentiende eeuw, die tot 1914 duurde. En daarmee de laatste van eeuwen leescultuur. In de twintigste wordt de lezer anders afgebeeld, soms niet zonder ironie. Maar in de meeste gevallen poseert hij voor zijn boekenkast, een enkeling met een boek in de hand, duidelijk quasi-lezend.
De waarschijnlijk meest gefotografeerde lezer van deze eeuw is de krantenlezer, de vluchtige lezer bij uitstek. De onzichtbaarste ook, want verdwenen achter de volle breedte van zijn blad. Met de krantenlezer is de stilte van het lezen verdwenen: de pagina's worden omgeslagen onder gekraak van papier. Iets van die stilte kan weer terugkeren bij de stijfste lezer van deze eeuw: die van het scherm. Daar zit de robot. In de ruimte klinkt het heel zachte gezoem van de computer. Voor sommigen een even mooi geluid als dat van de eeuwen stilte waarin is gelezen. En voor bijna iedereen toekomstmuziekuit: "Poseren voor de bladspiegel" (lezers in de lijst) van Kees Fens en Uta Janssens
