Archief

Empathische zorg: een samenvatting.

Lezers vroegen ons een samenvatting te geven hoe wij empathische zorg zien.

Empathische zorg is ...
• gericht naar de hele mens (holistisch).
• gericht naar waarden zoals aandachtige nabijheid (presentie), respect, luisterbereidheid. We vertrekken van herkenbare, dagelijkse situaties van zorgvragers en zorgverleners. waarin de zorgverleners een rol kunnen spelen zowel in het luisteren als in het optreden. Het curatieve, de ziekte en de beperking spelen niet de hoofdrol, wel de vaak fragiele persoon.
• vertrouwen geven aan de anderen en aan jezelf.
• deel van een totale zorg.
• stapsgewijs aan te leren: reflexief te werk gaan en zoeken naar verrijkende voorbeelden uit je werkomgeving.
• gelegenheid geven om met elkaar te reflecteren over de zorg op basis van behoeften en beleving
• dat de andere zich als mens gekend voelt en nabijheid ervaart en dat verzorgenden en paramedici zich bewust zijn/worden van de momenten dat ze echt contact hebben en hoe ze het tot stand hebben gebracht.
• verwant met de presentiebenadering of menslievende zorg, het zingevingmodel en de ontsluitende zorg.

Empathische zorg en patiënteneducatie

Bij de redactie en digitale vormgeving van Empathische zorg - vormingssituaties en werkplekleren voor zorgverleners, naar een ontwerp Dr. Marleen Moeremans - vroegen de zorgmedewerkers naar de effecten van deze vormingssituaties naar de patiënten en bewoners toe.
Hoewel deze publicaties geen directe patiënteneducatie zijn, kan je er niet om heen om zeker in de empatische zorg te luisteren naar deze vraag en een begin van antwoord te geven.
In het algemeen zien we dat in de wetenschappelijke literatuur weinig gegevens aanwezig zijn van de patiënteneducatie op de behandeling. Er zijn weinig evaluatiecriteria voorhanden, en zeker op het vlak van lange termijn zijn deze gegevens voorlopig bijzonder schaars.
In het tijdschrift voor huisartsen, geriaters en gastro-enterologen Medi-sfeer van mei 2012 verscheen een Woord Vooraf die daarop inging. De conclusies (verwijzend naar een Brits onderzoek – DESMOND bij diabetespatiënten type 2):
Er zijn weinig of geen verschillen tussen de onderzoeks- en controlegroepen.
Positief: uit de vragenlijsten bleek dat de patiënten die hadden deelgenomen aan het programma voor patiënteneducatie meer inzicht hadden in hun ziekte en zich meer bewust waren van het chronische karakter ervan en van hun vermogen om de evolutie ervan te wijzingen; de geëduceerde patiënten stapten ook af van bepaalde overtuigingen met betrekking tot hun ziekte.

De slotopmerking: “Moet de opleidingsduur worden verlengd of moeten frequentere ontmoetingen of ‘herinneringsprikjes’ worden geregeld zoals de onderzoekers voorstellen?”

Voor de teksten van de brochures, websites en blogs van Empathische zorg:
 http://users.telenet.be/siti4/index.htm

Metz (Lotharingen – Frankrijk):dichtbij en zeer interessant

Metz ligt in de regio Lotharingen en in het departement Moselle (57) waar de Moezel samenvloeit met de Seille (de stadspoort Porte des Allemands gaat over Seille) en is nog altijd een 'waterstad'. Metz was een belangrijke stad in Gallië en werd rijk door zijn uitvoer van wijn; geplunderd in 451 door Attila.

Metz bleef lang een vrije stadsrepubliek binnen het Heilige Romeinse Rijk. De bevolking van deze dicht bij de taalgrens gelegen stad sprak een Frans dialect. Metz was ook de zetel van het prinsbisdom Metz en het aantal religieuze gebouwen in de stad nam dan ook flink toe.
In de late middeleeuwen was Metz met ruim 30.000 inwoners een van de grootste steden van het Duitse Rijk.
In 1552 werd de koning van Frankrijk Hendrik II soeverein vorst van de drie bisschopssteden Metz, Toul en Verdun. Metz veranderde dan in garnizoensstad en had een belangrijke plaats in het Franse koninkrijk.
Metz werd gedurende de Frans-Duitse Oorlog van 1870 belegerd en door het nieuwe Duitse Rijk bij de Vrede van Frankfurt ingelijfd. Het was de hoofdstad van Duits Lotharingen van 1871 tot 1919. Na de annexatie bleef de stad groeien, vooral ook omdat veel Duitse immigranten zich er vestigden. Gedurende enkele decennia zou de stad een Duitstalige meerderheid hebben. Opvallend zijn de enorme gebouwen in neoromaanse of neogotische stijl, die in de Duitse periode werden gebouwd. (info o.a. Wikipedia en toeristische gidsen).
Deze garnizoensstad, het imposante station diende veel soldaten te kunnen aan- en wegbrengen, valt op door zijn gele gevelstenen, een steen van de streek, die een zonnige sfeer oproept, samen met de wijndegustaties.
Vroeger reden wij voorbij Metz op weg naar het zuiden via Dijon en Lyon. Meer en meer trekt Metz en directe omgeving toeristen aan van Frankrijk en het buitenland omwille van de sfeer, het goede microklimaat en nu vooral door het Centre Georges Pompidou een satellietmuseum geopend, het Centre Pompidou-Metz voor moderne kunst. Sinds 2010 zijn er drie expositieruimtes en een centrale hal. Een golvend houten dak overkoepelt het geheel. Er zijn kunstwerken uit de collectie van het Musée national d'art moderne. http://www.centrepompidou-metz.fr/

We vonden Metz een aangename, dichtbije bestemming voor een dag of voor een tweedaagse. Cultuur, wandelen in de natuur, wijn, pittige restaurants.

Architectonica: aangepaste nieuwbouw voor mensen met dementie

Ik zoek geregeld naar realisaties die het leven van mensen met dementie in WZC’s beter, menselijker, boeiender maken.
Zo las ik dat in het nieuwe boek van Verhaest,P. en Stroobants, E. Architectonica, een huis voor mensen met dementie (EPO, 2012) enkele aanbevelingen.

• Vermijd blinkende tegels, de bewoners gaan vlug denken dat de vloer nog nat is en dat ze daarop niet durven stappen op gevaar van te vallen.
• Vermijd behangpapier en behangpapier met reliëf: dat brengt sommigen in verwarring.
• Een andere tip: laat de buiendeur opgaan in een muur.

Door deze en andere bouwtips toe te passen, zijn de mensen minder geagiteerd.
In het algemeen zoekt men voor de bewoners dat ze een gemeenschap kunnen vormen met voldoende ruimte voor privacy. Zo wordt het samenleven makkelijker.
Belangrijk ook dat er voldoende lichtinval is en dat uitgekeken moet worden naar wintertuinen en veranda’s.

In boekaankondiging lazen we van Marco Blom, adjunct-directeur Alzheimer Nederland (mei 2012) "Een prachtig en praktisch boek dat duidelijk maakt hoe belangrijk een visie is bij het toepassen van wetenschappelijke kennis én bij praktijkervaringen, om zo - letterlijk en figuurlijk - ruimte te geven aan goede zorg voor mensen met dementie."

Aanvullende info: Hoe moet een woonzorgcentrum er uitzien om mensen met dementie er zich thuis te laten voelen? Aan welke vereisten moet het gebouw beantwoorden om ze er hun weg te doen vinden en te laten aarden? Erik Stroobants maakte de interviews (hij kent de problematiek uit eerste hand) en Patrick Verhaest vond antwoorden op vragen over dementievriendelijk bouwen en inrichten in resultaten van wetenschappelijk onderzoek en stellingen van deskundigen.

Out of the box – inventieve oplossingen

In onze weblog Out of the box – buiten traditionele denkkaders van 31 mei 2012 hadden wij over het belang van waar het mogelijk was inventieve, alternatieve oplossingen te zoeken.

Onlangs las ik een anecdote van een pediater S.V. van UZA Antwerpen (DM 4 juni 2012).
In zijn slaaplab was er een baby die alleen kon indutten als hij door het haar van zijn moeder kon woelen.
De oplossing: een pruik. Deze alternatieve oplossing, out of the (slaap)box had succes.
De verzuchting van de pediater: ‘Soms moet je inventief zijn.’

De relatie Brugge - toerisme is complex en dubbelzinnig.
Brugge heeft toeristen nodig om Brugge te zijn met haar faam als cultuurstad, als Werelderfgoed.. Aan de andere kant verdringt het toerisme gewone stedelijke activiteiten van bewoning tot mobiliteit.
In Brugge ben ik geboren, speelde op de straten, op de vestingen en langs het kanaal. Ik liep er school in de parochieschool van de Sint - Magdalenaparochie, nu met een ‘speciale’ parochiekerk en later in het college aan de Potterierei, niet ver van het Groot Seminarie en naast de reien.

Ik zag het aantal B&B, hotels, restaurants, bistro’s en drukte met de jaren toenemen. Ik stelde vast dat Brugge een groot aantal kwaliteitsrestaurants bezat. Het meest befaamde restaurant is misschien wel De Karmeliet, in de Langestraat (Van Hecke). Wel zeer prijzig. Men raadde mij aan de bistro-versie van dit restaurant te gaan: Refter.
We hadden op een zaterdagmiddag gereserveerd (050 444 900 - gesloten op zondag en maandag). De website gaf ons al een eerste idee van inrichting en de menu’s: www.bistrorefter.com
Je merkt dat er drie onderdelen zijn: BistroRefter, het hotel Bonrepo beide in de (Molenmeers 2); het sterrenrestaurant De Karmeliet (Langestraat 19 - 050 33 82 59; gesl. zon- & maandag).
Een aanrader in de Refter is het driegangenmenu met mogelijkheid om wijn per glas te bestellen. Refter heeft een halfopen keuken. Het tuinterras loopt door naar het tuinterras achter de Karmeliet. Voor ons een minpuntje: we vonden dat er meer toiletten mochten zijn met meer ruimte.
Alles bij elkaar een aangename eetervaring in een sfeervolle buurt.

Sint – Walburgakerk Brugge

Deze barokke kerk werd ingewijd in 1642, tijdens de viering van het honderdjarig bestaan van de Sociëteit van Jezus (de Jezuïeten). Bouwmeester was de Brugse architect en jezuïetenbroeder Pieter Huyssens. Het was de eerste kerk ter wereld die toegewijd werd aan Sint-Franciscus-Xaverius wiens beeld boven de ingang aan de gevel prijkt.
De Jezuïeten hadden zich in 1575 in Brugge gevestigd. Sint-Ignatius van Loyola, de stichter in 1534 van de Sociëtiet van Jezus verbleef tweemaal bij zijn Brugse vrienden. Pieter Huyssens was een van de architecten van de aartshertogen Albrecht en Isabella en bouwde ook andere kerken, zoals die van Sint-Carolus Borromeus te Antwerpen.
Na de (tijdelijke) opheffing van de jezuïetenorde in 1772 werd het kerkgebouw, dat geen bestemming meer had, in 1779 overgenomen door de parochie van Sint-Walburga, ter vervanging van de nabij gelegen Sint-Walburgakerk, die bij de parochianen niet meer in de smaak viel en daarom min of meer ten onrechte bouwvallig werd genoemd. De Sint-Franciscus-Xaveriuskerk kreeg daarmee de heilige Walburga als patroonheilige.
Men vereerde er Onze-Lieve-Vrouw en de Mysteries van de Rozenkrans (beeld in de doopkapel en 15 schilderijen over de Mysteries van de Rozenkrans, (allemaal afkomstig uit de Predikherenkerk).

Interessant weetje: gedurende de Franse Revolutie fungeerde het kerkgebouw als "Tempel van de Rede". Bij het herstel van de kerken in 1802 werd de kerk tijdelijk als Sint-Donaaskerk gebruikt, ter vervanging van de gesloopte kathedraal, waarvan het grondgebied werd ingelijfd bij de Sint-Walburgsparochie.
Van 1934 af werd de kerk opnieuw aan de patrones van deze parochie toegewijd. Bezienswaardigheden:
Marmeren retabel met altaarstuk van de Brugse schilder Suvée (prijs van Rome) (1783), een witmarmeren communiebank uit 1695, gebeeldhouwd door de Antwerpenaar Verbrugghe, gelijkaardig als de communiebanken van de zijkapellen in de Sint-Carolus-Borromeuskerk te Antwerpen. Preekstoel uit 1667; Koperen koorlezenaar uit 1776 afkomstig uit de gesloopte Sint-Donaaskathedraal; Biechtstoelen, in 1802 geplaatst ter vervanging van de tijdens de Franse Revolutie verdwenen barokpreekstoelen. Orgel gebouwd in 1739 en in 1992 gerestaureerd tot een zuiver barokorgel; doksaal (zangerskoor) 1763.

Toen we deze kerk bezochten, ging er een uur later een huwelijksviering door. Zo hadden we ruim de tijd voor het interieur en de tijdelijke tentoonstelling ‘Maria met Kind’.
De beelden zijn rijkelijk opgesmukt zijn; ze werden in processie meegedragen. Het gewicht werd verminderd omdat de beelden staakmadonna's worden: alleen de handen en het hoofd zijn uitgewerkt. Deze lichaamsdelen worden aan een constructie van latten gemonteerd, waarna het geheel wordt aangekleed wat makkelijker verliep. Later werden juwelen aan toegevoegd; zilveren kronen: de beelden waren 'rijkelijk'. We dachten hierbij aan de juwelen die geleidelijk aan werden toegevoegd, door milde schenkers aan de reliekhouder van het miraculeuze beeldje van St. Foye in de abdij van Conques op de Compostelaroute.
http://nl.wikipedia.org/wiki/Abdijkerk_van_Sainte_Foy

Weetje: In Brugge telde men onlangs meer dan 310 Maria beelden op gevels en pleinen. info: uitleg gids, pancartes in de kerk en websites: hieronder.

Afbeeldingen http://downloads.brugge.be/musea/mariainbeeld.zip De persmap kan ook online geraadpleegd worden en teksten kunnen overgenomen worden via www.museabrugge.be onder de rubriek ‘pers’. Sint-Maartensplein 1-B 8000 Brugge open: 10 > 13 u. + 14 > 18 u. Gratis

Mariadevotie tijdens de contrareformatie (Brugge)

Naar aanleiding van diverse tijdelijke tentoonstellingen in kerken in Brugge (2012) vond ik op de website over religieus erfgoed enkele interessante invalshoeken, die tevens verwerkt werden in de pancartes in de verschillende kerken.
http://www.brugge.be/internet/nl/content/files/musea/nl/Persdossier_MIB.pdf
Toespraak door Benoît Kervyn, consulent kerkelijk erfgoed :
“…Als antwoord op de hervorming kent tijdens de contrareformatie de Mariadevotie een nieuw impuls. Vanaf die 17e eeuw ijvert men om de Mariabeelden nu niet langer enkel met een mantel te tooien maar worden de Madonna’s volledig aangekleed; daarmee bedoel ik met hemd, onderrok, kleed, kapje, sluier, mantel tot schoenen. Doordat de Moeder en Kind-beelden uit één blok hout of steen bestonden was dit aankleden niet evident. Sommigen schrokken niet om dergelijke middeleeuwse beelden middendoor te zagen of amputeerde men de voetjes van het Kind Jezus, opdat het aankleden vlotter zou verlopen. Een Brugs voorbeeld van dergelijke verminking, maar ondertussen gelukkig hersteld, is het beeld van OLV van de Potterie. Indien de monolitische vorm een praktische struikelblok was dan behoorde de typische S-vormige houding van de middeleeuwse Mariabeelden tot een verouderd schoonheidsideaal. Het is dan ook in die context dat we het ontstaan van de staakmadonna’s in de barokke periode moeten situeren. Zoals de term het duidelijk maakt bestaat dergelijk beeld uit een gesculpteerd hoofd en armen, alles gepolychromeerd en de rest van het lichaam bestaat uit latten of staken. Daarbij is het Jezuskind een los gebeeldhouwd onderdeel en kan via een pin gemakkelijk van zijn moeder losgemaakt worden zodat het aan- en uitkleden in de beste omstandigheden kunnen verlopen. Naast luxueus textiel zoals fluweel, moiré, damast, brokaat, kant en de rijke afwerking dmv goud-, zilveren zijdedraad, franjes, pailletes, kwasten, cabochons enz. worden de Mariabeelden bedolven onder zilver en juwelen. Als Regina Caeli (Hemelse koningin) krijgt de Moeder Gods een zilveren kroon en scepter, haar zoon, als Salvator Mundi (redder van de wereld) draagt een wereldbol en op het hoofd een beugelkroon. Schenkingen doorheen de jaren zorgen ervoor dat bepaalde Madonna’s over een ware juwelenkist beschikken. Opvallende sieraden zijn de kruishangers, de Vlaamse harten en oorringen. Vaak zijn er in de reeds aangehaalde kronen en scepters tientallen ‘gecouleurde stenen’. Zeker vermeldenswaardig, en deel uitmakend van deze specifieke processiebeelden zijn de zilveren kransen omheen die beelden. De bogen zijn versierd met zilveren bloemen, heel gedetailleerd weergegeven, die naar de Moeder Gods verwijzen, zoals de lelie, de roos en het madeliefje. Deze versiering is vaak vervaardigd met de aalmoezen achtergelaten door de pelgrims of door het smelten van de aan het beeld geschonken ex-voto’s.” (…)

Out of the box – buiten traditionele denkkaders

Out of the box'-denken (outside the box-denken) is een modewoord in management-kringen en betekent buiten de doos, d.w.z. het bestaande denkkader van een organisatie doorbreken.
‘Vroeger’ was dit een illustratie van het doorbreken van de voor de hand liggende gestalt. (Gestaltpsychologie – vooral met visuele voorstellingen). Bij het brain stormen stimuleert men de deelnemers naar het zoeken naar creatieve oplossingen (groen licht fase).
Dit soort denken sluit aan bij het paradigmabegrip in de wetenschapsfilosofie: in de wetenschap en in het onderwijs werkt men met gangbare opvattingen hoe wetenschap in elkaar steekt en hoe ze moet verlopen. Een paradigma - denkkader omschrijft waarbinnen de 'werkelijkheid' geanalyseerd en beschreven wordt. Langer bestaande paradigma's worden vaak niet eens meer als zodanig ervaren onderwijs maakt een paradigma 'vanzelfsprekend' Af en toe komt er een reactie: een paradigma wissel (shift) cf. Thomas Kuhn: klassiek voorbeeld van het bestaand denkkader geocentrisme (aarde als middelpunt) naar heliocentrisme). Geocentrisme: de zon en andere hemellichamen draaien om de aarde heen; heliocentrisme:de aarde is niet langer het centrum van het zonnestelsel en het universum is.

Toen ik nog daarover les gaf – in kader van probleemoplossend denken, heuristieken en algoritmen, werkte ik met mijn studenten aan de opdracht: “Je ziet negen punten. (niet erbij zeggen dat ze volgens een vierkantfiguur gerangschikt staan). Verbind met vier rechte lijnen alle punten zonder de punten meer dan één keer te raken.” Om deze puzzel op te lossen moet je buiten de kaders van de doos (out of the box) treden, dus de gestalt van het vierkantig doorbreken. Na een zekere tijd gaf ik een minimale hulp: “Ik heb niet gezegd dat je binnen het ‘vierkant’ moet blijven.” Een volgende hint: “Ik verbind nu drie punten en ga buiten het vierkant.” Na een tijdje vond men een oplossing. Meerdere goede oplossingen zijn mogelijk; telkens is men wel verplicht de gestalt van het vierkant te doorbreken. Zie http://nl.wikipedia.org/wiki/Outside_the_box-denken

Ik dacht verder na over the out of the box o.a. naar aanleiding van gesprekken over de veranderingen in het onderwijssysteem in Vlaanderen. De Vlaams minister van Onderwijs had het over het tekort aan klaslokalen. Een mogelijke denkpiste out of the box is twee leerkrachten samenbrengen in een (groot) leslokaal. Een leerkracht kan bijv. een aparte leegroep begeleiden als vorm van interne differentie.

Brugge Sint - Jacobskerk
info: http://www.kerkeninvlaanderen.be/pages/kerk_01195.htm en uitleg gids en brochure De Sint-Jacobsparochie werd rond 1240 afgesplitst van de oude parochie van Sint - Salvator. Men bouwde een bescheiden vroeggotische kerk, die midden 15de eeuw verbouwd werd tot de huidige driebeukige kerk met zware kruisingstoren; De kunstschatten in deze bakstenen hallenkerk kwamen door de welvaart en de milde giften van de hertogen van Bourgondië en de rijkdom van de gilden en patriciërs cf. de vele graf- en gedenkplaten). Opmerkelijk is het eikenhouten gewelf van het hoofdkoor. Wat ons het meest charmeerde was de prachtig gerestaureerde grafkapel van Ferry de Gros, schatbewaarder van de Orde van het Gulden Vlies. Bovenaan ligt Ferry de Gros met zijn eerste echtgenote, onderaan ligt zijn tweede echtgenote. Deze grafkapel staat vol symboliek: spreuken, wapenschilden, versieringen.  Op de zoldering uitbundige versieringen, wapenschild en de namen van de vier evangelisten.   
Als je de kerk verlaat moet je even letten op de grote overlijdensberichten aan de gevel. Dit is gebruikelijk in vele kerken in Brugge en in West - Vlaanderen. Bij het verlaten van de kerk zie je een plakkaat: urinoir om 50 m. Hier ook nog urinoirs bij het kerkgebouw. In de omgeving schitterende hotels en pittige winkels.
Zoek nog eerst de koperkleurige schelpen op de trottoirs, want deze kerk was een halteplaats voor pelgrims. Op de voorgevel zie je de heilige Jacobus afgebeeld.