Archief

Het mysterie van de knoestige wortels van een boom in het bos

“Reeds voor kinderen zijn de knoestige wortels van een boom in het bos een mysterie dat aantrekt en bevreesd maakt. Soms half blootgelegd door het water van een beekje of een moddersloot, wijzen ze, zo heel anders dan de takken in de heldere lucht, naar de geheimzinnige donkere aarde. En wanneer dan nog grote diepe gaten in de pezige stronk verlokken om even naar binnen te kijken, als naar het huisje van een fee of een kabouter, dan voelen kinderen zich wonderlijk verbonden met het leven, groeiend en gevaarlijk tegelijk. Aan de wortels ervaren ze iets van de oorsprong, van de oergrond. En sommigen zien al hoe de wortels een oude schatkist omvingeren of het graf van een dode prins toedekken. Kinderen worden bekoord door het geheim van de wortels. Als heel klein kind ging ik zo ’s morgens eens kijken naar de aspergevelden in onze tuin om te zien of de ‘mysterieuze wezen’ aan de onderkant van de aarde (die ik nog als een schijf dacht) de tere stengels al wat verder geduwd hadden tot de kopjes de oppervlakte deden barsten.”

1. boom m bomen, -pje (plantk.) gewas met (één) houtige stam die zich eerst op zekere hoogte boven de grond vertakt: (bijb. Gen.2, 9 en 17) de – der kennis des goeds en des kwaads, , de  - des levens twee bomen in het Paradijs (bij. Gen. 2, 9);
2. een kerel als een -, een – van een kerel groot, fors gebouwd;
3. (zegsw.) hoge bomen vangen veel wind hooggeplaatste personen staan bloot aan kritiek;
4. er zijn wel hoger bomen gevallen wel vreemder dingen gebeurd;
5. de omen groeien niet tot in de hemel (Duits: die Bäume wachsen nichtin den Himmel) alles heeft zijn natuurlijke grens;
6. men moet geen oude bomen verplanten (of: verzetten) oude lieden moeten blijven waar ze zijn;
7. door de bomen het bos niet zien geen kijk hebben op het geheel doordat men zijn aandacht teveel wijdt aan bijzonderheden;
8. aan de vruchten kent men de boom ’s mensen karakter toont zich in zijn werken;
9. ook gezegd van kinderen in betrekking tot hun ouders (bijb.z.o.a. Mt 7, 17 – 20)
10. de kat uit de boom kijken een afwachtende houding aannemen;
11. tengevolge van de vele liefhebbers zaten bij de opening van de markt vele verkopers in de boom  vroegen ze te hoge prijzen; (zegsw.)

6.      Weer kijk ik naar de boom…ik neem méér waar dan de uiterlijke vorm…ik zie dat in hem iets beweegt van een orde die hem en mij overstijgt…een orde die door de vorm heen breekt…en waardoor hij bij ál het levende is…De boom boeit mij, niet door wat ik zie, maar door het onzichtbare geheim dat erin leeft…

7.      Aan een boom kan men van alles zien: zijn botanische eigenschappen, zijn economische betekenis, zijn schoonheid, enz. Maar wanneer dat alles gezegd is, blijft er nog iets: “dat hij de indruk maakt méér te betekenen dan wat hij zintuigelijk waarneembaar is…dat hij degene die hem beschouwt, in een geheel eigensoortige beweging, door het direct waarneembare en over zichzelf heen, meeneemt naar een andere boom, naar een ander zinvol verband…

De boom is vergankelijk, maar verwijst naar iets onvergankelijks…hij is onvolkomen, stukwerk, maar is met alles wat hij is, betrokken op iets dat héél is en volkomen…hij schiet te kort om het verlangen naar zin te vervullen, maar ademt iets dat ten diepste en voorgoed bevredigt…hij is onbeschut, maar laat iets van eeuwigheid en geborgenheid doorschemeren da zelf geborgenheid kan geven…Dat eeuwige is niet gewoon hijzelf…Wel bestaat hij van daaruit en daarnaartoe…” (R.Guardini)

8.      Ik adem zoals een boom…de boom ademt zoals ik…Tussen de boom en mij bestaat een diepe verwantschap…Zoals ik bén, zo is ook de boom: al wat hij doet is boom zijn…Hij presteert niets…Hij leeft…Hij ‘wil’ niets…Hij gehoorzaamt aan een innerlijke wet…Zoals hij is en leeft, zo neem ik de boom in mij op…ik adem hem in…ik voel mezelf als die boom…Ik word die boom…(In mijn voorstelling richt ik mij nu op, in geval ik was gaan zitten.)

9.      Ik word mij bewust van mijn lichaamsbouw, die is als die van een boom…mijn wervelkolom is in mijn bekken verankerd zoals een boom verworteld is in de grond…De onderste wervels zijn aaneengegroeid tot het heiligbeen…dat geeft vastheid aan mijn basis…Los van die basis groei ik scheef…Als ik mijn bewegingen en mijn innerlijke houding laat voortkomen uit een gezonde basis, dan gedijt de boom die ik ben…Ik trek de wortels door tot in mijn voeten…ik sla ze in de grond, ze breiden zich daar uit…

10.  De tegenpool van mijn wortels zijn mijn takken…Het bovengedeelte van de boom die ik ben, mijn schouders, armen en hals, is beweeglijk…geeft de mogelijkheid tot contact met de buitenwereld… Ik geef de takken in mij de kans om zich te ontplooien…naar alle kanten…naar voren en naar achteren…naar rechts en links…en naar boven…Ik geef mijn wezen de tijd om zich te ontplooien…de open lucht in…Bladeren ontluiken…ze ademen de lucht in die mij omringt…ze leven ervan…Ze nemen het licht op dat van boven komt…Dat alles laat ik gebeuren…Ik beleef dit als een weldaad…

11.  Zo sta ik sterk…diep geworteld in de grond van het grote geheim dat mij draagt…dat mij voedt…mijn kruin ontplooiend in hem die de lucht is waarin ik adem…het licht dat mij verkwikt…Mijn wezen bloeit en draagt vrucht…tot mijn vreugde den die van mensen om mij heen…tot vreugde ook van de Onzichtbare uit wie alles voortkomt…naar wie alles toe gaat…die mij mijzelf laat worden…

1.      We verplaatsen ons in de geest naar een mooi landschap met bomen…we wandelen…de weg loopt tussen weiden, langs een bos, een heuvel op… We overschouwen vandaar het landschap…misschien zien we in de buurt een mooie loofboom, die boven zijn omgeving uitsteekt…misschien hebben we er onderweg een gezien die we mooi vonden…we gaan ernaartoe…wij kijken ernaar…(We mogen erbij gaan zitten als we willen.)

2.      We zoeken contact met de boom…We voelen ons verbonden met onze verre voorvaderen: sinds de oertijd voelt de mens zich met de boom verwant…We bekijken hem met liefdevolle aandacht…we bekijken hem zolang totdat we zijn figuur precies kunnen natekenen..;

3.      We laten langzaam onze blik van onder naar boven gaan… We zien de stevige stam…op de plaats waar de takken uitschieten… de kruin met haar takkenen twijgen en bladeren…We beschouwen de boom in al zijn rust, zijn sterkte, zijn gezonde gestalte, en laten hem op ons inwerken…De boom doet ons goed…we nemen hem in ons op…

4.      Geen twee bomen zijn perfect gelijk, ook al zijn ze allebei herkenbaar als twee exemplaren van dezelfde soort…Wat is de geschiedenis van mijn boom?...Welk verhaal lees ik aan zijn voorkomen af?...Wat heeft er allemaal bijgedragen tot zijn persoonlijke gestalte: stormen, droogte, nabijheid van andere bomen, ingrepen van de mens…

5.      Zonder de boom helemaal uit het oog te verliezen, concentreer ik mij nog eens, door op het ritme van mijn ademhaling te letten…Ook de boom ademt…ik haal mijn adem uit de ene zelfde ruimte waarin álle leven ademt…mensen, dieren, bomen, planten en bloemen…Ik hap in de lucht, die ook de lucht is van al het andere leven…en geef die even later weer terug aan ‘het geheel’…Ik ben in communicatie met het geheel van het leven op aarde…Ik sta niet apart…

Boommeditatie

Voorafgaande opmerkingen

1. De dichter Ovidius, vertelt hoe de goden Jupiter en Mercurius eens incognito in Klein-Azië rondwandelden. Om de mensen op hun houding tegenover vreemdelingen te toetsen, klopten ze bij hen aan en vroegen om gastvrijheid. Overal werden ze afgewezen, behalve bij het arme, bejaarde boerenechtpaar Filemon en Baucis, die hen met open armen ontvingen en naar hun beste vermogen onthaalden. Als beloning mochten de oudjes een wens  uitspreken. Ze vroegen o nog lang samen te mogen leven en daarna samen te sterven. Zo gebeurde ook. Op een avond, terwijl ze in de tuin wandelden, veranderden ze langzaam in een boom, Filemon in een eik en Baucis in een linde. Beide bomen, met in elkaar verstrengelde takken, als twee met elkaar innig verenigde mensen, kon men er later nog zien staan.

Iets dergelijks gebeurde ook met een onsterfelijk wezen, de nimf Dafne. Apollo verlangde vurig naar haar, maar zij ontvluchtte hem. De god achtervolgde haar, maar op het moment dat hij haar wilde omarmen, riep zij Moeder Aarde aan, en terwijl zij verdween, schoot er op die plaats een laurier op. De verandering van Dafne in een boom is vaak uitgebeeld: haar voeten worden wortels, haar gewaad wordt een schors, haar opgeheven armen worden takken, en haar haar gaat over in gebladerte. Deze afbeeldingen geven eigenlijk niet zozeer het voorval weer, ze beelden de gelijkenis uit tussen mens en boom. Op deze gelijkenissen berust de verderop volgende meditatie.

2. We gaan even op deze gelijkenis in, en kijken hoe een kind een boom tekent. “Het trekt een horizontale lijn van links naar rechts: de grond. Daarop plaatst het een flinke verticale lijn: de stam. Aan het boveneinde zet het een aantal rechte streepjes, die zich in de bovenruimte naar links en rechts verdelen. Wat onder de horizontale lijn zit, heeft het kind niet uitgebeeld. Vraag je om ook de wortels te tekenen, dan zal het vanuit de voet van de stam enige lijntjes trekken in de benedenruimte, het kromme spiegelbeeld van wat er boven te zien is. Vraag niet wat voor een boom dat is. Het is geen afbeelding van een boom, maar een symbool ervan. En op een voortreffelijke wijze heeft het kind het wezenlijke van de boom – en van de mens – tot uitdrukking gebracht: van boven groeit de boom naar de hemel, van onderen groet hij de grond in.” (H. Hilger)
3. Wie de volgende meditatie wil gebruiken, doet er goed aan de tekst langzaam en met tussenpozen opeen geluidsband in te spreken. Alleen als je de tekst hoort , kan hij echt werken. Het geheel kan moeilijk veel korten zijn dan twintig minuten, ook als men een of ander gedeelte weglaat. In die twintig minuten is niet noodzakelijk de aanloop begrepen: eerst een poosje geconcentreerd in de meditatiehouding zitten, zich door het rustgevende ritme van de adem dieper tot rust laten brengen, en met gesloten ogen onbeweeglijk in die rust verblijven. (Onze meditatie maakt weinig aanspraak op originaliteit. Jürg Zink en Klemens Tilmann hebben al eerder zo’n meditatie uitgewerkt. Ook een bladzijde van Toon Hermans kan men in het onderstaande herkennen.)

Morgen volgt de meditatie!

Boom-meditatie

Naar iets kijken

-         tenminste als je het wilt leren kennen –

betekent: er lang naar kijken.

Naar dit groen kijken en zeggen

“Ik heb de lente gezien in deze bossen”,

dat werkt niet.

Wat je ziet, moet je zijn.

Je moet de donkere slangenstengels

zijn en de varen-veren van blaren,

je moet kruipen in

de kleine stiltes tussen

de blaren,

je moet er de tijd voor nemen

en de vrede zelf aanraken waaruit zij voortkomen.

John Moffit

Bomen zijn werkelijk.

Hun bladeren praten werkelijk

met woorden veelzeggen en letterloos.

Hun toppen zingen.
Hun stammen zwijgen

hoorbaar.

Hun wortels houden

van de aarde.

Bij een boom

ziende zie ik

hemel en aarde in elkanders

armen

Want een boom,

een boom is een bruiloft.

Hans Andreus

Uit de huwelijksviering van Anne en Gert

Diaken:
Liefde alleen kan mensen op aarde binden.
Liefde alleen kan geluk doen duren.
Waar liefde is, zal ook vrede zijn.
Deze liefde zij altijd met U

Allen: En met Uw geest.

Liede: "Alles wat ademt" Rob De Nijs

Vrede is ver, verder dan ooit
zo dicht bij huis rusten de wapens nooit.
Wat heeft de angst met ons gedaan?
Laat alles wat ademt in vrede bestaan.

Macht speelt met macht een donker spel,
bang voor elkaar dreigen ze met de hel.
Leer nu of nooit samen te gaan,
Laat alles wat adem in vrede bestaan,
alles wat ademt in vrede bestaan.

Hoe vreemd ook de taal, je kun hem verstaan,
Laat alles wat ademt in vrede bestaan,
alles wat ademt in vrede bestaan.

Niet direct een 'godsdienstig' lied. Wel een 'religieus' lied. Het spreekt over het mysterie van het kwaad: geweld, terreur, oorlog,...
Ook als man en vrouw moeten wij leren de taal van de vrede verstaan, want wij moeten kiezen tussen 'vergiftiging' of 'vergiffenis'.
Hoe vreemd ook de taal, wij kunnen de taal van de vrede leren.
Als christen denk in aan het evangelie van vorige zondag: vergeven tot zeventig zeven maal, d.w.z. tot wij de tel kwijtraken.
Wij moeten wel twee misverstanden uit de weg ruimen:
- Vergeven is niet gelijk aan vergeten. Integendeel, als wij het vergeten kunnen wij niet vergeven. Maar: de vergiffenis is het geneesmiddel van ons geheugen.
- Vergeven is ook niet gelijk aan verzoenen: mensen kunnen mensen diep in het hart kwetsen. Soms is niet mogelijk zich met elkaar te ver - 'zoenen', elkaar opnieuw een zoen geven, elkaar in de armen vallen. Wij kunnen wel - meestal na een lange weg - tot vergeving komen.
Ik zou graag iets schrijven over de zeven stappen naar vergeving!

Anne en Gert trouwden voor de kerk

Ik mocht hun huwelijksviering in gebedsdienst voorgaan.
Er was heel volk aanwezig. Opnieuw!
Veel collega's verpleegsters van het Wit-Gele Kruis waren in de viering aanwezig. Dat moet echt deugd hebben gedaan voor Gert en vooral voor Anne. Terecht mocht ik opmerken dat hun huwelijksviering in veilige handen was: nooit waren er zoveel 'verzorgers' aanwezig in de huwelijksviering en waarschijnlijk later op het feest.

Hun 'orde van dienst' (hun 'huwelijksboekje!) hadden ze, samen met mij, zeer goed voorbereid.
Misschien zullen sommigen opgemerkt hebben dat hun liederen, gebracht door een zeer goede zangeres met gitaarbegeleiding, louter profaan waren. Voor Gert en Anne hadden zij heel veel betekenis en ook een heel diepe betekenis.
Bijvoorbeeld bij het lied van Clouseau, 'Altijd heb ik je lief' kan je in het refrein bepaalde woorden vervangen én onmiddellijk licht de diepere betekenis op. Even proberen?
De tekst:
'Want mijn lief
Altijd heb ik je lief
Ik kan niet zonder jou bestaan
Altijd heb ik je lief
Ik kan niet zonder jou bestaan.'

Vervangen wij enkele woorden en wij krijgen:
'Want mijn God
Altijd heb ik je lief
Ik (wij) kan (kunnen) niet zonder jou bestaan
Altijd heb ik lief
Ik kan niet zonder jou bestaan.'

Door samen het sacrament van het huwelijk te voltrekken, door samen een huwelijksVERBOND te sluiten worden zij - Anne en Gert - icoon van de Onuitsprekelijke, van God.
In hun leven als man en vrouw maken zij - met vallen en opstaan - de NAAM VAN GOD wáár!

Ook aan Anne en Gert heb ik op het einde een geschenk gegeven: een video. Zie vroeger in mijn bloog omtrent de inhoud. Eén gedicht nl. 'Mijn vrouw. Mijn man', moet ik nog op een andere keer toelichten.