Groot schildmos

Een opmerkelijk en prachtig rood kelkzwammetje dat op dood hout leeft (saprofyt). Eigenlijk zou het gewoon beter gewoon Rode kelkzwam noemen maar dat is nog een andere. Het enige verschil is dat deze parafysen heeft die aan de top gekruld zijn zoals een bisschopsstaf. Maar dat kun je eigenlijk alleen onder microscoop zien! En vandaar heeft hij dan toch de naam "Krulhaarkelkzwam" gekregen!

Soms hebben korstmossen wel erg merkwaardige namen! Dit korstmos is niet gemakkelijk te vinden. Het zijn de zeer kleine bruine bolvormige vruchtlichamen die rechts wat in beeld te vinden zijn (zeker foto vergroten!). Verder is er een groengrijs thallus (schubjes van het lichaam van het korstmos) rond de bruine vruchtlichamen, die maximaal 0,5 mm groot zijn. Een loepe in het veld is wel erg nodig om deze "muggenstrontjes" op boomschors te vinden.

Deze "cladonia" (uit de korstmossenfamilie) heeft zijn naam niet gestolen. De grondblaadjes zijn grijsgroen, vrij klein plat en ook wat  rechtopstaande. De "podetiën" (rechtopstaande staafvormige structuren) zijn weinig vertakt vrij recht tot gebogen en wat bruin aangelopen. Ze zijn ook wat grofkorrelig en naar onderen toe met blaadjes bekleed. Dit is wel een schoolvoorbeeld van dit licheen en doet zijn naam alle eer aan. (Op foto klikken om te vergroten).

Soms kom je wel voor verrassingen te staan als je aan 't speuren bent naar korstmossen! Hier komt een rood fluwelig insect in het visier. Het lijkt 8 pootjes te hebben en werd als een mijt benoemd maar verder rijkt onze kennis hierover niet. Wel erg mooi van kleur tegen de verder groenige achtergrond! Rik Van beek (zie reactie en ontwerper van een mooi blog) wist te vertellen dat het een Fluweelmijt, of ook geluksspinnetje genoemd wordt. Zie Wikipedia .( 2-5 mm groot, knalrood en fluwelig behaard!) Met dank voor de reactie! 

Een echt mos. Het kapselhoedje van dit mos heeft een rood puntje bovenaan en ook nog wat rode lijntjes en een rood randje onderaan het "mutsje" . Het is één van de ongeveer 15 "haarmutsen" van bij ons maar door dat rode op het kapselhoedje goed herkenbaar. De bladeren zijn ook erg gekroest als het droog is vandaar de naam ook.
(Steeds op de foto klikken om te vergroten).

Dit licheen heeft een opgeblazen bladvormige uitgroei en is hol. Onderaan zijn er geen hechtworteltjes. Het behoort tot de "Hypogymnia"-familie (Hypo=onder en gymnos= naakt) Dus geen hechtworteltjes maar rechtstreeks op te takken "geplakt" kunnen we zeggen. Centraal staan er wat rechtop ronde buisvormige structuren (tubussen) die ook bovenaan poederig kunnen zijn. Dus wat "wittige kopjes" hebben. Hier staan rechts zo wat "poederige kopjes".
(Op foto klikken om te vergroten)

Dit licheen heeft veel samenhangende ronde schubben die bij vochtig weer sterk opgezwollen zijn. Het heeft dan een "geleiachtig" aanvoelen. Het ziet er bruinzwart uit. De ronde schijfjes (vruchtlichamen of apotheciën) hebben een iets lichtere kleur en zijn tamelijk groot. Hier kunnen we ze zeer goed zien. De zwam van het licheen heeft hier een symbiose met "nostoc" een cyanobacterie of blauwalg, die we ook vrij apart in de natuur levend aantreffen. Het is dan een glibberige massa.

Deze vruchtlichamen zijn echt zwart te noemen. De rand ervan is dik en heeft de kleur (wit tot grijswit) van het vlak (thallus) van het licheen.
Het vlak (thallus) zelf is gebobbeld en nogal dik. Dit korstmos is op zure baksteen te vinden. Deze vonden we op een oude kerkmuur.
(Steeds op de foto klikken om te vergroten.)

Even wat meer kleur inbrengen. Tenslotte is het ook maart en vinden we het kleurrijk "Maarts viooltje". De zoete geur van de bloem is zeer bekend omwille van de parfun die er uit gewonnen wordt. De kleur "violet" is ook nog eens afkomstig van dit bloemetje. Het verspreidt zich door bovengrondse uitlopers en de zaadjes die het maakt zijn voorzien van kliertje met een zoete stof. De mieren lusten deze zoete stof en zo dragen de mieren ook nog eens bij aan de verspreiding van het viooltje. Het is de eerste van de viooltjes die in bloei komt.

Nog een symbiont van een alg met een schimmel, een licheen of korstmos dus. Aan de rand zien we een reeks aan elkaar liggende lobjes. Ze zijn langwerpig en aanliggend. De kleur is heldergrijs tot wit. Meer naar het midden zijn er korrelige hoopjes (soralen) die er wat groenig uitzien. Deze foto geeft maar een stuk weer. Het gehele korstmos ziet er van ver uit als een witte vlek en zou bij een eerste idee aan een "kauwgomvlek" op de steen kunnen lijken! Goede naamkeuze dus!

Geen mos maar een korstmos of licheen. Dit is een groot exemplaar voor onze streken! Het hangt aan één punt vast en vertakt in verschillende smalle en vertakte takjes en groeit zo aan. De kleur is rondom hetzelfde: wat gelig groen. Op de zijkanten vinden we ronde , ovale soralen (poedervormige groepjes). Zo één poederig korreltje is een stukje schimmel met alg en op deze wijze kan dit licheen zich gemakkelijk voortplanten, op een asexuele wijze, maar zeer efficient!
(Steeds op de foto klikken om te vergroten)

Nog een korstmos of licheen van de familie van de "bekermossen".
De staafvormige structuren (podetiën) staan rechtop en zijn mogelijk vertakt aan te top. Deze podetiën zijn bovenaan grofkorrelig en naar beneden toe ook met schubjes bedekt. De vruchtlichamen zijn rood en knotsvormig aan de top. Echt "lucifers" op heidegrond te vinden! 

Een mooi naam voor dit licheen dat weer tot de familie van de "bekermossen" hoort. We vonden het op de aarde in een bloemenbak van een graf. De bekers zijn volledig fijn bepoederd en zijn niet hoog en gaan breed uit echt een "frietzak"! Onderaan staan de grondblaadjes nogal dicht opeen. Vroeger noemde het Patatzak-bekermos naar de naamgeving van de Nederlanders maar nu mocht uiteindelijk de Vlaamse naamgeving hier de bovenhand krijgen.

Dit licheen is heel wat minder kleurrijk dan de onderstaande. Het vlak is grijzig wit en de vruchtlichamen zijn zwart over het geheel gespreid en hebben een lichtgrijze rand. Bij sommige vruchtlichamen ligt er nog een wit poeder op: dit zijn fijne kristallen die het een berijpte indruk geven. Ook te vinden op baksteen of harde kalksteen. En niet zo gemakkelijk, want het is eerder zeldzaam! (Op foto klikken om te vergroten)

Een kleurrijk korstmos of licheen. Rondom zijn er lichtgele tot oranjegele lobben die opvallend plat zijn. de vruchtlichamen van de schimmel zijn de ronde schoteltjes meer in het midden die oranje zijn met een donkergele rand. Dit korstmos is te vinden op harde kalksteen of baksteen en valt op door zijn prachtige kleur! De naamkeuze ligt voor de hand....

De vormenrijkdom van lichenen of korstmossen is zeer groot! Hier het "Eikenmos". Het staat meestal op eik maar is natuurlijk geen echt mos maar een korstmos of licheen (symbiont tussen schimmel en alg!). Het is een zuurminnend korstmos (eikenschors is van nature zuur). Vroeger werd het veel gebruikt door de Franse koningen voor hun parfum productie. Gedroogd en gemalen met geurstoffen was het zeer geschikt voor hun poederdoos! Men moest er natuurlijk veel van kunnen oogsten!

Onderaan zijn de grondschubben van dit licheen grijsgroen. Zij vormen dichte zoden. De podetiën (rechtopstaande delen) zijn staafvormig , kronkelend en onderaan met kleinere schubjes of blaadjes bezet, naar boven toe worden deze kleiner, tot men spreekt van grof korrelig. Ook worden ze bruiner naar de top (vandaar de naam). Meestal goed herkenbaar omdat het de enige staafvormige soort is die vrijwel geheel fijn bebladerd is.

Dit korstmos behoort tot een grote familie van de bekermossen. Merkwaardig als men beseft dat dit ook weer een samengaan is van een schimmel met een alg (symbiose). De schimmel bepaald het geslacht maar de alg induceert hoe het korstmos er ook gaat uitzien! Hoe dat in zijn werk gaat is nog onduidelijk. Dit korstmos is met zijn fijnmelige podetieën (de rechtopstaande structuren en de bekervorm bovenaan) tamelijk goed herkenbaar. Het bekertje is hier echt een "kopje" bovenaan een steel en vol met fijnmelige korreltjes (soralen).
Prachtig hoe ze hier naast elkaar staan op een vermolmde stronk!

Dit korstmos of licheen heeft een gele tint. Het is helemaal aan de ondergrond gekleeft. Het heeft doorgaans niet veel vruchtlichamen (de ronde structuren in het midden ongeveer) maar dit exemplaar heeft er toch enkele, deze zijn ook gelig met een randje van dezelfde kleur als de lobben (zie naamgeving) aan de zijkant. Daar het geel is, valt het meer op! (Op foto klikken om te vergroten).