Strafpunten en precedenten

Hier volgt een overzicht van de mogelijke contracten met uitleg erbij. In onze huisregels spelen we slechts met deze 7 contracten, maar in veel streken bestaan er nog andere contracten en variaties, zoals bijvoorbeeld "klein miserie", "piccolo" en een onderscheid tussen "solo" en "solo slim". Bovendien is de rangorde van de contracten niet altijd hetzelfde. Het is mijn bedoeling later een artikel te wijden aan al deze varianten. Vandaag behandel ik enkel de contracten die bij ons gebruikelijk zijn. Reageer op dit artikel om uw plaatselijke varianten te laten weten!

1. Gewoon spelletje
Twee tegen twee of één tegen drie
In een gewoon spelletje gaan twee spelers samen om minstens 8 slagen te halen. Wanneer er slechts één speler gevraagd heeft, zonder dat er iemand mee gaat, dan mag hij alleen gaan voor 5 slagen. Wanneer er meer dan 8 resp. 5 slagen gehaald worden, krijgen de winnaar(s) nog punten voor elke overslag.

Hoe wordt een slag gewonnen? De speler die uitkomt gooit een kaart van een bepaalde kleur (harten, klaveren, ruiten of schoppen). De andere spelers moeten deze kleur volgen als ze kunnen. De speler die de hoogste kaart (A H D B 10 9 8 7 6 5 4 3 2) gooide heeft de slag gewonnen, tenzij hij de kleur niet kon volgen en een troef gooide, waarmee hij de slag "gekocht" heeft. Een andere speler die ook niet kan volgen op de gegooide kleur, mag met een hogere troef "overkopen" en wint dan de slag.

2. Abondance
Eén tegen drie
Bij abondance gaat één speler ervoor om alleen 9 slagen te halen. Hij mag de troef zelf kiezen. Andere spelers (die pas na hem mochten bieden) kunnen hoger bieden door bijvoorbeeld abondance met 10 slagen te bieden. Wanneer de eerste speler zegt ook voor 10 te gaan, moet de tweede weer hoger bieden...

3. Abondance in troef
Eén tegen drie
De speler denkt alleen 9 slagen te kunnen halen, maar mag de troef niet zelf kiezen. De troef is de laatste kaart van de deler, die hij omgedraaid heeft op de tafel, zoals bij een gewoon spelletje.

4. Miserie
Eén tegen drie
Bij miserie wordt het spelletje omgedraaid. De speler verbindt er zich toe geen enkele slag te halen. Wanneer hij toch een slag haalt, heeft hij het spelletje verloren. Bij miserie is er geen troef.

5. Troel
Twee tegen twee
Wanneer één van de spelers drie azen heeft, dan roept hij "troel". De speler met de vierde aas in de hand moet dan eerst uitkomen met zijn aas, en die kaart is troef. Deze twee spelers moeten samen 8 slagen halen.

6. Miserie op tafel
Eén tegen drie
Bij miserie op tafel verbindt de speler zich om geen enkele slag te halen (zoals bij miserie), en bovendien legt hij zijn kaarten op tafel zodat de andere spelers zijn kaarten kunnen zien. Bij miserie op tafel is er, net als bij de gewone miserie, geen troef. Samen met solo slim is dit het enige contract dat boven troel gaat.

7. Solo slim
Eén tegen drie
Dit is het hoogst mogelijke contract, waar geen enkele speler kan overbieden. De speler moet alle 13 slagen halen om te kunnen winnen. Hij mag zijn troef zelf kiezen en eerst uitkomen. Een solo slim is natuurlijk uiterst zeldzaam, en levert bijgevolg heel veel punten op. Vaak worden de kaarten die de winnaar van een solo slim in de hand had, ingekaderd. "Dat is er eentje om in te kaderen!"

Delen
De kaarten worden níet geschud, behalve eventueel bij het allereerste spelletje. De speler die rechts van de deler zit, moet eerst een willekeurig aantal kaarten "afpakken" en naast de stapel leggen (="couperen" met een lelijk verfranst bastaardwoord; "afpakken" klinkt veel beter). De deler legt de overgebleven kaarten weer op de andere en begint te delen in wijzerzin: 4+4+5 kaarten voor elke speler, te beginnen bij de speler die links van hem zit.

De deler legt de laatste kaart omgedraaid op tafel, dat is de troef.

Bieden
Er wordt twee tegen twee gespeeld, of één tegen drie.

De speler die links van de deler zit, mag beginnen te bieden, hij kan vragen of passen. De volgende speler kan passen, vragen (als er nog geen enkele speler gevraagd heeft) of meegaan (met een speler die al wel gevraagd heeft). Een speler kan niet op zijn bod terugkomen, eens gepast of gevraagd, moet het zo worden gespeeld (gezegd is gezegd en de tafel plakt).

Een speler die vraagt, stelt zich borg voor ongeveer 5 slagen. Een speler die meegaat, denkt er 3 te kunnen halen.

Voorbeeld: de eerste en de derde speler gaan samen, dan kan de vierde speler (de deler) niet meer bieden en speelt hij automatisch samen met de tweede speler (die paste), of hij moest een contract kunnen bieden dat hoger is dan het gewone spelletje. Met andere woorden, de spelers die niet deelnemen aan een contract, moeten altijd samen verhinderen dat het aantal slagen van het contract gehaald wordt. In dat geval zijn zíj de winnaars, en niet de contract-spelers.

Wanneer er een speler gevraagd heeft, en de andere drie hebben gepast, dan mag deze speler alleen gaan voor 5 slagen, en moeten de andere spelers dit verhinderen. Deze speler mag echter ook besluiten alsnog te passen.

Als de 4 spelers gepast hebben, spreekt men van een "rondje pas". Dan worden de kaarten opnieuw gedeeld (door de volgende deler). Voor het volgende spelletje worden de punten dan dubbel geteld.

Het bieden is een serieuze zaak! Er mogen geen hintjes gegeven worden over de sterkte of zwakte van iemands kaarten. Een bod als "een klein vraagske" is uit den boze!

Rangorde contracten
1. gewoon spelletje
2. abondance (met opbieden voor het aantal te halen slagen)
3. abondance in troef
4. miserie
5. troel
6. miserie op tafel
7. solo slim

Het Vlaamse wiezen is grotendeels gelijk aan het Engelse whist, maar heeft meer mogelijkheden. Whist werd in Engeland en de rest van de wereld populair in de 18de en 19de eeuw, en was gebaseerd op het oudere spel "Ruff and Honours". Ondanks de eenvoud van de regels biedt het spel enorme mogelijkheden voor strategisch spelen en is het spel soms erg moeilijk.

In de hoogdagen van whist werd er zeer veel over het spel geschreven, de bekendste is Edmond Hoyle die een boek schreef over kaartspelen en whist in het bijzonder. Er bestond, zoals nog steeds in het Vlaamse wiezen, grote regionale variatie in de regels en mogelijke spelletjes (contracten). Wanneer een bepaalde vriendenkring of club vaak samen speelde, onstonden er huisregels. De bekendste huisregels zijn die van de Portland Club, die later universeel werden.

In de 20ste eeuw werd bridge, dat op whist gebaseerd is, populairder, en geraakte whist bij vele vriendenclubs in vergetelheid. Behalve in Vlaanderen natuurlijk, waar wiezen nog steeds springlevend is (véél populairder dan bridge) en waar het nog vaak op café of onder vrienden (kaartavondjes) gespeeld wordt.

Voor zover ik weet bestaat er geen Vlaamse federatie van wiezen-clubs, en zijn er ook geen algemeen geldende regels. Iedere streek (of zelfs ieder café) heeft eigen huisregels, vooral wat betreft puntentelling en mogelijke contracten. Wél zijn er veel vriendenclubs en toernooien...