Archief

Een 'hemels' kruid, die engelwortel. Met zo'n naam kan je ook niets naders dan goede eigenschappen bezitten. Eerst en vooral is angelica, zoals het plantje ook wordt genoemd, gezegend met een zeer typische en dankbare smaak. Zeker gekonfijt heeft het groen van deze plant zijn kunnen al bewezen. Bovendien zorgen de heilzame stoffen ervoor dat je maag alles probleemloos verteert.

Geniet, maar zoals altijd met mate.

Al van oudsher werden de gekonfijte stengels en wortels van de engelwortel aangeraden bij infecties, voornamelijk dan van de darmen en de maag. Vandaag beschouwt men angelica, dat tot de groep van de bitterkruiden behoort, als een typisch 'maagkruid'. Het stimuleert de spijsvertering, helpt bij buikpijn, krampen en voorkomt  winderigheid. Last van indigestie?

Met een kopje angelicathee (20 gram gedroogde wortel op één liter water)  na elke maaltijd moet het weer beter gaan. Dit infuus doet het ook goed als eetlustopwekkend middel. Engelwortel stimuleert niet alleen de spijsvertering, ook de bloedcirculatie vaart er wel bij.

Het verhelpt koude handen en voeten en wordt aangeraden bij bloedarmoede. Voor de rest werkt engelwortel urineafdrijvend, zweetopwekkend en bevordert het kruid de slijmafscheiding. In de volksgeneeskunde gebruikt men het kruid ook bij lichamelijke of psychische zwakte. Let op: engelwortel is mild stimulerend voor de baarmoeder. Hoge doses dus vermijden tijdens de zwagerschap. Ook geen engelwortel gebruiken bij diabetes.

TIPS:

Jong van geest en lichaam: wie zich nog lang jong van lichaam wil voelen, moet regelmatig engelwortel eten. Het geheim van Catherina de Medici.

Pijnlijke maandstonden:  met engelwortel geraken vrouwen pijnloos de moeilijke dagen van de maand door.

Gekonfijte engelwortel: zo maak je zelf gekonfijte engelwortel. Snij de verse stengel in stukjes, kook ze gaar en laat ze uitlekken. Doe de stukjes in suikersiroop (1/4 kg suiker op 1/4 liter water, 10 minuten koken) en laat ze 24 uur trekken. Giet af. Maak opnieuw suikerstroop en laat de engelwortelstukjes nog eens drie dagen rusten. Verwarm tot juist aan het kookpunt. Haal de stukjes uit de stroop, laat ze uitlekken en bestrooi ze met poedersuiker.

Droog bewaren.

Amandelen groeien het beste op de droge gronden in Spanje, Portugal en Italië.

Maar ook de Verenigde Staten is een grote amandelleverancier.

De amandel is familie van de perzik.

Het zijn allebei steenvruchten.

Het grote verschil tussen beide vruchten is dat om de pit van de perzik veel meer vruchtvlees zit dan bij de amandel.

Als de amandelvrucht rijp is, springt het vruchtvlees open.

Na het oogsten wordt de harde steenschaal die om de pit zit, verwijderd.

Voor amandelspijs en marsepein wordt ook de bruine zaadhuid verwijderd.

Er zijn tientallen soorten amandelen.

De beste is de Spaanse tafelamandel.

Over koffie doen de wildste verhalen de ronde. Maar wat is de echte geschiedenis van het pittige drankje?

Als we de overlevering mogen geloven, dan genas Gabriël de zieke profeet Mohammed met een zwart en heet brouwsel dat hij van

Allah had meegekregen. Mohammed vond het daaropvolgende uur de kracht om veertig ruiters uit hun zadel te lichten en evenveel vrouwen te bevredigen. Het zal je maar overkomen.

Deze anekdotische vertelling behoort tot het schier onuitputtelijke rijtje legendes over koffie. De geschiedschrijving vertelt een ander verhaal. De wieg van koffie stond vermoedelijk in de omgeving van het Afrikaanse Victoria meer, maar de eerste bronvermeldingen zijn Arabisch van oorsprong. Ze dateren uit de negende eeuwen beschrijven het gunstige effect van koffie op de spijsvertering en de bloedvaten. De moslims gebruikten koffie dan ook in eerste instantie als geneesmiddel maar lekker als het is, dronken ze het na verloop van tijd ook puur voor hun plezier.

Vreemd genoeg evolueerde het koffieverbruik in Europa volgens hetzelfde stramien. "De eerste signalen over het bestaan van het zwarte drankje bereiken het Europese continent rond 1580", zegt Professor Eddy Stols. Stols doceert aan de Katholieke Universiteit Leuven onder andere het keuzevak Voedingsgeschiedenis, een lijvige cursus die nogal wat studenten weet te boeien. "Medici of botanici die in het zog van hun politieke broodheren naar de Turkse wereld gereisd waren," vertelt hij, "maken bij hun terugkeer enthousiast melding van een resem nieuwe producten, waaronder koffie. Ze beschrijven de plant en wijzen op haar geneeskundige krachten, zonder er een smaakoordeel aan te geven. Maar het volstaat om de nieuwsgierigheid op te wekken.

In 1615 wordt dan de eerste lading ruwe koffie gelost in Venetië. Kooplui zien er een winstgevende handel in en andere havens zoals Marseille en Amsterdam weten vrij vlug een deel van de markt naar zich toe te trekken, waardoor het goedje zich zeer snel over het continent verspreidt. Toch moet het zeker tot in het midden van de achttiende eeuw in populariteit onderdoen voor andere exotische producten, zoals thee en chocolade. Koffie geniet zolang een vrij duur en elitair karakter. Koffiehuizen zijn vooral in trek bij mensen van een zekere stand. Ze zoeken er elkaars gezelschap op en converseren over literatuur en politiek. Bepaalde koffiehuizen krijgen daardoor niet alleen een intellectueel maar ook een oppositioneel karakter.

De gewone man zou volgens sommige historici pas in de negentiende eeuw gevallen zijn voor het drankje. Dat lijkt me een weinig genuanceerde voorstelling van de feiten. Zeker in Italië, maar ook in Frankrijk trokken vrij vroeg marskramers rond met een immense koffiepot op hun rug. Ze verkochten het drankje tegen een zachte prijs aan geïnteresseerde voorbijgangers. Zo raakte het bakje troost al in de late achttiende eeuw in volkskringen verspreid.

In de loop van de negentiende eeuw wordt koffie systematisch gepropageerd. Het wordt aangeprezen als een alternatief voor alcohol.

Arbeiders hadden vroeger de gewoonte om wat sterke jenever naar het werk mee te nemen en dat zorgde voor heel wat arbeidsongevallen. Via de mijnen en de fabrieken raakte het ook bij de boerenbevolking bekend. Maar de echte doorbraak kwam er met de algemene verspreiding van de kachel. Vanaf dan is koffie niet meer uit de huiskamers weg te denken. "

Artisjokken zijn de enige bloemen die officieel tot de groenten gerekend worden.
De artisjok is de nog niet ontloken bloem van een distelsoort.
De groente heeft een zachte bodem die bezet is met bladschubben en 'hooi'.
Dit hooi is het niet-eetbare deel.
De schubben bestaan uit harde punten die afgeknipt worden.
Het vlezige onderstuk kan worden uitgezogen.
Het lekkerste deel van de artisjok is de bodem.
In het begin van de zomer zijn ze vers verkrijgbaar.
Artisjokken zijn daarnaast het hele jaar in blik te koop.

De Amerikaanse lang korrel en de ronde dessertrijst van bij ons zijn bekend. Maar er is meer. Van alle soorten rijst geldt basmati als een van de meest aromatische. Het is Indiase rijst die wit of bruin kan zijn. Hij is altijd langkorrelig en beroemd om z'n losse, donzige korrel. Bruine basmati smaakt naar noten, witte basmati is ideaal bij curry's en pilafs (Turkse rijstgerechten waarbij je de korrels eerst glazig bakt in olie en dan kookt in water met kruiden of bouillon). Jasmijnrijst - of Thaise rijst  is ook heel geurig. De lange korrels zijn licht kleverig en houden hun smaak zowel in warme als in koude bereidingen. Thaise rijst wordt gebruikt voor curry's en roerbakgerechten. Japanse rijst heeft een korte, ronde korrel die na de bereiding stevig kleeft. Vandaar dat het de perfecte soort is om sushi te maken. De korrels van risottorijst zijn kort en dik, ze nemen veel vocht op zonder uiteen te vallen. Door hun hoge zetmeelgehalte zijn ze na het koken zacht en tegelijk stevig. Eerste klas in zijn soort is de Italiaanse arborio. Rijst kan ook kleur hebben. Zwarte kleefrijst is eigenlijk granaatrood! Ook deze rijst wordt bij het koken kleverig. Hij wordt vaak gebruikt

in desserts. Van rode rijst is de soort uit de Camargue de bekendste. De middelgrote korrel is ovaal en bruinrood, de smaak subtiel. Voortreffelijk bij wilde en eend. Wilde rijst uit Noord-Amerika is eigenlijk

geen echte rijst, maar het zaad van een graansoort die tot de grassen behoort. De korrel is lang en donkerbruin tot purperachtig.

Zijn smaak is nootachtig en vrij pittig. Prima om te combineren met wild,gevogelte, schaal- en schelpdieren. Wilde rijst wordt ongepeld verkocht en moet aanzienlijk langer koken dan gewone rijst. Soms wordt hij vermengd met witte langkorrelrijst.

De Koningin van onze inlandse groenten? Dat zou wel eens de asperge kunnen zijn. Nieuwe teelttechnieken (containerteelt, serreteelt en teelt Onder folie) hebben ervoor gezorgd dat de Vlaamse asperge van oktober- november tot eind juni op de markt verkrijgbaar is. Maar toch vormt mei nog altijd dé aspergemaand bij uitstek. Tijd om u te laten verleiden door een absolute lekkernij van eigen bodem…

Voor de oorsprong van de asperges moet je al teruggaan tot de Romeinse tijd. De naam asparagus zou te maken hebben met het Latijnse 'aspergere', wat staat voor besprenkelen, opsmukken. In het Frans worden asperges wel eens 'pointes d'amour' genoemd. In het Duits 'Liebesspitzen', wat een ondubbelzinnige erotische connotatie' oproept. Julius Caesar, Marcus Antonius en Cleopatra, en waarschijnlijk nog vele anderen, geloofden rotsvast in het afrodisiacum-effect van deze groente. Toch maar eens uitproberen...

In ons land situeert de aspergeteelt zich vooral in Klein- Brabant (Puurs, Bornem, Kalfort), de driehoek Leuven- Mechelen- Aarschot, de streek rond Kinrooi en Noord- Limburg. In West-Vlaanderen is de teelt van groene asperges in opmars.

Asperges telen is geen sinecure. De plant vormt korte en dikke ondergrondse wortelstokken die een heleboel kleine worteltjes en knoppen dragen. Uit die knoppen groeien in het voorjaar stengels naar de oppervlakte toe.

De eerste twee jaren vormt elke wortelstok maar enkele stengels. Die laat men helemaal uitgroeien tot een plant met een massa fijne blaadjes, waarna hij afsterft. Pas vanaf het derde jaar ontwikkelen zich meer en meer stengels per wortelstok. Na het zesde jaar gaat de productie weer achteruit.

Op het einde van de winter worden de rijen waarin de wortelstokken zitten, aangeaard tot langwerpige heuveltjes. Mede door de "scheurtjes" in de grond kan het geoefende oog van de teler precies zien wanneer de blanke stengel door de grond gaat breken en zijn 'topje' zal laten zien. Dan is het ogenblik aangebroken om ze één na één te oogsten met een speciale guts, een stuk gereedschap dat, langs de stengel, tot aan de wortelstok glijdt en aldaar de asperge afsnijdt. Wacht de teler iets te lang met het afsteken, dan breekt de aspergekop door de bovenste grondlaag heen en wordt hij aan het licht blootgesteld. Na enkele uren kleurt hij violet of zelfs purper.

Het arbeidsintensieve karakter maakt dat aan deze delicatesse een hoog prijskaartje hangt. Ook de vereiste investeringen spelen mee: het duurt immers drie jaar eer men nieuwe wortelstokken kan oogsten. Kwaliteit heeft nu eenmaal een prijs...

Witte asperges, dé asperge bij uitstek van de Belgische consument, kosten doorgaans meer dan de violette of groene asperges, omdat de teelt ervan arbeidsintensiever is. Witte asperges groeien in opgehoogde zandbedden die mooi geëffend moeten liggen, waardoor ze aan het licht onttrokken worden.

De groene asperge, die in tegenstelling tot de witte asperge niet geschild hoeft te worden, is dan weer afkomstig van de teelt boven de grond. Bij deze teelttechniek hoeven de asperges niet te worden aangeaard; bijgevolg komen ze in contact met het licht en kleuren ze groen aan. Overigens kan men van het pittige kleurcontrast tussen de verschillende aspergevarianten gebruik maken om een betoverend culinair schilderijtje klaar te stomen. Wij presenteren u hierna al een voorsmaakje...

Smultip:

Bij de aankoop: asperges worden meestal verkocht in bosjes. De beste zijn één vinger dik en wit. De stengels moeten gaaf en gelijkvormig zijn met een gesloten kop. Het onderste gedeelte mag niet houterig, hol of te droog zijn. Broosheid is een kenmerk van versheid.

Juist bewaren: gebruik asperges altijd zo vers mogelijk. In de koelkast kunt u ze enkele dagen bewaren wanneer u ze in een goed vochtige doek wikkelt. Wilt u asperges invriezen, dan moet u ze eerst schillen en 2 minuten blancheren. Spoel ze dan af onder koud stromend water, laat ze uitlekken, verpak ze en vries ze in. Nog beter is het ze in dozen te leggen, te overgieten met het afgekoelde kookvocht en ze zo in te vriezen. Dan drogen ze minder uit.

De schoonmaak: breek eerst harde en houterige ondereindjes af. Bij groene en violette asperges moet u verder alleen het ondereinde van de stengels dun en voorzichtig schillen met een dunschiller. Witte asperges zijn wat meer vezelig, hun stengels moet u beginnen te schillen (eveneens met een dunschiller) vanaf 7 à 8 cm onder de kop. Naar onderen toe moet u ze dikker schillen.

Het koken: een minder bekende maar goede kookmethode is de volgende. Breng een grote pan gezouten water aan de kook en leg er de asperges in. Laat ze 15 minuten koken (10 minuten voor groene asperges). Zet dan de pan van het vuur en laat de asperges nog 30 minuten nagaren in het kookvocht en tenslotte goed uitlekken. Wenst u dat de fijne punten stevig blijven, bind de asperges dan met keukendraad in bundeltjes van gelijke dikte en hang deze met het uiteinde van hun draad vast aan het oor van de pan. Zo blijven de fijne punten boven het kokende water en worden ze niet tot moes gekookt.

Koken in de microgolfoven: op deze manier spaart u de helft van de tijd uit. Leg de asperges mooi naast elkaar (en nooit op elkaar) in een schaal van 30 cm diameter en met de punten allemaal in dezelfde richting (of in een stervorm met de punten naar het midden). Overgiet ze met 1 eetlepel water per 225 g en dek de schotel af. Laat ze 8 à 10 minuten (volgens hun dikte) garen met de oven op maximaal vermogen (voor groene asperges 6 à 8 minuten volgens hun dikte). Laat ze dan nog 3 à 5 minuten rusten, verwijder de bedekking en laat ze uitlekken.

Invriezen: de smakelijkste methode bestaat erin om de geschilde asperges 2 minuten te koken in gezouten water, ze vervolgens in dozen te leggen, te overgieten met het afgekoelde kookvocht en zo in te vriezen. Op deze manier drogen ze minder uit.

Mousselinesaus: asperges serveer je liefst puur natuur en met een lichte garnituur. Bijvoorbeeld met gesmolten boter, op zijn Vlaams (een mengsel van gesmolten boter, fijngeprakt hardgekookt ei en peterselie) of met een lichte mousselinesaus.

Voor deze saus klopt u 3 eierdooiers samen met het sap van 1 citroen en 1 dl kookvocht van de asperges op tot een romige massa (peper en zout toevoegen). Zet de pan op een heel klein vuurtje (de saus mag beslist niet koken) en blijf kloppen tot het volume verdubbeld is. Roer er dan 100 g gesmolten boter (zonder het bezinksel) en 100 g licht opgeklopte room onder.

Goudsbloem doet het niet alleen goed als sierplant in de tuin, ook in de kookpotten en het medicijnkastje heeft ze haar nut al bewezen.

Vandaag wordt goudsbloem vooral gebruikt om allerlei huidproblemen aan te pakken. Ook dames met menstruatie- of overgangsproblemen ondervinden baat bij enkele kopjes goudsbloemthee. Het staat vast dat goudsbloem gezegend is met reinigende, ontsmettende, samentrekkende en schimmelwerende eigenschappen, waardoor uiteenlopende huidproblemen met succes worden aangepakt. Gebruik een crème met goudsbloem voor bijvoorbeeld droge eczeem, tepelkloven, brandwonden, schrale babybilletjes en moeilijk helende wonden zoals doorligwonden. Ook bij kneuzingen en spataders kan een goudsbloemcrème je van dienst zijn. Zo'n crème kan je gewoon in de apotheek kopen of zelf maken. Doe 100 gram geplette en versnipperde bloemblaadjes in 300 gram verse, gesmolten reuzel. Laat even sudderen en neem van het vuur. Plaats het mengsel gedurende een dag in de zon of op een warme plaats. Vervolgens terug voorzichtig verwarmen, filteren, in een potje gieten, afdekken, laten opstijven en in de koelkast bewaren. De crème blijft ongeveer zes maanden goed. Je kan in plaats van crème ook een kompres met het aftreksel van goudsbloem aanbrengen op een wonde. Dat aftreksel, zeg maar goudsbloemthee, mag ook inwendig worden gebruikt. Dit doe je in geval van menstruatiestoornissen en overgangsproblemen. Goudsbloem is ook een galafdrijvend middel dat dus kan worden ingezet bij geelzucht. De thee maak je door een koffielepel gedroogde goudsbloem (bloem en blad) gedurende tien minuten te laten trekken in een kopje kokend water. Zeven en drinken. Achteraf niet meer opwarmen. Zwangere vrouwen vermijden best het gebruik van te veel goudsbloem aangezien het kruid de menstruatie opwekt.

TIPS:

Bruine lokken: Brunettes kunnen hun mooie lokken verzorgen door ze te spoelen met een aftreksel van goudsbloem. Laat twee eetlepels trekken in 25 centiliter heet water, filter en gebruik het vocht als haarspoelmiddel na het wassen.

Wintervoeten: Last van wintervoeten? Laat een flinke hoeveelheid bloemblaadjes van goudsbloem trekken in twee liter kokend water en maak hiervan een voetbad.

Mierloze groentetuin: Mieren verdwijnen uit je groentetuin als je tussen de planten die worden geteisterd wat goudsbloem zaait.

De mooie blauwe, soms ook paarse bloempjes van bernagie of komkommerkruid lijken wel geschapen om geluk en plezier te brengen. Van oudsher wordt het kruid dan ook gebruikt om neerslachtige en verdrietige mensen er weer wat bovenop te helpen. Ook in het hart van heel wat chef-koks heeft het kruid een speciale plaats veroverd. Zowel de bladeren als de bloempjes zijn immers eetbaar en fleuren je gerechten moeiteloos op.

Alleen al van het kijken naar de mooie bloempjes word je vrolijk. Het kruid maakt blij en dit doet het al eeuwen lang. Zowel de bloemen als de bladeren stimuleren de bijnieren en dit kan helpen wanneer je verdrietig bent of last hebt van angstgevoelens. Driemaal per dag 10 milliliter sap als je geteisterd wordt door depressieve gevoelens. Bladeren en bloemen zijn bovendien vochtafdrijvend, koortswerend en bevorderen het zweten. Een lekker hete bernagiethee (5 à 8 bloempjes per kop kokend water) is dus aan te raden bij verkoudheid en griep, zeker als ook de longen te lijden hebben. Bernagie is immers ook een afdoend middel tegen hoest. Valt nog te vermelden dat ook wie door reuma of nierontstekingen geplaagd wordt, toevlucht kan zoeken tot het aftreksel van bernagie.

Naast de bloemen en de bladeren hebben ook de zaden een belangrijke medicinale waarde. Ze bevatten veel gammalinoleenzuur, een stof die ondermeer vrouwen, die enkele dagen voor hun menstruatie last hebben van neerslachtige en humeurige buien kunnen helpen.

Weg kater: Te diep in het glas gekeken? De olie van bernagiezaden biedt alvast de eerste hulp bij ‘zware-katergevallen’. De zaadolie is in capsules te verkrijgen.

In bad: Zijn de spieren stram? Doe dan een handvol bernagiekruid in je badwater. '.

In de keuken: Het oog wil ook wat. Daarom werken veel keukenpieten met eetbare bloemen, waarmee ze hun schotels letterlijk en figuurlijk opfleuren. De bernagiebloempjes zijn daarvoor uitermate geschikt.

Dit kruid ontbreekt zelden in onze kruidentuin. Terecht, want het smaakt niet alleen lekker in de meest uiteenlopende gerechten, het is nog gezond ook. Zo worden vette spijzen gemakkelijker verteerbaar. Dille is ook het babykruid bij uitstek: onrustige kinderen kalmeren, koliekjes ebben weg en de hik verdwijnt even snel als hij gekomen is. Vooral dillezaad heeft een licht kalmerende werking. Gezien de onschuldige aard van deze remedie werd in vervlogen tijden al vaak dillewater gebruikt om onrustige baby's te kalmeren. Het is eveneens een bestanddeel van verschillende middeltjes voor kinderen die geplaagd worden door kolieken en winderigheid (windolie). Door je spijsvertering te stimuleren heeft het kruid ook onrechtstreeks een kalmerende invloed. Zit je verveeld met een hardnekkige hik? Ook dan biedt dille soelaas. Maak een dillethee door drie gram dillezaad te weken in een kopje kokend water. Volgens Dodoens kan zelfs ‘het saedt den hick doen ophouden alleen door sijnen reuck'. Maar dille heeft nog meer in petto. Het werkt ontsmettend. Zo doet een oogbad met dillewater wonderen. Aangezien dit kruid ook slijmoplossend werkt, is het soms een bestanddeel van hoestsiroop. Dille voorkomt ook een slechte adem door een slechte vertering. Het stimuleert bovendien de melkklieren en is dus goed voor zogende moeders.

TIPS

Haal de zee in huis: laat je huis heerlijk geuren naar de duinen en de zee door een koffielepel dille-extract te verdampen.

Bladluizen: wie zijn tuinbonen bladluisvrij wil houden, doet er goed aan dille tussen de planten uit te zaaien. Dille trekt immers zweefvliegen aan. De larven van deze zweefvliegen zullen zich tegoeddoen aan de bladluizen op de tuinbonen.

Echte heemst is een must in elke krui­denapotheek. De thee en siroop van dit kruid zijn je eerste hulpmiddel bij hoest, heesheid en tandpijn. Dat heeft deze plant vooral te danken aan de grote dosis verzachtende slijmstoffen in de wortel, bladeren en bloemen. Vooral de wortel bevat veel van deze stoffen en wordt daarom vaak gebruikt. Vroeger liet men baby's die tanden kregen – en dan ook onvermijdelijk van zich lieten horen -op heemstwortel kauwen. Bij het bijten komen de slijmstoffen vrij, met een pijnstillend en verzachtend effect als resultaat. In geval van tand­pijn kan je ook het tandvlees met een papje van heemstwortel inwrijven.

De fijngemalen wortels kunnen ook aangebracht worden op ontstoken huid en zweertjes. Heemst heeft immers de goede eigenschap ontstekingen te gene­zen. Bij problemen of ontstekingen van de maag, darmen, longen of urinewegen is een thee (één eetlepel kruid op één vierde liter heet water) of siroop van heemst een echte aanrader. Een infu­sie van heemstbloesem (en -bladeren) helpt ook preventief tegen de vorming van slijmen en tegen astma en aller­gieën. Gebruik het ook als gorgelmiddel tegen heesheid en een droge keel. Ont­stoken ogen kunnen worden gespoeld met het aftreksel.

Een siroop op basis van het aftreksel van heemstbloemen verlost je dan weer van een pijnlijke hoest. Deze siroop is licht verteerbaar en wordt ook door ver­kouden kinderen goed verdragen. Zelfs kruidengeleerde Dodoens adviseerde honderden jaren geleden al om heemst met warme melk te drinken bij een ver­koudheid:”Neemt van de wortel drie loot, kookt het op in zoete Melk tot een pint waar gij daags een roemertje vol van in nemen zult."

Droge huid en haar: de verzachtende eigenschappen van het aftreksel van heemst hebben een weldoende werking op een droge huid en droog haar.