Kaart van Zeeland van Christiaan Sgrooten
omstreeks 1592.
Bewaard in de Biblioteca Nacional te Madrid.
Het oudste document dat ik heb gevonden waarin onze familienaam voorkomt is een baljuwsrekening van 1374 (onder de vierschaar van Vracene), bewaard in het Stadsarchief te Gent. Het gaat om ene Jan Blideweert.
Mogelijke verklaringen:
1. Dr. Frans Debrabandere, Verklarend woordenboek van de Familienamen in
België en Noord-Frankrijk, Gemeentekrediet Brussel, 1993, blz. 153.
"Blyweert, Bl(e)ijweert, Bleyweert: BN (= bijnaam) voor een blije, vrolijke
waard, lustige waard".
Gelijkluidende verklaring vinden we bij A. Maris (Wissekerke december
1981, 6de jaargang, nr. 4, blz. 266.
"Blideweert is een vervorming van de persoonsnaam Blitbert, waarvan de
volkse humor eens Blideweert maakte, d.i. de blijdewaard of blijde
herbergiersbaas. De aldus vervormde persoonsnaam werd familienaam."
2. Een tweede verklaring (die door Dr. De Brabandere wordt verworpen)
vewijst naar een aardrijkskundige oorsprong.
Jozef Van Overstraeten. Wat betekent mijn familienaam? (XLI VTB 1954).
Jozef Van Overstraeten geeft twee mogelijke verklaringen met een
voorkeur voor de aardrijkskundige.
"Blijweert, Blyweert: pln. (= plaatsnaam) op -weert = laagliggend land enz.
Of minder waarschijnlijk op -weert = waard, heer des huizes, enz.
Johan Winkler. De Nederlandsche Geslachtsnamen in oorsprong.
Geschiedenis en betekenis, Regio Boek, Neeryen, 1885, geeft onder de titel
"Algemeen Aardrijkskundige Geslachtsnamen", volgende verklaring:
"Oort en weert, weide, veen en heide, bosch en loo, hout en woud, roode
marsch en geest, donk en horst vormen eene andere groep van algemeen-
aardrijkskundige namen, die grootendeels talrijk voorkomen in allerlei
geslachtsnamen."
"Zie hier eenige voorbeelden: Van Oort en Van Oorde, Op den Oort,
Bredenoort, Hagoort, Kraayenoord, Schilperoort; Van de Weert, Blyweert,
Duyvewaerdt en Flikweert; Lagerwey en Klaverweyden met Van der Weide,
Van de Wey, Verwei, Verwey, enz.
Op 23 juni 2000 vroeg ik aan Prof. Dr. F. De Brabandere of volgende
argumenten niet pleitten voor de aardrijkskundige verklaring van Blyweert:
- Een waard is een braakliggend, buitendijks stuk land langs onze grote
rivieren (vgl. uiterwaard). In sommige geslachtsnamen is dit tot weerd of
weert verbasterd.
- "Verschillende dezer namen komen weer voor in combinatie met een
mansnaam, terwijl enkele ontleend zijn aan plaatsnamen.
De waard-namen zijn... Blijweert..."
(Huizinga, Encyclopedie van namen, blz. 120).
- Op de kaart van Christiaan Sgrooten, van omstreeks 1592, zien we een
inham die zich uitstrekt tot voorbij Axel, genaamd Blijde. De "Blijde"
is niet meer terug te vinden op jongere kaarten. Wel vinden we
vandaag nog de vermelding "beoesten blijde, oostenblije of oostenblye
- De oudste documenten die we konden raadplegen (Baljuwsrekeningen van
1374, en 1376) situeren Jan Blideweert onder de Vierschaar van Vracene en
Johannes Blidewaerdt in de prochie van Sint-Egidius (Sint-Gillis-Waas).
- Het feit dat Vracene en Sint-Gillis toch wel kort bij de "blijde" zijn gelegen.
- De naam Blideweert, Blijweert zou dan betekenen "afkomstig van ergens
aan de blijde".
Het antwoord van Prof. Dr. F. De Brabandere luidde: "… Ik blijf evenwel bij de
verklaring 'blijde waard'. Zover ik weet hebt U geen plaatsnaam 'blijdewaard'
gevonden. Bovendien komt de familienaam altijd zonder voorzetsel 'van' voor
en dat zou toch wel erg vreemd zijn als het om een plaatsnaam ging. Een
familienaam < pln. zou 'Van Blijweert' zijn".
OPROEP !
