Puccini's Tosca in de 'historische' versie van1992 woensdagavond op Arte-tv

Jane Marple op Barbados
Nu Jane Marple, het fragiele vrouwtje met het messcherpe brein, de moord met de spiegels heeft opgelost en in de apotheose van haar betoog plechtig een citaat van Alfred Tennyson uit een op de situatie direct betrekking hebbend gedicht ten beste heeft gegeven, is ze op dinsdagmiddag alweer op Barbados om enigszins uit te rusten en aan te sterken van de vele toestanden en gebeurtenissen op het Engelse platteland en van het klimaat aldaar, met veel regen en kilte, maar — "Oh dear — echte rust zal ze ook daar niet kunnen vinden, aangezien ze alweer snel tot aan — of misschien wel tot en met haar knoetje — in de intriges en andere dubieuze zaken verwikkeld raakt, en opnieuw wordt geconfronteerd met moord.

Die Agatha Christie heeft in haar tachtig boeken heel wat, al dan niet liederlijke, lieden op tal van uitermate onaangename manieren aan hun einde laten komen, en slechts hoogst zelden was daarbij sprake van een natuurlijk verscheiden. De film — die dinsdag 30 december, in de middag tussen 15:25 uur en 17:15 uur door BBC Two zal worden uitgezonden — draagt de titeld A Carbbean Mystery en werd in 1989 gerealiseerd door Christopher Petit. Naast Joan Hickson komen we nog een oudgediende van het Engelse witte doek en dito beeldbuis tegen: Donald Pleasance (1919-1995).

Hotelmysteries
De echte liefhebber die al deze Miss Marple-films naar de romans van Agatha Clarissa Miller reeds heeft gezien, maar daar nooit genoeg van kan krijgen, zal woensdagmiddag haar of zijn hart weer kunnen ophalen. De intriges en geheimzinnigheden spatten ook dan weer van het huiskamerscherm af als Jane Marple op onderzoek uitgaat en zaken aan het licht brengt die sommige mensen liever in het verborgene hadden gehouden. Tussen 16:45 uur en 18:35 uur trakteert BBC Two de kijker opnieuw, en nu op de twee jaar vóór de bovengemelde film uitgekomen rolprent At Bertram's hotel van Mary MacMurray. Miss Marple voelt zich uitgedaagd door een nachtelijke overvaller en een zomaar verdwenen kantoorbediende. En dan volgt de ene verwikkeling na de andere, die uiteindelijk — al rolprentend op uw eigen en andermans thuisbuis — belanden in een climax, gevolgd door een hoogtepunt, maar dan is het eerst weer gedaan met de pret. Maar één troost heeft u: vooralsnog is die Jane Marple onsterfelijk in die vele nieuwerwetse elektronische weergavemogelijkheden, ook als het alweer een heel decennium is geleden dat ze op 92-jarige leeftijd het Engelse plattelandsbestaan heeft ingeruild voor het zogeheten eeuwige leven.
___________
Afbeeldingen
1. Signatuur van Agatha Christie.
2. Acteur Donald Pleasance met zijn onvergetelijke karakterkop.
3. Actrice Joan Hickson in één van de uniformen van Jane Marple.

Herdenking
Hoewel Giacchino Rossini (1792-1868) zijn grote bekendheid vooral te danken heeft aan de exact veertig opera's die hij heeft gecomponeerd — ook al zijn enkele daarvan nadrukkelijker gemeengoed geworden dan de meeste andere —, heeft deze man toch ook in tal van andere disciplines als schepper van bijzondere toonkunst de sporen heel ruim verdiend. Het is dan ook volkomen terecht dat men Rossini onlangs in het Leipziger Gewandhaus heeft gemomoreerd naar aanleiding van een iets minder rond aantal jaren na zijn heengaan dan gebruikelijk. Al moet daar volledigheidshalve aan worden toegevoegd dat degenen, die er op één of andere manier brood of heil in zien, elke gelegenheid met overmatige graagte zullen aangrijpen.
Op 13 november dit jaar was het alweer honderdveertig jaar geleden dat deze componist de laatste adem heeft uitgeblazen.

Dat deze herdenking werd gerealiseerd met één van Rossini's laatste werken — dat tegelijkertijd de laatste van de tien composities in de categorie geestelijke muziek is — mag alleen maar veelwaardering oogsten; op de theaterplanken wordt hij vrijwel elke dag wel ergens ter wereld, al dan niet nadrukkelijk, herdacht. Bovendien geniet deze compositie de reputatie dat het één der belangrijkste voorbeelden van geestelijke muziek in dit genre is. Het gaat hierbij om de Petite Messe solennelle, waarvan twee versies bestaan: de eerste werd in 1863 gecomponeerd, de tweede in het jaar voordat Rossini overleed.
De verfilmde uitvoering in het Leipziger Gewandhaus heeft een duur van bijna anderhalf uur; deze werd recentelijk aldaar opgenomen met vier vocale solisten: de sopraan Alexandrina Pendantschanka; de alt Manuela Custer; de tenor Stefano Secco; en de bariton Mirco Palazzi. Verdere medewerking wordt verleend door het koor van de Leipziger Opera en het Gewandhausorchester; het geheel staat onder leiding van Riccardo Chailly.

Michael Beyer tekent voor de regie van dit filmdocumen dat op het formaat 16:9 zal worden uitgezonden.
____________
Afbeeldingen
1. Gioacchino Rossini. Tekening van Elzo Smid, Groningen, 1987. (Collectie Heinz Wallisch, tevens ©.)
2. Concertzaal in het nieuwe Gewandhaus dat in 1981 in gebruik is genomen.

A Winter Night

IT was a chilly winter's night;
And frost was glittering on the ground,
And evening stars were twinkling bright;
And from the gloomy plain around
Came no sound,
But where, within the wood-girt tower,
The churchbell slowly struck the hour;

As if that all of human birth
Had risen to the final day,
And soaring from the worn-out earth
Were called in hurry and dismay
Far away;
And I alone of all mankind
Were left in loneliness behind.

* * * * *
Meer over deze dichter is te vinden op de website van de William Barnes Society.


 

Romantiek en eigentijds
Arte-televisie, de Frans-Duitse cultuurzender presenteert op zondag 28 december, tussen 18:15 uur en 19:00 uur de film Mein Leben — Hélène Grimaud, een portret van deze pianiste. Het is een coproductie van Frankrijk, de Verenigde Staten en Frankrijk. Deze documentaire is in 2006 tot stand gekomen onder regie van Alix François Meier; in de Bondsrepubliek valt deze film onder verantwoordelijkheid van het Zweite Deutsche Fernsehen.
De voorkeuren van deze in 1969 geboren Franse pianiste liggen in de sfeer van de muziek der Romantiek, evenals bij de eigentijdse toonkunst binnen het repertoire voor haar instrument, solo met een enkele andere muzikant of een heel ensemble.
Haar ouders, die beiden leraar waren, hebben het de eerste zeven jaar erg moeilijk gehad met hun hyperactieve dochter, die het in dit leven niet kon vinden, totdat ze voor muzieklessen werd aangemeld en het bij haar passende leven voor haar open lag.
____________
Afbeelding: Pianiste Hélène Grimaud. (Foto: © Mat Hennek; Deutsche Grammophon.)

Sprekend verleden
Op zaterdag 27 december vertoont Arte-televisie — tussen 21:00 uur en 21:50 uur — éénmalig de Nederlandse documentaire uit 2005 van Wolter Braamhorst over de mummie van Anchor, die de internationale titel The trail of the mummy meekreeg en die bij Arte Duitsland Enthüllungen einer Mumie en in het Frans Sur les traces de la momie als titel heeft meegekregen. De film duurt 52 minuten en wordt op het formaat 16:9 uitgezonden met stereofonisch geluid. Deze rolprent is afkomstig van het Zweite Deutsche Fernsehen.
Die bijzondere stoffelijke resten betreffen een Egyptische priester die in deze vorm meer dan tweeënhalf millennium intact is gebleven. De rode draad in de documentairewordt gevormd door het moverende verhaal van een mummie die van de oevers van de rivier de Nijl in de middeleeuwen in Europa is beland, waar dat 'voorwerp' vol verbazing werd aanschouwd. Thans bevindt deze zich in het Museum voor Oudheden. Het is aan de museumleiding te danken dat Wolter Braamhorst toestemming heeft gekregen bij het onderzoek aan de mummie aanwezig te zijn en inzicht te krijgen in de 3D-scans en in het werk aan de reconstructie van het gezicht. Daardoor is hij er tevens in geslaagd in contact te treden met de beste mummie-experts ter wereld.
Mummies vormen ook niet zelden enge elementen in griezelfilms, en mede daarom worden er kleine stukken uit de blockbuster De Mummie voorgesteld, evenals nimmer tevoren vertoond archiefmateriaal; dat alles moet de kijker in staat stellen de avontuurlijke reis door de tijd enigszins te volgen. Zo vormt deze documentaire niet alleen een goede 'ingang' tot begrip voor en inzicht in het historische onderzoek met betrekking tot deze fenomemen, maar tevens toont de film de wetenschappelijke waarde van zulk onderzoek.

De verfilming dateert uit 1953 en wordt omschreven als een romantische komedie. De hoofdrollen zijn voorbehouden aan drie protagonisten van de Duitse cinema van thans alweer een halve eeuw geleden: Dieter Borsche, Ruth Leuwerik — die in de speelfilms over de Familie Trapp, het verhaal van de latere musical The sound of music — en Rudolf Fernau. Regisseur van deze rolprent is Harald Braun (1901-1960), die tevens filmproducent en dito scenarist was. Van de ruim veertig films, waaraan hij tussen 1937 en zijn sterfjaar — in minder dan een kwart eeuw tijds — in één der bovengenoemde hoedanigheden heeft bijgedragen, is in 1959 opnieuw een Thomas Mann-productie door Harald Braun gerealiseerd, als regisseur, tevens co-scenarist: de tweedelige film Buddenbrooks. Zie daartoe het artikel van zondag 7 januari 2007 op de Nederlandse fin de siècle-site All art is quite useless van Rond1900.nl.
________
Afbeelding: Tekst met sierkader op de titelpagina van de roman Königliche Hoheit.

Western met muziek
Op de veelal gebruikelijke tijd voor de uitzending meestal complete opera's — waarvan diverse zelfs rechtstreeks uit Covent Garden of uit de New Yorkse Metropolitan Opera, dan wel vanuit Glyndebourne — presenteert BBC Radio 3 in de reeks Opera on 3 op zaterdag 27 december, vanaf 19:00 uur onze tijd, het muziekdrama La fanciulla del West van Giacomo Puccini (1858-1924) uit.
Deze componist stond de laatste weken op talrijke radio- en televisiezenders, alsmede bij enkele uitgeverijen, in het middelpunt van de belangstelling, omdat het op22 december exact anderhalve eeuw geleden was dat hij het levenslicht voor het eerst heeft aanschouwd.
La fanciulla del West is een opera in drie bedrijven op een libretto van Guelfo Civinini (1873-1954) en van literatuurprofessor Carlo Zangarini (1874-1943) naar het toneelstuk The girl of the golden West (1905) van scenarioschrijver, regisseur en impresario David Belasco (1853-1931).

Achtergronden
De eerste uitvoering van deze Italiaanse opera werd, met onder meer Enrico Caruso, gerealiseerd in New York onder leiding van Arturo Toscanini. pas een jaar daarna werd het drama in het geboorteland van de componist, te Rome gespeeld. Reeds in 1913 werd er in het Deutsche Opernhaus Berlijn een Duitse voorstelling gerealiseerd. Vele internationaal befaamde sopranen hebben de rol van Minnie in dit muziekdrama vertolkt: van Maria Jeritza en Ljoeba Welitsch, via Renata Tebaldi en Magda Olivero tot en met Carole Neblett en Olivia Stapp.
In de Covent Garden-versie die op BBC Radio 3 te horen zal zijn, is die rol weggelegd voor Eva-Maria Westbroek. Zij wordt bijgestaan door onder andere de tenor Jose Cura en de bariton Silvano Carroll. Koor en orkest van het Royal Opera House Covent Garden wordt geleid door Antonio Pappano.

Het verhaal
Minnie, eigenares van een saloon in een goudgraversstad in Californië fungeert als een soort van moeder voor het zootje ongeregeld dat haar gelegenheid frequenteert. Pas als er een nieuweling verschijnt, die zich Dick Johnson noemt, wordt ze op slag verliefd. Maar die man is een bandiet met een andere naam, die zich heeft voorgenomen om de safe van de goudzoekers te kraken, beantwoordt haar liefde, maar als Minnie door de sheriff over diens ware identiteit wordt geïnformeert, jaagt ze hem weg. Als de man 's nachts gewond terugkeert, neemt ze hem echter bij zich op en doet ze liefjes tegen de sheriff, opdat die geen verdenking zal koesteren. Toch wordt Johnson ontdekt, gevankelijk afgevoerd en veroordeeld tot de strop. Als hij reeds onder de galg staat, komt Minnie aangerend, smeekt om zijn leven, waarop de bandiet — naar oud gebruik — wordt vrijgelaten, en de beiden Californië mogen verlaten om een nieuw leven op te bouwen.
 
Afbeeldingen
1. Componist Giacomo Puccini.
2. De Amerikaanse auteur David Belasco. (Foto gemaakt tussen 1898 en 1916.)
3. Dirigent Antonio Pappano.
4. Eva-Maria Westbroek hier als Minnie die 'Dick Johnson' van de strop redt in La fanciulla del West. (Foto van de website van Eva-Maria Westbroek.)