DECEMBER

Andreas, de broeder van den H. Petrus, werd de eerste tot het apostelschap geroepen, toen hij visscher was. Na 's Heilands Hemelvaart predikte hij in Azië en kwam ten laatste in Griekenland alwaar hij te Patras, Maximilla, de eigene gemalin van den landvoogt Aegeus bekeerde. Deze, woedend van gramschap op den apostel, deed hem geeselen, en vervolgens met koorden aan een kruis binden, dat niet rechtstaande is, maar X vormig. (Uit dien hoofde wordt deze soort Sint Andreaskruis genoemd). Men noemt het ook Burgondisch kruis, omdat de ridders van het Gulden Vlies het als ordeteeken bij hunne plechtige vergaderingen dragen.
Den zondag dichtst bij het feest van den H. Andreas begint de Advent = Aankomst : voorbereiding tot de komst des Heeren; de aanvang van het kerkelijk jaar; omdat de vier Zondagen vóór Kerstmis de vier duizend jaren vóór de komst van den verwachten Messias bedoelen.

Vandaag vereren men Sint - Andries (H. Andreas, apostel) en ook rond zijn naam, zijn weer weerspreuken ontstaan :

" Sint-Andries staat op en vries,
en laat niet af voor Lichtmis dag. "

Lichtmis vieren men op 2 februari. Een andere weerspreuk zegt :

" Sint Andries,
brengt de vries
Sint Andries
papengewin en boerenverlies. "

en tot slot :

" Sint Andreas' snee
doet het koren wee. "

Wil een meisje des nachts van haren toekomende droomen, dan moet ze, vooraleer in hare kamer te gaan, vragen aan iemand een handvol graan (koren, rogge of haver), waarmede zij te bed gaat. Na zich ontkleed en de lamp uitgeblazen te hebben, werpt zij met de rechter hand het graan over het hoofd naar het bed toe, zeggende :

In Sint Andries name
zaai ik mijne zaden;
in Sint Andries gaarde
zal ik mijn schat afwachten.

Vanavond is het Sint Andriesavond en de volkskundige kalender vertelt er ons 't volgende over :
Op Sint Andriesavond gaan de jongens en meisjes, in bende van huis tot huis, ze staan daar allen te gelijk iets te roepen, twee, drie en nog meer malen, totdat de baas of bazin de deur opent, hen iets geeft of hen met eene bedreiging van de deur wegjaagt. Zij krijgen gewoonlijk een snik, dat is een appel, of centen. Waar ze de deur krijgen, zingen of tieren ze  :


Wilde niet geven, ge moogt het houden
maar het zal er u om berouwen,
die niet en geeft die is een beest
dat is N......om te meest.

Lees er hierna nog wat over

Ook aan vandaag is er weer een weerspreuk verbonden, en wel een gunstige zou ik zeggen, leest u maar :

" IJs de dag van Saturnijn,
maakt korte metten met 't venijn. "

Mocht er vandaag dan al ijs zijn, we hoeven ons niet direct zorgen te maken !

Hopelijk blijven we de rest van de herfst gespaard van nevel en mist want zegt er een weerspreuk :

" Brengt de late herfst neveldagen,
dan zal de sneeuw ons 's winters plagen ! "

Hoe mooi een wit landschap ook moge zijn, dat "plagen" hoeft er echt niet bij zijn !

Momenteel is er een hevig gevecht gaande, en wie zal het winnen ?  Wedden dat het winter zal zijn ?

" In november worstelt de winter
nog met de herfst. ! "

Nu Sint-Katrien voorbij getrokken is, is het wel even stil voor wat de weerspreuken betreft, niet voor lang echter want voor 't einde van de maand krijgen we er nog twee. Heel toepasselijk voor de tijd van 't jaar vind ik volgende spreuk :

" November kan alle rijkelui van koude voorzien,
en dan blijft er nog genoeg over voor de arme sloebers ! "

Wat niets te maken heeft met 't weer maar toch ook een goei :

" Het grootste licht is een vrouw "zei klein Warreke
"daarom vrij ik altijd in de schaduw."

In de werkhuizen der naaisters wordt de H. Catharina ook gevierd, en de nog ongehuwde gezellinnen van boven de 25 jaar, indien er nog zijn, ontvangen, de beroemde Bonnet de Sainte Catherine. De spreuk : Coiffer Sainte Catherine, komt van de gewoonte die vroeger bestond dat de heiligenbeelden in de kerken, door de maagden versierd werden en dat men er een kapje of mutsje opzette. Zoo geschiedde het bijzonderlijk voor de H. Catharina.
Nog wat weerkunde dan :
Op Sinte Catharinadag sterkt de winter. Het droef regenachtig weer is uit, de vorst treedt in. Nochtans, zoo op dezen dag vorst begint, dan duurt hij zes weken lang. - Sinte Katrien heeft dikwijls een witte mantel. - Na regen geeft Sinte Katriene zoneschijn - EN...Als het vriest op Sinte Katriene, vrouwke haal uw koolen uit den hof !

Hopelijk krijgen we vandaag geen sneeuw te zien want zoals ik eerder al zei, Sint Katrien is niet de eerste de beste vrouw, leest u maar :

" Doet Sinte-Katrien haar witte mantel aan,
ze blijft er zeven weken rond mee gaan. "

Vandaag leert men ook hoe de winter zal vergaan :

" Katrien en Conrad leren,
hoe de winter zal weren. "

en tot slot :

" Alst 't vries op Sint-Katharinadag
een harde winter men verwachten mag ! "

Omdat rond de H. Catharina zoveel te doen is begin ik er vandaag al maar wat over te vertellen. Twee weerspreuken die elkaar wat tegenspreken maar...die niks zijn vergeleken met de weerspreuken die ik u morgen zal serveren. Want...geloof mij die Sinte Katrien is niet 't eerste 't beste vrouwmens, allee...wat 't weer betreft bedoel ik hoor

" Zoals de dag van Sint Katrijn,
zal de laatste januari zijn. ".

Een andere weerspreuk zegt het dan weer zo :

" Gelijk het weer op Sinte Katrien,
zal men het in februari zien. "

Wie Sinte Katrien was, leest u hierna dan wel.

Sinte Catharina is voor de meisjes wat St. Gregorius is voor de jongens. 't Is feest opschool en in de buurt. Men ziet de Schooliersters bij de buren rondgaan om geld in te zamelen. Zij zijn doorgaans in 't wit gekleed, met witten sluier op het hoofd, ook heeft er eene de kroon op het hoofd als teeken der waardigheid. Zij zingen een lied ter eere der heilige, waarvoor zij, naast geld, ook bloem, boter en eieren ontvangen om 's avonds pannekoek of wafels te bakken. Zij zingen :
Wij komen al rond om Sinte Catriene
wij hadden zoo geerne wat boekweitbloem
wij zullen ze luisterrijk vieren
al op een zalige maniere.
Gelijk zij verleen jaar hebben gedaan,
huis voor huis afgegaan,
ter eere van Sinte Katrien
geef wat
houdt wat
tegen 't jaar nog wat.
Zij gingen bij den bakker om twee koeken met appelen gereed te laten maken als geschenk voor de meesteres. Deze kwam met twee akers bier; met het rondgehaalde geld werd er smout gekocht en 't was dan eene smulparij.

De H. Catharina werd in Vlaanderen tot beschermheilige van verschillende neringen gekozen. Om de wijze harer marteldood : het doorscheuren van haar lichaam met een wiel met scherpe messen bestoken, werd ze door de wagenmakers vereerd. De pelsmakers, grauw- en lammerwerkers herdachten de legende die verhaalt, dat bij hare onthoofding het gestold bloed der achttienjarige martelares in melk veranderde en rond den hals als een sneeuwswitte pels vormde. Om hare hemelsche geleerdheid en welsprekendheid werd de maagd van Alexandrië door verschilende rederijkerskamers, onder andere Aalst, Eeklo en Leuven, tot beschermheilige gekozen, ook de wijsgeeren namen haar tot patrones. Om de maagdelijke zuiverheid die Catharina bewaarde en met den dood bestierf, hebben de jonge dochters haar tot patrones genomen. De jonge meisjes en schoolkinderen vieren dien dag op eigenaardige wijze. Niet alleen worden bij begoede menschen geschenken gegeven aan de jonge dochters van den huize, maar in talrijke onderwijsgestichten hebben gezellige feestjes en avondmalen plaats. Zie het vervolg hierna

Laat ons voor vandaag toch maar op een beetje winter hopen, even doorbijten  om er in de lente van te oogsten :

" Wintert 't op Sint Clemens fel,
wordt de lente klaar en hel! "

Dus beter vandaag wat "zaaien" om er in de lente al van te genieten, ja toch?

Een weerspreuk zegt voor vandaag ook nog :

" Op Sint Clemensfeest
spookt de helse geest. "

En precies vandaag, 3 dagen voor en 3 dagen na Sinte Katharina die op 25 november op bezoek komt, beginnen de  "BORTELDAGEN".
Onze voorouders waren echt bang voor die dagen want werd er gezegd :
Al wie op die dagen een varken durfde slachten, zou slechte ervaringen krijgen met dat vlees. Het spek zou later uit de pan glippen.
OF
Wie er die dagen nog durfde te zaaien zou nadien merken dat het zaad terug uit de grond borrelt.
OF
Wie er die dagen pensen(beuling) zou koken, zou tot de vastestelling komen dat die pensen slecht smaken.
De boodschap tijdens deze dagen was dus : Geen varken slachten, niet zaaien of geen pensen koken. Al het andere mocht dus !

Terwijl er dezer dagen her en der fanfares en harmoniën al spelende door onze straten trekken op weg naar hun feesttafels, want welk spelend gezeldschap van dat genre noemt er nu niet Sinte-Cecilia? Heeft deze heilige nog wel wat anders in petto :

" De dag aan Sinte-Cecilia gewijd,
is de maatstaf van de wintertijd.  "

Zo krijgt u vandaag al enig idee hoe de winter zal vergaan.

Vandaag is het een toch wel vrij belangrijke dag want met de Opdracht van Maria wordt vaak de aard van de winter bepaald. Voor deze keer zou het een donkere dag moge zijn, en is het dat niet....????

" Maria's opdracht klaar en hel,
maakt de winter streng en fel ! "

Wat ze in Amerika ook moge voorspellen, vandaag is het Maria die regeert !

Een oud gebruik nu heel lang geleden .....
Nopens het eigenaardig gebruik, dat enkel in ons land bestaat, de ouders en meesters buiten te sluiten, te Thomassen, kan men enkel gissen dat de oorsprong er van te vinden is in het volgende : Men weet dat de Apostel Thomas tweemaal te laat kwam bij de groote gebeurtenissen : toen Jezus zich na zijne verrijzenis vertoonde aan de apostelen, en, wanneer de H. Maagd gestorven is, was alleen deze Apostel afwezig. Men thomast deze die vrijwillig of onvrijwillig te laat komt in de kamer of in het schoollokaal. De kinderen haasten zich vóór vader en moeder in de huiskamer te zijn, om de deur te sluiten en te roepen : Ge zijt gethomast. Willen de ouders nu binnenkomen, dan moeten zij iets ten beste geven voor het maal : chocolaad met eierbrood, krentenbrood, pappenthee of iets dergelijks. Daar waar de dienstboden nog deel maken van het huisgezin, mogen ze ook eene fooi vragen als zij hunne meesters kunnen thomassen. Het gebeurt ook dat man of vrouw 's avonds den te-laat-komende het echtelijk bed ontzeggen tot bekomen eener gift.