Minnewater

Frederik Cloetens heeft de glascontainer gevonden.  Hij staat op een parkeerplaats aan de achterkant van de Beurshalle.  Sint-Maartensbilk is de naam van de straat.  Vanavond geef ik uitzonderlijk geen nieuwe quizvraag.  Ik heb namelijk kerstverplichtingen.  Neen, neen, ik moet niet voor Kerstman spelen.  Er is gewoon een familiaal kerstgebeuren en daar kan ik, mag ik niet op ontbreken.

   Het comité voor initiatief dat hier op de Burg dit jaar opnieuw haar stal neergepoot heeft kreeg onlangs een klacht van een dame binnen.  Zij vindt het niet kunnen dat het kindeke Jezus nu al dagenlang in zijn kribbe ligt.  Is Christus soms niet geboren midden in de nacht van 24 op 25 december?  Dàn pas mag hij in zijn kribbe liggen, zo stelt zij.  Lieve dame, leest u eerst eens Bruggeblog, dan zult u weten dat die datum 25 december indertijd gewoon gekozen werd omdat dat toen het best paste en niet omdat Christus uitgerekend op die dag geboren is.  Over de precieze datum daarvan zijn de specialisten terzake het zelfs helemaal niet eens.  Zoals ik dit stukje betitelde: er was heisa voor niks om deze stal.  De modale Bruggeling bestempelt zoiets veel plastischer: voor hem is zo een dispuut weer maar eens een schete in een flasche.

Grappig vind ik het altijd hoe sommigen foto's beoordelen.  Ik toon het Brugge van nu, het Brugge zoals het is, NIET het Brugge zoals u wilt dat ze is.  De mooie plaatjes laat ik meestal over voor andere sites of blogs.  Toon ik dus een glasbak, dan toon ik een glasbak en geen schoonheidssalon.
Vooruit dan, hier is foto nummer drie van dit "dink".  En nu ga ik vlug naar de kersteditie van de "Willy's en Marjetten" kijken.
O ja, ik zou het bijna vergeten te vragen: weet u dit "dink" nu in de binnenstad van Brugge staan?

Heeft u zich, net zoals ik, vanavond te pletter gegeten?  Gedronken?  Foei!  Dan wordt het hoog tijd voor u voor een wandelingetje buiten.  Ook bij deze hardnekkige mist kan dat deugd doen na uw copieuze maaltijd.  En u heeft het voordeel dat u, ook al moet u zich strompelend voortbewegen, waarschijnlijk toch niet veel volk op straat zult tegenkomen.  Zo kunt u eens heerlijk genieten van Brugge-bij-nacht.  Of, zoals hier, van de Burg-bij-nacht.

Het is niet mijn beste foto (genomen met mijn klein digitaaltje en dan nog vanop een afstand in de mist) maar het geeft goed de sfeer weer die deze namiddag in Brugge hing.  Aan een der toegangen tot het winkelcentrum "Het Zilverpand" stonden deze twee dappere kerstvrouwen, u kon ze echt niet ontlopen.

Toegegeven, het oogt mooi en het zal ook genoeg gekost hebben, deze twee glazen wanden op 't Zand.  Er werd daarvoor een speciale LED-technologie gebruikt.  LED = Light Emission Diodes.  In het glas zitten 3 millimeter dikke dioden die door het glas heen stralen.  Naar het schijnt is dergelijk glas erg schokbestendig.  "Het kan tegen een stootje"  dixit Geert Maene van de firma Maene die dit hier geplaatst heeft.  We zijn eens benieuwd!

Er is in de pers nogal wat te doen geweest om dat glas dat de trap naar de ondergrondse parking van 't Zand afschermt op de plaats waar tot halfweg dit jaar nog het toilethuisje stond.  De firma Maene heeft dit geplaatst en men laat nu in de pers zogezegd uitschijnen dat er een stukje van het museum Het Louvre in Parijs hier op ons Brugse 't Zand aanbeland is.  Simpelweg omdat het soort glas dat gebruikt werd voor die beroemde piramide die in opdracht van wijlen president François Mitterand op het binnenplein van het Louvre geplaatst werd ook hier gebruikt werd.  Terwijl tegenwoordig op nog vele andere plaatsen dergelijk glas te vinden is.

Uit uw antwoorden kan ik opmaken dat er niet veel van die dingen in de binnenstad van Brugge opgesteld staan, te weinig zelfs.  Maar er staan er blijkbaar toch nog genoeg want u gokte allemaal voorlopig verkeerd.  Tot morgenavond krijgt u nog de tijd voor een volgende gokje, tenzij u aan de manier waarop de stickers aangevreten zijn plots weet: ha, dat is daar waar ik altijd voorbijkom!

Allez, we zitten vanaf nu in het verlengde Kerstweekend en voor sommigen zelfs in de Kerstvakantie.  Aan allen, ook aan die onfortuinlijken die tijdens deze periode toch nog werken moeten, wens ik een zalige Kerstmuts ... euh pardon: Kerstfeest toe.

Als u nog eens in deze donkere tijd van het jaar overal in en buiten uw huis lichtjes ophangt en ook van die heerlijk doorzichtige kerstballen in uw kerstboom plaatst, weet dan dat u daarmee een oeroude traditie voortzet.
Ik verklaar me nader.  Die transparante ballen noemde men vroeger 'heksenballen'.  Heksenballen waren bijvoorbeeld erg populair in de 18de eeuw in Engeland, maar hun oorsprong is nog veel ouder.  Al eeuwen lang worden glazen ballen in deze tijd van 't jaar voor de ramen gehangen om vervloekingen, boze geesten en ongeluk af te weren.  Het doel van het ophangen van deze ballen is om de voorbijgaande boze geesten, die een mogelijk gevaar kunnen vormen voor de harmonie in huis, buiten te houden.  Door de schittering van de bal geraken de geesten gehypnotiseerd.  Raken zij de bal aan, dan worden ze erdoor geabsorbeerd, met andere woorden: dan raken ze gevangen in de bal.
Wandel je doorheen Brugge dan zie je aan veel gevels van huizen koppen van dieren of mensen die er vervaarlijk uitzien.  Welnu, die koppen beoogden precies hetzelfde effect, namelijk de kwade geesten buiten houden.   Maar aangezien in de donkere dagen die koppen alleen niet volstonden greep men in die periode naar de doorzichtige 'heksenballen' die we nu kennen als onze kerstballen.

Net zoals wij in onze streek Sinterklaas kennen als die brave man die de cadeautjes rondbrengt, meer specifiek voor de kleinsten, zo speelt in vele andere landen de Kerstman diezelfde rol.  Het verschil zit hem hier in dat de Kerstman, naast een specifieke aandacht voor de allerkleinsten, ook de groteren en zelfs de groten nooit vergeet.  In Engeland gaat hij rond onder de naam Father Christmas, in Rusland noemt hij, min of meer vertaald, Grootvadertje Vorst en in de Verenigde Staten kennen ze hem onder de naam Santa Claus.  Die Santa Claus is een verbastering van ons Nederlandse Sinterklaas.  Dat komt door de Nederlandse emigranten in de V.S. die er blijkbaar hun eigen tradities meebrachten.

Een 'traditionele' bezigheid in deze tijd van het jaar is het maken van kransen van hulst.  Ook dat hebben we overgenomen van de 'heidenen'.  De oude Romeinen gebruikten bijvoorbeeld hulsttakken om er hun tempels mee te versieren tijdens Saturnalia, dat was een 7 dagen durend midwinterfeest dat gewijd was aan Saturnus, de god van de landbouw.  Bij dat feest hoorde ook ... het uitdelen van geschenken.
Wat dan te denken van de kerstboom zoals we die nu kennen?  Van oorsprong komt die traditie uit Frankrijk.  Daar werd in 1605 in Straatsburg de eerste versierde dennenboom op kerstdag in de grond gezet.  De traditie van het kerstboomgebeuren verspreidde zich snel verder over heel West-Europa.

Veel volken vier(d)en midden in de donkere winter een feest om de komst van het licht te begroeten.  De Germanen vierden rond 25 december hun joelfeesten.  Dat waren feesten van dankbaarheid voor wat geweest is en hoop voor wat nog komen moet.  Ze duurden 13 dagen en 12 nachten, namelijk van 24 december tot 6 januari.  Ze sloten direct aan op de grote slachttijd.  In die periode werd niet gewerkt, maar wel enorm veel gegeten, gedronken en kabaal gemaakt.  Dat kabaal was bedoeld om de geesten die tegen het einde van het jaar te voorschijn kwamen te verjagen.  Ook stak men in die periode grote vreugdevuren aan in een poging om de stervende zon te laten herleven.
Veel heidense Europeanen hadden de gewoonte om bomen te aanbidden.  Na hun bekring tot het Christendom bleef dit vooral in de Scandinavische landen voortleven.  Met nieuwjaar versierden zij huizen en schuren met groenblijvende takken.  Hiermee werd de overwinning van het leven op de dood uitgebeeld. 

én mijn legerdienst lang én mijn hele loopbaan lang heb ik een muts moeten opzetten.  Ik heb dat altijd hartsgrondig gehaat.  Waarom?  Ik weet het niet.  Waarschijnlijk omdat al die tijd dat hoofddeksel aanduidde dat daaronder iemand zat die ik niet wilde zijn maar noodgedwongen toch moest zijn?.  Want een hoofddeksel is meestal een pars pro toto.  Men kijkt in één oogopslag naar de muts en denkt onmiddelijk: ha, iemand van de politie, vlug wegwezen of, ha: de postbode is daar, die komt om zijn nieuwjaar, ... ook vlug wegwezen.
Ach, laat ik alle vooroordelen eens overboord gooien en in deze laatste dagen van het jaar mijn kerstmuts opzetten.  Wat zou het dragen van zo een muts eigenlijk betekenen?  Dat men in een vrolijke stemming is?  Dat men diep warmmenselijk ingesteld is en/of vuurrood aangelopen dankzij een teveel aan Glühwein?
Ach, serieus nu, laat ik vanavond eens dieper ingaan op de ware oorsprong van Kerstmis.
Met Kerstmis (25 december) vieren de christenen de geboorte van Jezus en dus ook zijn verjaardag.  Dat is lang niet altijd zo het geval geweest.  Neen, in de eerste eeuwen van onze jaartelling was het onder christenen zelfs ongebruikelijk om verjaardagen of naamdagen te vieren.  Zij beschouwden het vieren van verjaardagen als een heidense gewoonte.  Alleen de Romeinen vierden verjaardagen.  Op 25 december vierden die het feest van Mithras, de god van de onoverwinnelijke zon ("Natalis Solis Invicti").  Jezus zelf is helemaal niet op 25 december van het eerste jaar van onze jaartelling geboren.  Wanneer dan wel, daar is men het niet helemaal over eens, maar volgens sommigen was hij zelfs al in september of oktober van het jaar 2 van voor onze jaartelling geboen.
De Romeinen die zich tot het christendom bekeerden hielden vast aan hun gewoonte om verjaardagen te vieren.  En omdat Jezus beschouwd werd/wordt als het 'Licht' van de wereld besloot in het jaar 354 de toenmalige paus Liberius dat voortaan de geboorte van Jezus op 25 december gevierd moest worden met een speciale mis, namelijk de Kerstmis.

   Aangezien Nolfinarium dat prachtige schrijn van Karel de Goede correct aanduidde als het onderwerp van de vorige fotovraag, moest ik op zoek gaan naar een nieuw onderwerp en ik heb het gevonden.  Ik moet eerlijk bekennen dat het minder fraai oogt dan het schrijn maar praktisch is het meestal wel.  Wat het is weet -veronderstel ik - iedereen, vandaar mijn vraag naar u toe die al iets moeilijker op te lossen valt: waar in de binnenstad van Brugge staat dit ding?

Op de benedenboorden zijn wapenschilden gehecht van steden, pausen, bisschoppen en andere personen die financieel bijgedragen hebben tot het maken van het schrijn.
In de nissen zijn zittende beelden opgesteld.  Wie zijn het?
Op de ene smalle zijde is dat Christus, geflankeerd door Norbertus en Idesbald, abt der Duinenabdij.
Op de andere zijde graaf Karel de Goede omringd door Jan van Waasten (bisschop van Terwaan) en Gervinus (abt van Oudenburg).
De ene langszijde toont markgraaf Leopold III van Babenberg, Karel de Grote en Knud IV (koning van Denemarken en vader van Karel de Goede)
De andere langszijde bevat hertog Knud (neef van Karel de Goede en als u een woordje Deens kent dan leest u hier zijn levensbeschrijving), paus Urbanus II en Ladislaus I (koning van Hongarije).
Allen werden heilig of zalig verklaard.

Door een decreet van 9 februari 1882 erkende paus Leo XIII de eredienst van de zalige Karel de Goede, die trouwens op 14 december van datzelfde jaar uitgeroepen werd tot tweede patroon van de stad en van het bisdom Brugge (de andere is de heilige Donatianus, Sint-Donaas).  Dit gaf aanleiding tot feestelijkheden die gepland werden voor 1883 maar uiteindelijk plaats vonden in 1884 omdat noch het schrijn noch de stoet klaar waren.  Het schrijn was uiteindelijk pas gereed in 1885 en de relieken werden er op 22 augustus 1885 in neergelegd.  Zij kwam er dankzij een inzameling van giften.  Dat gebeurde met geld, maar ook met edelstenen die de rijve langs alle kanten versieren en die geschonken werden door prinsen en vorsten. Het schrijn dat tegenwoordig veilig achter glas bewaard wordt rust op vier poten die monsters voorstellen.  Het heeft een zadeldak en op een dubbele volute erboven knielen twee engelen die het wapen van Vlaanderen en een kroon vasthouden.  Die kroon bijvoorbeeld werd geschonken door koningin Maria-Hendrika.

Eerst wil ik even de voorgeschiedenis van dit schrijn schetsen.  Het is gemaakt in 1883-1885 maar voordien moeten er al twee reliekschrijnen geweest zijn.  Op 19 januari 1782  namelijk bracht bisschop Brenart in het koor van de Sint-Donaaskathedraal de relieken, enkele beenderen van graaf Karel de Goede (gest. in 1127), over in een nieuw koffertje waarin hij twee handschriften en een uit het oude schrijn afkomstige afbeelding van de graaf insloot.  Toen de Sint-Donaaskathedraal verdween werd het koffertje geschonken aan de kerkmeesters van de Sint-Salvatorskerk.  Daar werd in 1827 alles in een tweede en neogotisch schrijn geplaatst dat omstreeks 1919 uit de kerk verdwenen is.  Op 22 augustus 1886 werd alles dan overgebracht in dit derde schrijn.  Pas in 1957 werd de tekening van de zalige Karel de Goede uit dit schrijn gehaald, in een kader geplaatst en in de kerk opgehangen.

  Nolfinarium heeft ons - en vooral mij - vanavond al aangenaam verrast door de juiste oplossing te geven.  Ik citeer zijn antwoord: "Het reliekschrijn van de gelukzalige graaf Karel de Goede nu bewaard in een van de zijkapellen van de Sint-Salvatorkerk in brugge. Het is een Neogotisch schrijn gemaakt door een Gentse edelsmid naar een ontwerp van Béthune."
Dat antwoord is volkomen correct.  Toch wil ik het eventjes nuanceren.  Die Gentse edelsmid was een zekere Bourdon, maar het feit dat er een Gentenaar dat schrijn aan het maken was (dat was toen in 1883) verwekte in Brugge nogal wat wrevel.  Daarom heeft die Bourdon het niet alleen gemaakt maar kreeg hij ook de medewerking van de Brugse edelsmid Vandamme.  Het werd voltooid in het begin van 1885.  Het ontwerp is van J. Béthune maar er werd van afgeweken.  Op zijn ontwerptekening uit 1883 stonden verschillende andere heilige vorsten die het schrijn moesten versieren dan diegenen die er uiteindelijk op verschenen.
In plaats van vanavond u een nieuwe fotovraag te geven zou ik het graag nog eens wat hebben over dit prachtige kunstwerk, een van de vele die zich in Brugge bevinden.  Maar eerst en vooral wens ik Nolfinarium nog maar eens proficiat voor zijn snelle oplossing.  Hij is iemand die de stad Brugge ook graag aangrijpt als fotomodel en ik heb zo een klein vermoeden dat hij onlangs grootvader geworden is.  Zijn zoon of dochter heeft een nieuw kunstwerk op de wereld gezet dat van nu af aan luisteren zal naar de mooie naam Luna.