Categorie: cultuur

ben pompaf van de uitstap naar mons gisteren! we kochten een b-dagtrip en bezochten de tentoonstelling* van de duizelingwekkende keith haring, de amerikaanse homoseksuele kunstenaar die in 1990 in new york op 31-jarige leeftijd stierf aan aids. .

voor het eerst in ons land werden authentieke tekeningen, schllderijen, en beelden van deze kunstenaar uit de pop-art of graffiti-art periode, die samen met andy warhol, jean-michel basquiat, en christo (de kunstenaar die befaamde gebouwen inpakte) de artistieke icoon was van de laatste decennia van de twintigste eeuw, getoond.

ach, wij werden bijna draaierig van deze knettergekke fluo-schilderijen! in gifgroen, feloranje, knetterblauw en bloedrood, heel indrukwekkend en grappig allemaal, de details een uitdaging voor het oog en de geest, maar tja, zouden wij zo'n schilderij wel in ons huis willen???? keith haring was een typische straatkunstenaar. zijn oorspronkelijke bedoeling was kunst naar het volk te brengen en zijn reusachtge doeken en tekeningen passen wonderwel op gevels van gebouwen en op muren van scholen, metro's en stations. de t-shirts, het speelgoed, de posters, de badges en de magneetjes van zijn pop-shop (in soho) waren en zijn nog altijd begeerde gadgets, vooral bij het jonge publiek.

.

bergen, de hoofdstad van henegouwen, is werkelijk een fabuleuze stad van bergen: de straten en lanen gaan voortdurend bergop en bergaf en de bestrating is nog met kinderkoppen, zeer hobbelig, met vele trapsteegjes enz... oef! mijn benen zijn vandaag dus niet te doen, want we hebben uren rondgewandeld in deze waalse ville, die overigens heel charmant is, met natuurstenen huizen, spaanse barokke gevels, insolente winkeltjes en grote lommerbomen in plantsoenen en op pleinen...

mons is eigenlijk dichtbij (een halfuurtje met de trein), net zoals edingen, binche, soignies, jurbise, boussu... allemaal stadjes en dorpen op een boogscheut van mijn woonplaats en het ontdekken waard....

.

altijd weer word ik in mijn leven geconfronteerd met de clash van natuur en cultuur. ik vraag mij voortdurend af of het publiek dat tentoonstelligen bezoekt ook het publiek is dat in natuurreservaten naar vogels tuurt en met rubberen laarzen de moerassen intrekt. ik hoor nog altijd de smalende opmerking van dirk draulans, de befaamde vlaamse bioloog die zich inzet voor het populariseren van de sociobiologie, over citytrips, die 'echt niet aan hem besteed waren'.

maar echte natuurreizen en -uitstappen kosten handenvol geld, alleen al aan uitrusting en benzinegebruik, want die gebieden zijn niet met het openbaar vervoer te bereiken. daarom blijf ik bij de gedachte dat een trendy ecologische levensstijl alleen maar voor de gegoeden is weggelegd. ons uitstapje naar mons kostte welgeteld ongeveer 60 euro, treintickets en entreegeld voor de tentoonstelling, terrasjes en lunch inbegrepen.

de laatste tijd heb ik dus de neiging om naar die snoeshanen als dirk draulans nog nauwelijks te luisteren, ik hoor liever toevallige verhalen over hoe delicaat de smaak is van een eerste zelfgekweekte aardbei in een volkstuin...


* In het nieuwe BAM (Beaux Arts Mons, rue Neuve) et Anciens Abattoirs (Place de la Grande Pêcherie) MONS.

.

de menselijke psyche, het menselijk handelen: een ontluisterend enigma. wat zit er onder de ogenblikkelijke realiteit verborgen? wat drijft een mens, wat houdt hem in leven? het ongebreideld consumeren van verrukkingen en genot, de droom van geldstromen en gewin? de actieve en passieve gewelddadigheid waarmee het lenigen* van materiële honger en affectief verlangen gepaard gaat?

de dunne laagjes huid die onze wemelende emoties, onze gedachten en gevoelens, onze stock aan herinneringen en ervaringen omvatten, zijn in werkelijkheid heel transparant. de boomschors die ons lichaam bedekt en beschermt volstaat niet om de positieve en negatieve impulsen, die ons dagelijks beroeren, in bedwang te houden. bij de minste beweging kan die beschermlaag barsten en komen de meest onwaarschijnlijke esbattementen aan de oppervlakte.

wat doen we als wij onze huid voelen barsten? als voorspoed de oorzaak is van deze beweging, dan kunnen wij luidkeels een vreugdelied zingen. als echter het scheuren wordt veroorzaakt door tegenspoed, honger en verdriet komen negatieve gevoelens en impulsen aan de oppervlakte. pijn, agressie, angst en destructief gedrag. maar ook dan kunnen we zingen. geen vreugdelied dit keer, maar een blues of een soullied of een intens droevige ballade...

.
 
vanmorgen geluisterd naar anthony & the johnsons, mijn nieuwe favoriete groep. proberen te peilen hoe diep anthony's verdriet wel (geweest) moet zijn om zo'n indringende muziek te maken, om schuddend en bevend als was zijn lijf aan een eruptie toe, die emoties te verwoorden die mij op een of andere manier raken. en ach ja, ik wil wel zijn teksten kennen, maar zijn lichaamstaal en zijn stemgeluid zeggen me eigenlijk genoeg.

dit doet men dus als de huid begint te scheuren - een ballade zingen, de pijn diep in zichzelf omvormen tot schoonheid. uiteindelijk is dit de enige uitweg. opgekropte frustraties op medemensen projecteren is ordinair en laaghartig, ze omvormen tot kunst voortreffelijk. dat kunstenaars een groot ego hebben, is misschien wel te begrijpen: zij zijn tenslotte de onschadelijke goden die hun medemensen andere waarden dan laaghartig compensatiegedrag presenteren. 

maar ach, ik wil hier niet teveel de zogenaamde superioriteit van kunstenaars benadrukken: zij zijn ook maar mensen. maar wat ze maken kan anderen vreugde verschaffen, hun geest en hun hart verlichten. het aanschouwen, beleven en creëren van schoonheid is tenslotte pure verrukking en vormt een zachtaardig alternatief tegenover de gewelddadig-materiële

wereld.

.

in minder dan 1 maand tijd zag ik drie toneelopvoeringen. op 26 april onschuld van dea loher in de kvs, door het gezelschap kvs en het ro theater, op 8 mei de rafaëls van filip vanluchene, gespeeld door de queeste in het wagehuys in leuven en op 16 mei de tuin van de honger, door de amateurgroep d°effekt in de markten in brussel (zie bijlagen).

het laatste toneelstuk was het meest avant-garde. het decor was origineel en grappig, de teksten steengoed en het jonge, absurd-vertederend spel van de acteurs perfect getimed. vooral de bloemige, pulpeuze jongedame op hoge hakken beheerste zwierig het podium, ondanks de drama's die ostentatief uit de voegen van dit stuk vol onvervuld verlangen losbarstten.

de rafaëls, een toneelopvoering gespeeld door drie vrouwen, speelde zich af tijdens de tweede wereldoorlog, in augustus 1943, de dag voor maria-hemelvaart. een bloedhete zomer lang werden wij, de toeschouwers, geconfronteerd met oeioei! het hemelse en het aardse, de leugen en de waarheid. maar omdat dit stuk, ondanks de tragische achtergrond, met een knipoog werd geënsceneerd en daardoor a sense of humour bevatte, was onze ervaring ronduit positief. de vondst om elke actrice te wapenen met een sifonfles (!) waar zij voortdurend gretig gebruik van maakten (want het was snikheet die zomer, dames en heren), was een voltreffer en zorgde bij het publiek de hele tijd voor gegniffel en binnenpretjes...

maar indien ik dit seizoen alleen het stuk onschuld van dea loher in de kvs had mogen bijwonen, was ik ook volkomen tevreden geweest. dit stuk was ronduit super, het beste wat ik in jaren had meegemaakt. de poëtische teksten, het schitterend decor in geel en blauw en feloranje, de fantastische acteurs maakten van deze toneelervaring een hoogtepunt. alleen al de scène waarin de roodharige actrice fania sorel helemaal naakt een intense blues zingt is de moeite waard....

.
 
in alle drie de toneelstukken stond uiteindelijk schoonheid centraal. desondanks. doorheen het wemelen van (wan)hoop en verlangen, de pogingen tot zingeving en bevestiging, de droom van verlossing, de bevrijdende worsteling met de leugen, de eenzaamheid en de verveling sijpelde een ongeëvenaarde schoonheid - de schoonheid van het leven zelf.



* lenigen: bevredigen -buigzaam maken -laven -lessen -vorm van lenig -mitigeren -nederlands werkwoord -soulageren -stelpen -verhelpen -verlichten -verzachten

de stad halle heeft een galerie: in het oude postgebouw mogen kunstenaars die het willen hun kunstwerken tentoonstellen. motor achter deze activiteiten is een vereniging, de kader genoemd geloof ik, waar jean-pierre laus een van de inspirerende leden is.

dit keer was ik uitgenodigd op de vernissage van de tentoonstelling not now/here  (kan ook gelezen worden als: not nowhere) van bruno hardt* - zie canvas labodelux. ik publiceer hier een paragraaf uit de bijhorende tekst, die ik verrukkelijk vindt, omdat jpl - misschien zonder dat hij het zelf beseft-  in een paar zinnen de eenzaamheid van het moderne individu omschrijft:


vanuit een 'beeldenbank' die hij heeft aangelegd, boetseerde bruno hardt plaasteren hoofden die her en der in de tentoonstellingsruimte werden geplaatst. ze tonen bruno's kijk op een wereld van vervreemde individuen die zich afschermen van de anderen door het dragen van luisteroortjes van ipod en mp3 of mobiele spelapparaten. andere passed-out-figuren zijn dan weer het slachtoffer van manipulatie of bevinden zich in een roes. allen slaken een kreet van wanhoop en happen naar lucht. bruno confronteert de bezoeker met een stilgelegd moment van ontreddering.   

volgende zondag hou ik de galerie open. tijd zat dus om deze intrigerende kunstwerken van nabij te bekjken. wat niet zo erg lukte op de vernissage, want er was toch wat volk en ik weet niet wie dit had uitgevonden: de zaal was verduisterd, heel mysterieus. alleen de kunstwerken waren belicht.

het publiek bewoog zich daarentegen in een schaduwwereld. een kunstwerk op zich, moet ik zeggen.


* van 6 februari tot 22 februari 2009, in de oude post te halle

bij de eedaflegging van de gloednieuwe amerikaanse president barack obama was een dichteres uitgenodigd, elizabeth alexander, ooit geboren in harlem, nu professor in yale. ik vond dit gedicht terug gisteren, bij het opruimen van tijdschriften en kranten. ik vertaalde het, enigszins met nonchalance, maar toch met veel enthousiasme:

Praise song for the day.

Each day we go about our business, walking past each other, catching each others’ eyes or not, about to speak or speaking. All about us is noise. All about us is noise and bramble, thorn and din, each one of our ancestors on our tongues. Someone is stitching up a hem, darning a hole in a uniform, patching a tire, repairing the things in need of repair.

Someone is trying to make music somewhere with a pair of wooden spoons on an oil drum with cello, boom box, harmonica, voice.

A woman and her son wait for the bus.

Elke dag doen we ons ding, we lopen mekaar voorbij, maken oogcontact of geen oogcontact, we gaan spreken of niet spreken. Alles omtrent ons is gekrakeel. Alles omtrent ons is gekrakeel en zwarigheid, doornen en lawaai, al onze voorvaders liggen op onze tong. Iemand naait een zoom, verstelt een gaatje in zijn uniform, herstelt een lekke band, verstelt en herstelt de noodzakelijke dingen.

Iemand probeert ergens muziek te maken met een paar houten lepels op een olievat met een cello, geluidsbox, harmonica, stem. 

Een vrouw en haar zoon wachten op de bus.

 

A farmer considers the changing sky; A teacher says, “Take out your pencils. Begin.”

We encounter each other in words, words spiny or smooth, whispered or declaimed; words to consider, reconsider.

We cross dirt roads and highways that mark the will of someone and then others who said, “I need to see what’s on the other side; I know there’s something better down the road.”

We need to find a place where we are safe; We walk into that which we cannot yet see.

Say it plain, that many have died for this day. Sing the names of the dead who brought us here, who laid the train tracks, raised the bridges, picked the cotton and the lettuce, built brick by brick the glittering edifices they would then keep clean and work inside of.

Praise song for struggle; praise song for the day. Praise song for every hand-lettered sign; The figuring it out at kitchen tables.

Some live by “Love thy neighbor as thy self.”

Others by first do no harm, or take no more than you need.

 

Een boer kijkt naar de veranderende hemel: Een leraar zegt: ‘Neem jullie potloden. Begin.’

We ontmoeten elkaar in woorden, beenharde woorden, zachte woorden, gefluisterde of gedeclameerde, woorden om over na te denken en om opnieuw over na te denken.

We steken modderige straten over, banen die iemands wil markeren en van anderen die zeiden: ‘Ik moet zien of er zich aan de andere zijde iets beters bevindt’.

We moeten een plek vinden waar we ons veilig voelen;  We wandelen naar hetgeen we nog niet kunnen zien.

Zeg het ronduit, dat menigen gestorven zijn voor deze dag. Zing de namen van de doden die ons hier naartoe brachten, die de treinsporen legden, de bruggen bouwden, die katoen plukten en de sla, die steen voor steen de gebouwen oprichtten die zij daarna schoon zouden houden en waarin ze zouden werken.

Lofdicht voor de strijd, lofdicht voor de dag. Lofdicht voor elk handgeschreven teken: het uitschrijven ervan op keukentafels.

Sommigen leven bij ‘Hou van je buur zoals je van jezelf houdt.’ Anderen doen geen kwaad en nemen alleen wat ze nodig hebben.

 

What if the mightiest word is love, love beyond marital, filial, national. Love that casts a widening pool of light. Love with no need to preempt grievance.

In today’s sharp sparkle, this winter air, anything can be made, any sentence begun.

On the brink, on the brim, on the cusp - praise song for walking forward in that light.

 

 

Wat als het machtigste woord liefde is, liefde verder reikend dan huwelijk, kinderen, natie. Liefde die een weidse lichtbron vangt. Liefde die het niet nodig vindt voorbij te gaan aan verdriet.

 

In de scherpte van de dag, in deze winterlucht, kan alles gemaakt worden, elke zin begonnen.

 

Op het bord, aan de kant, aan het gewelf - lofdicht om voorwaarts te treden in dit licht.

aan de lezer om dit gedicht te beoordelen!

gisteren op de valreep nog naar de tentoonstelling over de glimlachende boeddha in bozar geweest. het ging hier eigenlijk over de geschiedenis van 1600 jaar boeddhisme in korea.

de vriendelijke en ijverige koreaan aan de ingang beweerde dat korea zowat aan de oorsprong van de beschaving lag: zelfs de boekdrukkunst hadden zij onder de knie, voor de chinezen dit item konden toevoegen aan hun indrukwekkende reeks uitvindingen...

korea heeft me altijd geintrigeerd: behoort deze beschaving nu tot de chinese of de japanse? tja, korea is een bergland en daardoor wat afgesloten van de buitenwereld. korea ontwikkelde een eigen cultuur, een eigen schrift en blijkbaar staan de koreanen erop onafhankelijk van de twee grote nabije beschavingen te worden vermeld. natuurlijk is korea in de loop van de geschiedenis in contact gekomen met china en met japan. vooral de verspreiding van het boeddhisme, afkomstig uit china, is daar een goed voorbeeld van. maar de vermenging met oorspronkelijk sjamanistische* elementen wijst op een heel andere basisinstelling en het koreaanse boeddhisme heeft een eigen karakter gekregen.

we zagen gracieuze boeddha's, in verguld brons en graniet, in een kenmerkende zithouding: de rechtervoet op de linkerknie en hat andere been bengelend naar beneden, waarbij de plooien van hun kleed elegant uitwaaierden in een vefijnd draperiespel. heel erg kenmerkend: de boeddha's van korea hebben allen een geheimzinige, verzaligde glimlach op het gelaat. het mooist waren de meditatieve bodhisattva's* uit de zesde en zevende eeuw, die met hun superverfijnde uitstraling (de rechterhand zachtjes de rechterwang strelend, met peinzende blik) ieders hart stalen. mijn favoriet was een eenvoudig vriendelijk beeldje van een bodhishattva aan het begin van de tentoonstelling, afkomstig uit het gyeongju nationaal museum van korea.

de gyeongju-periode was eigenlijk pre-koreaans. in de teruggevonden koningsgraven dolven archeologen een schitterende collectie juwelen op, in jade, goud en kristal. de schitterend kroon, in een vitrine tentoonsgesteld samen met een gouden gordel, was versierd met een hertengewei, van oorsprong een sjamanistisch element.    


* Shamanisme bestaat wereldwijd en is een mengeling van godsdienst, spiritisme, bijgeloof, folklore en magie. Korea heeft echter een eigen vorm van shamanisme, die er mee voor zorgde, dat oude tradities en culturen tijdens vele, lange en bloedige overheersingen konden overleven.

Koreaanse wetenschappers noemen het shamanisme overigens de sleutel om 's lands oude culturen te doordringen. Tijdens de Choson-dynastie werd het shamanisme verboden en ook tijdens Wereldoorlog II kwam het in de verdrukking. Hoewel het niet als godsdienst wordt erkend, en het aantal gelovigen dus niet geteld wordt, is algemeen aangenomen dat het shamanisme nog bij vele miljoenen Koreanen voortleeft. Het shamanisme werd verwerkt in de nationalistische Koreaanse godsdienst Chondogyo en ligt overigens aan de basis van vele, nog bestaande sekten, en werd vooral gepropageerd via de leer van Changsun.

Het eeuwenoude shamanisme heeft overigens 'nieuwe' godsdiensten als boeddhisme en christianisme een Koreaans kleurtje gegeven en er aldus mede voor gezorgd dat zij beiden snel door een groot deel van de bevolking werden aanvaard. Nadat confucianisme en boeddhisme Korea in hun greep kregen, werd het shamanisme eerder de geloofsbelijdenis van het gewone volk.

http://www.1world2travel.com/article.php?articleID=621


* De sanskriet term Bodhisattva is het equivalent van de pali term Bodhisatta. De term bodhisattva wordt in het Mahayana boeddhisme gebruikt, terwijl bodhisatta in het Theravada gebruikt wordt. In beide tradities verwijst het woord naar een wezen (sattva) dat naar verlichting (bodhi) streeft.

http://nl.wikipedia.org/wiki/Bodhisattva

1.

in een kleine brochure betreffende het arabisch kunstenfestival 'meeting points 5' in de koninklijke vlaamse schouwburg in brussel vond ik onlangs deze intrigerende tekst, een soort commentaar op een video met de vreemde en grappige titel: 'please rewind me later':

'Please rewind me later' is het recentste werk van de Libanese videokunstenaar Samaha. Met deze video oderzoekt hij de levensgeschiedenis. Daartoe wordt en verband gelegd tussen het huis van je kinderjaren, je dromen, vhs-tapes en uiteenlopende herinneringen.

Is het mogelijk een zelfportret te maken zonder toe te geven aan de clichés van de geschiedkundige archieven? Ooit werd gezegd: 'Men moet begrijpen: het geheugen van objecten registreert en bewaart de handelingen van de mensen. Opdat latere generaties ze kunnen overerven. Maar je werd ook gevraagd achterwaarts naar buiten te gaan, alsof je nooit binnen was geweest. Dingen en plaatsen hebben een soort geheugen. Als je een gesloten ruimte binnentreedt, blijft een deel van jezelf aan die ruimte kleven, je laat iets achter. We moeten leren weg te gaan zonder een deel van onszelf te verliezen... We moeten leren te bewegen zonder ook maar een spoor van onszelf achter te laten'.

lees ik wat ik lees? begrijp ik wel wat ik begrijp?

objecten, voorwerpen dus, hebben een geheugen dat de handelingen van mensen registreert. dat lijkt een ietsiepietsie gevaarlijk toch, want we moeten vervolgens proberen deze afdruk van onszelf op de objecten uit te wissen, we moeten proberen zo weinig mogelijk sporen van onszelf in onze objectieve omgeving achter te laten en we verlaten de plaatsen waar we zijn geweest achterwaarts....

ik weet: in het verre oosten is deze praktijk (van achterwaarts naar buiten te gaan) zeker nog van toepassing. zowel bij een informeel bezoekje aan vrienden en kennissen, als op raadpleging bij de dokter of advokaat of hoogwaardigheidsbekleder is het de traditie achterwaarts buigend de kamer te verlaten. vanwaar komt die rare gewoonte toch? is het uit voorzorg (omdat men zo nooit in de rug kan aangevallen worden), of heeft deze attitude te maken met bovenstaande betrachting je sporen zodanig uit te wissen, zodat het lijkt of je nooit aanwezig bent geweest???

één ding is zeker: de typisch oosterse (boeddhistische) attitude van afstandelijkheid, het loslaten van mensen, toestanden en objecten heeft hier zeker rmee te maken en staat lijnrecht tegenover onze eigen westerse gehechtheid en aanhankelijkheid, onze drang naar profilering en aanwezigheid, ons streven naar onvergankelijkheid en onze gewoonte zoveel mogelijk sporen van onszelf in deze wereld achter te laten en te creëren

kunstenaars, politici en andere belangrijke en minder belangrijke personen, ook gewone mensen, willen niets liever dan hun naam gebeiteld zien in de muren van een of ander prestigieus project, of ze willen zoveel mogelijk gefilmd of gefotografeerd worden, zodat de 'geschiedenis' ze zal herinneren.

ach, de geschiedenis... mijn jarenlange ervarig met deze 'wetenschap' (ik heb daadwerkelijk een diploma geschiedenis, heb ook jarenlang dit vak onderwezen- alhoewel dit er eigenlijk niet echt toe doet!) heeft me doen  besluiten dat, hoe mooi en grandioos en afschuweljk de dingen uit het verleden soms worden voorgesteld, gestaafd en ondersteund door wetenschappelijke en academische studies, ik me toch altijd zal blijven afvragen wat het waarheidsgehalte is van historische gebeurtenissen.

(als kind droomde ik ervan, naar het voorbeeld van professor barabas uit suske en wiske, een reis te kunnen maken naar de middeleeuwen om eens echt te weten te komen hoe het was te leven in die tijd...)

er bestaat een verschil tussen de perceptie van de dingen en de ware ervaringen van de mensen. daar ben ik heel erg van overtuigd. want wie schreef (en schrijft!) de geschiedenis op? het zijn (en waren!) bijna nooit de mensen zelf, die hun eigen ervaringen noteren, wel de zogenaamde kroniekschrijvers, monniken indertijd, journalisten nu. wie het huidige mediacircus een beetje doorziet, doorziet ook de manipulatieve leugen van de berichtgeving en kan ook besluiten dat het er vroeger hoogstwaarschijnlijk niet anders aan toeging.

daarbij waren de gewone mensen vroeger zeker ongeletterd. in deze tijd is het al niet veel beter gesteld: bewees een studie niet onlangs dat 1 op zeven vlamingen de krant niet kan lezen? en het is niet omdat men kan lezen dat men in staat is de leugen van de geschiedschrijving te doorgronden. want zegt men, de perceptie is alles.

geschiedschrijving is dus altijd te eenzijdig. daarom vind ik, desondanks, en met alle respect voor de hardwerkende wetenschappers en journalisten, literaire en andere creatieve evocaties betreffende het verleden veel leuker en levensechter. het kan mij bijvoorbeeld niet schelen wat de wetenschappelijk juiste interpretatie is van de gebeurteniisen in engeland in de 17de eeuw - de historische kostuumfilm elizabeth, the golden age (met cate blanchett) is een pareltje van toch wel erg gehumaniseerde (dit is niet het goede woord, ik bedoel misschien eerder: geactualiseerde) geschiedschrijving.

maar nog beter is dat wij zelf de link naar de geschiedenis, onze eigen particuliere geschiedenis, ons levensverhaal, onderzoeken en noteren. zoals de libanese videokunstenaar samaha doet. zoals zoveel schrijvers, verhalenvertellers en dichters, doen. en zoals zoveel moderne dagboekschrijvers, de bloggers op internet dus, doen in deze fantastische virtuele tijd...

met of zonder oosterse afstandelijkheid, met of zonder wetenschappelijk of historisch onderzoek. want wij dragen intuitief de geschiedenis in ons mee, wij zijn de geschiedenis, haha...

2.

gedichtendag 2008. in de standaardboekhandel worden gratis zachtgele reuzenposters met het gedicht zomereinde aan de leie van miriam van hee uitgedeeld*. dit gedicht komt uit haar nieuwe bundel buitenland*, een bundel die ik me prompt heb aangeschaft.

terwijl ik bovenstaande bedenkingen over de zin en de onzin van de geschiedenis neertokkelde, las ik tussendoor de gedichten: zacht-melancholische verhalen die spelen in stille en eindeloze landschappen. oeps! ook enkele gedichten over geschiedenis, over het heden en het verleden:



vroeger gebeurde het wel eens
dat steden afbrandden en dat er
dorpen verdwenen in zee, nog vroeger
ontstonden de landschappen

de aardkorst bewoog en continenten
rukten zich los als grote, opstandige kinderen,
botsten op anderen en uit de brand
rezen bergen omhoog, heftig en boos

en het water trad bandeloos buiten
zijn oevers, rivieren en gletsjers
voerden het puin van de tijd met zich mee
en zetten het elders weer af

er zijn onvoorstelbare dingen gebeurd
eilanden kwamen als wrakkhout terecht
in de zee en daar drijven ze nog
op zoek naar een vroeger verband,

naar een buitenland, ja, maar een ander,
een tot nog toe onbekend, vriendelijk,
en toch bewoond vasteland



en:

 

er zijn talen waarin het verleden
niet kan worden uitgedrukt
er is alleen heden, het regent er
nu en je houdt je gezicht en je handen
gericht naar de hemel alsof er confetti
valt en je nog jong bent, alsof daar
een wonder gebeurt in de lucht

en je bent vrij als de wind, je kunt
alles besluiten bijvoorbeeld om
weg te gaan, niets meer te schrijven
of weer naar binnen te gaan
en te blijven 

hehe, waarom voel ik me zo intens betrokken bij deze poëzie, waarom voel ik de dingen net zo aan als miriam? ach, de eilanden, het wrakhout waar ze het over heeft, dat zullen wel mensen zijn die de weg zijn kwijtgeraakt en die zoeken naar een nieuwe vastigheid (=vasteland).

de vrijheid die ik in haar tweede gedicht ontwaar is juist de vrijheid die we ondervinden als we ons losmaken van de druk van het verleden. 

als we dus leren achterwaarts naar buiten te gaan om onze sporen uit te wissen....

 

* Miriam Van hee kreeg de Herman de Coninckprijs voor de beste dichtbundel (2008)

Zowel de vakjury als het publiek kozen met overtuiging voor de poëzie van Miriam Van hee (°1952). De vakjury kende haar bundel Buitenland unaniem de Herman de Coninckprijs voor de beste dichtbundel toe.

*

zomereinde aan de leie


dit is wat een schilder zou zien:
de gebleekte graskant, kastanjes
en linden, het warme maar heengaande
licht van de avond en tegen de haag
op de andere oever een loper, en zijn
gedachten, hoe schilder je die
en boven het water de meeuwen
en tussen het licht- en het donkerder groen
de plecht van een jacht, het schuiven
der dingen, de richtingen

het water zelf kun je hier waar wij zitten
niet zien en ik vraag me nog af hoe je
afstanden schildert, steeds lichter misschien
tot je wit overhoudt, en hoe het verleden
toen jij daar nog liep

hoe schilder je dat je nooit weer
daar zult lopen, tegenstribbelend
aan je vaders hand


Miriam Van hee, Buitenland, De Bezige Bij, Amsterdam, 2007, p. 8, p. 40, p. 41

Pray, do not mock me:
I am a very foolish fond old man,
Fourscore and upward, not an hour more nor less;
And, to deal plainly,
I fear I am not in my perfect mind.

(King Lear)

deze herfst en winter gaan we naar het theater, dat hebben wij (n. en a. en ikzelf) afgesproken. alvast willen we zoveel mogelijk de matinees in de schitterend vernieuwde kvs in brussel bijwonen, maar ook de leuke producties hier in ons eigen stadje (het brussels volkstejoeter speelt o.a. ambras op de vismet in het cc 't vondel), staan op het menu. overal waar we ons per toeval bevinden (aan zee bijvoorbeeld) pikken we een theatertje mee, het zij zo!

want wat is er fijner dan zich zalig neer te vleien in de zachte zetels van een geheimzinnig verlichte theaterzaal (met zachtgele en purperen en karmozijnrode spotlights) en zich te laten meeslepen door een verhaal waarin je zelf bijna betrokken wordt, omdat de acteurs lijfelijk aanwezig zijn op de scène en de realiteit die ze uitbeelden waarachtiger lijkt dan waarachtig? (ik heb, haha, na al die jaren, nog altijd de kinderlijke neiging mee te spelen, op het podium te klauteren en de personages van antwoord te dienen, zo ga ik op in het spel!).

natuurlijk is theater een droom, niet echt dus. maar goed is het als wij daar op de scène herkenbare situaties uitgebeeld zien, gespeeld door echte mensen en zodoende kunnen refereren naar het echte leven. ook dit keer (gisteren* dus, bij de opvoering van shakespeare's koning lear in de kvs) was het verhaal heel levensecht: het ging hier eigenlijk over het geruzie tussen kinderen om een erfenis (gaat er bij jullie, best lezers, al een lichtje flikkeren?) die dan nog door een dwaze koning lear bij voorbaat verdeeld werd (ojee! daar zijn de poppen reeds aan het dansen!). daarbij wordt hij verblind door de vleiende woorden van zijn oudste dochters en verstoot hierom zijn jongste dochter, die veel eerljker is en oprecht van haar vader houdt, maar zich niet wil verlagen tot valse liefdesverklaringen. met als gevolg: hebzucht, kuiperijen, egoïsme, oorlog en de uiteindelijke dood van king lear en zijn kinderen.

dit konigsdrama werd geregisseerd door een dame (alize zandwijk) en ik moet zeggen: wat een sublieme prestatie! ook de decors en de kostuums waren koninklijk en een beetje surrealistisch (wat wij top vinden). alleen vonden wij het stuk, ondanks de grappige intermezzo's in de replieken van de nar, in zijn geheel een beetje lang: twee en een half uur moesten we daar zitten! achteraf waren wij wel een beetje moe, moet ik zeggen.

toen we thuiskwamen (rond 19 uur, de matinee begon om drie uur en duurde dus tot halfzes) hadden we een reuzenhonger en we besloten de avond in ons keukentje met een heerlijk doordeweeks bord spaghetti en een glaasje wijn, terwijl we nog na-babbelden: omtrent de schitterende schoenen van de prinsessen (rood gelakte heel hoge high heels voor goneril, gespeeld door de sublieme fania sorel en glitterpumps voor regan, gespeeld door esther scheldwacht) en de halloween-achtige dierenmaskers die de personages opzetten tijdens de legendarische storm op de heide (in het laatste deel van het stuk). ook vonden wij dat de acteur*, die koning lear speelde, zich toch maar durfde bloot geven: hij toont zonder schroom zijn halfnaakte lichaam, met dikke uitpuilende buik en hangborstjes aan het publiek, op het ogenblik dat de waanzin toeslaat.

ik heb hieronder een paar tekstcommentaren van de website van het ro-theater geplukt, plus enkele authentieke tekstfragmenten uit het stuk zelf, in oud engels.

het eerste fragment is een grapje van de nar, die vraagt aan koning lear of hij weet waarom onze ogen langs beide kanten van onze neus staan. het antwoord is: opdat we zouden kunnen zien wat we anders met onze neus niet kunnen ruiken. haha, evident zeg.

in het tweede fragment, een monoloog van edmund, de slechte zoon van de graaf van gloucester, vraagt deze zich af waarom mensen zich verschuilen achter de natuurverschijnselen als zij fouten maken. bullshit zegt hij, dat we zijn zoals we zijn wordt niet veroorzaakt door de invloed van de zon, de man en de sterren, maar door onszelf. ondanks zijn foute inborst doet edmund hier een uitspraak die het overdenken waard is. ik vond deze monoloog echt indrukwekkend, zeer goed gezegd en geacteerd door roger philipoom.

het derde fragment wordt uitgesproken door de hertog van albany, gespeeld door de zwarte acteur dennis de getrouwe. hij is een zachtaardig personage, dat zegt dat wij onze gevoelens moeten uitdrukken, in plaats van te zeggen wat we denken te moeten zeggen.

hij neemt uiteindelijk ook de verantwoordelijkheid op voor 'the weight of the sad times' en heeft consideratie voor het lot dat konig lear moest ondergaan. albany was de liefste man op de scène, vond ik (ik hou nu eenmaal van softies) en mooi contrasteerde zijn witte kostuum - met bont afgezet - met zijn donkere, ebbenhouten huid.

besluit: een theaterstuk van shakespeare bijwonen is toch een heel avontuur - hallo, zeg!

Koning Lear

van William Shakespeare | regie Alize Zandwijk

een produktie van KVS en RO Theater

Hou me niet voor de gek. Alsjeblieft. Ik ben een zeer oude, kindse, dwaze man, van meer dan tachtig, geen uur meer of minder en om het vlakaf te zeggen, ik ben bang dat ik niet goed bij mij hoofd ben. Ik geloof dat ik u ken, maar ik ben het niet zeker, want eerst en vooral ken ik deze plek niet, en hoe ik ook pieker, ik kan me deze kleren niet herinneren. En ik weet ook niet waar ik deze nacht geslapen heb. Lach mij niet uit, maar, zowaar ik een man ben, denk ik dat deze dame hier mijn kind is, Cordelia."

Alize Zandwijk regisseert Koning Lear, een van de meest aangrijpende en confronterende stukken van Shakespeare. In de titelrol is Jack Wouterse opnieuw bij het RO Theater te zien. Hij wordt omringd door een deel van het vaste acteursensemble van het RO Theater en spelers van de KVS Brussel.

De oude vorst Lear staat op het punt zijn rijk te verdelen onder zijn drie dochters, waarbij degene die het meeste van hem houdt het grootste deel zal krijgen. De oudste twee, Goneril en Regan, weten met veel mooie woorden de koning van hun liefde te overtuigen. Cordelia, de jongste, weigert het spelletje mee te spelen en wordt verstoten. Pas later zal Lear merken hoe hij door deze foute keuze zijn anker in het leven verliest.

Het verhaal van Koning Lear wordt gespiegeld door dat van de graaf van Gloucester en zijn zonen Edgar en Edmund. Beide vaders miskennen het kind dat oprecht van hen houdt. Beroemd is de scène op de heide waar beide verhalen bij elkaar komen en de oude Lear rondzwalkt in een storm die ook en vooral in zijn eigen hoofd raast.

Voor Alize Zandwijk gaat Koning Lear over de problemen die ontstaan als een mens zich bij het maken van keuzes laat leiden door mooi ingeklede leugens. Over de blindheid van iemand die zich laat verleiden door uiterlijke schijn en mooipraterij. En over de tragiek van het te laat beseffen dat je niet naar je gevoel hebt geluisterd. Lear komt tot inzicht als de onttakeling compleet is, als hij temidden van de elementen door de storm wordt wakker geblazen. In die zin is de oude Lear een moderne mens: in verwarring, juist omdat hij denkt alles in de hand te hebben.

 

Act 1, Scene 5: Court before the same.

Fool:

Thou canst tell why one's nose stands i'
the middle on's face?

KING LEAR

No.

Fool:

Why, to keep one's eyes of either side's nose; that
what a man cannot smell out, he may spy into.

Act 1, Scene 2: The Earl of Gloucester's castle.

EDMUND This is the excellent foppery of the world, that,
when we are sick in fortune,--often the surfeit
of our own behavior,--we make guilty of our
disasters the sun, the moon, and the stars: as
if we were villains by necessity; fools by
heavenly compulsion; knaves, thieves, and
treachers, by spherical predominance; drunkards,
liars, and adulterers, by an enforced obedience of
planetary influence; and all that we are evil in,
by a divine thrusting on: an admirable evasion
of whoremaster man, to lay his goatish
disposition to the charge of a star! My
father compounded with my mother under the
dragon's tail; and my nativity was under Ursa
major; so that it follows, I am rough and
lecherous. Tut, I should have been that I am,
had the maidenliest star in the firmament
twinkled on my bastardizing. Edgar--

Act 5, Scene 3: The British camp near Dover.

ALBANY

The weight of this sad time we must obey;
Speak what we feel, not what we ought to say.
The oldest hath borne most: we that are young
Shall never see so much, nor live so long.

Exeunt, with a dead march.
 

* Koning Lear door KVS & RO Theater data: 20, 23 > 28, 30, 31 oktober en 1 > 3 november 2007 om 20.00 uur (28 oktober om 15.00 uur). Locatie: KVS - BOL, Lakensestraat 146, 1000 Brussel -

* Jack Wouterse

twee opeenvolgende zondagen toevallig twee films over china gezien. hehe, wat is internet toch praktisch! eerst download ik gezwind de korte inhoud (van de website van bioscoop arenberg) van deze films, daarna noteer ik mijn indrukken:

1. Still Life

Still Life ontving de Gouden Leeuw op de laatste editie van Mostra in Venetië. De film vertelt twee verhalen van eenzaamheid: dat van een mijnwerker uit Noord China die zijn vrouw opzoekt en dat van een verpleegster die wil scheiden van haar man. De mijnwerker wordt in dienst genomen op een afbraakwerf in Fengjie, waar de echtgenoot van de verpleegster rijk wordt van maffioze praktijken. De regisseur onthult via de warboel, veroorzaakt door een stuwdamproject, de vele transformaties van zijn land. "Wanneer men de realiteit van het China van vandaag toont, stoot men vlug op de lange lijst van verboden zaken. Maar hoe meer men daarmee bezig is, hoe meer onze vrijheid toeneemt.” bevestigt hij. “Er is een ontzettend snelle ontwikkeling in China, te snel. Dit is niet zozeer een politiek afkeuren. De scènes in de film gebeuren echt en het symbolisme en de beeldspraak maken deel uit van de realiteit ginds. Ik heb niets uitgevonden, ik heb enkel de beelden van het ogenblik opgeslagen."

Still Life van Jia Zhang Ke, met Han Sanming, Zhao Tao, Huang Yong

Chine - 1u 48min.

en

2. La Stella che non c'è

Cineast Amelio trekt via China de lijn met het verhaal van de wereld, de al of niet trieste gang van zaken. De film is losjes gebaseerd op een roman van Danilo Rea (La Dismissione) en start met de landing van een delegatie Chinezen die de hoogoven van een Italiaanse staalfabriek komen demonteren. De Italiaanse verantwoordelijke van de installatie, Vincenzo Buonavolontà (Sergio Castelitto) probeert aan de nieuwe Chinese bedrijfsleider uit te leggen dat de machine een defect heeft dat zware ongelukken kan veroorzaken. Maar tot zijn grote ergernis, vertrekken de Chinezen mét hoogoven, om deze te herinstalleren in een afgelegen industriezone. Vincenzo verliest zijn job en beslist tegen iedereens wil om ter plekke te gaan om een catastrofe te vermijden. Gianni Amelio filmt China als een vreemde, hij bekijkt het land zonder het te begrijpen en nét daar zit de sterkte van deze film.

La Stella che non c'è van Gianni Amelio, met Sergio Castellitto, Ling Tai, Angelo Costabile

Italie, Switzerland, Frankrijk - 1u 44min.

 
ooooh! als ik terugdenk aan deze films stromen beelden met mensenmassa's mijn geest voorbij, mensenmassa's die samenhokken in reusachtige bouwvallige woonblokken. ik zie ook prachtige berglandschappen, omgeven door groene mist en ik zie eindeloze steenwoestijnen, waar pezige kleine chinezen slavenarbeid verrichten in de gloedhete zon.

de eerste film, Still Life is veel chineser dan de tweede, La Stella che non c'è (= de ontbrekende ster). de intense, ingetogen en trage - dus zeer oosterse - communicatiestijl van de personages zetten ons, druk babbelende en oppervlakkig agerende westerlingen aan het denken. praten wij eigenlijk nog echt met elkaar, luisteren wij nog naar elkaar, doen woorden er nog toe, laten wij de tijd aan onze emoties, beleven wij nog zoiets als vreugde en pijn???

tijdens een ogenschijnlijk 'gewoon' gesprek duurde het in deze film soms minutenlang voor er geantwoord of gereageerd werd. dit werkte eerlijk gezegd erg op de zenuwen van m en n, mijn jeugdig gezelschap. maar zelf vond ik deze spreekstijl overheerlijk. want tijdens deze stiltes werden innerlijke spanningen opgebouwd, emoties kregen vanzelf de nodige tijd om te ontstaan en de diepgang van de communicatie was grandioos.

in de tweede film, zien we hoe het hoofdpersonage van de film, de italiaanse ingenieur Vincenzo Buonavolontà verbouwereerd kijkt naar de vreemde wereld waarin hij terechtkomt. hij snapt er geen jota van, beleeft de ene onmogelijke ervaring na de andere en loopt reddeloos verloren in de chinese samenleving, die duizendmaal complexer en ondoorzichtiger is dan wij ons ooit zouden kunnen voorstellen.

en hoe moedig die chinezen zijn, hoe verdraagzaam en gedisciplineerd ze naast en met elkaar bewegen, eten, slapen, werken! wij, verwende westerlingen, zouden het geen week uithouden in die omstandigheden! zo gewoon zijn wij aan ruimte en vrijheid, wij kunnen het ons (nog) veroorloven bijvoorbeeld de momenten uit te kiezen om te gaan shoppen: als het niet te druk is, op ochtenden in de week of op zondagen. in china is er altijd, altijd veel volk, je moet daar oefenen geloof ik in het handig ontwijken van lichamen, lichamen, lichamen.....

in een van de slotscènes van La Stella che non c'è, als hij op een schamele schuit de blauwe rivier afvaart op weg naar shangai, huilt vincenzo buonavolontà plots tranen met tuiten. weent hij omdat hij doodmoe is van zijn zeker niet zo comfortabele queeste (zelf zou ik geradbraakt zijn geweest), weent hij om al de verschrikkingen die hij heeft gezien, weent hij om het lot van zijn kranige en mooie chinese vriendin, een ongehuwde moeder(schande, o schande in china) die haar studies niet heeft kunnen afmaken en rotbaantjes aanneemt om te kunnen overleven?

mooi, mooi toch, een latijnse man die huilt?

maar ach, ook deze film kent een happy end, of laat een happy end vemoeden. in het station wacht ling tai (dit is de naam van de actrice, ik ben haar echte naam vergeten) hem op. zij kibbelen om een koekje. vincenzo belooft een nieuw speeltje te kopen voor het zoontje van zijn vriendin.

neemt vincenzo ling tai en haar zoontje mee naar het zonnige italië

? weg, mensenmassa's, weg, armoedig bestaan? en wij maar raden.