Jacques Offenbachs Les contes d'Hoffmann via Mezzo-televisie

Aangegrepen door poëzie
Op 5 juni, 's avonds tussen 22:00 uur en 23:00 uur onze tijd — zendt BBC Two-tv een nieuwe aflevering uit van de documentaireserie over poëzie: My life in verse. In de huidige aflevering komt acteur Robert Webb aan het woord , die zich heeft verdiept in het eerste gedicht dat hem ooit heeft aangegrepen: The love song of J. Alfred Prufrock — opgenomen als eerste gedicht in de eerste bundel — Prufrock, 1917 van Thomas Stearns Eliot (1888-1965). Na bestudering is Robert Webb van mening dat de dichter in zijn jonge jaren het zwarte schaap van de familie moet zijn geweest.
Op grond van zijn gevoelens naar aanleiding van de kennisneming van de inhoud van het complete gedicht, reeds in zijn schooltijd, en vanwege de reputatie die moderne poëzie heeft — dat deze niet het diepere gevoel van de mens kan bereiken — gaat Robert Webb, niet in de laatste plaats omdat zijn indruk precies tegengesteld is, op zoek naar onder meer plekken die van belang zijn geweest in de periode van zijn eigen leven toen hij Prufrock leerde hij kennen. Daarom keert hij terug naar de aula van de school in Lincolnshire waar dit gebeurde en waar hij zijn eerste schreden heeft gezet op het pad van de komedie.
Ook bezoekt hij Parijs — de poel des verderfs — waar T.S. Eliot tot verbijstering van zijn Amerikaanse familie een jaar heeft geleefd. Voorts bekijkt hij de laatste rustplaats van deze dichter die in 1948 werd onderscheiden met de Nobelprijs voor Literatuur. Hij was in 1888 in de Verenigde Staten geboren, en als vijfentwintigjarige naar Engeland verhuisd, waar hij nog goed een halve eeuw heeft geleefd. Hij ligt begraven in East Coker.
____________
Afbeeldingen
1. Acteur Robert Webb.
2. T.S. Eliot in 1938, geschilderd door Wyndham Lewis (1882-1957).

Geheimhouding en ontkenning
Het Zweite Deutsche Fernsehen presenteert op woensdag 3 juni een nieuwe aflevering van het programma Abenteuer Forschung, een reeks wetenschappelijke documentaires. Deze keer hebben de makers zich begeven op het hellende vlak der mysterieuze fenomenen, die de fantasie van zo menigeen prikkelen, en die een lang leven zijn beschoren, zelfs nadat er eenmaal wetenschappelijke verklaringen zijn gevonden. Of moeten we hier nu juist zeggen: vooral als er eenmaal een aantoonbare uitleg is, die met het menselijk verstand te volgen is. Dan komen onderliggende licht gistende emoties plotseling met grote kracht aan de oppervlakte, en dan speelt affectieve preoccupatie zo'n dominante rol dat daartegen geen wetenschappelijk kruid is gewassen. Het menselijk brein is echter tegelijkertijd zo vindingrijk dat er allerlei pseudo-verklaringen uit de hoge hoed worden getoverd, die moeten bewijzen dat de wetenschappers of simpelweg ongelijk hebben, dan wel dat zij doelbewust mensen zand in de ogen strooien omdat die de werkelijkheid onder geen beding mogen kennen.

Vasthouden aan vooroordelen
Het moet gezegd: overheden in vrijwel alle delen van de wereld zijn deels (in ieder geval mede-)schuldig aan het ontstaan van een dergelijke sfeer, aangezien over de meest simpele kwesties nodeloos met geheimhoudingsplichten naar allerlei kanten wordt gestrooid, alsof het eventueel om concurrentiekwesties van het hoogst denkbare belang gaat.
We kennen ze toch allemaal wel, de mysteries die zogenaamd nooit zijn opgehelderd en mede daardoor de gemoederen blijven bezighouden Voorbeelden, die altijd maar weer opduiken zijn de Bermuda Driehoek waar de éne verdwijning van schepen en vliegtuigen na de andere zou hebben plaatsgevonden, of de plaats Roswell waar van alles zou blijken te zijn gevonden dat de landing van buitenaardse wezens in de tweede helft van de jaren veertig zou kunnen aantonen, maar dat de centrale overheid, koste wat kost, wil geheimhouden, en allen die daarnaar informeren met een heel dikke kluit het riet in blijven sturen.
Zeer recentelijk hebben wij bericht over zo'n ad absurdum doorgevoerde geheimhouding en dito ontkenning van het Amerikaanse Area 51 in de woestijn van Nevada.
Hoezeer zonsverduisteringen en allerlei andere mysterieuze fenomenen tot het dagelijks leven behoren en niet in de sfeer van het mythologische probeert ZDF-moderator Harald Lesch aan de hand van voorbeelden te verduidelijken in Auf der Spur rätselhafter Phänomene, door het ZDF uit te zenden tussen 22:15 uur en 22:45 uur.
____________
Afbeeldingen
1. Zonsverduistering, één van de vele (natuur)fenomenen, die lange tijd als een bovenzinnelijk en dus veelbetekenend signaal werd ervaren.
2. Harald Lesch, moderator van het ZDF-programma Abenteuer Forschung. (Foto: ZDF.)

Toet Anch Amon
Het digitale televisiekanaal Geschiedenis 24 presenteert woensdag 3 juni de eerste aflevering — van in totaal zes — in een documentaire serie over het oude Egypte. De film zal worden uitgezonden tusen 21:00 uur en 21:50 uur. Een herhaling van dezelfde aflevering staat gepland voor donderdag 4 juni, in de middag tussen 17:00 uur en 17:50 uur. Voor nog andere informatie omtrent aangaande verdere herhalingen — bij voorbeeld tijdens de nachtelijke uren — en voor informatie over de volgende vijf afleveringen zij verwezen naar de website van Geschiedenis 24.
De eerste aflevering is getiteld The search for Tutankhamun, en vertelt de wederwaardigheden van Howard Carter (1874-1939), de Engelsman die uiteindelijk — na een lange reeks van strubbelingen, veroorzaakt door onder meer tegenwerking, en legio tegenvallers tijdens de uitputtende werkzaamheden — op 4 november 1922 de graftombe van de jong, want nog geen achttien jaar oude, gestorven (toch vermoorde?) farao heeft gevonden en daarmee niet alleen wereldberoemd werd, maar aan wie ook de mythe is blijven kleven dat er een vloek op zijn werk rustte. Die laatste thematiek zal zeker aan de orde komen in deze eerste aflevering.
____________
Afbeeldingen
1. Het gouden dodenmasker van de jonge farao Toet Anch Amon.
2. Ontdekker Howard Carter. Foto uit 1924, genomen in Chicago.

Van Zagreb naar Mostar
Op dinsdag 2 juni zendt de NCRV via Nederland 2, tussen 2120 uur en 22:00 uur, een aflevering uit van de serie documentaires die onder de overkoepelende titel Future express worden gepresenteerd. In die reeks reist Rob Hof [1] door zesentwintig landen en worden zijn ontmoetingen in de trein gefilmd. De aflevering van 2 juni is getiteld Bosnië — Ontwaken in een nieuwe droom.
Voor deze gelegenheid rijdt de Toekomst Expres van Zagreb naar Mostar in Bosnië en doet onderweg de stad Sarajevo aan. In die contreien heeft geruime tijd een burgeroorlog gewoed, met alle vreselijke gevolgen van dien. Een jonge vrouw genaamd Jelena wil graag meer van de wereld leren kennen en zich op die manier verder ontwikkelen door onder meer in het buitenland te studeren, maar ze krijgt geen toestemming voor een dergelijke reis.
Dat maakt nieuwsgierig naar de situatie die daar momenteel heerst en als direct gevolg daarvan — of zo u wilt: daaraan voorafgaand — naar de film.
__________
[1] Voor een eerdere reeks reisdocumentaires, de dertiendelige serie Sporen uit het Oosten, werd Rob Hof onderscheiden met de Zilveren Nipkowschijf.

Op herhaling, een eeuw na dato
Op dinsdag 2 juni — tussen 20:00 uur en 21:00 uur — presenteert BBC Two Television de documentaire Penelope Keith and the Fast Lady. Met die snelle dame wordt bedoeld de in positieve zin als zodanig gekwalificeerde 'snelheidsduivelin' Dorothy Levitt (*1882), die als eerste vrouw succesvol was in de autosport. In 1905 reed zij in een De Dion-Bouton auto van Londen naar Liverpool.

Penelope Keith — bekend van een groot aantal televisie-comedies zoals To the manor born, maar ook andere, die dermate 'over the top' bleken dat ze niet leuk meer waren — rijdt in eenzelfde auto hetzelfde 'parcours' dat mevrouw Levitt nu meer dan een eeuw geleden heeft afgelegd. Daarbij maakt de huidige dame dankbaar gebruik van datgene wat er in het — door Dorothy Levitt geschreven, uit 1909 stammende — handboek The woman and the car staat en dat tijdens de rit in kwestie van belang zou kunnen zijn. Voorts luistert ze naar adviezen van deskundigen op het gebied van oude auto's en motoren.
Tal van aspecten van anno toen, die Dorothy Levitt nog wel enige problemen kunnen hebben opgeleverd, zoals de toestand van het wegdek en daarbij behorende parafernalia, zullen Penelope Keith geen hoofdbrekens kosten; de drukte op de wegen daarentegen is nu wel een beetje anders dan in de tijd dat elke snel voorbij rijdende auto voor stofwolken en verbijstering zorgde.
__________
Afbeelding: Penelope Keith in passende kledij, sleutelend aan 'haar' De Dion-Bouton-oldtimer. (Foto: BBC Two Television.)

Hoog op 's werelds ranglijst
Op de tweede pinksteravond voorziet de Duits-Franse cultuurzender Arte-televisie, meer nog dan andere dagen, al haar toeschouwers en luisteraars met nog meer zuiver culturele onderwerpen dan andere dagen het geval is. Niet alleen filosofen, dichters, diplomaten, een op feiten gebaseerde thriller van Claude Chabrol, een documentaire over de toekomst van de wereld en de rechtstreekse uitzending van een nieuwe versie van Webers opera Der Freischütz staan deze dag op het programma, er zal tevens middels een briljante film van de Russische documentairemaker Iossif Pasternak en detail worden ingegaan op het ontstaan van de laatste symfonie, de Zesde, van Pjotr Iljitsj Tsajajkovksi: de Pathétique, in b-kleine terts, opus 74, die werd afgerond in 1893. Deze symfonie wordt over de hele wereld veelvuldig gespeeld, en — volgens de informatie van Arte — behoort deze zelfs tot de drie meest uitgevoerde werken in die discipline [1], naast de Franse Symphonie Fantastique uit 1830 van Hector Berlioz (1803-1869) en de Negende Symfonie, Aus der Neuen Welt, gecomponeerd in 1894 door Antonín Dvořák (1841-1904).
Aan de hand van fragmenten uit de dagboeken van de componist, en door interviews met mensen die meer weten van het — uiteindelijk binnen twaalf dagen geconcipieerde — werk, zoals de Israëlisch-Franse violist Ivry Gitlis en Polina Vaidman, curator van het Tsjajkovski-Museum in Klin krijgt de kijker vrij snel een beeld van alles wat ook maar enigszins van invloed is geweest op het ontstaan van deze mijlpaal in de geschiedenis van de symfonische muziek, niet alleen binnen Rusland.
Deze documentaire van Iossif Pasternak — een Franse productie uit 2006 — wordt eenmalig door Arte-televisie uitgezonden op maandag 1 juni, tussen 22:10 uur en 23:05 uur.
__________

[1] De Vijfde Symfonie van diezelfde componist had je, gezien velerlei informatie, eigenlijk in plaats van de Zesde op die scala van populariteit verwacht.
__________
Afbeelding: Foto genomen na de overhandiging, aan Tsjajkovski, van de documenten behorende bij het eredoctoraat van de Universiteit van Cambridge in 1893.

Foto: Dirigent Thomas Hengelbrock.

Revolutionaire vondst
Op zondag 31 mei presenteert het tweede Duitse publieke televisienet een nieuwe aflevering in de documentairereeks Terra X. De aflevering die deze keer, op de gebruikelijke Terra X-tijd — tussen 19:30 uur en 20:15 uur — zal worden uitgezonden, draagt de titel Die geheime Entdeckung, en behelst een archeologische vondst die lange tijd als streng geheim bewaard is.

Hetgeen u op de afbeelding hierboven ziet, is een 47 miljoen jaar oud, versteend skelet van de allereerste thans bekende primaat, gevonden in de Duitse 'Grube Messel'. Een team van vooraanstaande wetenschappers heeft, onder de stengst denkbare geheimhouding, twee jaar intensief onderzoek naar verricht, en werd daarbij begeleid door een camerateam. En van hetgeen is gefilmd, kan men op de laatste dag van deze mei, via de Terra X-uitzending van het Zweite Deutsche Fernsehen, kennisnemen. En als u zich de vraag mocht stellen "Wat kunnen wij van dat oude fossiel Ida leren?", dan is het mogelijk, ja hoogstwaarschijnlijk, dat u antwoorden aangereikt krijgt die uw wereldbeeld — en dat van zoveel anderen — radicaal zullen veranderen.

M A I

Der Schnee zerrinnt,
Der Mai beginnt,
Die Blüten keimen
Den Gartenbäumen,
Und Vögelschall
Tönt überall

Pflückt einen Kranz
Und haltet Tanz
Auf grünen Auen,
Ihr schönen Frauen,
Pflückt einen Kranz
Und haltet Tanz!

Wer weiß, wie bald
Die Glocke schallt,
Da wir des Maien
Uns nicht mehr freuen,
Wer weiß, wie bald
Sie leider schallt.

*     *     *     *     *    *

F R Ü H L I N G S L I E D

Die Luft ist blau, das Tal ist grün,
Die kleinen Maienglocken blühn
Die Schlüsselblumen drunter;
Der Wiesengrund
Ist schon so bunt
Und malt sich täglich bunter

Drum komme, wem der Mai gefällt,
Und freue sich der schönen Welt
Und Gottes Vatergüte
Die diese Pracht
Hervorgebracht,
Dem Baum und seine Blüte.
__________

Ludwig Christoph Heinrich Hölty
(1748-1776)

Deze beide gedichten zijnn opgenomen in die bundel Gedichte für einen Frühlingstag. Een Originalausgabe, verschenen bij Deutscher Taschenbuch Ver;ag, München, maart 2004 (dtv 20966).
___________
Afbeeldingen
1. Hölty's Grabmal mit Jüngling, Sankt Nikolai Friedhof, Hannover, vanaf 1901. (Foto: Axel Hindemith, Hannover, BRD.)
2. Voorkant van de dtv-Ausgabe met Lenteg,edichten.

Zoetigheden
De laatst geregistreerde theatervoorstelling van acteur-cabaretier Erik van Sauers werd in 2007 opgenomen en op donderdag 28 mei door de Vara via onze televisiezender Nederland 3 uitgezonden tussen 20:30 uur en 21:50 uur.
Erik van Sauers behandelt daarin alle vormen van zoetigheid die de mensen met een nogal vaak aan waanzin grenzende — en soms als daverende gekte geuite — gretigheid naar binnen werken. Volgens de cabaretier is het dan ook werkelijkheid de hoogste tijd om nu maar eens de vinger in de keel te steken. Wat met die uitdrukking wordt bedoeld, is niet moeilijk te raden als men beseft dat de vaststelling is gerealiseerd dat er teveel aan zoetigheid wordt geconsumeerd. Heeft dat te maken met het feit dat het leven zelf, of belangrijke aspecten daarvan, niet als zoet genoeg worden ervaren?


En hoe zit het met het overgewicht dat bij steeds meer kinderen wordt gediagnostiseerd? En de verwachting dat in de komende zes à acht jaar het aantal mensen in ons land met diabetes mellitus — in het dagelijks spraakgebruik: suikerziekte — met circa tachtig procent zal toenemen, is dat niet eveneens een thema waarover je flink wat tot nadenken stemmende grappen zou kunnen maken, vooropgesteld dat Erik van S. in 2007 de daarbij behorende cijfers kende, dan wel verwachtte.
In ieder geval is bekend dat suikerziekte in eerste linie te maken heeft met te weinig beweging en met overgewicht. Voeg daarbij het gegeven dat al die zoetigheden worden geconsumeerd, en je hebt een schitterende basis om de lachers op je hand te krijgen zonder dat daarbij wordt voorbijgegaan aan de ernst van de feiten.
_________
Foto: Erik van Sauers in de voorstelling Smulpapen.

Nu de maand mei van het lopende jaar zich naar een roemloos einde spoedt, kunnen we, hier en nu, nog net even actueel zijn door het Maylied op te nemen van de, ook internationaal, meest befaamde dichter van het Duitse taalgebied: Johann Wolfgang von Goethe.
Zoals dat het geval is met zoveel gedichten — somtijds, zoals ook hier, van slechts enkele tientallen woorden — die uit de ganzenveer van deze auteur zijn gevloeid, heeft ook dit relatief korte gedicht een individuele geschiedenis. Het is voor het eerst verschenen onder de titel Mayfest in het tijdschrift Iris in 1775. Goethe heeft dit gedicht pas in 1789 opgenomen in een boekdeel met gedichten, in het kader van een achtdelige, in de periode 1787-1790 uitgekomen, uitgave bij Göschen. Hoewel er algemeen van wordt uitgegaan dat Maylied is ontstaan tijdens een verblijf van de schrijver in 1771 te Sessenheim, en dat ook wel waarschijnlijk is, bestaat daarover echter geen absolute zekerheid.
De versie in handschrift is overgenomen uit Goethe: Gedichte in Handschriften — Fünfzig Gedichte Goethes; gekozen en toegelicht door Karl Eibl, in 1999 als Originalausgabe verschenen bij Insel Verlag, Frankfurt am Main und Leipzig (als it 2175).

*      *      *      *

Maylied.

Wie herrlich leuchtet
Mir die Natur!
Wie glänzt die Sonne
Wie lacht die Flur!

Es dringen Blüten
Aus jedem Zweig
Und tausend Stimmen
Aus dem Gestraüch

Und Freud und Wonne
Aus jeder Brust.
O Erde o Sonne
O Glück o Lust!