Documentaire over Nederlandse verzetsstrijdster Hannie Schaft op Geschiedenis 24

Tweevoudige actualiteit
Nu er de laatste tijd — vrijweldag in, dag uit — zoveel te doen is om de Mexicaanse griep en de daarbij behorende parafernalia in medische en algemeen-maatschappelijke zin, is het wellicht goed om nog even terug te blikken op de zogenoemde Spaanse Griep die in 1919 de wereld heeft geteisterd en miljoenen slachtoffers heeft gemaakt. Eén van de beeldend kunstenaars die de werking van de Spaanse griep in één van zijn schilderijen heeft vastgelegd, is de Noor Edvard Munch (1863-1944), die toch al gevoelig was voor de negatieve kanten van het dagelijks leven.

De actualiteit verbindt deze twee fenomen: enkele dagen geleden is bekend geworden dat er reeds maanden geleden opnieuw een van de meesterstukken van Munch uit een galerie in Oslo is gestolen.

Meer daarover en over deze grondlegger van het expressionisme is te vinden in een artikel dat heden op het Nederlandse fin de siècle cultuurweblog All art is quite useless van Rond1900.nl is opgenomen.

__________

Afbeelding: Edvard Munch — Spaanse Griep met zelfportret 1919.

Edvard MunchSpaanse Griep

"De camera houdt van Havel, die in wat voor omstandigheden ook nooit antipathie zal opwekken," is één van de terechte mededelingen over de voormalige, tevens laatste president van Tsjecho-Slowakije, die meteen de eerste president van Tsjechië werd: Vaclav Havel (*1936). Het is een zin uit een van de Terzijdes in de VPRO-Gids voor deze week, waarin dagelijks enkele programma-onderdelen summier nader worden belicht

Of Vaclav Havel zelf ook veel van de camera gehouden heeft, zal wellicht in het gefilmde portret blijken. Dat zal worden uitgezonden in de serie VPRO-Import. Het is een ruim twee uur durende film geworden, die net voor middernacht, via Nederland 2 om 23:55 uur, begint, en tot 02:05 uur in de nacht op donderdag 19 november duurt.

Jarenlang heeft een camerateam deze man gevolgd in al zijn doen en laten. Commentaar wordt er niet gegeven, dat betekent dus dat in directe bewoordingen ons niet zal worden medegedeeld wat de man uiteindelijk vond van het feit dat men hem met meerdere mensen zo lang heel dicht op de huid heeft gezeten. Hij heeft daarvoor echter toestemming gegeven als direct gevolg van het besef dat zijn bestaan in geen enkel opzicht alledaags is geweest. Presidentiële ijdelheid of een uiting van zelfverheerlijking van de veelzijdige man, die naast zijn schrijverschap en zijn periode als dissident zelf in staat werd gesteld om een betere politiek direct gestalte te geven. 

In de loop van de week is de documentaire tevens te zien op het digitale themakanaal Holland Doc 24. Raadpleeg de website van dat kanaal voor de juiste uitzendtijden.

filmportretVaclav Havel

Shakespeare's Macbeth

In aansluiting op onze berichtgeving welke gisteren is opgenomen in dit cultuurweblog over theaterkunsten, Broadway aan de Maas: Jeugdtheater Hofplein, willen u graag wijzen op nog een programma dat over het instituut Hofpleingroep in Rotterdam op het bekende huiskamerscherm te zien zal zijn. Deze bijdrage wordt in de week van maandag 16 tot en met vrijdag 20 november iedere avond opnieuw uitgezonden via hetzelfde digitale themakanaalHolland Doc 24. In dit geval gaat het om jongeren met totaal verschillende ethnische — en daaruit voortvloeiend eveneens culturele — achtergronden, die gezamenlijk een jeugdtheaterproductie moesten realiseren met de titel Macbeth, naar het befaamde koningsdrama uit 1606 van William Shakespeare (1564-1616).
De in dat drama voorkomende thema's — geweld, de manipulaties op basis van (al dan niet vermeende) macht, de ambities en de op grond daarvan gesponnen intriges, en niet te vergeten de wraak — vormen voor de betreffende groepering Rotterdamse jongeren herkenbare fenomenen in het leven van alledag.

Op dinsdag 17 november wordt de film uitgezonden tussen 22:16 uur en 23:12 uur; op de drie daarop volgende dagen steeds op een ander moment in de avonduren. Exacte tijdstippen kunt u vinden op de website van het digitale kanaal in kwestie.

__________

Afbeelding: Portret van William Shakespeare. Te zien in de National Portrait Gallery te Londen.

HofpleingroepjeugdtheaterShakespeare

Zevendelige serie

Het digitale themakanaal Holland Doc 24 begint op maandag 16 november met de presentatie van een zevendelige serie over het Rotterdamse Jeugdtheater Hofplein wordt gevolgd tijdens de totstandkoming van een theatervoorstelling, de opera Turandot — het laatste muziekdrama van Giacomo Puccini (1858-1924). Het is op 25 april 1926 in de Milanese Scala in première gegaan.

Deze voorstelling uit 2008, in het genoemde theater van de Maasstad, is een concept voor mensen van zes aar en ouder, gerealiseerd cabaretier en columnist Justus van Oel (*1960) en Carla van Driel, die ook de regie voor haar rekening neemt.

De eerste aflevering wordt maandagavond uitgezonden tussen 20:33 uur en 21:00 uur en dat zijn tevens de tijdstippen waarbinnen zich de vier daaropvolgende afleveringen deze week successievelijk zullen worden gepresenteerd op hetzelfde kanaal. De resterende twee onderdelen van het geheel zullen ongetwijfeld in de nieuwe week volgen. Daarover zullen we later deze week in dit weblog nader berichten.
Voor nadere programmagegevens verwijzen we u door naar de website van het digitale themakanaal in kwestie.

Justus van OelCarla van CDrielJeugdtheater Hofplein

Eén van de vele korte verhalen
In het programma Am Abend vorgelesen dat door de regionale Duitse zender NDR Kultur (Norddeutscher Rundfunk, Hamburg/Hannover) op dinsdag 17 november — tussen 22:00 uur en 22:35 uur — zal worden uitgezonden, zal de Duitse film- en televisie-acteur Hemut Zierl het verhaal Wanderer, kommst du nach Spa. . . voorlezen. Dit verhaal van de schrijver Heinrich Böll (1917-1985) stamt uit de beginperiode van diens oeuvre, en het is opgenomen in de gelijknamige bundel met 25 korte verhalen, voor het eerst tezamen uitgegeven in 1964. Verhalen van deze schrijver zijn in het Nederlands vertaald, eveneens gebundeld, en werden ook in onze contreien zeer gewaardeerd.

Heinrich Böll, die internationaal hoog in aanzien stond — alleen al in de Sovjetunie werden miljoenen exemplaren van zijn boeken verkocht —, werd in 1972 onderscheiden met de Nobelprijs voor Literatuur. Vijf jaar tevoren had hij reeds de Georg-Büchner-Preis in ontvangst mogen nemen. Er was echter ook intense kritiek op zijn maatschappelijk functioneren, vooral van de zijde van het

weerzinwekkende rioolkrantje dat met veel Bild tracht een Zeitung te creëren. Dot vooral vanwege het feit dat Böll zich heeft ingezet voor de RAF-terroriste Ulrike Meinhof, wat in zijn

boek Die verlorene Ehre der Katharina Blum tot uitdrukking komt. In de geboorteplaats van deze schrijver, Keulen, bevindt zich het Heinrich Böll Archief, waarmee de herinnering aan één van de allergrootste literatoren in het Duitse taalgebied van direct na de Tweede Wereldoorlog levendig wordt gehouden. Dat doet overigens eveneens de Heinrich Böll Stiftung.

____________

Afbeeldingen

1. Voorzijde van het Ullstein-Taschenbuch waarin het titel verhaal is opgenomen.

2. De auteur tijdens een persbijeenkomst in Bonn.

Heinrich BöllNDR kulturLiteratuur: Duits

De Duitse briljante arts Carl Ludwig Schleich (1859-1922) keek verder dan zijn eigen studierichting en latere vakgebied. Als cultureel breed geïnteresseerd wezen had hij zich het schilderen en het schrijven eveneens eigen gemaakt. Eén en ander daarover valt te lezen in zijn herinneringen, die als Besonnte Vergangenheit waarin foto's zijn opgenomen, die de tekst heel aangenaam. Kort voor zijn overlijden is er een boekje van bijna honderd bladzijden van zijn hand verschenen met Aforismen, verdeeld over 23 hoofdstukken.

In het hoofdstuk Gedanken über das Lachen vinden we onder meer de volgende, soms korte, dan weer ietwat langere overpeinzingen:

Lachen ist Ebbe und Flut unseres Zwerchfells. Es ist eine Form forcierter Atmung aus Lustgefühl: Sehnsucht nach Gleichgewicht.

Witze sind Gehirnpriesen, Ganglienkitzel, Seelenschäkereien. Jeder Witz gipfelt in etwas überraschend Unlogischem.

Man lacht schändlicherweise bisweilen auch über das Verrüppelte, aber nur, wenn es sich beifallen läßt, das Harmonische zu kopieren. Ein Buckliger wird komisch wirken, wenn er Würde imitiert.

Ich sah einst einen Betrunkenen versuchen, über seinen eigenen Schatten zu springen. Gibt es etwas überraschend Unlogischeres? Es war undendlich komisch.

Die höchste Weltanschauung ist die des Humors: kein Menschengeist wird über ihn hinauskommen. Alle Genies haben Humor.

Die Menschen bei Humor zu behalten, sollte die stete Sorge der Regierenden sein.

Meer over de persoon Schleich en diens aforismen over lachen, humor en logica uit de koker van deze briljante geest heb ik opgenomen in een artikel dat sedert gisteren is te vinden op het fin de siècle cultuurweblog All art is quite useless van Rond1900.nl.

Schleichaforismenhumorlachen

Fijnzinnig restaureren

Arte-televisie presenteert op vrijdag 13 november, vroeg in de avond tussen 19:00 uur en 19:45 uur, de documentaire Alte Meister — Neuer Glanz over diverse aspecten van het restaureren van verschillende oude en, niet te vergeten, kostbare, kunstwerken.
Het betreft een coproductie van drie landen, Duitsland, Frankrijk en Italië, die in 2009 tot stand is gekomen. Voor de regie tekenden Annette Heinrich en Christian Hestermann. De website van Arte meldt als een soort ondertitel Orient und Okzident auf der Suche nach dem legendärenRembrandt-Lack. Daartoe gaan tegenwoordig de modernste technologieën hand in hand met de oude kennis omtrent de kunstwerken die voor restauratie in aanmerking komen, opdat niet alleen de huidige generaties — die dag in, dag uit de musea bezoeken om de ware oude meesters in al hun pracht en glorie te aanschouwen — maar ook nog de toekomstige de wonderen die de ouden hebben verricht, kunnen blijven bezichtigen in de zo oorspronkelijk mogelijke versie(s). Tot dusver lijkt het er echter op dat niet alle geheimen van anno dazumal kunnen worden prijsgegeven.

De documentaire — een bijdrage van het tweede publieke Duitse televisienet ZDF aan Arte is in HD-kwaliteit, en wordt op het beeldformaat 16:9 uitgezonden, voorzien van stereofonisch geluid — zal worden herhaald op vrijdag 20 november, 's ochtends vanaf 09:10 uur.

__________

Afbeelding: Restaurateur van oude meesters aan het werk. Foto: ZDF © Vita Spieß, Sehstern Filmproduktion.

Restaureren van oude meestersdocumentaire

Inspiratie opdoen in West-Afrika
Sedert 11 oktober is in Galerie MooiMan te Groningen een zogeheten dubbeltentoonstelling te zien met werk van de Rotterdamse beeldend kunstenaar Jan Mattheus de Grauw: zowel foto's, alsook schilderijen en tekeningen — en tegelijkertijd worden van de beeldhouwer Marcel Joosen zowel bronzen beelden en daarnaast keramiek geëxposeerd.
Al gedurende anderhalf decennium onderneemt Jan Mattheus de Grauw tweemaal per jaar een reis naar het West-Afrikaanse Gambia en Senegal om daar ter plekke niet alleen zelf te gaan schilderen, te fotografen en te tekenen, maar ook om les te geven. En niet in de laatste plaats wil hij inspiratie opdoen om thuis verder te kunnen werken. Zijn impressies blijven niet beperkt tot het omzetten in directe beelden van wat hij ziet en anderszins ondergaat, maar eveneens in woorden: van al hetgeen hem is bijgebleven van wat hij heeft kunnen waarnemen, en waarvan iedere lezer zijn eigen beelden kan maken, om deze, in voorkomend geval, te toetsen aan datgene wat hij in het boek kan vinden. Soms is dat in eenvoudige gedichten die heel direct kunnen aanspreken, dan weer in de vorm van verhaaltjes of begeleidende, respectievelijk verklarende, teksten bij het beeldmateriaal.

Boekpublicatie
Ter gelegenheid van zijn zeventigste verjaardag is dit jaar het boek Salifu — jongens, mannen en cultuur van Gambia en Senegal van Jan Mattheus de Grauw verschenen: een publicatie, in een relatief kleine oplage, van de Groningse Galerie MooiMan, met daarin foto's en aquarellen, gedichten en verhalen.


Droom in ochtendlicht
Boven mij in het rieten dak hoor ik hagedissen ritselen
Vanuit mijn bed het brullen van de oceaan
Wind waait door de smalle gaten en mijn klamboe staat bol
Ik ben een zeiler in vroeg ochtendlicht

(met nog elf coupletten, verdeeld over twee pagina's.)

Estheet
Niet alleen de afgebeelde foto's laten zien dat deze Jan de Grauw een estheet is met oog voor de schoonheid van mensen, dieren, bomen, stranden en andere natuur-fenomenen; datzelfde is terug te vinden in de uitbeelding van de wezens die hij treft en die hem in meer dan één opzicht raken. Dan komen al zijn schrijf- en schildersmaterialen in beweging en biedt hij zijn lezers en toeschouwers de mogelijkheid om via woord en beeld kennis te namen van datgene wat hem heeft bewogen en geïnspireerd tot enigerlei culturele uiting, die hij uit de economisch zo armelijke, maar in menig opzicht tegelijkertijd zeer rijke gebieden uit West-Afrika meeneemt naar het overvloedige westen. De mensen die hij daar heeft kennen tijdens zijn werkperioden als uitvoerend beeldend kunstenaar en als leraar voor die mensen welke graag iets willen uitproberen — en veelal moeten dan twee mensen tegelijk elkaar uitbeelden — en hem figuurlijk op zijn levensreis tijdelijk hebben begeleid — veelal in figuurlijke zin, een enkele keer ook letterlijk, zoals de door het toeval ingegeven, want op 27 november 2006 tijdens zo'n sessie als enige overblijvende Ousmane, die daardoor tot interactie met de leraar werd voorzien.
Het resultaat dat via het penseel van die leraar is gerealiseerd, is in het boek opgenomen op een hele pagina, waardoor de details voortreffelijk tot hun recht komen. Warm aanbevolen derhalve.

De dubbele expositie bij Galerie MooiMan is nog te bezichtigen tot en met 22 november.
Meer informatie over de galerie en wat daar zoal te beleven valt, niet in de laatste plaats op welke dagen en tijden, is te vinden op de website van dat kunstgebeuren in de Noorderstationstraat van Groningen.
____________
Afbeeldingen
1. Jan Mattheus de Grauw portretteert Ousmane.
2. Ochtendlicht en dito lucht aan strand.
3. Vieux Ousmane, 27 november 2006 Koubalan.
4. Voorplat van het boek Salifu.


__________
Jan Mattheus de Grauw: Salifu — Jongens, mannen en cultuur van Gambia en Senegal. Foto's en aquarellen, gedichten en verhalen. 72 pag. gebonden, 23 x 23 cm; rijk geïllustreerd. Galerie MooiMan, Groningen 2009. ISBN 978-9077957-110.

Jan Mattheus de GrauwfotografieschilderkunstverhalengedichtenWest-Afrika: Gambia en Senegal

Op vrijdag 30 oktober kan men, evenals de daaraan voorafgaande avond, in een aflevering van de reeks Konzert live, twee composities beluisteren die zijn ontstaan tijdens de laatste zeven jaar van de negentiende en het eerste jaar van de twintigste eeuw: het vermaarde en geliefde Concert voor cello en orkest in b-klein, opus 104 (1894-95) van Antonín Dvořák (1841-1904), en de Vierde Symfonie in G-groot (1899-1901) van Gustav Mahler (1860-1911).
Uitvoerenden zijn de cellist Johannes Moser, begeleid door het Sinfonieorchester Köln onder leiding van Eivind Aadland. Het ensemble wordt in het vierde deel van de Mahler-symfonie bijgestaan door de sopraan Mojca Erdmann.

Meer hierover kunt u lezen in mijn bijdrage van donderdag 29 oktober in het elektronische Nederlandse fin de siècle tijdschrift All art is quite useless van Rond1900.nl.

 

__________
Afbeeldingen: De componisten Gustav Mahler en  Antonín Dvořák.

DvořákJohannes MoserMahlerMojca ErdmannWDR3-Konzert live

Invloedrijke Russen in de muziek
De Russische pianiste Anna Vinnitskaja zal op donderdag 29 oktober in een aflevering van de muziek-reeks Konzert live — die wordt uitgezonden door de in Keulen gevestigde radiozender WDR 3 — tussen ongeveer 20:00 uur en 22:00 uur — drie Russische werken van het fin de siècle uitvoeren.

Van Modest Moessorgski de originele versie van Tableaux d'une exposition; daarmee wordt het recital geopend. Dan volgt de Sonate-Reminicenza van de in onze contreien veel minder bekende, Nikolaj Medtner, waarna deze winnares van de eerste prijs (2007) van het Concours Reine Elisabeth te Brussel haar voordracht zal besluiten met de Zevende Sonate van Sergej Prokofjev. De verschillende stukken omspannen een periode van 1874-1942.

Een uitgebreider artikel over dit concert en de uit te voeren werken en hun meesters is sedert gisteren te vinden op de fin de siècle website All art is quite useless van Rond1900.nl.

__________

Afbeelding: De Russische componist Nikolaj Medtner (1880-1951) in 1907.

Anna VinnitskajaMoessorgskiMedtnerProkofjevWDR3-Konzert live

Verstrekkende gevolgen
Hoewel de woorden van Günther Schabowski, lid van het Politbüro in Oost-Berlijn in november 1989 over de vrijheid tot reizen vanuit de DDR op een misverstand berustten, hebben deze ertoe geleid dat het proces van de ontmanteling van de terreurstaat aan de andere zijde van de Berlijnse Muur — die volgens Staatsratsvorsitzender Erich Honecker (1912-1994) over honderd jaar nog overeind zou staan, al had VS-president Ronald Reagan (1911-2004) in 1987 zijn ambtgenoot in het Kremlin, Michail Gorbatsjov nog vanaf de westzijde van de Muur opgeroepen deze neer te halen [1] — in een stroomversnelling is geraakt, en de vrees- en afgrijzen wekkende Muur uit augustus 1961, die symbolisch en praktisch de tweedeling van één voormalige Duitse staat dag en nacht als fait accompli postuleerde, met de grond gelijk werd gemaakt.
Hoewel de euforie aan beide zijden van het Grote Duitse Symbool van Schande niet echt lang aanhield en de oude ressentimenten zo hier en daar weer aardig de kop zijn gaan opsteken, is de officiële eenwording een niet te loochenen — en evenmin terug te draaien — feit geworden.

Herdenkingen alom
Het ligt voor de hand dat zo'n rond getal — twintig jaar — aanleiding vormt voor allerlei bespiegelingen in boek en krant, op radio, televisie en niet te vergeten: multimediaal. Enkele Duitse televisiezenders, alsmede onze eigen 'beeldbuishuis' Nederland 2 besteden de komende dagen ruimschoots aandacht aan het gebeuren van 1989 en de gevolgen daarvan voor de politieke, economische en maatschappelijke constellatie. Bondskanselier Helmut Kohl deed het voorkomen alsof die eenwording uit de portokas zou (kunnen) worden betaald, en — hoe kon het bij die monomaan gestructureerde persoonlijkheid ook anders — alle waarschuwingen en goede raad sloeg hij in de wind. De critici kregen gelijk: het werd een gigantisch 'kostspieliges Unternehmen' en de ware eenwording is nog steeds niet een hecht gegeven: daarvoor zullen nog wel twee of drie generaties nodig zijn.

Maandag WDR
De regionale Duitse televisiezender WDR (Westdeutscher Rundfunk, Köln) presenteert op maandag 26 oktober, 's avonds tussen 23:15 uur en 23:45 uur, een aflevering van de reeks WDR-dok, met daarin een reportage getiteld Wo warst Du als . . . die Berliner Mauer fiel?
Daarin komen mensen aan het woord die vertellen waar ze zich hebben bevonden toen dat Grote Gebeuren zich voltrok en wat ze daarbij toen hebben ondervonden.

Dinsdag ZDF
Het tweede Duitse publieke televisienet ZDF zendt op dinsdag 27 oktober — tussen 20:15 uur en 21:00 uur — een programma onder de titel Der schönste Irrtum der Geschichte, over de spannende uren waarin de praktische beslissing moest vallen over de openstelling van de grensposten in de Berlijnse Muur, in de nacht van 9 op 10 november 1989.
In dat programma komt Michail Gorbatsjov aan het woord met zijn visie, gebaseerd op kennis van binnenuit en de wetenschap welke rol hij daarin nu precies heeft gespeeld.

Dinsdag Nederland 2
In het IKON-programma met vier reportages van Paul Rosenmüller over de ontwikkelingen, gedurende de afgelopen twee decennia, binnen de landen achter het voormalige IJzeren Gordijn, is de beurt op dinsdagavond — tussen 22:50 uur en 23:30 uur — eveneens aan de Val van de Muur die niet alleen de stad Berlijn op strikt onnatuurlijke wijze in tweeën deelde, maar de hele Duitse natie. In zijn programma kijkt Hans-Dietrich Genscher — toen Minister van Buitenlandse Zaken in het Kabinet Kohl — terug op die periode waarin alles gistte en woelde om verandering.
__________

[1] Ten onrechte wordt in een artikel in de VPRO-Gids de naam van VS-president Richard Nixon(1913-1994) in dit verband genoemd, maar die had toen werkelijk niets meer te melden.
____________
Afbeeldingen
1. DDR-Staatsratsvorsitzender Eric Honecker.
2. Voormalig Bondskanselier Helmut Kohl.
3. Voormalig SU-president Michail Gorbatsjov.
4. Voormalig BRD-Minister van Buitenlandse Zaken Hans-Dietrich Genscher in 2007.

Duitse delingDuitse eenwordingErichHoneckerMichail GorbatsjovHelmut Kohl. Hans-Dietrich Genscher

In de nacht van zaterdag 24 op zondag 25 oktober — tussen 02:10 uur zomertijd!, en 03:00 uur wintertijd! — staat op het programma van BBC 2 Television de speelfilm The Rainbow uit 1989, geregisseerd door de niet onomstreden Engelse regisseur met een geheel eigen aanpak van de te verfilmen, literaire stof, Ken Russell. Het betreft de 'bewerking' van de gelijknamige roman van de over de gehele globe beroemde — en eveneens beruchte — romancier, essayist, polemist, dramaschrijver en dichter David Herbert Lawrence (1885-1930). Het boek stamt uit 1915 en geeft — onder meer — een beeld van de opvattingen, die de auteur huldigde met betrekking tot "de vrije liefde", meteen ook in praktijk gebracht door zijn relatie vanaf 1912, met de echtgenote van één van Lawrence's hoogleraren aan de Nottingham Universiteit.
Een uitgebreider artikel hierover is te vinden op de fin de siècle website All art is quite useless van Rond1900.nl.
__________
Afbeelding: Regisseur Ken Russell in 2008.

NB — Het gedicht PIANO van David Herbert Lawrence is vanaf heden te vinden op de website van het Nederlandse muziektijdschrift Mens en melodie.

D.H. LawrenceFrieda von RichthofenKen RussellVrije seksualiteit

Nu diverse dubieuze, respectievelijk uitermate kwalijke politici hun steken onder en boven water zeer berekenend uitdelen, waardoor de daarvoor gevoeligen subliminaal ook gaan geloven dat andersdenkenden onze maatschappij om zeep willen helpen, is het thema etniciteit aan de orde van de dag, niet alleen in Nederland.
Daarom mag het geen verbazing wekken dat de toneelgroep Het Toneel Speelt gedurende deze herfst in totaal drieënveertig keer het drama Ghetto, uit 1898, van Neerlands befaamde en zeer hard werkende fin de siècle dramaschrijver Herman Heijermans (1864-1924), verspreid over ons land in tal van theaters voor het voetlicht brengt. De eerste acht voorstellingen zijn inmiddels gegeven, tot en met 19 december aanstaande volgen de resterende vijfendertig.
Radio 6 presenteert op maandag 19 oktober, in het VPRO-programma De Avonden, gesprekken van Anton de Goede met zowel regisseur Jaap Spijkers, alsook met de twee mannelijke protagonisten: Mark Rietman en Nasrdin Dschar.
Meer informatie hierover is te vinden in mijn uitgebreidere artikel, gisteren opgenomen in het elektronische fin de siècle tijdschrift All art is quite useless van Rond1900.nl.
___________
Afbeelding: Theaterposter voor Heijermans' Ghetto door de theatergroep Het Toneel Speelt.

HeijermansNederlands toneel (fin de siècle)Het Toneel Speelt

Alweer een jaar
Vandaag, 2 oktober, bereikt de internationaal vermaarde Nederlander Ton Koopman de pensioengerechtigde leeftijd. Daarmee vangt voor deze dirigent, organist en klavecinist niet alleen een nieuw jaar aan, maar ontsnapt hij tegelijkertijd aan de maatregelen die de komende jaren van kracht zullen worden in verband met de wijzigingen die de regering van onze poldermodelstaat zal (moeten) nemen, welke hopelijk in principe flexibiliteit zullen inhouden. Ton Koopman is ook iemand die niet onmiddellijk na heden op de zo talrijke door hem vergaarde lauweren zal gaan rusten om zich te beperken tot datgene wat in het dagelijkse spraakgebruik als hobby wordt gekwalificeerd, en door menigeen wel eens — en zeer terecht — als denigrerend wordt ervaren.
Ter gelegenheid van het, al dan niet heugelijke, gebeuren komt de productiemaatschappij van Ton Koopman, Challenge Records, met een cassette, gevuld met 67 cd's op welke het complete Kantatenwerk van Johann Sebastian Bach (1685-1750) is bijeengebracht.

Biografie
Het is gebruikelijk om bij enigerlei vorm van herdenking allerlei stations en/of haltes van de jubilaris de revue te laten passeren, doch aangezien Avro Klassiek ons liet weten dat er op de site van deze omroep een biografie van Ton Koopman te lezen valt, verwijzen we u graag naar die tekst. Want daar kunt u voorts lezen in welke andere hoedanigheden dan de hier genoemde drie Ton Koopman ook nog de nodige faam heeft verweven in binnen- en buitenland.

Vieringen
Het herdenken zit ons in het bloed, en zeker de impresario's en firma's die de culture producten van zo'n artiest onder de aandacht willen brengen. Een dergelijke gelegenheid wordt veelal over een heel jaar uitgestreken als het om een overleden grootheid gaat, maar Ton Koopman is nog springlevend, die vooralsnog het diminuendo nog niet op zijn blazoen draagt. Het vieren van die vijfenzestigste verjaardag zal dan ook wel meer dan alleen de datum 2 oktober bestrijken. Leiden viert op 3 oktober een groot feest en als men bedenkt dat Ton Koopman verbonden is aan de daar gevestigde universiteit en deze data in een weekeinde vallen, zal er zo hier en daar wel meer dan één cantate klinken al dan niet met Koffie en Boerencake. Gezien het tamelijk duizelingwekkende aantal Bach-cantates en een verzameling van 67 cd's kunnen organisatoren links en rechts te kust en te keur gaan.
___________
Johann Sebastian Bach: Das Kantatenwerk. Amsterdam Baroque Orchestra & Choir, diverse solisten. CHALLENGE RECORDS 2009 (cassette met 67 cd's).
____________
Afbeeldingen
1. Voorzijde van het tekstboekje van de eerdere uitgave, thans opgenomen in het geheel, van de Neujahrskantaten.
2. De veel functies in het internationale muziekleven bekledende Nederlander Ton Koopman.
3. Voorzijde van het tekstboekje van onder meer de Kaffeekantate en de Bauernkantate. Ook de daarbij behorende compact disc is in het geheel opgenomen.

J.S> BachBarok-cantatesTon KoopmanAmsterdam Baroque Orchestra and Choir

Vijf verfilmingen in zeventig jaar
In de nacht van dinsdag 29 op woensdag 30 september wordt één van de diverse Duitse verfilmingen van de roman Effi Briest vertoond op het eerste Duitse publieke televisienet ARD/Das Erste, tussen 00:20 uur en 02:00 uur. De hoofdrollen in deze rolprent met de titel Rosen im Herbst uit 1955, geregisseerd door Rudolf Jugert (1907-1979), zijn toevertrouwd aan Ruth Leuwerik (*1924), Bernard Wicki (1919-2000) alsmede Paul Hartmann (1889-1977), Carl Raddatz (1912-2004) en Lil Dagover (1897-1980). Het draaiboek werd gerealiseerd door Horst Budjuhn naar de genoemde roman uit 1895 van Theodor Fontane (1819-1898), de muziek werd gecomponeerd door Franz Grothe (1908-1982), die in de tweede helft van de jaren twintig in de vorige eeuw bekendheid verwierf door de liederen die hij speciaal componeerde voor Richard Tauber.
Rosen im Herbst was de tweede Duitse verfilming van Fontane's roman. Kort voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog had Gustaf Gründgens (1899-1963) het boek ook al in zwart/wit-beelden vertaald met als titel Der Schritt vom Wege; die film kwam in april 1939 uit. Voor het draaiboek was Georg C. Klaren (1900-1962) verantwoordelijk. De hoofdrol werd toebedeeld aan Marianne Hoppe (1909-2002), die vanaf 1936 tot 1946 als huwelijkspartner van Gründgens fungeerde.

Televisiespel
In 1970 realiseerde Wolfgang Luderer (1924-1995) op een eigen draaiboek een televisiespel met dezelfde titel als het boek. Angelika Domröse (*1941) speelde voor die gelegenheid de rol van Effi. Kort daarna speelde ze in Unterm Birnbaum, naar de gelijknamige roman uit 1885 van, alweer Theodor Fontane.


Laatste versies
Vier jaar daarna kwam Rainer Werner Fassbinder (1945-1982) met zijn versie, op een eigen draaiboek, van Fontane's beste van zijn romans. De complete titel van de film — misschien wel de langste filmtitel aller tijden — luidt Effi Briest oder: Viele, die eine Ahnung haben von ihren Möglichkeiten und Bedürfnissen und dennoch das herrschende System in ihrem Kopf akzeptieren durch ihre Taten und es somit festigen und durchaus bestätigen. De hoofdrol daarin werd vertolkt door Hanna Schygulla (*1943).
Pas meer dan drie decennia lag later — begin dit jaar — kwam er weer een verfilmde versie van Effi Briest in de bisocopen, deze keer geregisseerd door Hermine Huntgeburth (*1957). Haar Effi werd Julia Jentsch (*1978). Het draaiboek voor deze laatste Effi Briest werd geschreven door Volker Einrauch.

Het boek
Als boek is Effi Briest voor het eerst in 1896 te Berlijn uitgegeven door F. Fontane & Co. Voordien was het in de jaren 1894-95 in afleveringen in een tijdschrift verschenen.
In 1997 is een tekstgetrouwe heruitgave op basis van die eerste druk uitgekomen in de reeks Bibliothek der Erstausgaben van Deutscher Taschenbuch Verlag (nr. 2628; prijs € 9,—).
Deze roman is, in ieder geval twee keer, in het Nederlands vertaald: de eerste keer omstreeks 1908 door J.P Wesselink-van Rossum als Het huwelijk van Eefke Briëst, verschenen in De Meulenhoff-Editie, een Algemeene Bibliotheek, uitgegeven door J.M. Meulenhoff te Amsterdan. Die titel leidde soms tot misverstanden; een enkeling meende dat het daarbij ging om een boek met de titel Het huwelijk, geschreven door Eefke Briëst.
Bijna zeventig jaar later iser een nieuwe Nederlandse vertaling gerealiseerd door Pé Hawinkels, waarbij de Duitse titel gewoon werd overgenomen.
____________
Afbeeldingen
1. Portret van Theodor Fontane.
2. Voorzijde van het stofomslag van de Nederlandse editie uit 1908.
3. Voorplat van de dtv-paperback, zoals die onder redactie van Joseph Kiermeier-Debre in 1997 voor het eerst is uitgekomen. De vijfde oplage werd verspreid vanaf juni 2004.

Rudolf Jugert.Theodor FontaneRuth Leuwerik

Ruim vier decennia geleden liet de Franse acteur filmregisseur van Poolse origine, Roman Polanski (*1933), de vampiers dansen in de film The Fearless Vampire Killers (1967 — NL: Met mijn tanden in jouw nek; D: Tanz der Vampire) [1]; vanaf heden zal er voor hemzelf sprake zijn van een dans met Zwitserse rechters, aangezien de man op zondag 27 september door de politie van de Zwitserse stad Zürich werd gearresteerd. De opdracht daartoe kwam uit de hoofdstad van het eedgenootschap, waar een verzoek uit de VS was binnengekomen..
Die arrestatie heeft een achtergrond die meer dan dertig jaar terug ligt; de aanleiding daartoe vormt een beschuldiging dat hij zich — in 1977 tijdens een verblijf ten huize van zijn vriend Jack Nicholson — seksueel zou hebben vergrepen aan een 13-jarig meisje. Hoewel hij voor dat gebeuren werd gearresteerd, kreeg hij wel toestemming een lopend filmproject af te maken, en in die periode is hij erin geslaagd via Londen naar Parijs te vluchten, en sedertdien zou hij onmiddellijk worden gearresteerd zodra hij VS-bodem zou betreden. Pogingen van de kant van de VS om hem uitgeleverd te krijgen of hem in Frankrijk te laten berechten, werden afgeketst.
Die Zwitsers houden er een heel dwaas beleid op na als het erom gaat heel oude kwesties opnieuw op de agenda te zetten. Enige jaren geleden overkwam het de Franse componist en dirigent Pierre Boulez (*1925) dat hij tussen twee concerten even in Zwitserland was en eveneens werd gearresteerd vanwege zijn uitspraak van zo'n vier decennia geleden dat alle operahuizen van de wereld in brand gestoken dienden te worden. Dat was vanzelfsprekend een symbolische uitspraak, hetgeen zelf de minst begaafde politicus en politiefunctionaris kon begrijpen als hij/zij/het de moeite had genomen om eens te kijken waar Boulez zoal als dirigent had gewerkt nadat hij die mededeling in de wereldpers terug had kunnen vinden. Onder meer in het Walhalla van de Duitse opera: het op instigatie van Richard Wagner (1813-1883) gebouwde Festspielhaus op de groene heuvel van Bayreuth.
Zenuwzieke dienstklopperij, die snel met een sisser afliep, ook en vooral doordat Boulez een internationale bekendheid was en er van alle kanten hulptroepen kwamen opdagen, onder wie de meest vooraanstaande (onder meer) Zwitserse politici. Dit is thans in de kwestie Roman Polanski eveneens het geval: de Franse minister voor cultuur, Frédéric Mitterand meldde zelf dat hij president Sarkozy hierover heeft geïnformeerd en die heeft op zijn beurt laten weten dat hij een snelle afwikkeling van de kwestie met betrekking tot de Franse staatsburger Polanski als gewenst beschouwt.
In Zwitserland liet het Verbond van regisseurs inmiddels weten het een cultureel schandaal te vinden wat er is gebeurt, en dat dit het aanzien van Zwitserland ernstig zal schaden. En daarin staat deze club ook niet alleen.
Al met al een verheugende zaak, die echter nimmer zoveel stof zou hebben doen opwaaien als het een eenvoudige staatsburger was geweest die in deze justitiële mallemolen zou zijn beland. Alle mensen zijn weliswaar 'gelijk', maar er zijn nog steeds groepen die in min of meerdere mate gelijker zijn.
__________
[1] In die door Polanski geregisseerde, hier en daar slapstickachtige speelfilm trad de regisseur zelf op in één der hoofdrollen en dat gold tevens voor zijn toenmalige echtgenote Sharon Tate (met wie hij in januari 1968 was getrouwd en die in augustus 1969, acht maanden zwanger, door de bende van Charles Manson werd vermoord.
__________
Afbeelding: Regisseur Roman Polanski tijdens het Filmfestival van Cannes in 2002.

Roman Polanskiarrestatievreemd Zwitsers beleidprotesten

Beren en mensen
Op woensdag 23 september zal op de Frans-Duitse cultuurzender Arte-televisie, tussen 19:00 uur en 19:45 uur, de documentaire Leben mit den Bären worden vertoond, een rolprent uit 2005 die onder regie van Paul-Anders Simma, als Fins-Franse coproductie is ontstaan. Daarin wordt nader ingegaan op het fenomeen beer in de Scandinavische landen. Dit dier speelt daar een vooraanstaande rol in een mythen en legenden, en wordt mede daarom ook heden ten dage niet gedood. Naast de aandacht die de makers van de film voor de beer aan de dag hebben gelegd, hebben ze hun focus eveneens gericht op de cultuur van de Samen, een van oorsprong nomadisch volk dat in Noord-Scandinavië woont in het gebied dat beter bekend staat als Lapland. Ze worden dan ook wel als Lappen gekwalificeerd, maar deze benaming beschouwen ze zelf als denigrerend.

Nog zesduizend beren
In Scandinavië en Noord-Rusland bestaat nog een berenpopulatie van zo'n zesduizend dieren. Van oudsher is het de Samen niet toegestaan een beer te doden. Dat verbod is ontstaan doordat bij de vroegere Samen dit dier werd beschouwd als de belichaming van hun voorouders. Dat is mede ontstaan door het geloof dat vertegenwoordigers van hun volk zich in een beer konden veranderen. In de direct achter ons liggende periode heeft dat verbod op het doden van beren meer dan eens geleid tot grote conflicten. Van de andere kant hebben de makers van de documentaire een jager ontmoet die zijn geweer heeft ingeruild voor een camera. Dat is Herman Sotkajärvi, die in opdracht van de Noorse regering beren moet doden als er, onder meer, weer eens een aanval op een kudde heeft plaatsgehad.
In de documentaire is voorts te zien waar de punten van wrijving liggen tussen de verering van de beer enerzijds en aan de andere kant de wens jacht op dit dier te maken.
Het is niet alleen verboden om een beer te doden, omdat deze in rangorde boven de mens zou staan, maar de consumptie van berenvlees wordt zelfs streng bestraft.

Drie keer te zien
De film — die een bijdrage aan het programma is van Arte France — is de komende twee weken in totaal drie keer te zien. Na aanstaande woensdag wordt de documentaire nogmaals vertoond op woensdag 30 september, 's ochtends om 09:10 uur en vervolgens opnieuw op vrijdag 2 oktober in de middag vanaf 16:10 uur.
____________
Afbeeldingen
1. Een beer in Scandinavië's Noorden.
2. Twee mannen in traditionele, Samische klederdracht.

de beer als 'heilig dier'het volk der SamenLaplandScandinaviëgeo-documentaire

MontefioreStalin(deel)biografie