ontbreekt links in de Vlaamse Beweging?

Een van mijn trouwe lezers klaagt erover dat links ontbreekt in de huidige Vlaamse Beweging. Ik deel zijn bezorgdheid, maar kan er alleen op wijzen dat dit niet altijd zo is geweest.

Er was om te beginnen August Vermeylen met zijn beroemde essays: ‘Kritiek der Vlaamse Beweging’ en ‘Vlaamse Beweging en Europese Beweging’ – beide gepubliceerd rond 1895.

In het eerste opstel betoogde Vermeylen dat het niet voldoende was dat fabrieksbazen onze taal spraken, ze moesten hun arbeiders ook behoorlijk betalen. Idem dito voor het parlement:  het Nederlands gebruiken deed weinig ter zake als er geen wetten van sociale rechtvaardigheid werden gestemd.

Dit gedachtegoed werd grotendeels overgenomen door Maurits Coppieters, ooit de éminence grise van de Volksunie, die samen met Norbert Debatselier ‘Het Sienjaal’ schreef :  een Vlaamse vertaling van de rapporten van de Club van Rome, zeer vooruitstrevend maar helaas nagenoeg ongelezen gebleven.

Voor Coppieters moest het nationalisme tegelijkertijd een internationalisme zijn, een standpunt dat ook verspreid werd door Nelly Maes en Willy Kuypers. Zoals eerder gezegd ben ik Vlaamsgezind opgevoed, niet ideologisch wel op een romantische manier. Mijn vader is nog bij het VNV geweest – zonder zich schuldig te maken aan collaboratie – en heeft mij aangespoord om in 1970 bij de gemeenteraadsverkiezingen op de lijst van de Volksunie te gaan staan. Dat heb ik gedaan in de geest van Coppieters.

Het is niet zo dat deze traditie nadien helemaal verdwenen is. De strekking Coppieters werd verder gezet door Spirit van Bert Anciaux en ten dele ook door de links-liberale splintergroep van Geert Lambert. Het is dan ook geen toeval dat zij zich hebben aangesloten bij de grotere linkse partijen: Anciaux bij de socialisten en Lambert bij Groen!

Bovendien hebben een aantal politici van traditioneel linkse partijen wel eens een Vlaamsgezind standpunt ingenomen. Denk aan de roemruchte omzendbrief Peeters en aan Frank Vandenbroucke die bij de vorige verkiezingen voor het Vlaamse parlement betoogde dat de Vlaamse regering haar bevoegdheden maximaal moest gebruiken.

Bovendien zitten er ook wel wat linkse elementen  in het programma van de NVA. Zij willen de lasten op arbeid verlagen door de sociale lasten naar de algemene belastingen te verschuiven. Lagere loonlasten zijn gunstig voor de tewerkstelling en kunnen als een linkse stelling worden beschouwd – uiteraard afhankelijk van de verschuiving: wie zal uiteindelijk betalen?

Dit neemt niet weg dat vandaag de toon wordt gezet door rechtse tot extreemrechtse flaminganten: VB, LDD en Bart De Wever.

In oorsprong was de Vlaamse Beweging een emancipatorische kracht, zeker in de geest van Vermeylen: ontvoogding was de doelstelling en dat kan niet zonder sociale rechtvaardigheid, ethische progressiviteit en internationale solidariteit.

Voor flaminganten is het vandaag dus uiterst moeilijk om een keuze te maken als ze deze waarden hoog in het vaandel voeren. De NVA is ter zake dubieus, VB en LDD zijn de partijen van het egoïsme en groepsegoïsme.

Uiteindelijk wordt jouw keuze bepaald door  jouw prioriteiten en voor mij zijn de sociale rechtvaardigheid, nationaal en internationaal, en de ethische kwesties belangrijker geworden dan de taalkwestie.

Daarom herhaal ik mijn standpunt ten opzichte van B-H-V en de Brusselse rand: ik ben bereid om de meest verfranste gemeenten bij het Brusselse Gewest te laten aansluiten op voorwaarde dat dan tegelijkertijd de faciliteiten worden afgeschaft zodat er einde komt aan de ‘olievlek’ van de verfransing. En naar mijn mening mogen politici enkel kandideren  op het federale niveau wanneer ze in voldoende mate tweetalig zijn: federale ministers die onze taal niet kunnen spreken vind ik onaanvaardbaar.  de haan 4 jun. 10

Gaza Flotilla

geloof me, veel liever

had ik ook gezwegen

maar de afschuw beet

me in de stroeve keel

zal ik van walg gewagen

van het knaagdier dat

mijn taal vermaalt?

veel liever was ik ook

aan boord gestegen

van het Freedom Flotilla

ook ik werd opgedreven

naar het duister van een cel

waar ze camera’s en armen

breken, waar de macht

een masker draagt

liever was ik jonger

en bracht  barmhartig

spijzen waar men honger lijdt

geloof me, nu afschuw

op mijn woorden bijt en

ze uitbraakt als gebalde

walg: ik zag de schepen

reeds binnenvaren, hun ruim

gevuld met hoop

zoveel was er aan boord:

zeker heel wat woede,

maar meer nog het tedere

van de barmhartigheid

veel liever stond ik aan

de reling en zag de lading

worden doorgegeven:

ik had beschaamd gezwegen

omdat de hoop in droge kelen

beschroomd, verlegen maakt

nu  heb ik van walg gewaagd

want een knaagdier vermaalt

mijn woorden, nu een Vloot

van Vrede vastloopt aan een enterhaak

de USA en de EU zijn medeplichtig

Volgens de Amerikanen is het dus doodnormaal dat Israël zelf mag onderzoeken wat er gebeurd is tijdens de aanslag op het hulpkonvooi voor de kust van Gaza.  Mij doet dit denken aan een moordenaar die zelf zijn misdaad mag  reconstrueren.

Ik probeer begrip op te brengen voor de existentiële angst van de Joodse staat: omringd door Arabische landen voelt die zich in het Midden-Oosten geminoriseerd en bedreigd. Maar Israël gedraagt zich als een dictator met de voor een tiran typerende paranoia: de standrechtelijke executie heeft het recht vervangen.

Tot voor de moordpartij had Israël genormaliseerde betrekkingen met het islamitische Turkije, nu hoor van Turkse kant enkel kreten van vijandigheid. Het moge duidelijk zijn: Israël slaat zijn eigen ruiten in. Het heeft macht, maar verliest zijn moreel gezag.

En zijn macht ontleent het aan de Amerikaanse paraplu: de Joodse lobby in de VS heeft zoveel invloed dat er nooit van enige sanctie sprake zal zijn, wat Tel Aviv ook mag uitrichten, hoeveel weerlozen er ook mogen worden vermoord of uitgehongerd.

Europa kijkt toe, nog steeds verlamd door historische schuldgevoelens alsof de Holocaust een vrijgeleide zou zijn om elke internationale wet, elk mensenrecht aan zijn laars te lappen.

Onze politieke leiders verklaren door hun lafheid de Palestijnen en hun sympathisanten vogelvrij. Alsof door onverschilligheid en passiviteit de Joodse zaak gediend zou zijn: op de korte termijn misschien wel, maar op de langere duur zal blijken dat Israël aan zelfbeschadiging heeft gedaan. Het land heeft maar bestaansrecht als het zich inschakelt in de beschaving, met al haar regels en wetten. Als je op geweldloze contestanten alleen maar met paracommando’s kan reageren, en dan nog buiten je eigen rechtsgebied, dan plaats je jezelf buiten de internationale gemeenschap die mensenrechten onschendbaar vindt.

Naast de woede en de verontwaardiging is er dan ook reden tot droefheid: een volk met zo’n intellectuele potentie zou toch beter moeten weten.

 de haan 2 jun. 10

Befehl ist Befehl

moordenaars, als roofvogels

van de zee kwamen ze aan

boord en later hoor je

hun aanslag op het woord:

ze werden verwelkomd

door bijlen en messen

en moesten wel

ach, moordenaars, zonen

van de hel: ze moeten

altijd, ze hangen aan

parachutes en dalen

als engelen van de wraak

ze vroegen geen namen

ze zagen een doelwit

en deden wat hen was

opgedragen door heren

aan een tafel, de plannen-

makers van de dood

als roofvogels van de zee

zo kwamen ze aan boord

mannen van eer en trouw

vertrouwd met de moord

de woeste zonen van de hel

ze moesten wel, een stengun

moet vuren, er was geen

ontkomen aan het bevel

de schurkenstaat Israël

Louis Michel is in mijn achting gestegen: tijdens ‘Phara’ van maandag 31 mei diende hij de Joodse propagandist Michael Freilich hartstochtelijk van repliek. De discussie ging over de aanslag van het Israëlische leger op een hulpkonvooi voor de kust van Gaza waarbij 9 doden vielen.

Volgens de hysterische Freilich ging het om jihadisten, Michel sprak terecht van vreedzame idealisten.

Ten gronde had het debat echter moeten gaan over de vraag waarom humanitaire organisaties zich verplicht voelen om hulpgoederen naar Gaza te  brengen, en dan kom je uit op de blokkade die van de Gazastrook een openluchtgevangenis maakt.

In Exodus, het tweede boek van de bijbel, staat het beruchte: ‘een oog voor een oog.’ Tijdens zijn recente oorlogen in Zuid-Libanon en Gaza heeft Israël bewezen dat het van deze regel heeft gemaakt: honderd Libanese of Palestijnse ogen voor 1 Joods oog. En de slachtoffers zijn dan in de meerderheid ongewapende burgers en kinderen.

Het spijt me, maar mij doen deze feiten spontaan denken aan de represailles door de Nazi’s, zoals Gaza herinneringen oproept aan het ghetto van Warschau. Ik weet dat de term ‘nazionisme’ een gemakkelijk scheldwoord lijkt, maar ik vind geen beter om het gedrag van de Joodse staat te definiëren. Israël is een schurkenstaat die als zodanig zou geïsoleerd moeten worden uit de internationale gemeenschap. Dit zal niet gebeuren  vanwege de medeplichtigheid van de USA en de lafheid van Europa.

Wat met de Palestijnen en hun sympathisanten gebeurt, zou ons allemaal aan het hart moeten gaan. Onze beschaving leeft namelijk in de illusie dat de mensheid er ook in moreel opzicht op vooruit kan gaan, in het bijzonder door de juiste lessen te trekken uit het verleden. De staat Israël heeft maar één les onthouden uit de geschiedenis: in plaats van slachtoffers willen de Joden nu daders zijn.

Dit is bedroevend, precies omdat het de grote droom van de mensheid ondermijnt: is er naast de onmiskenbare technologische vooruitgang ook morele verbetering mogelijk?

We kunnen niet anders dan onze diepste verontwaardiging uitspreken en aandringen op sancties, want wij zijn  allemaal medeslachtoffer: de moorddadige arrogantie van Israël treft ons allemaal.

 de haan 1 juni ’10

langer leven, langer werken

Er zijn slogans die mij moe en moedeloos maken. ‘Langer leven, langer werken ‘ is er daar een van. Zelf heb ik gebruik gemaakt van TBS op 58, vergeleken bij andere beroepen een luxestatuut voor de mensen uit het onderwijs.

Maar ik had zo mijn persoonlijke redenen, onder meer een chronische rugkwaal en een tweede job die niet als job wordt erkend omdat er geen geld mee te verdienen valt: een dichter wordt immers niet of nauwelijks betaald.

Niettemin zal ik niet enkel langer werken: ik zal bezig blijven zolang mijn intellectuele vermogens het toestaan, tot het einde van mijn dagen dus. Vergelijk het met bekende voorbeelden zoals Etienne Vermeersch en Roger Blanpain: die zijn al jaren met emeritaat maar ze publiceren nog geregeld en blijven bezig met de problemen van de samenleving.

De vraag is of onze arbeid maatschappelijk relevant is: betekent schrijven en nadenken over de samenleving een bijdrage  van enig belang.

Daarnaast zijn er beroepen die moeilijk of helemaal niet tot zijn 65^ste of langer zijn vol te houden: bandwerk en werken in de bouw zijn daar duidelijke voorbeelden van. In feite elke beroep dat een zware fysieke en mentale belasting met zich meebrengt.

Ik geloof dus niet in een veralgemeende toepassing van het principe dat we met zijn allen langer zullen moeten werken, wat betekent loonarbeid verrichten zodat we lasten betalen en bijdragen tot ons sociaal stelsel. Ik ben daartoe bereid, op voorwaarde dat men mijn arbeid als dichter en commentaarschrijver dan ook financieel verloont.

Bovendien wordt uit het oog verloren dat de huidige crisis het gevolg is van de speculatie en geldhonger van bankiers en  opportunisten. Het lijkt me dan ook onrechtvaardig dat de gewone burger moet opdraaien voor de roekeloosheid en de absolute onverantwoordelijkheid van geldwolven.

Om de sociale zekerheid en in het bijzonder de pensioenen betaalbaar te houden is het  absoluut noodzakelijk dat andere bronnen van inkomsten worden aangeboord en dat het zogeheten casinokapitalisme aan banden wordt gelegd. Dit kan enkel op internationaal niveau, wat meteen aantoont dat pleidooien voor een onafhankelijk Vlaanderen idioot zijn: de problemen volgen uit een geglobaliseerd neoliberalisme en moeten door geglobaliseerde sociale en ecologische correcties worden bijgestuurd.

Het gaat in essentie om responsabilisering en rechtvaardigheid: wie de crisis heeft uitgelokt dient daar ook voor te betalen.

Ten gronde kan men nadenken over de evolutie die onze samenleving en arbeidsmarkt hebben doorgemaakt sedert de jaren 1950. We zijn welstellender geworden maar tot welke menselijke prijs? Vrouwen  hebben hun positie van huismoeder verlaten, maar is de kwaliteit van het gezinsleven daardoor verbeterd? Is het welzijn er niet op achteruit gegaan bij al deze toegenomen welvaart? Zou het niet wenselijk zijn dat ouders – dus niet enkel moeders maar ook vaders – opnieuw de kans krijgen om meer bij hun kinderen te zijn, gezien het toenemend aantal opvoedingsproblemen?

Kortom, de slogan ‘langer leven, langer werken’ is zoals elke slogan onaanvaardbaar ongenuanceerd. Wie langer wil of kan werken moet daartoe worden aangemoedigd, maar wie de zachtere waarden voorstaat zoals de zorgtaken moet ook daartoe de kans krijgen.  Een warme samenleving op mensenmaat  bekom je niet enkel  door fiscale bijdragen en dat zou de inzet van de debatten moeten zijn: wat voor maatschappij willen we in feite?

Ik pleit voor meer welzijn en als dat inhoudt dat er op welvaart een beetje moet worden ingeleverd dan ben ik daar graag toe bereid. Liever een reisje minder dan een overgestresseerde medemens meer. We zijn rijker geworden sedert 1950, jazeker, maar we slikken ook heel wat meer medicijnen: willen we mensen met poen of mensen die lekker in hun vel zitten? Dat lijkt me geen overbodige vraag. de haan 31 mei 2010

Waalse gasten in De Zevende Dag

Als het goed is, mag en moet het ook worden gezegd: De Zevende Dag van gisteren 30 mei was de boeiendste in jaren. De francofone gasten spraken heel wat beter Nederlands dan al hun voorgangers en wat ze te zeggen hadden gaf enige hoop wat betreft de nakende staatshervorming.

De confrontatie tussen Didier Reynders en Bart De Wever maakte echter duidelijk dat met de NVA erbij een federaal akkoord onmogelijk wordt. De Wever  zei onder meer: ‘we leven in een land met de hoogste belastingen en de laagste pensioenen’. Hebben we dan al gehoord dat de NVA in een eventueel onafhankelijk Vlaanderen de lasten wil verlagen en de pensioenen verhogen? Twee jaren heeft De Wever de kans gekregen om zijn meningen te publiceren in De Morgen: geen enkele keer heeft hij het gehad over armoedebestrijding. Tenzij men ervan uitgaat dat alle Vlaamse problemen samen met België zullen ‘verdampen’.

Het initiatief van de VRT verdient alle lof en hopelijk krijgt het navolging – ook in de vorm van een politieke hervorming: een federale kieskring zou  de kandidaten verplichten om zich ook in het andere landsgedeelte te verantwoorden en de kiezers zouden mee kunnen bepalen  door welke politici van de andere taalrol zij bestuurd wensen te worden.

De ruziemakers en fanatici zouden moeten inbinden ten voordele van de diplomatische  geesten die bereid zijn tot een oprechte onderhandeling en in staat zijn zich in t e leven in de standpunten van de tegenpartij. Men kan mij niet verdenken van enige sympathie voor de liberaal Reynders, maar zijn uitgangspunt klopt wel: ‘willen wij nog samenleven in het Belgische huis’ of is de dubieuze term confederalisme slechts een vooraankondiging van het separatisme? Mocht ik een francofoon zijn, ik  zou het wantrouwen van de francofonen delen: in Vlaanderen zijn er al drie partijen die uitgesproken of verholen separatistisch zijn.

Daartegenover kan men de vraag stellen waarom de francofonen gehecht blijven aan de  Belgische staat: om de transfers vanuit Vlaanderen te bestendigen of om hun eigen verantwoordelijkheid op te nemen?  Een staatshervorming moet de gewesten responsabiliseren: onze Waalse en Brusselse landgenoten dienen te beseffen dat zij in de eerste plaats zelf verantwoordelijk zijn voor de toestand waarin hun gewest zich bevindt.

Solidariteit heeft pas zin als je kan merken dat  iedereen samen wil vooruitgaan, elke vorm van parasitisme ondergraaft de bereidheid om zich solidair te verklaren. Ik heb er goeie hoop in dat  dit besef is doorgedrongen  bij de leidinggevende francofonen – wat men in Vlaanderen ook mag beweren over het ‘hangmatsocialisme’. Ook de Walen en de Brusselaars hebben hun trots: zij willen vooruit op eigen kracht.

 de haan 31 mei 2010

mooie meisjes duren

niet lang, niet langer

dan je leven

xxx

de baai van Chania

maar het licht op de heuvels

daar kijk je van op

xxx

’s avonds draaien de sproeiers

in het dorstige veld

de komkommers knapperig vers

xxx

de snelweg is geen snelweg:

overal oleanders, een streepje

sneeuw op de berg Ida

xxx

drie uren doen we over

de kloof van Imbros

het neerstortende water

had eeuwen nodig

maar het had ook meer werk

xxx

we buigen voor het geduld

van water – geen gedaver: druppel

per druppel ging het door de rots

xxx

met hoe weinig is een den

tevreden: een stoflaag op een rots

en hij  blijft overeind

xxx

sponzig, poezelig blad van salie

het blijft aan je vingers

tot je uitkomt aan zee

xxx

baai van Kolymbari

er wordt geroepen: pauw en bosduif

we maken ons klaar

xxx

klooster bij Kolymbari

een pope gaf jou een blauwe bloem

ze  rook zelfs heerlijk

KEW: voor snobs?

Ben je een snob als je de finale van de koningin Elisabethwedstrijd verkiest boven die van het Eurosongfestival? Ik zal wel iets snobistisch hebben want ik bewonder liever dan mij te ergeren aan hysterische kitsch of oppervlakkige deuntjes.

De KEW stelt je in staat kennis te maken  met meesterwerken die je nog niet eerder had gehoord, of ze biedt nieuwe en soms vernieuwende vertolkingen van werken die al jaren in je hoofd zitten.

Een tedere reus (een Rus) heeft gewonnen; het grootste ego (een Bulgaar) werd tweede, en gelukkig hebben we ze allebei  kunnen beluisteren want ze traden vrijdag en zaterdag op.

De Bulgaar maakte van het opgelegde werk en van Prokofiev een spektakelstuk: hij leek het orkest te dirigeren en niet de dame met het dirigeerstokje. Want het was wel degelijk een vrouw, een moeder, die het orkest leidde: ze bewees dat ook vrouwen leiding kunnen geven en ze deed dat met fijngevoeligheid, in dienst van de vertolkers.

Ik heb geen technisch gehoor, ik kan geen sol van een si onderscheiden, maar ik merk wel of iets klopt of niet en of  de ene versie beter klinkt dan de andere.

Wat de vraag oproept of dit louter subjectiviteit is dan wel of er vaste normen bestaan waaraan een kunstwerk en een uitvoering daarvan moeten voldoen. Ik geloof in het tweede: iedere commentator was het erover eens dat de Rus de terechte winnaar was en ook wij vonden zijn uitvoering de meest subtiele en rijkste. Aanvankelijk vonden we Prokofiev maar een rommeltje, maar de Bulgaar en vooral de Rus brachten er structuur in aan en dwongen ons de schakeringen te onderscheiden, de tedere passages in de pianissimo’s en de explosies van  razernij of vertwijfeling in de hardere gedeelten.

En het aantrekkelijke van de formule van de uitzendingen zit ook in de nabespreking door experts: als leek leer je altijd wat bij – je hoeft niet akkoord te gaan met de mening van een kenner, maar zijn of haar kritiek of lof dwingt jou om beter op te letten.

Kortom, de KEW is een ontdekkingstocht door de wereld van  de klassieke muziek: we mogen de VRT dankbaar zijn dat ze opnieuw de finale uitzenden weze het dan achter de rode knop.

Dat laatste lijkt dan ook weer snobistisch want niet iedereen is al in staat om digitaal te kijken en te luisteren, maar ik ben ervan overtuigd dat de digitalisering een niet te stuiten evolutie is: iedereen zal vroeg of laat moeten overschakelen naar de moderne technologie. De providers moeten er maar voor zorgen dat dit kan gebeuren tegen een redelijke prijs zodat er geen klassen ontstaan: geld mag nooit een reden zijn waarom mensen geen toegang krijgen tot de nieuwste snufjes. Digitale uitzendingen moeten binnen het bereik van elke beurs komen.

Elites zullen altijd bestaan, maar dan wel elites van kwalitatieve aard: de ene hoort nu eenmaal meer dan de andere zoals de ene beter kan lezen dan de andere. Dat is de onrechtvaardigheid van de natuur: je hebt dit receptieve talent of je hebt het niet.

Ik denk onvermijdelijk terug aan de lessen muziek die ik heb gekregen aan de Bisschoppelijke Normaalschool in Sint-Niklaas : we leerden vrijwel uitsluitend kerkliederen te zingen – in zes jaren hebben we slechts een keer of twee mogen kennis maken met klassieke werken en dan nog de meest populaire zoals Eine kleine Nachtmusik van Mozart. Een regelrechte schande: onze priester-leraar was blijkbaar van oordeel dat toekomstige onderwijzers enkel in de mis moesten kunnen meezingen. Wat nogmaals de onvervangbare opdracht van de openbare omroep aantoont: die moet soms compenseren wat de kijkers nooit hebben meegekregen bij hen thuis of op school.

Snobistisch of niet: wij blijven trouwe luisteraars van de KEW.

de haan 30 mei 2010

Prokofiev pianoconcerto nr 2

razend, zo klapwiekt een woedende

arend zweepslagen op de wind,

zo rolt een golf van rotsen

door de wanden van een kloof

en rozenblaadjes op een laken

voor het tedere begint: warme

adem door het donshaar van

een meisje, één nagel tekent

namen tussen schouderbladen

dan de finale, uithalen

om dood te slaan en  wie

is het bangst: de moordenaar,

de laatste stuip  in een lichaam

dat verlost is van zijn angst?

mantelzorg

- een echo van F. Vlinderman -

voel je hem al om je schouders,

de mantel die geen mantel is

maar zorgzaam naderen

buren komen in je buurt,

je hoort hun adem als ze

zwijgen, warmte sijpelt,

doordrenkt je als een spons

donzig, ja, of louter ‘dag, ja’

met boodschappentas aan

een  plompe fiets: moest er

soms wat meegebracht

van markt of apotheker

zeker, de dichters weten het:

een mens is toch een eiland

maar soms, ja, bij gelegenheid

legt een bootje verlegen aan

of, beter onder woorden

gebracht, onder ogen en

handen: geen eilanden

zijn het, doch een archipel,

verwanten van rand en stranden

voel je hem dalen om je schouders,

je kan weer schouderophalen,

doen alsof het je niet aangaat

en trager ademhalen, nadromen

in de avond: deze dag

was weer je eerste want bijgod,

de buur is nog eens langs gekomen:

een woordje is toch het hoogste lot?

spaarzegels

we leerden de kleine dapperheden:

zegeltjes sparen van Valois

onnozele noodzakelijkheden

en de grotere, overbodige

van Historia die prenten opleverden

om nooit te vergeten, je droeg ze

op je borst als een medaillon: Godfried

die te broeden zat in een brede

vensternis te Bouillon, karvelen

van Columbus, vanen die

wapperden in een haven, zijn

trotse afscheid van vrouw en kind

we deden mee aan kleinigheden,

het grote, zei moeder, was voor

groteren weggelegd: ach, de Vlaamse

deugd van het sparen, hoe vaak

werden zomen omgelegd

om hemden langer te dragen -

hoe veel werd doorgegeven

van oudere broer op de kleinere,

van neef op neef en buur op buur

schoenen werden meermaals

scheef gelopen tot de zool

aan beide randen versleten was

en boven alles alsof we loten

kochten die een fortuin beloven:

we spaarden zegeltjes van Valois

want daarboven zat iemand zich

uit te sloven om zoveel dapperheid

te belonen – moeder heeft het nooit

meegemaakt, niet op deze aarde,

ze kende de deugd van soberheid

en sober en somber waren de dagen

die zij als erfgoed te samen spaarde

je bleef met je boeken van Historia

onderweg naar een heilig land,

gezonden om wilden te beschaven

pas zo veel later zou je leren en

scanderen: hasta siempre la victoria

moeder zou zich schamen in

het aanschijn van haar lievere heren

-vader, zoon en heilige geest -

zij verkoos de kleine dapperheden

want klein en groot lopen uit op amen

het scheiden waarvan geen trots geneest

clash of civilisations of  een klas voor civilisatie?

Zelfverklaard cultuurfilosoof’ Johan Sanctorum heeft het ook opgemerkt: de ontsnapte criminelen uit de gevangenis van Brugge en uit het Brusselse justitiepaleis waren allemaal van allochtone oorsprong. De conclusie van Sanctorum (zie: de standaard on line) is een eigen versie van ‘the clash of civilisations’:

‘Geweld is de regel, de straat het primaire actieterrein. Achterliggend speelt  het idee dat de westerse samenleving de oorzaak is van hun sociale achterstand en dat ze hiervoor zelf de passende compensatie mogen bedenken. Criminaliteit als sociale vendetta en Wiedergutmachung dus.’

Het eerste wat opvalt is dat deze bedenkingen nooit worden aangevoerd wanneer het gaat om bendes uit Oost-Europa. In de USA zijn de Afro-Amerikanen ook oververtegenwoordigd in de gevangenissen en  misdaadstatistieken en van de Amerikaanse zwarten wordt evenmin beweerd dat ze de Westerse cultuur haten.

Wat ze echter gemeenschappelijk hebben – Afro-Amerikanen, Roemenen en Albanezen, en onze eigen allochtonen – is de sociale uitsluiting in de zin dat ze weinig of niet kunnen participeren aan onze consumptiemaatschappij wat onvermijdelijk tot frustraties leidt. Vooral in onze steden worden zij geconfronteerd met  etalages van overvloed waar ze niet bij kunnen tenzij het pad van de misdaad wordt gekozen. Althans zo denkt een deel van hen: er zijn er nog altijd meer – in het bijzonder de meisjes en jonge vrouwen, maar ook jongemannen die wel studeren en wel gediplomeerd op de arbeidsmarkt komen – die in staat zijn om zich op een fatsoenlijke manier te laten gelden.

Niettemin zijn de feiten talrijk en ernstig genoeg om zich er zorgen over te maken en om te zoeken naar een oplossing of verbetering van de situatie – wat Sanctorum niet doet. Hij legt liever de link met het terrorisme. Als straks Mbark Boussoufa een blanke scheidsrechter uitkaffert zal hij  dit ook wel doen uit sympathie voor Osama bin Laden.

In onze jeugd speelden we net zo lief op straat, daar schuilt het probleem niet. Het gaat erom welke spelletjes er kunnen gespeeld worden en met wie. En dan zie je het verschil tussen een landelijke gemeente zoals wij in Hamme aan de Durme hebben meegemaakt in de jaren 1950-60 en een hedendaagse stedelijke agglomeratie waar weinig of geen accomodatie is voorzien om uit te nodigen tot sport of gezonde ontspanning. Voeg daaraan toe dat allochtonen vaak schamel behuisd zijn waardoor de ouder wordende kinderen nog minder geneigd zijn om binnen te blijven en je krijgt inderdaad een straatcultuur met niet bepaald stichtende voorbeelden. Voor de jonge macho’s van Marokkaanse of Turkse oorsprong zou het voorbeeld bij uitstek de vaderfiguur moeten zijn, maar die is dikwijls langdurig werkloos – en vaak als gevolg van racistische uitsluiting – of wordt onderbetaald: zijn sociaal statuut tast dus zijn natuurlijk gezag aan. Daarentegen zijn er op straat voorbeelden van succes te vinden:  lefgozers en stoere binken die uitpakken met een snelle wagen, een dure brommer etc En deze kanjers maken er geen geheim van hoe ze aan hun juwelen zijn geraakt: drugs en allerlei vormen van zogeheten kleine criminaliteit. Woorden wekken, voorbeelden strekken: de pedagogische voorbeelden van de straatcultuur bestendigen de uitsluiting door het asociale gedrag aantrekkelijker te maken dan het aangepaste.

We moeten er daarom alles aan doen om de nieuwe generaties van allochtonen stimulerende  rolmodellen te bezorgen, onder meer door ieder geval van racisme op de arbeidsmarkt streng aan te pakken. Bovendien zal de woonsituatie moeten verbeterd  worden, de infrastructuur van de buurt, de werkgelegenheid in zichtbare en prestigieuze functies (dus weg met dat idiote hoofdoekverbod) en de omkadering binnen het onderwijs.

Dit is het deel van onze verantwoordelijkheid en wellicht hebben linkse commentatoren zich te lang hiertoe beperkt. Want er is wel degelijk een eigen verantwoordelijkheid, zowel bij de ouders als bij de allochtone jeugd. Ouders moeten worden aangespoord om de schoolcarrière van hun  kinderen nauwer op te volgen, desnoods door druk uit te oefenen via het kindergeld.

Het minste wat je mag eisen is dat ouders meewerken aan de strijd tegen het spijbelen.

En alweer duikt het probleem van de taal op: om met de school te kunnen communiceren moeten beide ouders een van onze landstalen kennen. Dit is een morele plicht.

Trouwens, in het Brusselse is de werkloosheid onder jonge allochtonen gigantisch en toch vindt een aantal bedrijven in de rand onvoldoende kandidaten om vacatures in te vullen en de oorzaak is zeer dikwijls een gebrek aan taalkennis. En eveneens een gebrek aan arbeidsethos: men raakt niet op tijd uit bed, men ziet op tegen de verplaatsing etc

En deze onwil kan onbetwistbaar het gevolg zijn van een veel te lankmoedige en lakse opvoeding: de jongens worden arbeidsonbekwaam gemaakt door verwenning en vertroeteling – wat eigen is aan een machocultuur.

Binnendringen in de gezinnen is echter zeer delicaat: men moet dus beginnen met het schoolgebeuren en zoals gezegd kan de overheid de ouders onder druk zetten om hun deel van de verantwoordelijkheid op zich te nemen. Dit geldt ten andere voor alle kansarmen in ons land, niet enkel voor de allochtonen. Of sterker nog: alle ouders die het verzuimen om  de schoolse prestaties van hun kroost op te volgen, zouden moeten gesanctioneerd worden – het kindergeld mag geen vrijblijvend cadeau zijn: voor wat, hoort wat.

Staf Nimmegeers heeft het jaren geleden reeds voorspeld in De Zevende Dag: ‘We leven in Brussel op een tijdbom.’ Deze sterk geëngageerde priester kent de problematiek als geen ander en hij heeft altijd geprobeerd er iets aan te doen. Toch werd zijn alarmkreet in de wind geslagen, hij verliet zelfs ontgoocheld de politiek.

De vraag is of men in dit land – en in onze vele buitenlanden is het doorgaans niet beter –bezig zal blijven met een ‘steekvlampolitiek’: brandjes blussen maar niets of veel te weinig doen aan de brandveiligheid op langere termijn.

Het gaat in essentie om een gedeelde verantwoordelijkheid: de samenleving in al haar aspecten  heeft een opdracht, maar ook ieder van de betrokkenen. En zoals Paul Scheffer opmerkt in zijn indrukwekkende boek ‘Land van aankomst’ draait het precies om deze term: betrokkenheid. Vergelijk het met magnetisme: de aantrekkingskracht kan nooit van één pool alleen komen, betrokkenheid is een zaak van aantrekken en aangetrokken willen worden.

Maar een samenleving die vaststelt dat er iets schort aan haar aantrekkingskracht dient in de eerste plaats aan zelfonderzoek te doen: hoe maken we ons meer aantrekkelijk? Alleszins niet door  hysterisch te gillen over botsende beschavingen zoals sensatiefilosoof Sanctorum dat zo graag doet.

de haan 6 aug. 09

missionarishouding

zo ben je bekeerd: door de zandbak van juffrouw

Frieda – zoveel vrede in haar naam, in haar ronde

gezicht met de sproetjes van moeder

beestjes in het zand: een giraf en antilopen, 

leeuwen slopen om een dorp, een palissade

van elzentwijgjes, de hutten van beige karton

en raffia op het dak en buiten wat  zwarte

personages, een neger met een speer, een vrouw

was bezig aan een trog, ze stampte vezels,

zei de juffrouw, een moeder staat ook daar

voor stevig eten  terwijl de mannen drinken

uit een kalebas en doen alsof ze jagen

zo leerden wij in de kleuterklas te sparen voor

de Congo: zilverpapier, wikkels om wekelijks

te bewaren, we moesten wel chocolade eten

als vriendjes van de negers - lieve juffrouw Frieda:

wat had ze bruine benen, ze kwam al fietsend

van een ander dorp, door storm en hagel

het zilver sparen viel wat tegen want  je spaarzame

vader zorgde voor je lever maar je bleef

op je tenen staan voor die hoge zandbak:

ooit zou je naar Congo gaan om zieken

door een woordje te genezen, om een strooien

hut weer op te bouwen die een olifant

lompweg had omver gelopen

je bleef een jonge missionaris die zieltjes

moest gaan zoeken in hun duisternis;

in dromen trok je door de brousse,

een bende apen krijste boven je hoofd

wie kon het toen al weten, in de klas

van juffrouw Frieda, dat men onderweg

veel meer verliezen kan dan de pakken

op een ezel: bijvoorbeeld zo’n lieve vader

die in de hemel woont, zijn zoon

die speeksel wreef over blinde ogen

en zich sindsdien niet meer vertoont

een zendeling ben je gebleven,

uitgestuurd door juffrouw Frieda,

de blonde met moeders sproeten,

ze vlocht een dorp van raffia en zei:

daarheen zou je ooit eens moeten

zorgzaam of sloper

- voor de zonen van het Groene Gordelfront -

zomaar, omdat je ademt, blijf je zorgzaam,

begaan  om de bomen, meer nog om

de mens zoals die boom van een vader

gesloopt als een woning door

de bulldozers van de zorg

komt het niet samen, rijmen

bladeren niet eeuwig op aderen

we ademen toch allen die schamele

laag tussen hemel en aarde en waar

viel het zaad van de dromen: stof

dat neerdwarrelde toen de goden

besloten hun sterren te vegen

zoontje, draag zorg voor de bomen,

ontferm je over de mens – weet je

het loze van bulldozers: ze dromen

niet al lijken ze te slapen en vallen

hun kaken open als van verwondering

een boom weeft zijn twijgen, een mens

de zwijgende draden van zijn hoop;

de Boze, mijn zoontje, zendt zijn horde

van bulldozers en de koningen van

de hoogmoed gaan naar een ster op de loop

blijf liever zorgzaam, zoontje, begaan om

de aarde: hoor je haar adem die traagzaam

aanzwelt in de kruinen, hoor je ze kreunen

des nachts als de aangekruiste woning van

een vader die angstig  de slopers verwacht

jubileum, 30 jaar

dertig jaar samen, de tijd

stapelt zich op als een toren

van dozen: raak hem niet aan

of hij dondert op je kop

een toren van Babel, een totem

van verhalen: de dozen van mat

glas laten ze raden, laten niet

toe ze helder te zien

soms vindt men geraamten

met elkaar in de knoop

zoals de wortels van planten

ongelijk  toch van soort

dwong de bodem ze samen

in deze vreemde verbinding,

verschoof de aarde haar geheime

laden en alle speelgoed

der goden ligt op een hoop

als een toren van dozen

staat onze tijd in de kamer,

een totem waarrond we straks

wat dronken dansen: naakte

inboorlingen van een stommelings

ontdekte stam, ze dragen tekenen

in hun huid maar wie kan ze lezen

we weten dat totem en toren

tot een boomsoort behoren die

zeldzaam zal overleven, we raden 

hoe gedroomde wortels

bezig bleven  uit hun heimwee

naar grond, we vermoeden het water

waaruit ze dagelijks dronken zoals

stille dieren in een blindelings verbond

Mannelijke agent mag vrouw in boerka niet meer controleren

Mannelijke agenten mogen niet langer de identiteit van een vrouw in een boerka controleren. Voortaan is die taak alleen weggelegd voor de weinige vrouwen bij de politie. Dat staat te lezen in een nieuwe nota die de federale politie naar de korpsen stuurde, zo staat zaterdag in de kranten Het Nieuwsblad en De Standaard.De nota is ondertekend door Jean-Marie Van Branteghem, de nummer twee van de federale politie, en werd begin juli aan alle korpsen bezorgd. De maatregel kan rekenen op kritiek. Onder meer CD&V-senator Dirk Claes vreest dat de richtlijn ertoe zal leiden dat boerkadraagsters zo goed als niet meer gecontroleerd zullen worden. "Onze politiekorpsen hebben sowieso al een tekort aan vrouwen", zegt Claes in de kranten. "Er zijn 32.000 mannelijke politieagenten tegenover amper 6.000 vrouwelijke. In dat opzicht is het gewoon not done zo'n richtlijn op te stellen. Dit gaat lijnrecht in tegen het belangrijke veiligheidsprincipe dat élke agent altijd een identiteitscontrole moet kunnen uitvoeren." Claes vraagt nu aan minister van Binnenlandse Zaken Annemie Turtelboom om de richtlijn opnieuw in te trekken. (VDH)

alle mensen worden loeders

bewoners van de wereld,

wie behoort tot een hogere soort:

de menigte bezig met paren en vreten?

zie, de mens, hij heeft de goden

bedacht, een stem uit de wolken

die het doden zalft en ziedend

de bomen blakert met zijn bliksem

bewoners van de aarde, namens

wie zullen we praten, wie perst er

dromen uit de schedels zoals

zoete sappen uit een vrucht

wie zaaide lichamen in de straten

ergens onder een tropenlucht

en zeg me waarmee de kinderen

daar spelen, welke gebaren bootsen

ze na: masters of war?

als een vreemdeling moet ik

spreken en vreemdelingen

horen mij aan: buiten het raam

van een beeldbuis blaffen de bloed-

honden, de jagers komen eraan,

vlammen slaan uit vervloekte huizen

bewoners van de wereld,

zo vreemd zijn we verwant:

geboren, veroordeeld om te dromen

en hoort daarbij geen beloofde land

waar kinderen in hun straatje spelen,

schoollopen hand in hand,

waar de lust een langzame dans

en feestmaal is: elkander vreten

bij wijze van spreken?

een schoon bedrog  zo is het toch:

goochelaars hebben we nodig

die metalen plooien met hun tanden

en wielen maken, hoepels die

om de heupen zwaaien zoals

een vroege nevel om de aarde

rare ogen heb je nodig om niet

meer te zien dan juist genoeg

Lof der Dwazen – naar Erasmus

de wijsheid kan niet meer

dan wijzen, de dwazen zijn ons

aller  baas: er is de zucht naar

hebben, het vullen van een vierkant

terwijl het zijn een cirkel vormt: naakt 

toch ben je gekomen, naakt zal je weer gaan

de aarde kan ons allen voeden en toch:

we hongeren naar een maan, een meer

dat minder heeft te bieden tenzij een zee

van stilte waar het doodse ruisen heerst

en weinig meer dan wijzen

kan de wijsheid niet aan:

ze buigt bedroefd voor bazen,

deze veelvraten zijn nooit voldaan

wie baat zoekt, zal  niets baten, de bazen

zijn hun eigen slaaf; de wijze kan maar wijzen

en daarna zwijgen, droef en braaf: naakt toch

zijn we gekomen en naakt zullen we weer gaan

dwaze vingers moeten grijpen, ze pasten zich

aan het klauwen aan; de wijzere leerden 

een verlegen taal: de schuwe beweging van

omschrijven, teder lijnen tekenen in het zand

en daarna een zee van levend water die alles

losweekt en ruimte maakt om weer

te herbeginnen en nogmaals herbeginnen,

een kringloop die nooit zijn ronde staakt

hebben is vierkantig, het hakt de heupen

van een vrouw, het rukt de randen

van de wereld, het spreekt een taal

die stuit en stoot zoals bevroren handen

vergeefs proberen vast te houden

zijn is rond, het wentelt soepel, het is wijs:

het speelt nog als een meisje met een hoepel,

ja, het draait als heel de ruimte met vele hoepels

onverdroten aan een hoge koepel in het rond