
Drie religies
Jeruzalem, waar drie religies elkaar treffen, de stad die zowel door de Israëli’s als door de Palestijnen als hun hoofdstad opgeëist wordt. Hier heersten Joodse koningen, hier werd Christus gekruisigd, hier voer de profeet Mohammed hemelwaarts. Drie wereldreligies: meer dan genoeg buskruit voor een rode draad van oorlogen, bloedbaden en verdrijvingen door de eeuwen heen. Tot nu toe hebben slechts de christenen gecapituleerd, die, na het mislukken van de kruistochten in 1187, hun exclusieve aanspraak op de heilige stad opgaven. Joden en moslims vechten het nog steeds uit. Alle twistpunten van het N-O-conflict – vluchtelingen, grenzen, nederzettingen – vindt men terug in de grandioze coulissen van Jeruzalem.
Jeruzalem is dé politieke, sociale en religieuze brandhaard van het Nabije Oosten. Zolang Israëli’s en Palestijnen hier niet tot een akkoord komen, zal er geen vrede zijn. Nergens op de wereld vertoeven Joden en moslims zo dicht bij elkaar en tegelijkertijd zo ver van elkaar verwijderd, met als ijkpunten de Rotskoepel en rechts daaronder de Klaagmuur. Die strekt zich uit ten westen en noorden van de Rotskoepel. De muur aan de oostelijke kant van de Groene Lijn, d.w.z. voornamelijk in het Arabische gedeelte van Jeruzalem. Tot 1967 bevond zich net vóór de Klaagmuur de Marokkaanse wijk, die door Israël afgebroken werd om plaats te maken voor gelovigen die willen bidden aan de Klaagmuur.
Met de oprichting van de staat Israël in 1948 belandde Jeruzalem in het centrum van het Israëlisch-Palestijnse conflict. In het UNO-verdelingsplan hield men rekening met de religieuze en politieke betekenis van deze stad en wou men ze noch aan de ene noch aan de andere kant toebedelen, maar wel onder internationaal bestuur plaatsen. Zoals bekend werd dit plan door de Arabieren geweigerd. In de eerste N-O-oorlog van 1948 bezette Israël het westelijk gedeelte en Jordanië het oostelijk gedeelte, daarbij inbegrepen de historische oude stad. De Joodse wijk werd door de Jordaniërs volledig verwoest en de inwoners verdreven.
“Jeruzalem wordt nooit meer verdeeld”
In de zesdaagse oorlog van 1967 veroverde en annexeerde Israël Oost-Jeruzalem. De Joodse wijk werd heropgebouwd en Joden kwamen er weer wonen. In 1980 verklaarde Israël Jeruzalem expliciet tot haar “ongedeelde” hoofdstad. Ongeacht het feit dat noch de UNO, noch het buitenland dit tot op heden erkend hebben, bevestigde premier Netanjahu dit nogmaals enkele weken geleden tijdens zijn toespraak voor het Amerikaans Congres: “Jeruzalem wordt nooit meer verdeeld”.
De reden van deze duidelijke verklaring is de Palestijnse eis Oost-Jeruzalem tot de hoofdstad van hun toekomstige Palestijnse staat te maken. De Arabische bevolking daar bezit een permanente verblijfstoelating maar weigert meestal de Israëlische nationaliteit. Het is desondanks twijfelachtig of de Arabische inwoners van Oost-Jeruzalem er wel verstandig aan doen in de toekomst in een Palestijnse in plaats van in een Israëlische staat te wonen.
Fysieke, demografische en economische isolering
De facto is de stad al – of beter gezegd altijd nog – verdeeld in een Joods (westelijk) en een moslim (oostelijk) gedeelte. Het Joods inwonersaantal in Oost-Jeruzalem bedraagt intussen bijna 200.000, maar de Arabieren vormen met hun 260.000 toch nog steeds de meerderheid. In vergelijking met de totale bevolking van Jeruzalem bedraagt hun aandeel 35%, met een stijgende tendens. De reden hiervoor is hun hoog geboortecijfer en de uitwijking van de seculiere Joden uit het conservatieve Jeruzalem richting liberaal Tel Aviv. De Israëlische inspanningen om het Joodse bevolkingsaantal te verhogen zijn omstreden. Zo zou het voor de Arabische inwoners moeilijker zijn een bouwvergunning te krijgen; de woningnood dwingt hen zich buiten Jeruzalem te vestigen. Israël maakt geen geheim van zijn plannen: “Het is politiek-incorrect dit te beamen, maar we houden de demografische situatie in het oog om ons ervoor te behoeden dat we binnen twintig jaar in een Arabische stad wakker worden!” Zo citeerde de krant Haaretz het gemeenteraadslid Yakir Segev.
Ook de economische perspectieven zijn verslechterd sinds de versperringen Oost-Jeruzalem van het hinterland, de westelijke Jordaanoever, afsneden. Willen de Palestijnen werken, moeten ze veelal Jeruzalem verlaten. Na zeven jaar verstrijkt hun verblijfsvergunning en kunnen ze niet terugkeren. Tegelijkertijd moedigt Israël de bouw van nederzettingen in Oost-Jeruzalem aan om de verbinding naar de westelijke Jordaanoever ook demografisch te onderbreken.
Grondruil is in Jeruzalem quasi onmogelijk
De zgn. Clintonparameters uit het jaar 2000, die verwijzen naar de vredesonderhandelingen in Camp David, vormen ook de basis van de tot op heden laatste vredesonderhandelingen die het lot van Jeruzalem wilden bepalen. De toenmalige premiers Olmert en Abbas discussieerden in 2008 en 2009 over een teruggave van de Arabische wijk aan de Palestijnen.
Israël zou in de oude stad de controle over de Joodse en Armeense wijken behouden, terwijl de moslims een christelijke wijk aan de Palestijnen zou toebedeeld worden. Een internationaal orgaan – Israël, de Palestijnse Autoriteit, Egypte, Jordanië, Saudi-Arabië de VS – zou de Tempelberg onder haar hoede krijgen tot er een definitieve oplossing gevonden wordt.
Volgens de “Palestine Papers” waren de Palestijnen bereid alle Joodse vestigingen in en rondom Jeruzalem aan Israël af te staan. De Palestijnse hoofdonderhandelaar Saeb Erekat strijdt dit echter af. Door middel van grondruil kan men eventueel op de westelijke Jordaanoever creatief grenzen tekenen, op heilige bodem is dit uitgesloten.
Floriaan Terbeke
Bron: 20 Min.online