12/10 Pr Ripperger: Vasten - 2

Vasten en onthouding vormen een van de fundamenten van het geestelijk leven. Tegenwoordig denken mensen vaak dat ze heilig kunnen worden zonder daar echt serieus werk van te maken – maar dat zal simpelweg nooit gebeuren. Sterker nog: mensen die langdurig vasten, worden daar weliswaar zeer bedreven in, maar als dat te lang aanhoudt, kunnen ze merken dat hun innerlijk geestelijk leven juist verzwakt of verwatert. Er is nog één ander onderwerp dat ik in deze lezing wil bespreken en dat gaat over aflaten.

Ik zal me specifiek richten op de situatie zoals die was vóór de hervormingen door paus Paulus VI. Vóór die wijzigingen bestonden er verschillende soorten aflaten. Er was uiteraard het onderscheid met de 'volle' (plenaire) aflaat, wat inhoudt dat de tijdelijke straf die op een zonde staat, volledig wordt kwijtgescholden. 'Plenair' betekent dus 'volledig'; daarnaast bestonden er ook 'gedeeltelijke' aflaten.

Het aantal plenaire aflaten dat destijds beschikbaar was, lag overigens aanzienlijk hoger; er waren er destijds veel meer van. Vóórdat de zaken – eh, door politieke invloeden – veranderden, stonden de meeste aflaten opgetekend in wat men de Raccolta noemde. In dat boek kon je het merendeel van de gebeden vinden waaraan een aflaat verbonden was – al kwam je ze elders in de Kerk ook wel eens tegen. Er stonden zaken in de Raccolta die, mits uitgevoerd op bepaalde momenten, een volle (plenaire) aflaat konden opleveren.

Daarnaast kende men ook het zogenaamde toties quoties – een soort manier om een ​​volledige aflaat te verkrijgen. Men was niet per se beperkt tot slechts één volledige aflaat per dag. Bij het toties quoties-principe – bijvoorbeeld tijdens jubileumjaren, wanneer er een 'Heilige Deur' werd geopend – betekent de term letterlijk: "zo vaak als je het doet" (oftewel: telkens wanneer je de handeling verricht, ontvang je de aflaat). Wat dit in feite betekent, is dat je kunt biechten en de Heilige Communie kunt ontvangen. Vervolgens gingen mensen door de 'Heilige Deur' – een handeling die vereist was om een ​​volledige aflaat te verkrijgen.

Ze gingen de kerk binnen, baden voor de intenties van de Heilige Vader om zo een aflaat te verdienen, en gingen dan weer naar buiten om het proces te herhalen. Soms deden ze dit wel 10 of 20 keer. Deze aflaten waren uiteraard niet voor de persoon zelf bedoeld maar werden toegepast op de zielen in het vagevuur. Hierdoor konden zielen veel sneller – of in veel grotere getale – het vagevuur verlaten.

Het punt is dat er destijds veel meer mogelijkheden waren om een ​​volledige aflaat te verkrijgen. Gedeeltelijke aflaten werden onderverdeeld in jaren, maar er bestond ook zoiets als 'quarantines'. Deze 'quarantines' werden afgeschaft door Paulus VI. Het idee was – en dit kom je tegen in oudere boeken – dat bij een gedeeltelijke aflaat werd gesproken over bijvoorbeeld 100 jaar, 7 jaar of 300 dagen aan boetedoening. Het gaat hier dan om 300 dagen aan gedeeltelijke aflaat. Wat de meeste mensen niet beseffen, is dat ze denken dat dit neerkomt op 300 dagen in het vagevuur. Dat is niet wat het betekent.

Het betekent dat men in de vroege Kerk bepaalde vormen van boetedoening oplegde – specifieke openbare boetedoeningen die verricht moesten worden voor bepaalde zonden, en wel gedurende een vastgesteld aantal jaren. Als je bijvoorbeeld in de vroege Kerk overspel pleegde – als ik het me goed herinner – dan bestond de boetedoening uit zeven jaar openbare boete. Openbare boete, dus niet zomaar even een paar Weesgegroetjes bidden. Het ging om zeven jaar lang vasten, onthouding en allerlei andere verplichtingen. Het was een zeer serieuze aangelegenheid.

Toties quoties

De Latijnse juridische term toties quoties betekent letterlijk "zo vaak als" of "telkens wanneer".

* Betekenis bij aflaten: Het duidde een zeldzame, specifieke categorie van volle (plenaire) aflaten aan die een gelovige meerdere malen per dag kon verdienen.

* Hoe werkte het? Normaal gesproken kan een volle aflaat (die alle openstaande straffen in één keer kwijtscheldt) slechts één keer per dag worden verkregen. Bij een toties quoties-aflaat mocht de gelovige de voorgeschreven handeling — bijvoorbeeld het bezoeken van een specifieke kerk en daar bidden voor de paus — die dag herhalen. Telkens wanneer men de handeling opnieuw verrichtte, verdiende men wéér een volle aflaat (die men dan vaak opdroeg aan de zielen in het vagevuur).

* Huidige status: Sinds de vernieuwingen van de aflaatleer na het Tweede Vaticaans Concilie is dit principe afgeschaft. Een volle aflaat kan sindsdien nog maar strikt één keer per dag worden verdiend.

Quarantines (in de context van aflaten)

Hoewel het woord quarantaine tegenwoordig direct geassocieerd wordt met medische isolatie, had het meervoud quarantines in de traditionele aflaatleer een heel andere, kwantitatieve betekenis. Het woord stamt af van het Latijnse quadraginta, wat veertig betekent.

* Betekenis bij aflaten: Een 'quarantine' stond gelijk aan een kwijtschelding van een straf die overeenkwam met veertig dagen van zware, canonieke openbare boetedoening (zoals het strikte vasten in de middeleeuwen).

* Hoe werkte het? Tot 1967 werden gedeeltelijke aflaten uitgedrukt in dagen of jaren (bijvoorbeeld: "een aflaat van 7 jaar en 7 quarantines"). Dit betekende niet dat de ziel letterlijk 7 jaar en 280 dagen korter in het vagevuur hoefde te zitten. Het betekende dat de Kerk uit haar spirituele genadeschat een hoeveelheid straf kwijtscheldde die gelijkstond aan de spirituele waarde van 7 jaar en 7 periodes van 40 dagen aan traditionele, zware aardse boete.

* Huidige status: Omdat deze tijdsaanduidingen bij gelovigen tot grote verwarring leidden (men dacht dat men de tijd in het vagevuur met de kalender kon meten), heeft Paus Paulus VI in 1967 de term quarantines en alle specifieke dagentermijnen bij gedeeltelijke aflaten volledig afgeschaft.

Ik heb nog gehoord dat dit in voege was bij mijn grootmoeder, maar het was een toer rond de kerk maken en dan binnen nog iets. En er was ook iets als pesjonkelen.

Pesjonkelen (of pesjoenkelen) is de perfecte benaming voor de katholieke traditie die je omschrijft. Het is een van de meest karakteristieke en levendige volksgebruiken uit de tijd van het Rijke Roomse Leven (de vroege tot het midden van de 20e eeuw), dat jouw grootmoeder ongetwijfeld zo heeft meegemaakt.

Het ritueel draait volledig om de toties quoties-aflaat die we zojuist bespraken. Dit is de praktische uitwerking ervan:

Wat betekent het woord?

Het woord 'pesjonkelen' is een overduidelijke verbastering van het Latijnse/Italiaanse woord Portiuncula (wat 'klein perceeltje' of 'klein deeltje' betekent). Dit verwijst naar het piepkleine kapelletje in Assisi dat door Sint-Franciscus is opgeknapt. Omdat paus Honorius III specifiek aan dít kapelletje een onbeperkte aflaat koppelde, werd het herhaaldelijk 'verdiende' kerkbezoek later naar deze plek vernoemd.

Het ritueel: Hoe ging het in zijn werk?

De traditie vond hoofdzakelijk plaats op Allerzielen (2 november). Gelovigen (en vroeger vooral ook schoolkinderen die er een onderlinge wedstrijd van maakten) probeerden op die dag zoveel mogelijk zielen uit het vagevuur te 'redden'. Het stappenplan ging letterlijk als volgt:

* De kerk in: Je liep de parochiekerk binnen en nam plaats op een knielbank.

* Bidden: Je bad een vastgesteld aantal gebeden, meestal vijf Onzevaders, vijf Weesgegroeten en een Eer aan de Vader ter intentie van de paus. Hiermee had je exact één volle aflaat verdiend en was er symbolisch 'één zieltje verlost'.

* De kerk uit: Om nóg een ziel te redden, mocht je niet simpelweg blijven zitten blijven bidden. De regel van de kerkelijke wet stelde dat een aflaat gekoppeld was aan een nieuw kerkbezoek. Je moest de kerk dus fysiek verlaten.

* Het rondje om de kerk: Om de wet te respecteren, liepen de mensen de kerkdeur uit, maakten een blokje of een toertje rond het kerkgebouw (of liepen simpelweg de drempel over en draaiden zich direct om), om vervolgens weer naar binnen te gaan.

* Herhalen: Eenmaal weer binnen begon het riedeltje van de vijf Onzevaders en Weesgegroeten opnieuw voor de volgende ziel.

Een gezellige drukte

Dit zorgde op Allerzielen voor een uniek en bijna komisch straatbeeld: hele dorpsgemeenschappen liepen in een constante stroom de kerk in en uit en cirkelden rond het gebouw. In de volksmond werd dit fenomeen daarom ook wel spottend "in- en uitbidden" genoemd. In 1967 maakte Rome officieel een einde aan deze praktijk door te bepalen dat een volle aflaat nog slechts één keer per dag verdiend kon worden, waardoor het pesjonkelen definitief naar de geschiedenisboeken verdween.

Je kunt niet zeggen dat de penitentie in overeenstemming is met de begane zonden. Wat is dan de uitkomst?

Je raakt hier de exacte kern van een eeuwenoud theologische discussie en het fundamentele mysterie achter de katholieke sacramenten. Als de penitentie (de straf of boetedoening) die je van de priester krijgt in de biechtstoel inderdaad nooit in proportie of overeenstemming is met de ernst van de begane zonden – want hoe kunnen drie Onzevaders immers de schade van diefstal of bedrog compenseren? – wat is dan de uitkomst?

De katholieke theologie (waar ook Thomas van Aquino een grote rol in speelde) kent hierop een heel specifiek antwoord dat rust op drie opeenvolgende stappen:

1. De uitkomst voor de schuld: Volledige kwijtschelding

De eerste en belangrijkste uitkomst is dat de schuld (culpa) van de zonde direct en volledig wordt uitgewist. Dit gebeurt niet door jouw eigen prestatie of de zwaarte van je penitentie, maar door de absolute genade van Christus via de sacramentele absolutie. Op het moment dat de priester de absolutie uitspreekt, is de zonde voor God vergeven en is de toegang tot de hemel (de redding van de helse straf) hersteld.

2. De uitkomst voor de straf: Er blijft een 'restschuld' open

Hoewel de schuld weg is, gelooft de Kerk dat zonde ook een kosmische orde verstoort en schade toebrengt aan de ziel en de gemeenschap. Er blijft daarom een tijdelijke straf (poena temporalis) openstaan.

Omdat de opgelegde penitentie (het weinige dat je na de biecht doet) bijna nooit in overeenstemming is met die schade, is de uitkomst dat de restschuld niet volledig is afbetaald. Je bent weliswaar gered van de hel, maar de ziel is nog niet volledig gereinigd.

3. De uiteindelijke uitkomst: Het Vagevuur of Aflaten

Wanneer die penitentie niet in overeenstemming is met de begane zonden, wordt het tekort opgevuld via twee wegen:

* In het hiernamaals (Vagevuur): De resterende tijdelijke straffen die op aarde niet zijn goedgemaakt door voldoende boete of penitentie, moeten na de dood worden uitgeboet en gereinigd in het vagevuur voordat de ziel de hemel kan betreden.

* Tijdens het leven (Aflaten): Omdat de Kerk wist dat de menselijke penitentie bijna nooit in verhouding stond tot de zonden, opende zij de zogeheten 'schatkamer van de Kerk' (het overschot aan verdiensten van Christus en de heiligen). Door het verdienen van een aflaat kon die resterende restschuld alsnog hier op aarde worden kwijtgescholden.

Samengevat

Als de penitentie niet in overeenstemming is met de zonde, is de theologische uitkomst dat de menselijke tekortkoming wordt overbrugd door goddelijke barmhartigheid, maar dat de gelovige de resterende zuivering ofwel op aarde (via extra vroomheid en aflaten) ofwel na de dood (in het vagevuur) moet voltooien.

Wat kun je doen om het Vagevuur dan te omzeilen.

Binnen de katholieke theologie en spirituele traditie zijn er verschillende concrete manieren om de loutering in het vagevuur te verkorten of zelfs volledig te omzeilen. Omdat het vagevuur bedoeld is om de 'restschuld' van zonden (de tijdelijke straffen) weg te nemen en de ziel te zuiveren, moet men zorgen dat die zuivering en afbetaling al tijdens het aardse leven volledig plaatsvinden.

Dit zijn de belangrijkste manieren om dat te bereiken:

1. Het verdienen van Volle Aflaten

Een volle aflaat scheldt in één keer alle openstaande tijdelijke straffen voor zonden kwijt. Als je sterft vlak nadat je een volle aflaat hebt verdiend, ga je theoretisch rechtstreeks naar de hemel.

Hoe? Dit kan door het volbrengen van specifieke, door de Kerk aangewezen daden, zoals het bidden van de rozenkrans in groepsverband, een half uur aan Eucharistische aanbidding doen, of de kruisweg bidden.

Strikte voorwaarde: Voor een volle aflaat moet men ook biechten, de communie ontvangen, bidden voor de intenties van de paus én — dit is het moeilijkst — volledig vrij zijn van elke gehechtheid aan zonde, zelfs aan dagelijkse zonden.

2. De Apostolische Zegen op het sterfbed

De Kerk heeft een speciaal vangnet voor het moment van sterven: de Apostolische Zegen met aangehechte volle aflaat.

Wanneer een priester de laatste sacramenten (het Heilig Oliesel of de ziekenzalving) toedient, spreekt hij aan het einde deze specifieke zegen uit.

Door deze zegen worden alle resterende tijdelijke straffen van de stervende op het nippertje kwijtgescholden, mits de persoon de juiste innerlijke gesteldheid heeft.

3. Vrijwillige boetedoening en het 'Kruis' dragen

In plaats van een lichte penitentie in de biechtstoel te accepteren, kan men zelf actief boete doen om de weegschaal in evenwicht te brengen.

* Actieve boete: Vasten, onthouding, aalmoezen geven en materiële offers brengen.

* Passieve boete: Het geduldig, zonder morren en uit liefde tot God verdragen van het dagelijkse lijden, zoals ziektes, tegenslagen, verdriet en fysieke pijn. Thomas van Aquino stelde dat het vrijwillig en liefdevol dragen van aards lijden veel meer spirituele 'reinigingswaarde' heeft dan de loutering in het vagevuur.

4. De Heroïsche Akte van Liefde

Dit is een specifieke spirituele traditie waarbij een gelovige al zijn eigen verdiende 'voldoeningen' (de spirituele waarde van zijn goede daden en gebeden) en alle na zijn dood voor hem opgedragen missen, volledig wegschenkt aan de zielen in het vagevuur.

Je staat dus je eigen 'krediet' af om anderen te redden.

De theologische gedachte hierachter is dat God zo'n daad van pure, onbaatzuchtige naastenliefde zo hoog waardeert, dat Hij in Zijn barmhartigheid de gever bij diens overlijden vaak direct in de hemel opneemt.

5. Het Bruine Scapulier van de Karmel

Dit is een van de bekendste sacramentaliën (vrome gebruiken) binnen de katholieke kerk. Volgens een oude belofte van Onze Lieve Vrouw aan de heilige Simon Stock (het zogeheten Zaterdagprivilege), belooft Maria degenen die het bruine scapulier trouw en devoot dragen, de zaterdag na hun overlijden persoonlijk uit het vagevuur te bevrijden en naar de hemel te leiden.

6. Leven in de Goddelijke Wil

Moderne mystieke stromingen (zoals de spiritualiteit rond Luisa Piccarreta, die in conservatieve katholieke kringen veel gelezen wordt) leggen de nadruk op het volledig laten samensmelten van de eigen wil met de Goddelijke Wil. Wanneer een mens geen eigen egoïstische wil meer heeft, doet hij geen zonde meer en creëert hij ook geen nieuwe 'restschuld' die in het vagevuur uitgeboet moet worden.

Wat met de Mis bijwonen

Het bijwonen van de Heilige Mis is binnen de katholieke leer de allerhoogste en meest krachtige manier om het vagevuur te verkorten of te omzeilen. Thomas van Aquino en latere theologen leggen uit dat de Mis geen menselijk gebed is, maar de sacramentele tegenwoordigstelling van het offer van Christus op Golgotha. Omdat de waarde van Christus' offer oneindig is, is de spirituele kracht van de Mis om 'restschuld' af te betalen groter dan welke menselijke boetedoening ook.

Je kunt de Mis op twee manieren inzetten om het vagevuur te omzeilen:

1. Zelf de Mis bijwonen tijdens je leven (De meest effectieve manier)

Veel theologen en heiligen (zoals de heilige Anselmus) stellen dat het bijwonen van één Mis tijdens het leven meer vrucht draagt voor de eigen ziel dan vele Missen die na de dood voor jou worden opgedragen.

* Voldoening voor zonden: Telkens wanneer je devoot de Mis bijwoont, wordt een deel van je openstaande tijdelijke straffen rechtstreeks uitgewist door de verdiensten van Jezus.

* Volle aflaat: Aan het bijwonen van bepaalde Missen is een volle aflaat gekoppeld (bijvoorbeeld de Eerste Mis van een nieuwe priester, of de Mis op bepaalde hoogfeesten onder de gebruikelijke voorwaarden van biecht en communie).

2. Missen laten opdragen na je dood (De Gregoriaanse Missen)

Als je eenmaal bent overleden, kun je zelf niets meer verdienen. Je bent dan volledig afhankelijk van de levenden die Missen voor jouw zielenrust laten opdragen. Het absolute hoogtepunt hiervan is de traditie van de Gregoriaanse Missen.

* Wat is het? Dit is een reeks van dertig opeenvolgende Heilige Missen, die zonder onderbreking op dertig achtereenvolgende dagen voor één specifieke overledene worden opgedragen.

* oorsprong: Deze traditie stamt uit de 6e eeuw en is vernoemd naar Paus Gregorius de Grote. Hij liet dertig dagen lang missen lezen voor een overleden monnik genaamd Justus, die gezondigd had tegen de armoede. Op de dertigste dag verscheen Justus aan een medebroeder om te vertellen dat hij op dat exacte moment uit het vagevuur was bevrijd.

* uitkomst: De Kerk heeft deze traditie door de eeuwen heen officieel erkend en goedgekeurd als een vrome en zeer betrouwbare praktijk. Hoewel het geen 'automatische garantie' is (God blijft soeverein), vertrouwt de Kerk erop dat door de bijzondere voorspraak van de heilige Gregorius en de dertig offers van Christus, de ziel na dertig dagen uit het vagevuur wordt geleid. Veel katholieken laten daarom nu al in hun testament vastleggen dat er na hun overlijden een Gregoriaanse reeks voor hen moet worden besteld.

** Waarom deden ze dat in de vroege Kerk? Omdat men inzag dat de daad die je had begaan, vroeg om een ​​manier om het goed te maken. Je moest veel ondernemen om de tekortkoming jegens Gods glorie te herstellen, evenals de schade die je wellicht aan anderen had toegebracht. Bovendien moesten je eigen vermogens weer in de juiste orde worden gebracht. Men stelde deze maatregelen dus in om de tijdelijke straf die op een zonde staat, te adresseren. Hoe werkten aflaten nu precies? Het principe is dat je een specifieke handeling verricht – in het Latijn een opera genoemd – en die handeling bezit van nature een zekere hoeveelheid 'verdienste'.

 Stel bijvoorbeeld dat je een 'Weesgegroet' bidt; die handeling heeft dan een bepaalde waarde, namelijk de waarde van één 'Weesgegroet'. Maar stel nu dat je een gebed opzegt waaraan een aflaat van '100 jaar' is verbonden. Wat betekent die 100 jaar? Het zit zo: wanneer je op een bepaald moment of op een specifieke plek zo'n gebed uitspreekt, voegt de Kerk – vanuit haar 'geestelijke schatkamer' – daar een hoeveelheid verdienste aan toe die gelijkstaat aan 100 jaar boetedoening, zoals dat in de vroege Kerk gebruikelijk was.

Dat is de hoeveelheid verdienste die de Kerk uit die schatkamer putte. Dit was dus een serieuze zaak. Het ging hier niet om 100 jaar minder in het vagevuur, maar om een ​​verdienste die gelijkstond aan 100 jaar boetedoening. Vaak zag je aflaten voor zeven jaar, drie jaar, enzovoort. Dit is iets heel anders dan wat paus Paulus VI later instelde. Hij introduceerde de 'veertiendaagse' (quarantena), wat inhield dat een gebed gold alsof je 40 dagen boetedoening had verricht. Paulus VI heeft dit oude systeem echter volledig afgeschaft.

Hij bepaalde dat de verdienste – stel, je bidt een 'Weesgegroet' en draagt ​​dat op als een 'gedeeltelijke aflaat' – op een andere manier wordt beschouwd. Wat er gebeurt, is dat de Kerk niet langer extra verdiensten toekent aan bepaalde gebeden – gebeden die voorheen bijvoorbeeld een aflaat van 100 jaar opleverden. Dat bestaat niet meer. Het enige wat de Kerk nu nog doet, is de waarde verdubbelen; als je een gebed opzegt, voegt de Kerk daar slechts de verdienste van nog eens zo’n gebed aan toe.

Stel bijvoorbeeld dat je een gebed opzegt waar voorheen een aflaat van zeven jaar aan verbonden was – wat gelijkstond aan zeven jaar boetedoening. Als je dat gebed nu opzegt – het is slechts één alinea lang – dan verdubbelt de Kerk de waarde simpelweg, alsof je het twee keer hebt opgezegd. Dat is alles.

De oorspronkelijke kwijtschelding van zeven jaar boetedoening is verdwenen. In feite heeft men de gelovigen een enorme hoeveelheid aflaten ontnomen; het was in zekere zin een vernietiging van de kerkelijke traditie op dit gebied. Het resultaat is dat mensen nu langer in het vagevuur moeten verblijven – iets waar de demonen ongetwijfeld erg blij mee zullen zijn. Bovendien is het zo gekomen dat vrijwel niemand meer iets onderneemt op dit vlak. Ik merk wel dat sommige mensen nog proberen een volle aflaat (plenaire aflaat) te verkrijgen, maar bijna niemand neemt nog de moeite om zich in te spannen voor deze gedeeltelijke aflaten.

Een ander punt is dat je God kunt vragen – als onderdeel van de gebeden die je gedurende de dag opzegt – om je ook een (gedeeltelijke) aflaat te verlenen voor de intenties waarvoor je bidt. God zal je die aflaten dan inderdaad schenken. Als je bijvoorbeeld dagelijks naar de mis gaat, kun je daarnaast ook een aflaat verkrijgen door bijvoorbeeld 30 minuten in de Schrift te lezen – daar komen we zo nog op terug; het lezen van de Heilige Schrift gedurende 30 minuten is een van de manieren die in de huidige regeling voor aflaten worden genoemd. Ook 15 minuten doorbrengen voor het Allerheiligste Sacrament, of het bidden van de rozenkrans in gezinsverband of samen met anderen, kan een volle aflaat opleveren.

 Hoewel het aantal mogelijkheden is ingeperkt, zijn volle aflaten nog steeds te verkrijgen. Voorheen gold voor geestelijken dat zij – mits zij het getijdengebed (het officie) vroom en naar beste vermogen baden, de mis opdroegen, gebiecht hadden en gebeden hadden voor de Heilige Vader – dagelijks automatisch een volle aflaat ontvingen. Priesters konden dus elke dag een volle aflaat verkrijgen enkel en alleen door hun getijdengebed te bidden. Dat is inmiddels komen te vervallen. Maar, het nieuwe getijdengebed duurt – tenzij je het echt heel erg rekt – minder dan 30 minuten. Bij de oude vorm ben je echter al gauw een uur tot wel een uur en een kwartier kwijt. En als het het feest van Christus Koning is, dan ben je – zelfs als je er vlot doorheen gaat – al snel een uur en drie kwartier bezig.

 Maar het punt is: ook als je die 30 minuten overschrijdt, kun je nog steeds de aflaat verkrijgen. Je hoeft daarvoor alleen maar de juiste intentie te hebben. Maar veel priesters weten dat niet, of ze doen het simpelweg niet. De meeste priesters bidden bovendien niet het officie volgens de oude ritus, maar volgens de nieuwe ritus; daardoor kunnen zij op die manier geen volle aflaat meer verkrijgen. Het resultaat is dat alle genaden die mensen voorheen ontvingen door het proces van het verkrijgen van aflaten, grotendeels zijn weggevallen, simpelweg omdat mensen het niet meer zo vaak doen. Dit geldt niet alleen voor de vastenregels uit de vroege Kerk, maar ook voor de boetedoeningen die vroeger na de biecht werden opgelegd.

Als je kijkt naar wat men destijds deed, zouden wij dat nu als buitensporig beschouwen. Maar eerlijk gezegd is het in feite rechtvaardiger, of beter gezegd: meer in verhouding tot de daad. Als iemand bijvoorbeeld overspel heeft gepleegd, dan hoort daar een serieuze boetedoening bij – het is immers een ernstige zonde. Er bestonden destijds specifieke voorschriften voor dergelijke gevallen. Vandaag de dag gaan we er echter al te gemakkelijk vanuit dat Gods barmhartigheid alles wel zal dekken. Vorige week nog wees ik een groep geestelijken – in de context van de biecht – op het volgende: als je iemand een boetedoening oplegt die in geen verhouding staat tot de begane zonde, dan draagt ​​de priester zelf de verantwoordelijkheid voor het resterende deel van de boetedoening.

 Wanneer je dat tegen de meeste geestelijken zegt, kijken ze je verbaasd aan. Ze denken vaak dat ze zomaar een willekeurige boetedoening kunnen opgeven en dat het daarmee in orde is. Maar zo werkt het dus niet. Hoe dan ook, dit geeft een beeld van hoe we in de loop van de kerkgeschiedenis steeds meer hebben losgelaten wat voorheen discipline, vasten en dergelijke vereiste. En nu we in onze huidige tijd zijn beland, vragen we ons af waarom het zo’n puinhoop is.