Foto Belga
Humo en de Fortis-klacht tegen Karel De Gucht. Hoezo 'lichtzinnig'?
Minister van Buitenlandse Zaken Karel De Gucht heeft zich vorige week in de Kamer verdedigd over de klacht die tegen onder anderen hem en zijn echtgenote Mireille Schreurs is ingediend wegens handel met voorkennis in Fortis-aandelen. De minister zei toen dat Humo, dat het bestaan van de anonieme klacht had onthuld, 'lichtzinnig te werk was gegaan'. Dat vraagt om een repliek.
Wat voorafging
Op 8 oktober kreeg Humo via een anonieme bron een deel van de informatie in handen die later tot een klacht bij de CBFA zou leiden. Gedurende drieënhalve week heeft de redactie die informatie met alle normale journalistieke middelen gecontroleerd. Die middelen zijn uiteraard beperkt (journalisten zijn geen onderzoeksrechters, zoals de minister terecht opmerkte), maar uiteindelijk kwamen we toch achter de identiteit van de anonieme bron. Uit zorgvuldig onderzoek bleek dat die bron betrouwbaar en geloofwaardig is én kan weten wat er zowel bij Fortis Berlare als op de hoofdzetel van Fortis in Brussel gebeurde. Humo heeft die informatie niet onmiddellijk gepubliceerd, omdat het verhaal uit slechts één (weliswaar geloofwaardige) bron kwam.
In de weken daarna kwam nog meer gedetailleerde informatie vrij, zowel van de oorspronkelijke bron als via andere, door Humo zelf aangeboorde kanalen. Op donderdag 30 oktober kreeg de redactie een kopie van een formele klacht bij de CBFA. Die puur feitelijke informatie - er is een formele klacht ingediend tegen een minister in functie - níét publiceren: dat zou pas lichtzinnig zijn geweest. Humo beschuldigt noch veroordeelt minister De Gucht, maar meldt een nieuwsfeit.
Woord - wederwoord
Maar er is meer. De minister was de hele tijd perfect op de hoogte van de informatie waarover de redactie beschikte, simpelweg omdat wij hem die informatie altijd keurig en op tijd hadden voorgelegd. In totaal zijn er vijf gesprekken geweest met de minister. Eén op 16 oktober, drie op 17 oktober en nog één op 31 oktober. Wat opviel is dat de minister bij elk gesprek zijn repliek bijstelde.
In het eerste gesprek doet hij de informatie af als ordinair geroddel op het internet. In het tweede gesprek, een dag later, beklemtoont hij vooral dat hij zijn eigen Fortis-aandelen niet heeft verkocht en dat zijn vrouw geen aandelen heeft en ze dus evenmin kan hebben verkocht. Hij dringt erop aan daarover niets te publiceren. Minder dan een uur later belt hij zelf terug, met (ongevraagde) uitleg over het aantal aandelen dat hij bezit, de opties op Fortis-aandelen die hij kocht en de zogenaamde gestructureerde Fortis-producten die zijn zoon Jean-Jacques in portefeuille heeft. Hij beklemtoont nogmaals dat zijn echtgenote geen Fortis-aandelen bezit, 'en je kunt moeilijk iets verkopen dat je niet hebt'. Hij dringt opnieuw aan om niets te publiceren. De redactie besluit een korte reactie van de minister te publiceren. In een vierde gesprekje leggen we de minister voor wat we zullen afdrukken. Hij gaat akkoord met de tekst, die op 21 oktober wordt gepubliceerd. Daarmee lijkt voor Humo de kous af.
Nieuwe informatie
Maar na de publicatie van de krachtige ontkenning door de minister krijgt de redactie uit verschillende hoeken nieuwe informatie over handel in Fortis-aandelen op die cruciale vrijdag 3 oktober in het Fortis-kantoor van Berlare. Uit informele contacten met de CBFA en met Fortis blijkt dat er n.a.v. het Humo-artikel een minionderzoekje naar handel met voorkennis is geweest. Dat heeft uitgewezen dat de minister zélf die dag inderdaad geen Fortis-aandelen heeft verkocht. Op donderdagmiddag 30 oktober rolt een kopie van de formele, gedetailleerde klacht bij de CBFA op de redactie binnen en besluiten we daarvan verslag te doen, uiteraard mét een reactie van minister De Gucht.
Puntjes op de i
In tegenstelling tot wat de minister in de Kamer beweerd heeft, is hij niet op het allerlaatste nippertje gebeld voor een reactie. Vrijdag 31 oktober om vier uur 's middags hebben wij zijn woordvoerder op de hoogte gebracht van wat we wilden publiceren, met de vraag om een officiële reactie. De woordvoerder kon zijn minister blijkbaar pas na elf uur 's avonds bereiken in Kigali. Normaliter is dat rijkelijk na onze deadline, maar wij hebben speciaal gewacht om met drukken te beginnen. Uiteindelijk is de ministeriële reactie pas om één uur zaterdagnacht (1 november) uitgeschreven, en zo is ze uiteindelijk ook afgedrukt.
Belangrijker dan dat detail is wat de minister in het vijfde nachtelijke gesprek vanuit Kigali vertelde. De minister noemde de klacht 'gedetailleerde zever', maar gaf toe dat hij alle mensen die in de klacht worden genoemd kent en dat er familieleden van hem bij zijn. Hij beklemtoonde andermaal dat hijzelf, zijn zoon, zijn bedrijf noch zijn moeder Fortis-aandelen hebben verkocht. Over zijn echtgenote was hij opeens niet meer zo formeel. Hij zei letterlijk: 'Mijn vrouw heeft geen enkel order doorgegeven (voor aandelen) die van ons zijn.' Subtiel. Uiteindelijk gaf de minister toe dat zijn vrouw en ook haar broer wel degelijk op vrijdag 3 oktober Fortis-aandelen hebben verkocht in het kantoor van Berlare. Het gesprek eindigde met nauwelijks verholen dreigementen over wat er gebeurt met journalisten die foute informatie publiceren.
Onbeantwoorde vragen
Een aantal vragen die de klacht bij de CBFA oproept, blijven open. Zoals: klopt het dat de beleggingsportefeuille van de familie De Gucht bij Fortis Berlare ook andere Fortis-producten dan aandelen bevat die sterk in waarde zijn gedaald sinds de opsplitsing en verkoop van Fortisbank op 3 oktober? Zijn er door de familie De Gucht tussen 25 september en 3 oktober van die andere Fortis-producten verkocht? Klopt het dat (een deel) van die beleggingsportefeuille met geld uit het buitenland is gespekt? Klopt het dat de lokale bankdirecteur op vrijdag 3 oktober één of meer keer met de familie De Gucht gebeld heeft voor overleg over hun beurstransacties van die dag? Klopt het dat de bankdirecteur sinds de artikels in Humo minstens twee keer is 'uitgenodigd' bij de familie thuis? Wij gaan ervan uit dat het parket of de onderzoeksrechter geen lichtzinnige onderzoeken voeren en dus ongetwijfeld ook het antwoord op deze vragen zullen zoeken én vinden.
Qué? Verkocht Karel De Gucht net op tijd zijn Fortisaandelen?
Mireille Schreurs en Karel De Gucht Klacht tegen De Gucht: handel met voorkennis
'Gelieve te noteren dat er vreemde transacties gebeurd zijn in het Fortiskantoor te Berlare door een zekere Karel De Gucht onze minister van Buitenlandse Zaken en echtgenote Mireille Schreurs.'
Dat is de aanhef van een formele, anonieme klacht die eind vorige week werd ingediend bij de CBFA, de Commissie voor het Bank-, Financie- en Assurantiewezen. Die overheidsinstantie houdt toezicht op financiële instellingen en onderzoekt verdachte transacties, zoals handel met voorkennis. Humo kreeg een kopie van de klacht in handen.
De klachtenbrief is zo gedetailleerd dat de informatie afkomstig lijkt van een insider van de hoofdzetel van Fortis in Brussel. 'Op 3 oktober rond het middaguur heeft Mevrouw Schreurs (echtgenote van Karel) gans haar pakket Fortisaandelen verkocht en dit zonder limiet!! (boekwaarde 20 euro per stuk, een totaal van 500.000 euro boekwaarde opties en aandelen),' aldus de briefschrijver. 'Zonder limiet' betekent dat je je aandelen verkoopt vóór de eerstvolgende notering, tegen de koers die onmiddellijk na het plaatsen van je verkooporder genoteerd wordt. Maar aangezien de koers in die paar minuten tijd kan kelderen, neem je een behoorlijk risico. Eigenlijk doe je je aandelen blind van de hand, tegen om het even welke prijs. Het fenomeen doet zich dan ook vooral voor als er paniek uitbreekt rond een aandeel of een bedrijf en mensen zo vlug mogelijk van hun aandelen af willen. Met 'boekwaarde' wordt de oorspronkelijke aankoopprijs van de aandelen bedoeld - in dit geval het toch niet misse sommetje van 500.000 euro.
In de klachtenbrief wordt verder aangestipt dat er op het moment van de transactie in de pers en op het internet 'geen noemenswaardige artikelen' circuleerden 'die wezen op negatief nieuws over Fortis'. Het was toen net een week geleden dat Fortis gedeeltelijk was genationaliseerd door de Belgische, de Luxemburgse en de Nederlandse regering. De bank-verzekeraar leek daardoor in iets rustiger vaarwater beland. Die vrijdagmiddag 3 oktober werden er binnen de regering geheime onderhandelingen gevoerd over de verkoop van alle Nederlandse onderdelen van Fortis, maar daar wist het brede publiek niets van.
De klager schrijft daarover: 'Maar na sluitingstijd (van de beurs, red.) die dag is de ontmanteling bekendgemaakt door de regering. Dus Karel De Gucht moet zeker op de hoogte geweest zijn. Dus heeft zij (mevrouw Schreurs, red.) haar aandelen kunnen verkopen aan ongeveer 5 euro i.p.v. 1 euro, een groot verschil zou ik zeggen.' Die vrijdag na beurstijd deelden premier Yves Leterme en minister van Financiën Didier Reynders op een persconferentie officieel mee dat de Belgische regering de Nederlandse onderdelen van Fortis voor 16,8 miljard euro verkocht aan de Nederlandse regering. De handel in het aandeel werd daarop door de CBFA geschorst. De slotkoers op die derde oktober bedroeg 5,42 euro. Het aandeel zou geschorst blijven tot dinsdagochtend 14 oktober. In de dagen daarna kelderde de koers tot nauwelijks enkele eurocenten. De huidige koers schommelt rond de 0,88 euro. Wie dus net vóór de schorsing zijn aandelen heeft verkocht voor 5 euro, heeft in elk geval de schade flink kunnen beperken.
Maar 'het wordt nog interessanter,' zo gaat de brief verder. 'Vrienden van Karel De Gucht zijn ook in actie getreden die middag in het kantoor Fortis van Berlare. De eerste vriend is R.V. (.) Die R.V. heeft dus ook die bewuste dag een pakket aandelen Fortis verkocht kort na de transactie van Mireille Schreurs (ongeveer 25.000 euro boekwaarde). Van R.V. naar J.S. (.) is een kleine stap. namelijk J.S. is getrouwd of samenwonend met de dochter van R.V. (.). Die dag heeft dus ook J.S. een groot pakket aandelen verkocht en dat allemaal zonder limiet!!! (boekwaarde van ongeveer 250.000 euro).'
Er is blijkbaar nog een derde persoon, een vrouw, die rond hetzelfde tijdstip haar Fortisaandelen zonder limiet heeft verkocht: 'een zekere V. (.) (ongeveer 25.000 euro boekwaarde). (.) Dus in totaal is er voor ongeveer aan 800.000 euro boekwaarde aandelen Fortis verkocht zonder limiet. (.) Een simpele loketbediende heeft die transactie uitgevoerd, dit was gewoon paniek,' aldus de briefschrijver. Die beklemtoont ook dat alle verkopers 'heel close zijn met de familie De Gucht'.
Opmerkelijk: in de brief staan alle namen van vrienden en familieleden van De Gucht en de namen van personeelsleden van Fortis voluit geschreven. De briefschrijver suggereert ook dat de kantoordirecteur bijzonder verveeld zit met de situatie: 'Het personeel is opgedragen om te zwijgen over deze transacties.'
Óók een uitweg uit de crisis
Directe aanleiding voor de gedetailleerde klacht blijkt het artikel '7 uitwegen uit de crisis', dat twee weken geleden in Humo verscheen. 'Ik heb ook de Humo gekocht, heel interessant zou ik zeggen, hij (Karel De Gucht, red.) ontkent de verkoop,' staat in de brief.
In Humo werd minister De Gucht twee weken geleden geconfronteerd met informatie uit een vertrouwelijke bron van de redactie: hij zou op 3 oktober een groot pakket Fortisaandelen hebben gedumpt. De Gucht ontkende dat toen en zei dat hij die aandelen nog steeds in zijn bezit had. Hij verwees ook naar de wilde verhalen die op het internet circuleerden - op de website van een populaire Vlaamse krant waren er allerlei schimpscheuten opgedoken over handel met voorkennis door ministers.
Na het artikel in Humo heeft de CBFA een onderzoek gestart naar de verkoop van aandelen door minister De Gucht. Op naam van de minister zelf zou niets gevonden zijn, maar dat is niet onlogisch: hij heeft zelf geen (telefonische) verkooporders doorgegeven.
Naar verluidt is het auditoraat van de CBFA op basis van de klachtenbrief gestart met een tweede, veel ruimer onderzoek naar 'marktmisbruik'. Marktmisbruik en handel met voorkennis zijn doorgaans erg moeilijk te bewijzen, maar er is misschien toch een aanknopingspunt. Wanneer aandelen of opties op aandelen via een bankkantoor zoals dat in Berlare worden verhandeld, houdt het kantoor daar gegevens van bij. Telefonische orders worden bijvoorbeeld getapet, of de bankdirecteur vraagt een schriftelijke bevestiging via fax of mail. Het kantoor moet bovendien altijd 'clearance' vragen aan het hoofdkantoor in Brussel. Fortis registreert die verrichtingen en houdt alle gegevens bij in de zogenaamde backoffi ce op het hoofdkantoor. De onderzoekers van de CBFA hebben de bevoegdheid om alle gegevens van de backoffi ce te controleren. De CBFA weigerde vorige week elke commentaar.
De Gucht: Dit is pure laster
Karel De Gucht bevond zich vorige week vrijdag in Kigali en reageerde van daaruit bijzonder furieus op de anonieme klacht bij de CBFA die hij pure laster vindt. Kort samengevat komt zijn reactie hier op neer.
Eén: 'Ik heb géén aandelen van Fortis verkocht, zoals ik trouwens vorige week al klaar en duidelijk heb verklaard'.
Twee: 'Het bedrijf waar ik als privépersoon in participeer heeft evenmin aandelen van Fortis verkocht'.
Drie: 'Een familielid van ons heeft blijkbaar wel aandelen verkocht, maar daar wist ik uiteraard op dat moment niets van'.
Vier: 'Mijn vrouw en haar broer beheren samen een pakket Fortis aandelen dat eigendom is van hun moeder. Daarvan zijn er inderdaad aandelen verkocht, maar ook met die beslissing heb ik niets te maken.'
Vijf: 'De andere namen die in de anonieme klacht worden vernoemd zijn geen vrienden en met hun eventuele transacties heb ik evenmin iets te maken. Iedereen die in Berlare en omstreken woont kan heel makkelijk als een zogenaamde kennis van De Gucht worden omschreven. Dat slaat nergens op'.
Zes: 'Ik vind het ongehoord dat ik door journalisten word lastiggevallen met allerlei fantastische beweringen van een anonieme bron en dat ik bovendien gedwongen word om vragen te beantwoorden alsof ik voor een onderzoeksrechter moet verschijnen. Beseft u wel wat u aanricht?'.
Jan Lippens
@ HUMO
Aarde gezien vanaf de Maan
1 reactie op dit bericht
Mooie foto...