DIYARBAKIR - De huizen zijn grijs en grauw, het enige kleurrijke in de straten zijn de drooglijnen vol met wasgoed. Overal lopen kinderen. Een jongetje vraagt om geld, verderop staat zijn zus, met een baby op haar arm. Een oude vrouw loopt voorbij, ze moet uitkijken waar ze loopt, want in het wegdek zitten veel gaten. De armoede schreeuwt je toe in deze oude wijk in het centrum. Dit is Diyarbakir, een stad met 1,2 miljoen inwoners. Een op de zes inwoners is werkloos. Door de aanhoudende terreur blijven investeerders weg.
Diyarbakir ligt in het hart van het Koerdische zuidoosten in Turkije. Een stad met de slechtste reputatie van het land; stad van terroristen, dieven en maffia. Die slechte naam werd vorige week weer bevestigd toen bij een aanslag op een politiebusje vijf jonge agenten om het leven kwamen. Het was het werk van de PKK, de Koerdische Arbeiders Partij.
Honderden kilometers verderop, over de grens met Noord-Irak, bombardeert het Turkse leger PKK-strijders. Een reactie op de PKK-aanval op een militaire legerpost waarbij zeventien Turkse soldaten werden omgebracht. Het was de bloedigste aanval binnen een jaar. De bijna dertig jaar lang slepende strijd tegen de PKK, die al aan veertigduizend mensen het leven heeft gekost, voert sindsdien weer de boventoon in het Turkse nieuws.

In
Diyarbakir kijken de Koerden gelaten naar de vele analyses op televisie, naar de begrafenissen van de jonge soldaten die live worden uitgezonden, naar de demonstraties van woedende Turken die om wraak schreeuwen. De jonge bakker Mustafa haalt zijn schouders op. ,,Er verandert hier niets'', zegt hij, terwijl hij in de kleine bakkerij, waar hij zeven dagen per week voor nog geen 200 euro per maand werkt, het deeg kneedt.
,,Ik hoop op een betere toekomst, maar een oplossing lijkt nu verder weg dan ooit.'' Dat er voor het eerst in Turkije felle kritiek klinkt op het leger - steeds meer Turken vragen zich af of de militaire inzet ooit tot een oplossing gaat leiden - doet Mustafa weinig. Hij moet het nog zien.
De laatste jaren geleden gloorde er hoop in Diyarbakir. Onder het bewind van de AKP van premier Erdogan kregen de Koerden meer rechten. Zo zijn nu bijvoorbeeld Koerdische radio- en televisiestations toegestaan. De regeringspartij leek daadwerkelijk bereid aan een oplossing van het Koerdische probleem te willen werken.
De partij investeerde in het zuidoosten, steunde arme gezinnen, deelde schoolboeken en brandstof uit. Niet voor niets haalde Erdogan bij de laatste verkiezingen 41 procent van de stemmen in Diyarbakir, waar de Koerdische DTP, die nauwe banden met de PKK onderhoudt, al jaren de scepter zwaait.
Noodtoestand
Na de verkiezingen veranderde de toon van de AKP. De verkiezingsbeloftes werden niet waargemaakt. De oplaaiende strijd tegen de terreur drukt de rechten voor de Koerden naar de achtergrond. De toestemming die het Turkse parlement vorig jaar aan het leger gaf om ook over de grens met Noord-Irak op de PKK te jagen, heeft de situatie er niet beter op gemaakt.
Pessimisme heeft de plaats ingenomen van hoop, ook bij de mensenrechtenadvocaat Tahir Elci. ,,Het politiegeweld neemt toe, er worden meer mensen dan voorheen gemarteld.'' Zolang de macht van het leger groot is, blijft de situatie zo, vreest hij. Een bewijs van de onveranderde mentaliteit is het pleidooi van het leger voor meer bevoegdheden. De legertop zou graag in delen van het zuidoosten weer de 'uitzonderingstoestand' uitroepen. Zo'n noodtoestand geeft de politie en het leger meer macht. Hoewel de regering geen gehoor geeft aan de wens van het leger, bezorgt de suggestie alleen al de Koerden rillingen. De herinneringen aan de vorige noodtoestand (tussen 1987 en 2002) zijn nog vers.
Neem Yilmaz Yoksud. Hij is 31 jaar, maar ziet er twintig jaar ouder uit. Mager, nerveus, zijn handen trillen wanneer hij praat. Al zestien jaar lang bezorgt hij Koerdische kranten in Diyarbakir en maar liefst honderdvijftig keer werd hij gearresteerd en daarna gemarteld. Hij wijst op zijn gebit. Zijn voortanden werden er in de cel uitgetrokken. Hij pakt een strip pillen uit zijn zak. ,,Ik krijg nu psychologische hulp, mijn hoofd is niet goed.''
De laatste keer dat hij werd gearresteerd, was op 28 maart 2006. Er waren rellen in de stad, overal was er politie. Yilmaz bracht zijn krant - met daarin een groot verhaal over een Koerdische jongetje dat bij het politiegeweld om het leven was gekomen - rond. ,,Toen de politie mij zag, raakte ze buiten zinnen, terwijl ik officieel niets illegaals deed. De krant mag worden verspreid.''
Drie dagen lang werd hij vastgehouden en in elkaar geslagen. ,,Ik kan niet vertellen wat ze allemaal met me gedaan hebben.'' Desondanks gaat hij nog steeds door met het verspreiden van kranten. ,,Mensen moeten worden geïnformeerd. Mijn broer kon er niet meer tegen en ging de bergen in, naar de PKK. Ook hij is dood. Zo is het leven hier.''
Met dit soort verhalen groeien jongeren in Diyarbakir op. Veel hoger opgeleide jongeren verlaten de stad en vertrekken naar het rijkere westen van Turkije. ,,Je realiseert je als kind snel dat wij tweederangs burgers zijn'', zegt studente Rodja (21).
Discriminatie, verhalen van de familie en de nationalistische toon van het leger drijven de jongeren in Diyarbakir in de armen van de PKK. Ze staan nog steeds voor de keuze: gaan ze de bergen in - een metafoor voor vechten bij de PKK - of gaan ze naar school? Met elke bom, met elke aanslag wordt de hoop op een betere toekomst in Diyarbakir de grond ingeboord. Met elke dode Turkse soldaat groeit de woede van het Turkse publiek, met elke schending van de mensenrechten staat weer een nieuw PKK-lid op. Dat is precies de bedoeling van de PKK, zegt de Koerdische Naci Sapan, hoofdredacteur van het lokale dagblad Olay in Diyarbakir.
,,Zij willen dat de Koerden en Turken tegenover elkaar blijven staan. Er zijn genoeg Koerden die de gewelddadige strijd niet steunen, maar ook zij lopen gevaar.'' Dat is volgens hem ook het zwakke punt van de Koerdische DTP. ,,Ook binnen de partij wordt kritiek op de PKK niet geduld.'' De Koerden moeten realistisch en duidelijk zijn in wat ze willen, zeg Sapan. ,,Want waar vechten ze nu precies voor? Dat is onduidelijk.''
Spiraal
Hoe kan deze uitzichtloze spiraal van geweld worden doorbroken? Sapan zucht. ,,Er zijn veel mensen in dit land die niet willen dat er eind komt aan deze strijd. Er gaat groot geld in om.'' Toch weigert de Koerdische journalist de hoop te laten varen. ,,Langzaam, onder druk van de Europese Unie, veranderen er zaken. Deze strijd kan niet eeuwig doorgaan. We zullen geduld moeten hebben.''
De 70-jarige Dilsa Ozgen kijkt met tranen in de ogen naar de televisie. ,,Hoeveel doden moeten er nog vallen?'', vraagt ze zich af. Twee zonen sloten zich op jonge leeftijd bij de PKK aan en beiden zijn in de strijd met het Turkse leger om het leven gekomen. Haar man verdween elf jaar geleden spoorloos. Ze is ervan overtuigd dat hij is omgebracht door de staat.
,,Ze hebben ons uit ons dorp verjaagd, ons huis in brand gestoken, maar dat was blijkbaar niet genoeg.'' Ze heft haar handen op. Haar vriendin Halise Kaya (73) vult aan: ,,We willen vrede, de Turkse soldaten en de Koerdische guerrillastrijders zijn broeders. De moeders in Turkije hebben al genoeg geleden.''
1 reactie op dit bericht
succes komt eraan ! nog even geduld!
maar zoals hij hier weer schrijft: de toestand die we nu meemaken met leterme heeft hij al direkt na de kiezing in 'tP voorspeld! en na de volgende kiezing staat er nog een grotere chaos te wachten als ene zekere jmdd opgang zou maken. want die man is enkel en alleen ge-interesseerd in macht, waar de tjeven nog min of meer, via hun strukturen, "de boel" in handen hebben. niet dat ze iets kunnen verwezenlijken met de ps en co, maar ze zijn en blijven (voorlopig) nog een machtspartij. ldd daarentegen is een samenraapsel van een allegaartjes van postjesjager en overlopers uit de diverse partijen wiens opvattingen haaks op mekaar staan! en dat onder leiding van een draaikont eerste klas. dus bij eventuele regeringsdeelname succes verzekerd voor de échte vlaams-nationalisten!