Wake voor België

Vanavond ben ik nog eens naar de Markt afgezakt.  Het weer is vandaag kouder geworden, dat zal u ook wel ondervonden hebben vermoed ik.  5 graden Celsius boven nul: we zijn een dergelijke frisse temperatuur eigenlijk niet meer gewoon.  Maar eindelijk was er daardoor vanavond niet alleen rond maar ook op de ijspiste die op de Markt opgesteld staat  tamelijk veel volk.   Schaatsen is nu eenmaal altijd leuker bij lagere temperaturen.

Ik heb nog het tweede deel van de quizvraag voor u klaarliggen.  Waar in hartje Brugge kunt u dit zien, tenminste als u niet voortdurend naar de grond kijkt?

Ik was vanmorgen in het Grootseminarie.  De drie foto's zijn (in die volgorde) het tafelkleed in de refter, de vloer van de pandgang en het parket van de refter.  Dit is maar een heel klein voorsmaakje van wat ik u volgende week tonen zal over dit Grootseminarie langs de Potterierei.  Als u zo lang niet meer wachten kunt, dan u kunt altijd al terecht op de site www.priesterworden.be 

Dit zou misschien een werk van Escher kunnen zijn?

Drie voorbeelden van abstracte kunst krijgt u vanavond.  Abstracte kunst die ik vanmorgen ergens in Brugge ontdekt heb.  Pas na het derde voorbeeld vertel ik u waar.

Normaal gezien kondig ik geen concerten van artiesten op mijn blog aan maar voor Belle Perez maak ik vandaag eens een uitzondering.  Niet omwille van Belle Perez zelf hoor, maar omdat op de affiches die haar concert op zaterdag 23 december in onze stad aankondigen in grote letters te lezen staat dat zij op die dag optreden zal in het 'Congresgebouw'.  Bij mijn weten heeft Brugge maar één congresgebouw dat zich als dusdanig bestempelt en dat is het  Congresgebouw Oud Sint-Jan in de Mariastraat.  Allen daarheen dus voor het optreden van mademoiselle Belle Perez!  Maar of u haar daar aan het werk zult zien, betwijfel ik sterk want op de agenda van het 'Concertgebouw' staat voor die dag het concert van Belle geprogrammeerd. 
Oeps, foutje dus!  Ach, het is de opsteller van deze affiche vergeven.  Als zelfs 'de grootste Vlaamse schrijver ooit' (ahum!) Herman Brusselmans, toen hij in 2003 in het Concertgebouw uitgenodigd was voor het voetbalgala, deze fout al beging toen hij achteraf in een column ons Concertgebouw tot tweemaal toe als congresgebouw  bestempelde.  Allen dus naar het Concertgebouw op 23 december!  Of is het misschien toch in het Oud Sint-Jan?
(Benoit: bedankt voor deze tip!)

Het heeft niet zo veel meer met Brugge te maken maar vooraleer iemand wil opmerken dat ik iets verkeerd geschreven heb, nog even dit.  Die Jan-Baptist Boitquin die hier in dit huis op de hoek met de Vlamingbrug bijna dertig jaar lang gewoond heeft was wel degelijk de laatste Belgische beul.  Veel later is er in ons land nog slechts één geval geweest van iemand die als misdadiger terechtgesteld werd.  Die uitzondering betrof een militair die in 1918 een roofmoord op een zwangere vrouw gepleegd had.  Onze toenmalige koning Albert I wilde van geen gratie weten en de man werd in Veurne geëxecuteerd door een Franse beul en Franse guillotine.  Het fusilleren van personen tijdens en kort na de twee wereldoorlogen is weer een ander hoofdstuk natuurlijk.
Tot slot laat ik u nog eens meegenieten van een artikel dat stond in de Gazette van Brugge van 16 januari 1909:
"Sprekende van de doodstraf in België, vragen verscheidene dagbladen wat er van de guillotien geworden is.  Sommigen meenen dat zij in eenen keder van het stadhuis van Brussel ligt.  Dat is mis.  De laatste onthoofding had plaats te Brugge voor het gevang op het Pandreitje, en sedertdien ligt het akelig kraam in de kelders van het justiciepaleis op de Burgplaats.  Het hout is half rot; er wordt daar natuurlijk nooit naar gezien.  De messen worden in het museum van oudheden, Groote Markt, bewaard.
Indien de koning van morgen af, van zijn recht geen gebruik miek de ter doodveroordeelden in eeuwigdurenden dwangarbeid te veranderen zou men allereerst een nieuw schavot moeten maken."
Ik vraag me luidop af waar dat 'akelig kraam' nu ligt en waar zijn messen?

Toont men aan de voorgevel van dit huis graag dat hier ooit eeuwen geleden een goudsmid gewoond heeft, dan is anderzijds nergens een vermelding te vinden dat ook in ditzelfde huis, meer bepaald van 1829 tot 1856, de laatste beul van België gewoond heeft.   Zijn naam was Jan-Baptist Boitquin en hij woonde hier samen met zijn vrouw Marie Aderis en nog twee bloedverwanten die hem in zijn ambt hielpen als hulpscherprechters.  Beul zijn was als het ware een familiebedrijf want al van 1744 af voltrokken leden van de familie Boitquin de doodstraffen en andere openbare straffen in Brugge (en soms ook in andere steden).  Die Jan-Baptist oefende zijn 'beroep' al uit vanaf 1818. De allerlaatste terechtstelling in Brugge gebeurde op 3 april 1862.  De 40-jarige Pieter Acke had de weinig respectabele eer om de laatste misdadiger geweest te zijn die in Brugge onder de guillotine stierf.  Eén jaar later voerde de beul Jan-Baptist Boitquin de allerlaatste terechtstelling in België uit.  Maar hij bleef nog in dienst tot aan zijn dood in 1878.  Hij moest toen alleen nog publiek de vonnissen bekend maken.
Later stierf in ons land nog één iemand onder de guillotine, maar daarvoor moesten én guillotine én beul uit Frankrijk gehaald worden.  Meer daarover in het volgende artikel.

Dit is 'm dan, dat fameuze erkertje uit 1514, rustend op natuurstenen kraagstenen.  Herman van Houtvelde (of was het soms German van Goudvelde? ;) we zijn in West-Vlaanderen, nietwaar!!), die Herman van Houtvelde was deken van het ambacht van de edelsmeden in Brugge en hij gebruikte deze uitbouw 'waarschijnlijk' als goudsmelthok.  Hoe dan ook, dit is en blijft (want het is een beschermd monument) een fijn staaltje van vakmanschap van de laatmiddeleeuwse metselaars.

Een gouden knipoog als huisnummer naast de deur van - ik wik mijn woorden - de plaats waar omtrent 1514 goudsmid Herman van Houtvelde zijn beroep in het erkertje uitgeoefend moet hebben.

We gaan in Brugge nog eens een huisje bekijken.  Huisje Vlamingstraat 100 bijvoorbeeld.  Als u zich voor dit huis een beetje bukt kunt u dit plaatje onderaan het venster lezen: "'t Huys van de Goudsmid / The Goldsmith's House / Anno 1514".    Ik heb u waarschijnlijk al eens verwittigd voor oude jaartallen die her en der in 't stadsbeeld verschijnen.  Diezelfde waarschuwing geldt ook voor dit huis.  Wat moet u er van geloven?  Dat er 'vermoedelijk' een goudsmid, waarschijnlijk Herman van Houtvelde hier het erkertje van dit huis gebruikte als goudsmelthok en dat grote gedeelten van de rest van het gebouw van latere datum zijn.  De lijstgevel bijvoorbeeld is van 1741.
O ja, de foto is wat onscherp.  Ik mocht mijn fiets namelijk niet tegen de gevel zetten (zie links op de foto) en moest het bijgevolg vanop de fiets doen ... fotograferen.

Af en toe eens een leuk fotootje tussendoor, dat moet kunnen.  Ik heb het al meermaals gezegd en geschreven: pas op als u zich in het centrum van Brugge begeeft want Bruggeblog (in dit geval met medewerking van Weathercam) ligt altijd op de loer om u in een grappige situatie op een fotootje te vereeuwigen.  De kentekens van de nummerplaat die meneer (of is het mevrouw?) in zijn (haar) hand vasthoudt hebben we wijselijk gewist, voor het geval meneer of mevrouw dit zelf niet zo leuk vonden.

Een nieuwe fotovraag voor u.  Bij vraag 101 toonde ik u al een dergelijk uiltje als gevelversiering.  Dat was te zien in de Kartuizerinnenstraat.  Nu met vraag 113 moet u opnieuw op zoek gaan naar zo'n uiltje, op een totaal andere plaats, maar net zoals altijd nog in het centrum van Brugge.  Waar is dit te zien?
Om u maar eens te vertellen dat ook het beeld van Brugge die in de quizvragen aan bod komt onderhevig kan zijn aan veranderingen: voor quizvraag 74 gebruikte ik deze foto van een gedenkplaat die hing aan de gevel van het Hof van Watervliet in de Oude Burg.  Dat Hof van Watervliet is onlangs uitgebreid met een tweede gebouw in de Nieuwstraat.  Maar zelfs de gevel in de Oude Burg is onlangs veranderd want in plaats van die koperen gedenkplaat hangt er op dezelfde plaats nu een groter informatiebord over het Hof van Watervliet zelf.  De gedenkplaat is foetsie (of ze hangt misschien binnenin).

Jawel, de oplossing is al gevonden!  Johan (nickname: muffie) heeft daar voor gezorgd.  Ik bevond me zoals hij goed gezien heeft op het einde van de Rozemarijnstraat.  Velen kennen de naam van de straat niet maar als ik (of Johan) vertel dat dat het doodlopende steegje is dat gelegen is aan de Eiermarkt, meer bepaald bij de zaak 'Ambiorix', dan zal bij u wel een lichtje opgaan.  Johan kent verdacht goed dat hoekje waarover afgelopen zomer in de pers dit nog geschreven werd ;)

Boven de boogpoort van dit bijgebouw hangt een sterk geërodeerd wapenschild.  Slechts de helft van de leuze is nog min of meer te lezen: "Wacht de ...."  Misschien is het wel een familiewapenschild van een der vroegere bewoners.  Door de eeuwen heen hebben hier alleszins heel wat verschillende families gewoond.  Om er een idee van te krijgen, hier is de lijst van verwijzingen die men op het stadsarchief over de bewoners en/of eigenaars teruggevonden heeft.

Om de hoek in de Grauwwerkersstraat treffen we nog twee bijgebouwen van het voormalige huis van Visart de Bocarmé aan.  Beiden hebben een puntgevel, beiden dateren ze uit de zestiende eeuw.  Dit is er een van.

Hier krijgt u het bovenste gedeelte te zien van de voorgevel van het huis.  Maar ik wil het nu niet meer hebben over het huis maar over een beroemde voormalige bewoner ervan, namelijk burgemeester en graaf Amédée Charles Visart de Bocarmé.  Dat is een naam die klinkt als een klok.  Mijn naam daarentegen klinkt bijlange niet zo indrukwekkend.  Indrukwekkend zijn op zijn minst de records die deze man nu nog altijd achter zijn naam staan heeft.  Hij is bijvoorbeeld de man die het langst van al burgemeester van Brugge was, namelijk van 1876 tot 1924, dat is zo'n kleine vijftig jaar.  Maar daar bovenop is hij nu nog altijd de Belgische parlementariër met de langste staat van verdienste.  Maar liefst 56 jaar lang maakte hij deel uit van de Kamer van Volksvertegenwoordigers.  Herman De Croo reikt op dat gebied nog niet aan zijn knieën.  Onder Visart de Bocarmé zijn burgemeesterschap brak de 'schoolstrijd' genadeloos los maar hij bleef desondanks populair.  Twee grote verdiensten van hem zinderen in Brugge tot op de dag van vandaag nog altijd na (maar we zijn vergeten dat hij aan de grondslag lag).  In de eerste plaats zorgde hij er als katholiek burgemeester voor om samen met zijn vriend, de liberale baron August de Maere, voor Brugge een voorhaven in Zeebrugge te maken.  Volgend jaar in 2007 vieren Brugge en Zeebrugge  hun 100-jarig havenbestaan.  Hopelijk vergeet men deze man niet in die viering te betrekken.  De tweede grote verdienste van burgemeester Visart de Bocarmé is dat hij als eerste burgemeester van ons land het maatschappelijk belang van groenvoorziening voor een stad inzag.
En nu kom ik terug op een vorige artikel van mij van vanavond.  Dankzij hem werden - in tegenstelling tot andere steden - de Brugse middeleeuwse vestingen NIET afgegraven om ze open te stellen voor het verkeer, maar hij liet ze ombouwen tot die rustgevende wandelpaden zoals we ze nu nog altijd kennen: de Brugse Vesten.  We zullen hem daarvoor eeuwig dankbaar blijven.
O ja, nog tot slot dit: tijdens Amédée Charles Visart de Bocarmé's burgemeesterschap werd de naam van deze straat veranderd van Koeiesteertstaat naar Pieter Pourbusstraat, genoemd naar de in Gouda geboren schilder (1524-1584) die een der groten van de 'Brugse School' werd.  Pieter Pourbusstraat.  Dat klonk tenminste al heel wat beter.  Een burgemeester met de naam  Amédée Charles Visart de Bocarmé die in de 'Koeiesteertstraat' woont, dat past echt niet hé!

Dit is de voorgevel van het huis, Pieter Pourbusstraat 3.  De trapgevel dateert al van het tweede kwart van de 16de eeuw maar in 1669 werd de trapgevel omgebouwd tot een puntgevel.  Gedurende de 19de eeuw gebeurden er opnieuw veranderingen maar in 1900 ging de welbekende architect Louis Delacenserie over tot een reconstructie van de geveltop in de stijl zoas die er oorspronkelijk moet uitgezien hebben.  Zoals het huis nu is bestaat het uit het hoofdgedeeltje met links een lage aanbouw met poortingang en dan zijn er nog twee bijgebouwen met puntgevel om de hoek in de Grauwwerkersstraat.

Op het beroemde stadsplan van Marcus Gerards uit 1562 is die muurtoren van de omwalling van 1127-1128 heel duidelijk te zien.  Er stond echt een torentje bovenop en er waren ook kijkgaten.  Let op de benaming van de straat: 'Coeij steert straetje' d.i de Koeienstaartstraat.  Voordien heette de straat zelfs 'Peerdestraetkin', Paardenstraatje dus.