Archief

Deze operette is de geschiedenis ingegaan als de doorbraak van de grote Zarah Leander die de hoofdrol van Gloria voor haar rekening nam.
Ralph Benatzky, die vooral beroemd is geworden door het samenstellen van de operette "Im Weissen Rössl", werd geboren in Mährisch-Budwitz (Moravia) in 1884 en stierf in Zürich in 1957. Vaak werd hij verkeerdelijk als iemand met Joodse roots bestempeld, maar dat was waarschijnlijk omdat hij tweemaal trouwde, telkens met een Joods meisje. Benatzky had geen gemakkelijke jeugd: nadat hij wegens insubordinnatie van school was getrapt, ging hij op 15-jarige kadet in het leger in Wenen.

     

Maar in het leger werd hij ook aan de deur gezet, naar verluidt omdat hij een duel uitvocht, officieel omwille van gezondheidsredenen. Hij begon dan aan een aantal studies en combineerde met succes muziekstudies met philologiestudies.
Hij startte zijn muzikale successen als songwriter van onder meer "Ich muss wieder einmal in Grinzing sein", "Draussen im Schönbrunner Parke" en "Ich weiss auf der Wieden ein kleines hotel"

Ga naar de volgende link:   www.youtube.com/watch?v=64-IbA5gGyc

Ga naar de volgende link:   www.youtube.com/watch?v=ol6YMZQMPAw

Tegelijkertijd verzorgde hij de muziek van enkele kleinere cabaret-musicals en operettes zoals "Laridon", "Kokettchens Mission" en "Das Blonde Abenteuer". In Wenen werd hij directeur van het Rideamus Cabaret. Hij schreef dan een leuke vaudeville "Prinzchens Frühlingserwachen" en een niemendalletje werd zelfs bewerkt voor het Britse theater tot "The Frolics of Gabrielle". Hij zorgde voor een groot aantal operettes en bühnewerken die U kan bekijken op de website over Ralph Benatzky, http://www.ralph-benatzky.de/main.php
Deze operette is eigenlijk wel een buitenbeentje. Zelden speelt een echte Weense operette zich af in Hollywood! Het werd meteen een mooie, jazzy maar soms ook bijtende Hollywood satire. Mooi is dat Zarah Leander die in 1936 de première speelde en de hoofdrol vertolkte, dat ook nog eens overdeed in 1958 voor de enige CD opname die er van deze operette bestaat (een Weense studio-opname). De CD bevat ook als bonus en aantal historische opnames uit 1936 met Zarah Leander en haar toenmalige tegenspeler Max Hansen.

             
 Max Hansen                                                          Zarah Leander

Een operette met in de hoofdrol een excentrieke filmdiva, paparazzi zonder scrupules, studiobonzen met veel geld maar weinig verstand, hyperventilerende filmdirecteurs, enz., zo zijn er niet veel in de Weense operettegeschiedenis.
Deze operette bevat eigenlijk maar één echte Weense wals, die dan nog verwijzingen bevat naar Amerikaanse films met een setting in Amerika, Mickey Mouse in lederhosen en Amerikaanse toeristen die vallen voor de Beierse klederdracht wanneer ze Salzburg bezoeken. Benatzky schreef deze hitoperette samen met cabaretsterren Paul Morgan, Adolf Schütz (boek) en Hans Weigel (liedjesteksten). Zij ging in première in het "Theater an der Wien" met een cast vol superlatieven: Max Hansen als de Hollywood journalist Axel en de nieuwkomer Zarah Leander in de rol van de film- diva Gloria Mills. Het werd zo'n glansrol dat Zarah Leander zelf kort daarne een Duitse filmdiva zou worden toen ze bij de Duite filmmaatschappij UFA aan de slag kon en zo één van de bekendste sterren van de nazi-cinema werd. Zo werd ze een goede vervangster voor Marlène Dietrich die haar rug had gekeerd naar het gedachtengoed van Het Derde Rijk!
Als opwarmer hoort U één van de beginnummers uit de operette, gezongen door zarah Leander, "Kinostar"

Ga naar de volgende link: www.youtube.com/watch?v=RzoHVr58iy4

Het was echt niet de gewoonte om Weense operettes een setting te geven in Amerika laat staan in Hollywood. Enkele uitzonderingen zijn: "Die Arme Jonathan" van Karl Millöcker uit 1890, "Vergelt's Gott" van Leo Ascher uit 1905, "Die Dollarprinzessin" van Leo Fall uit 1907. Bijzonder is dat ook deze drie operettes in première gingen in het Theater an der Wien. Ook het Hollywoodgegeven dat in de jaren '30 zijn hoogtepunt bereikte, was voor enkele operettes het onderwerp: "Hochzeit in Hollywood" van Oscar Straus in 1928, "Herzogin von Chicago" van Emmerich Kalman ook uit 1928 en "Märchen im Grand Hotel" van Paul Abraham uit 1934. Maar "Axel an der Himmelstür" bleef zeker de meest succesvolle! Daarenboven heeft de operette nog geen last van het naziregime gehad: "Axel" is geestig, soms bijtend en spottend met de politiek! Naast de hoofdplot over de liefde tussen de diva en de journalist, is er de zijplot van de Duitse uitgewekenen naar Hollywood. Gegeven de Duitse situatie na 1933 was dit zeker een realistisch gegeven. het wordt pas zeer realistisch wanneer men weet dat na de Anschluss van Oostenrijk in 1938, Benatzky zelf uitwijkt naar Amerika en Paul Morgan gedeporteerd werd en omkwam in het concentratiekamp. Toch slagen de makers van deze operette naar Joodse traditie aan zelfspot te doen en de moeilijke en zware periode op een luchthartige manier in de operette te verwerken.

Ga naar de volgende link: www.youtube.com/watch?v=0wlFJ3gJsD0

Zoals Max Hansen hierboven het "Lied van de Oude mannen" zingt uit de operette "Axel an der Himmelstür": De dommen hebben geluk, zo hadden ook de makers van de operette geluk dat de eerste keuze voor de vrouwelijke hoofdrol, Benatzky-getrouwe Liane Haid, afhaakte voor de rol. De Deen Max Hansen stelde dan voor om de onbekende Zweedse zangeres Zarah Leander te nemen. Het was al helemaal ongewoon om geen sopraan te nemen voor de leading rol in een operette en daarbij ook nog eens een onbekende dame, dat was toch wel een risico! Een conteraltstem die eigenlijk aanleunt bij een vibrerende diepe basstem, dat was toch echt wel ongewoon.
Max Hansen omschreef het eerste optreden van Zarah Leander als een stem die alle hoeken van de zaal bereikte. De mensen zaten op het tipje van hun stoel. wat was dat? Een primadonna die geen sopraan was, zelfs geen mezzosopraan! Het eerste onwennige rondgekijk ging al vlug over in een besef dat deze dame iets wonderlijks en unieks bevatte! ze kreeg al gauw het label van Greta Garbo van de operette. Vooral het nummer "Gebundene Hände" uit deze operette bleef hangen bij het publiek:

Ga naar de volgende link: www.youtube.com/watch?v=X21EUsdaM-8

Leander bleef Benatzky trouw voor har eerste film in 1937 "Zu neuen Ufern" waarvoor benatzky twee hits componeerde: "Ich steh' im Regen" en "Yes, Sir!"

Ga naar de volgende link:  www.youtube.com/watch?v=eQqym78NV2E

Ga naar de volgende link:  www.youtube.com/watch?v=mBk0QauAbHw

In Duitsland werd ondertussen de operette "Axel an der Himmelstür" tot een nazi-operette omgevormd. zo werden bv de Joodse schrijvers van de affiche geschrapt. In deze versie die vooral in Munchen speelde, werd de rol van Axel vertolkt door Johannes Heesters, de nederlandse operettezanger. Hij geldt als een fenomeen: hij werd geboren in 1903 en staat in het Guiness Book of records als oudste artiest die nog steeds optreedt: hij is inmiddels 108 jaar oud!!! Zijn optredens tijdens het naziregime zouden hem later steeds parten blijven spelen wanner hij terug wou optreden in Nederland. Men scandeerde er meermaals "Heesters SS!" en zo maakte men hem duidelijk dat hij beter in Duitsland bleef.
Leander werd nog gevraagd om de rol van Gloria te spelen in een speelfilm, maar dat weigerde ze omdat ze inmiddels weer naar Zweden was getrokken. Na de oorlog verdween de operette zowat in de vergeetschuif en het waren eerder de zeemzoete Weense operettes die overeind bleven. Toch bleef Zarah Leander bekendheid vergaren en bleef ze nummers uit "Axel" zingen. Dat maakte dat men op het idee kwam in 1958 een totaalopname van de operette te maken, opnieuw met Leander in de hoofdrol. Wanneer je deze uitvoering hoort, lijkt het wel of Zarah leander nog beter is geworden dan in 1936. Alleen Toni Niessner als Axel is misschien niet zo sterk als Max Hansen, maar de opname blijft wel een schitterend werkstuk! het aparte stemgeluid van Max Hansen kon hij  niet echt benaderen. U hoort Max Hansen hier met een lied uit de operette "Axel an der Himmelstür" Ga naar de volgende link: www.youtube.com/watch?v=_sieJyfv5SE In deze operette waagde Max Hansen zich zelfs aan een soort jodelen in het nummer "Hollyhollyhollyhollyhollywood"

DEZE OPNAME IS MOMENTEEL NIET BESCHIKBAAR

Het is echt spijtig dat deze operette tegenwoordig niet meer op de affiches te vinden is van operettegezelschappen. Wellicht heeft de colloratuur van de hoofdrolspeelster hier iets mee te maken maar het is zonde dat deze mooie, ironische, ritmische muziek niet meer gespeeld wordt. Tot besluit een modernere versie van Hollyhollyhollyhollywood en nog enkele liederen uit de operette

Ga naar de volgende link:      www.youtube.com/watch?v=tBUdKqnUxVk

Met de operette Jabuka brengt Strauss Jr een oude Servische liefdeslegende op de bühne. Als opwarmer hoort U de ouverture:

Ga naar de volgende link:   www.youtube.com/watch?v=TE_pHUFjysA

De operette speelt in het 19de eeuwse Servië. Het is Strauss 14de podiumwerk. De première in 1894 vond plaats ale een jubileum voor Strauss die er 15 jaar carrière had opzitten. Ondanks het enthousiasme en succes van de eerste voorstellingen (met de vedette Alexander Girardi in de hoofdrol), kwamen de tekorten in het libretto (van Max Kalbeck en Gustav Davis) al gauw naar boven. Waarschijnlijk vond Strauss zijn interesse in het thema na het zien van Smetana's "Die verkaufte Braut" waarvoor Kalbeck de Duitse versie schreef. Al snel kwamen de twee librettisten in conflict: Kalbeck, die zijn eerste bühnewerk schreef, wilde meer de operakant uit, terwijl Davis, die de teksten van de liederen voor zijn rekening nam, meer de tradiotionele operettekant uitwilde!

  
Het kwam tot een hevige ruzie die er toe leidde dat de librettisten ermee stopten en Strauss tussen twee vuren zat! Resultaat was dus een zeer zwak libretto, maar op muzikaal vlak een meer dan interessant werk, tussen de opera en de operette in!
Professor Christian Pollack een eminentie op operettevlak, omschrijft Jabuka als een meesterwerk met prachtig koor- en orkestwerk en doorspekt met aria's die Girardi goed afgingen! Ondanks het librettodebacle bleven Kalbeck en Strauss goede vrienden, maar wel jammer dat Kalbeck hiermee zijn bühnedebuut verknalde Op You Tube kan U nagenoeg de hele operette beluisteren, welliswaar in verschillende stukken. Lokale mannen en vrouwen zijn op weg naar Jabuka voor het jaarlijks appelfestival. Een gebruik wil dat een jongman die in een appel bijt, deze appel doorgeeft aan het meisje waar hij wil mee trouwen. Als deze er ook in bijt, stemt ze in. Bijt ze er niet in, wijst ze hem af. Er arriveren twee verarmde edelmannen, Mirko en Vasil, die hun ruinekasteel trachte te verkopen aan de rijke zetmeelfabriekseigenaar Bambora. Die trapt daar niet in, zodat de twee op zoek moeten naar een rijke buid. Ze worden de risé van de andere deelnemers aan het festival die hen belachelijk maken. Dan horen ze dat Jelka, de rijke boerendochter, het festival zal bezoeken. Ondertussen verschijnt ook de gerechtsdeurwaarder Joschko met zijn helper Franjo. Mirko en Vasil vrezen dat ze hun kasteel gaan kwijtraken voordat ze het kunnen verkopen aan Bambora. Wanneer deze aankomt met zijn dochter Annita, doet Vasil een poging zhet kasteel te verkopen door het op te hemelen. maar Bambora klaagt dat het niet goed gaat in de zetmeelindustrie. de mannen gaan dan kaart spelen en vooral vals spelen. Annita merkt op dat het verwerven van een kasteel toch wel een goede zaak kan zijn. De rijke boer Mischa en zijn mooie dochter Jelka en haar tante Petrija komen toe na een defect aan hun rijtuig. Jelka bezingt zichzelf als de schoonheidskoningin van het festival. Mirko ziet haar wel zitten maar Jelka weigert zijn avances. Mirko vraagt hulp aan Joschko om Jelka te strikken. deze stemt toe in de hoop zo het kasteel te bemachtigen.

                                                      

Act 2: de tweede acte speelt zich af op het kasteel van Mirko en Vasil, dat Mirko ombouwt tot een herberg om zo alle gasten te kunnen ontvangen. vasil maakt avances bij Annita, iets wat Bambora wel zint, want hij ziet zo zijn kans het kasteel en een adelijke titel te bemachtigen. Voor Mirko verloopt het moeilijker, want jelka wil maar niet toehappen. Wanneer hij haar een appel presenteert, gooit ze hem na een zekere aarzeling voor zijn voeten. Mirko blijft echter verliefd en de andere gasten amuseren zich kostelijk met dit ongelukkige "paartje".Act 3: De rijke boer Mischa komt aan op het kasteel. Hij verneemt dat Mirko en Vasil er helemaal niet goed voorzitten en dat Joschko als gerechtsdeurwaarder hun kasteel wil inpikken. Als Bambora dat hoort, probeert hij Annita weg te halen van vasil. Ondertussen probeert een dronken Joschko zoveel mogelijk spullen uit het kasteel mee te nemen. Mischa dreigt ermee hem aan te klagen voor fraude, waardoor Joschko het onderspit moet delven. Wanneer Jelka de spot wordt voor de gasten, komt Mirko tussenbeide en laait de liefde weer op. Strauss zorgt voor een echt operetteslot met twee liefdeskoppels Vasil en Annita en Mirko en Jelka!

"Die Perlen der Cleopatra" is een operette van drie actes met een libretto van Julius Brammer en Alfred Grünwald die voor het eerst werd opgevoerd in 1923 in het "Theater an der Wien" in Wenen.
Oscar Straus is een Oostenrijkse operettecomponist (1870 Wenen - 1954 Bad Ischl) die eigenlijk is geboren onder de naam Oscar Nathan Strauss met twee "s"en. Later liet hij de naam veranderen in Straus om zo een verwarring met de Strauss-walsdynastie te vermijden.

             

                           

Rond de eeuwwisseling maakte Oscar Straus een aantal succesrijke operettes waarvan in 1907 "Ein Walzertraum" één van de meest in het oogspringende is!
Wanneer ik de operette "Die Perlen der Cleopatra" voor het eerst hoorde, meende ik eerder invloeden van Offenbach en Wagner te bemerken dan Weense invloeden.
Wat zeker is dat er heel wat ironische knipogen inzitten en dat, net zoals bij Offenbach, pikante toespelingen verweven zitten in de teksten! Wat te denken over het openingslied helemaal in het begin van de operette wanneer de Syrische Prins Belladonis arriveert in het paleis van Koningin Cleopatra. Hij zingt er het lied "Meine Kleine Liebesflöte" en de uitvoering van het Muziektheater uit Munchen laat aan de verbeelding niet veel meer over!

De operette speelt zich af in de antieke havenstad Alexandrië in de tweede helft van het jaar 100 voor onze tijdsrekening. Nadat prins Belladonis zijn lied heeft afgewerkt verschijnt Cleopatra. Zij beklaagt zichzelf en ziet een liefdesaffaire wel zitten om haar van haar kwaaltjes te verlossen. Pampylos, die haar horoscoop leest, ziet een flirt voor Cleopatra met Belladonis wel zitten. Ondertussen komt de legionair Silvius terug vanuit het kamp van Caesar. Hij is verliefd op de gezelschapsdame van Cleopatra, Charmian, maar Cleopatra strikt Silvius in haar eigen netten. Charmian wordt getroost door Pampylos en Belladonis, die Charmian aanraden een ander "lief" te zoeken, daarbij eerst aan hunzelf denkende! In haar boudoir hoort Cleopatra dat Silvius verliefd is op Charmian. Ze doet één van haar befaamde liefdesparels in rode wijn en wanneer Silvius de wijn drinkt, bedrijven Cleopatra en hij nadien de liefde!
In de tweede act worden de verwikkelingen nog groter: De Nijl is bijna opgedroogd. Cleopatra bezoekt de God Ptah en dankzij de kussen die ze de mooie priester Radamos geeft, begint het water weer te stijgen!

                                    
Ondertussen wacht Belladonis nog steeds op Cleopatra en hij wacht met zijn "kleine liefdesfluit" in het liefdesconservatorium bij de jonge studentes waar hij zijn erotische fantasiëen kan botvieren. Silvius is niet blij dat Cleopatra blijkbaar niet genoeg heeft aan hem en hij zint op wraak door steun te geven aan de opstandelingen die Cleopatra van de troon willen stoten. Cleopatra en haar trouwe Pampylos breken de opstand en Silvius verdwijnt in de ketens! Act 2 eindigt wanneer Cleopatra weer één van haar liefdesparels oplost voor Belladonis!
Act 3: nadat Cleopatra gebruik heeft mogen maken van de liefdesfluit van Belladonis, neemt ze afscheid van hem door hem een stuk land te schenken. Dan komt Marcus Antonius aan met zijn schip! Hij roept Egypte uit als een Romeinse provincie. Cleopatra zal ook hem in haar netten lokken met haar beroemde liefdesparels!

Kenners omschrijven deze operette als een meesterwerk van operette en cabaret, wars van enige erotische preutsheid of ingetogenheid. Op dat gebied alleen al is deze operette een buitenbeentje. De librettist had een boon voor Nietzche en Wagner, en dat voel je ook bij deze operette.
Naar analogie met "Le Chat Noir" in Parijs, zat Straus mee in het groepje dat de "Überbrettl" oprichtte, een cabarethuis waar men naar hartelust kon schimpen met de welvoeglijkheid en de bestaande morele waarden.

        

Straus ontmoet er ene Rideamus, waarmee hij zijn eerste burleske operettes maakt. Ze zaten vol met maatschappijkritiek en ironische en cynische knipogen naar toenmalige gebeurtenissen en opvattingen. Dit werd beter onthaald in Berlijn dan in Wenen, maar naarmate de eerste wereldoorlog nadert, krijgt dit soort werk minder bijval. Die Lustige Nibelungen (1904) kon nog enigszins bekoren, maar Hugdietrichs Brautfahrt (1906) was helemaal geen succes.