Bloemlezing over Noëtisch Gebed (Onophoudelijk gebed) - The Orthodox Ethos Team

Noëtisch gebed is een vorm van gebed die geïnspireerd is door de Heilige Geest en is een geestelijk gebed, ofwel gebed vanuit het hart. Noëtisch gebed heiligt, integreert en verenigt ons met de Heer. Alles wat dor is, wordt verbrand en verdwijnt wanneer het vuur van het gebed de ziel ontsteekt. 

Door Geronda Ephraim van Philotheou en Arizona (uit Raadgevingen van de Heilige Berg)

1. Gebed is een van de voornaamste en krachtigste krachten die de biddende wedergeborene teweegbrengt en hem lichamelijk en geestelijk welzijn schenkt. 

2. Gebed is de ogen en vleugels van de ziel; het geeft ons de moed en de kracht om God te aanschouwen. 

3. Mijn broeder, blijf bidden met je mond totdat de goddelijke genade je verlicht om ook met je hart te bidden. Dan zal er op wonderbaarlijke wijze een feest en viering in je plaatsvinden, en zul je niet langer met je mond bidden, maar met de aandacht die in je hart werkt. 

4. Als je werkelijk verlangt om elke antichristelijke gedachte uit te bannen en je geest te zuiveren, zul je dit alleen bereiken door gebed, want niets kan onze gedachten zo goed reguleren als gebed. 

5. Wees voorzichtig, want als je lui en onoplettend bent in je gebed, zul je geen vooruitgang boeken, noch in je streven naar toewijding aan de Heer, noch in het verkrijgen van verlossing en innerlijke rust. 

6. De naam van Jezus Christus, die we in gebed aanroepen, bevat een zelfbestaande en zelfwerkende herstellende kracht. Maak je dus geen zorgen over de onvolmaaktheid en droogte van je gebed, maar wacht met volharding op de vrucht van het herhaaldelijk aanroepen van de Goddelijke Naam. 

7. Wanneer we ons laten leiden door gebed, worden de morele krachten in ons sterker dan al onze verleidingen en overwinnen ze. 

8. Regelmatig bidden schept een gebedsgewoonte, die snel een tweede natuur wordt en die de geest en het hart vaak naar een hogere geestelijke staat brengt. Het is de enige weg naar de hoogte van waarachtig en zuiver gebed. Het is de beste manier om je effectief voor te bereiden op het gebed en de zekerste weg naar de bestemming van gebed en verlossing. 

9. Ieder van ons is in staat innerlijk gebed te verwerven – dat wil zeggen, het te gebruiken als middel tot communicatie met de Heer. Het kost niets, behalve de inspanning om ons in stilte en in de diepte van ons hart te verdiepen, en de zorg om zo vaak mogelijk de naam van onze liefste Jezus Christus aan te roepen, wat ons met vreugde vervult. Door in onszelf te duiken en de wereld van onze ziel te onderzoeken, krijgen we de gelegenheid te weten wat een mysterie de mens is, de vreugde van zelfkennis te ervaren en bittere tranen van berouw te vergieten over onze zonden en de zwakte van onze wil. 

10. Moge uw hele ziel zich met liefde vastklampen aan de betekenis van het gebed, zodat uw verstand, uw innerlijke stem en uw wil – deze drie componenten van uw ziel – één worden, en het ene drie; want op deze manier komt de mens, die een beeld is van de Heilige Drie-eenheid, in contact met en wordt hij verenigd met het prototype. Zoals de grote beoefenaar en leraar van het noëtisch gebed, de goddelijke Gregorius Palamas van Thessaloniki, zei: “Wanneer de eenheid van de nous drievoudig wordt, maar toch enkelvoudig blijft, dan is zij verenigd met de goddelijke Drie-eenheid, en sluit zij de deur voor elke vorm van misleiding en wordt zij verheven boven het vlees, de wereld en de vorst van de wereld.”[1] 

H. Gregorius Palamas 

11. Waar het gebed actief is, daar is Christus met de Vader en de Heilige Geest, de Heilige Drie-eenheid, één in wezen en ondeelbaar. Waar Christus is, het Licht van de wereld, daar is het eeuwige licht van de andere wereld; daar is vrede en vreugde; daar zijn de engelen en de heiligen; daar is de pracht van het Koninkrijk. Zalig zijn zij die zich in dit leven hebben bekleed met het Licht van de wereld – Christus – want zij hebben reeds het kleed van onvergankelijkheid aangetrokken. 

12. Omdat Christus het licht van de wereld is, zijn zij die Hem niet zien, die niet in Hem geloven, allen zeker blind. Omgekeerd wandelen allen die ernaar streven de geboden van Christus na te leven in het licht; zij belijden Christus en vereren en aanbidden Hem als God. Wie Christus belijdt en Hem als zijn Heer en God beschouwt, wordt door de kracht van de aanroeping van Zijn naam gesterkt om Zijn wil te doen. Maar als hij niet gesterkt wordt, is het duidelijk dat hij Christus slechts met zijn mond belijdt, terwijl hij in zijn hart ver van Hem verwijderd is. 

13. Zoals het onmogelijk is voor iemand die 's nachts loopt om niet te struikelen, zo is het ook onmogelijk voor iemand die het goddelijke licht nog niet heeft gezien om niet te zondigen. 

14. Het doel van het noëtisch gebed is God met de mens te verenigen, Christus in het hart van de mens te brengen, de duivel daaruit te verdrijven en al het werk dat hij daar door de zonde heeft verricht, te vernietigen. Want, zoals de geliefde discipel zegt: ‘Daarom is de Zoon van God geopenbaard, opdat Hij de werken van de duivel zou vernietigen.’ [2] Alleen de duivel kent de onuitsprekelijke kracht van deze zeven woorden van het Jezusgebed, en daarom voert hij oorlog en strijdt hij met woedende razernij tegen het gebed. Ontelbare keren hebben de demonen door de monden van bezetenen beleden dat zij door de werking van het gebed verbrand worden. 

15. Hoe meer het gebed ons met Christus verenigt, hoe meer het ons van de duivel scheidt – en niet alleen van de duivel, maar ook van de geest van de wereld, die de hartstochten voortbrengt en in stand houdt. 

16. De satan van het gebed is lusteloosheid. Satans satan is het verlangen naar het gebed, de vurigheid van het hart. "Wees vurig van geest," zegt de apostel, "en dien de Heer." [3] Deze vurigheid trekt genade aan en houdt die vast voor degene die bidt, en het wordt licht, vreugde en onbeschrijflijke troost voor hem – maar voor de demonen is het vuur, bitterheid en vervolging. Wanneer deze genade komt, verzamelt zij de geest van zijn dwalen en verzacht haar met de aandacht voor God, en geneest haar van alle kwade en onreine gedachten. 

17. Is het gebed op uw lippen? Dan is daar ook genade. Maar van de lippen moet het in de geest overgaan en in het hart neerdalen – en dat kost veel tijd en moeite. De tong moet zich inspannen om te boeten voor al haar nutteloze gepraat en misstappen, en ze moet de gewoonte van het bidden aanleren. Want zonder inspanning en oefening kan er geen gewoonte ontstaan. Ook nederigheid moet aanwezig zijn opdat de genade kan komen. Daarna is de weg vrij; het gebed kleeft aan onze ademhaling en de geest ontwaakt en volgt het. Met de tijd nemen de hartstochten af, de gedachten kalmeren en het hart wordt rustig. 

18. Word niet moe om je geest telkens terug te brengen wanneer hij afdwaalt. God zal je ijver en je inspanning zien en zal Zijn genade zenden om hem terug te brengen. Wanneer genade aanwezig is, wordt alles met vreugde gedaan, zonder moeite. 

19. Door het gebed gaan we van de ene vreugde naar de andere; zonder het gebed gaan we van de ene val naar de andere, van de ene ellende naar de andere, en zwaar is ons berouw. Kortom, met een beetje moeite en pijn in het gebed verkrijgen we veel vreugdevolle rouw, berouw en tranen, samen met de zoetheid van Gods aanwezigheid en de onbevlekte vrees voor Hem, die ons verstand en ons hart reinigt en zuivert. 

20. Het hart moet gezuiverd worden, opdat ook het verstand erdoor verlicht wordt met de zuivere gedachten die van bovenaf op het verstand worden weerspiegeld. 

21. Niet de onberouwvollen gaan het Koninkrijk van God binnen, maar de zondaars die door berouw en tranen worden veranderd. Niets helpt de mens zozeer om de hartstochten te bestrijden en te overwinnen als onophoudelijk noëtisch gebed. 

22. Wanneer je overvallen wordt door lusteloosheid, wanneer je verstand, je tong en je vingers aan het gebedssnoer verslappen, smeek ik je: geef niet op. Doe nog een beetje meer moeite, zodat God je vastberadenheid ziet en je sterkt. God wil nog iets meer van je, en Hij laat deze tijd van beproeving toe, zodat je het kunt geven. Want Hij weet – en jij weet het ook – dat je meer kunt doen. 

Dwing jezelf daarom zo veel mogelijk op het vastgestelde tijdstip van gebed; doe je plicht om God als je schuldenaar te erkennen. En als je geen genade ontvangt, heb je jezelf voorbereid op de volgende keer of de keer daarna. In elk geval zul je vroeg of laat genade ontvangen; het is onmogelijk dat je die niet ontvangt. Sterker nog, het is Gods gewoonte om veel meer te geven wanneer Hij uitstelt. 

23. Het veld van het hart draagt ​​naar gelang het geploegd is door gebed, bewaterd door tranen en onkruidvrij gemaakt van gedachten. 

24. Van tijd tot tijd gebeurt het dat, zonder dat jij er schuld aan hebt, de genade zich terugtrekt. Het is alsof God tegen je zegt: "Al je werken zijn goed, maar denk niet dat alles van jou afhangt. Ik zal komen en gaan zoals Ik wil, om je te leren je eigen wil volledig te laten varen en geduldig te zijn, zodat je de les van nederigheid goed leert." 

25. Zij die gevorderd zijn in het gebed, hebben de onwrikbare overtuiging dat, ondanks alle menselijke inspanningen, het gebed een werk van genade is. 

26. De heilige Symeon de Nieuwe Theoloog zegt duidelijk dat niemand in staat is God uit zichzelf te verheerlijken, maar dat het de genade van Christus is, die in hem woont, die God verheerlijkt en bezingt en in Hem bidt. 

De H. Symeon de Nieuwe Theoloog

27. Het is een teken dat de genade van God de ziel heeft bezocht wanneer men met vrees en eerbied bidt, in grote orde staat en grote aandacht schenkt aan wat men bidt. 

28. Aandacht moet onlosmakelijk verbonden zijn met het gebed, net zoals het lichaam onlosmakelijk verbonden is met de ziel. Met andere woorden, de nous moet het hart bewaken tijdens het gebed, er voortdurend in rondcirkelen, en van daaruit, vanuit de diepte van het hart, gebeden tot God opzenden, steeds zeggend: ‘Heer Jezus Christus, heb medelijden met mij.’ Zodra de nous in het hart proeft en ervaart dat de Heer goed is, en het daardoor zoet wordt, wil de nous de plaats van het hart niet meer verlaten, maar zegt, net als de apostel Petrus: ‘Het is goed voor ons om hier te zijn.’[4] Hij wil eromheen cirkelen, alle ideeën die de duivel erin heeft gezaaid als het ware verdrijven en uitbannen, geen enkele gedachte aan deze wereld toelaten en zo arm van geest worden – bevrijd van elke wereldse gedachte. 

Zo'n taak lijkt erg zwaar en drukkend voor hen die er niets van weten. Maar zij die de zoetheid ervan hebben geproefd en de vreugde ervan in de diepte van hun hart hebben genoten, roepen met de goddelijke Paulus uit: "Wie zal ons scheiden van de liefde van Christus?"[5] 

29. Onze heilige vaders, die de Heer gehoorzaamden die zei dat de kwade gedachten die de mens bezoedelen uit het hart voortkomen[6] en dat we de binnenkant van de beker moeten reinigen opdat ook de buitenkant rein zal zijn,[7] lieten al het andere geestelijke werk varen en wijdden zich volledig aan dit werk – namelijk de bewaking van het hart – ervan overtuigd dat zij, samen met dit werk, ook gemakkelijk alle andere deugden zouden verwerven. 

30. De goddragende heilige Symeon de Nieuwe Theoloog zegt: "Laten we ons hart reinigen, zodat we de alomtegenwoordige Heer in ons mogen vinden. Laten we ons hart reinigen met het vuur van Zijn genade, zodat we in onszelf het licht en de glorie van Zijn goddelijkheid mogen zien." 

31. Gelukkig zijn zij die het goddelijke licht hebben benaderd en erin zijn binnengegaan, en met het licht verenigd zijn en geheel licht zijn geworden; want zij hebben zich volledig ontdaan van het bezoedelde kleed van hun zonden en zullen geen bittere tranen meer huilen. Gelukkig zijn zij die in dit leven reeds het licht van de Heer als de Heer Zelf hebben gekend, want zij zullen in het hiernamaals met vrijmoedigheid voor Hem staan. Gelukkig zijn zij die Christus hebben ontvangen, die als licht tot hen gekomen is, die voorheen in de duisternis verkeerden, want zij zijn nu zonen van het licht en van de dag zonder avond geworden. 

32. St Gregorius Palamas zegt dat wanneer het gebed wordt beoefend in combinatie met het in- en uitademen, er na verloop van tijd een zoete adem van genade, een geur van geestelijke geur, uit de neusgaten van de biddende persoon komt – ‘een geur van leven tot leven’,[8] volgens de grote Paulus. Waarlijk, er is niets zo bijzonder als de adem van het gebed, van het onophoudelijke noëtische gebed. Het gebed schenkt niet alleen genade aan de biddende persoon, maar het vloeit ook over en verspreidt zich, en verspreidt zich door hem heen naar de schepping. Als hij inademt, wordt hij gezuiverd, bezield en geheiligd; als hij uitademt, zuivert, bezielt en heiligt hij de schepping – het is niet hij, maar de goddelijke genade die dit bewerkstelligt. 

33. In deze laatste dagen, wanneer de adem van de Antichrist land en zee en elke levensadem verontreinigt, wakkert God de activiteit van het noëtisch gebed in de boezem en het hart van de Kerk aan als een verfrissende dauw van genade, zoals de bries die de profeet Elia hoorde,[9] als een tegengif voor de gezondheid en het heil van ziel en lichaam in de dagen die nu aanbreken en die nog komen. 

34. Ik ken duizenden zielen in de wereld – over de hele wereld, zou ik zeggen – die zich met wonderbaarlijke resultaten tot het gebed dwingen. Het gebed sterkt hen in hun geestelijke strijd; het verlicht hen innerlijk, en zij belijden grondig en oprecht. Verontrust door de gedachten en verleidingen die de demonen opwekken tegen hen die het gebed bidden, vluchten zij vol verlangen naar de Onbevlekte Mysteriën. Dan keren zij terug naar de strijd met gedachten en hartstochten, en vervolgens weer terug naar de Mysteriën – zij kunnen niet langer zonder het gebed. 

35. Het gebed is adem. Wanneer een mens ademt, leeft hij en schenkt hij aandacht aan zijn hele leven. Wie begint te bidden, begint ook zijn hele leven te verbeteren, met zijn geestelijke vader als gids. Zoals de opkomende zon de schepping wekt, verlicht en leven schenkt, zo wekt Christus, de Zon der Gerechtigheid, wanneer Hij opkomt door middel van het gebed in de geest en het hart van de mens, hem om de werken van het licht en van de dag zonder avond te doen. 

36. Daarom, broeders, “adem Christus voortdurend in”, zoals de heilige Antonius de Grote, de voornaamste van de asceten, placht te zeggen. En de apostel der heidenen adviseert, spoort aan en gebiedt alle christenen, overal en altijd, om ‘onophoudelijk te bidden’.[10] De goddelijke vaders leggen uit dat ‘onophoudelijk’ betekent dat er geen einde of maat aan is. 

Wees dus in vredestijd niet nalatig, maar bid; verbeter jezelf; bereid je voor op de strijd. Vat moed. Wees niet bang voor verleidingen. Iedereen maakt veranderingen mee, maar geduld en volharding zijn nodig in de strijd. De rechtvaardige, zelfs als hij duizend keer per dag valt, staat weer op en dat wordt hem als een overwinning beschouwd. Dit is wat het gebed betekent: voortdurende bekering, onophoudelijk een beroep doen op de goddelijke barmhartigheid. 

Aan Christus onze God, die het gebed geeft aan wie bidt,[11] zij glorie en dankzegging tot in alle eeuwen. Amen.

EINDNOTEN

(1) De Philokalia, deel IV, blz. 343. - (2) 1 Joh. 3:8 - (3) Rom. 12:11 - (4) Mt. 17:4 - (5) Rom. 8:35 - (6) vgl. Mt. 15:19-20 - (7) vgl. Mt. 23:26 - (8) 2 Kor. 2:16 - (9) vgl. 3 Koningen 19:12 - (10) 1 Thess. 5:17 - (11) 1 Koningen 2:9 

Van Jos Douma:

Bidden zonder ophouden. Kán dat eigenlijk wel? Je haalt zonder ophouden adem, zolang je leeft. Je hart klopt onophoudelijk. Maar dat gaat min of meer vanzelf. Kun je wel bidden zonder ophouden? Je kunt toch niet heel de dag aan God denken? Hoewel, als je verliefd bent, kun je heel de dag aan hem of aan haar denken.

Bidden zonder ophouden. Wíl ik dat eigenlijk wel? Je kunt bij de wijn van dit gebod tot onophoudelijk gebed gemakkelijk wat water doen: bidt regelmatig, zeg je dan. En dat deed je gelukkig al. Je hoeft je leven niet te veranderen.

Maar regelmatig bidden is wel wat anders dan bidden zonder ophouden. Het gebod tot onophoudelijk gebed is een heilzaam woord dat de weg wijst naar een biddend leven.

- -

Biddend leven dat is: je er ieder moment van de dag van bewust zijn dat je leeft in Gods tegenwoordigheid.

Biddend leven dat is: een leven dat helemaal wordt gestempeld door biddend contact met God.

Biddend leven dat is: een leven dat doortrokken is van het zoeken van Gods aangezicht.

Biddend leven dat is: wandelen in de tegenwoordigheid van de Heer zodat al je verlangens, gedachten en daden voortdurend door Hem geleid worden.

- -

Bidt zonder ophouden. Het gaan van de weg die dat gebod wijst, begint bij het verlangen. Een vurig verlangen om te leven in de Geest van het gebed. ‘Heer, leer ons bidden.’

Het vaak uitspreken in gedachten van korte gebeden is de ‘methode’ op die weg. Bid, waar je ook bent, hoe je je ook voelt, wat je ook bezig houdt, bid een kort Schriftwoord. Ieder uur van de dag. Zo raak je door de Geest steeds meer betrokken op God.

- -

‘Heer Jezus Christus, Zoon van God, ontferm U over mij.’

‘Waarlijk, mijn ziel, keer u stil tot God, want van Hem is mijn verwachting.’

‘Van eeuwigheid tot eeuwigheid zijt Gij God.’

Bidt zonder ophouden. Dooft de Geest niet uit.
(1 Thessalonisenzen 5:17 en 19)

Doe mij het pad van uw gebod betreden, want daarin heb ik lust.
(Psalm 119:35) 

Vormen van onophoudelijk gebed:

1 PSALMEN: De Psalmen zijn de moederschoot van het noëtische gebed. Het is de vruchtbare grond waar het zaad van het gebed gedijt.

Het is wat de demonen verdrijft. Wanneer ik de Psalmenbundel las tijdens mijn nachtelijke wakes, kwam de demon,

grommend als een wild zwijn in mijn oor. Vooral wanneer ik het vers zei: "Laat God opstaan..." [Psalm 67:2]

en het vers dat zegt: "U bent mijn Heer en mijn God" [Psalm 34:23].

2 JEZUSGEBED

Het Jezusgebed: "Heer, Jezus Christus, Zoon van God, ontferm U over mij, zondaar" en "Heer, Jezus Christus, ontferm U over mij".